(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Comoediæ sex"

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 




V:>^>^^«>^ 



PUB. TERENTII AFRI 



COMCEDI^ SEX. 



VOL. III. 



Delph. et Vmr. Chu. Terent. 



/ 



PUB. TERENTIT AFRI 



COMGEDI^ SEX. 



voL. in. 



D^ph, et Vmr. Clat. Tertnt. 



a 



f 



PUB. TERENTII AFRI 



COMCEDIiE 



EX EDITIONE WESTERHOVIANA 

CUM NOTIS ET INTERPRETATIOME 

IN USUM DELPHINI 

VARIIS LECTIONIBUS 

NOTIS VARIORUM 

RECENSU EDITIONUM ET CODICUM 



ET 



INDICE LOCUPLETISSIMO 

ACCURATE RECENSIT^. 



VOLUMEN TERTIUM. 



T 



• ••..' - 



LONDINI : 

CURANTE ET IMPRIMENTE A. J. VALPY, A. M. 

1834. 




/^//^ - 



• t 



• • • * . . • . 



I 



• ,• • • > • 

• I • » ' . l 

• •' . . • *. • 

• *, • . . 

»•• • • • 
• • » .• • • 

• r * • 

>•••.. t 

•••*•• • 

• '• •'« m m t ^ 



V 



NOT^ VARIORUM 



IN 



P. TERENTII AFRI COMOBDIAS. 



£X aancifa. tmBrELctr 



I 



NOT^ VARIORUM 



IN 



P. TERENTII AFRI COMCEDIAS. 



ANDRIA. 



^Lii DoNATi V. C. OratorisUr- 

BI8 ROMiE, COMMENTARIUS] Commeii' 

tarium huncy qui JEVio Donato Oratori 
urbis l,omae adscribiturf sie quidem iiUua 
esse cenaeo, ut integriorem muUo eum 
olim extiiisse enea quidem opinio sit ; 
qualem autem nunc habemus, Collecta- 
nea potius sive Ezcerpta dicenda esse^ 
quam ipsissimum DoDati opus, Id quod 
arguere videntur frequentes asterisci, et 
quod totiens eadem repetanturf nonnuUa 
etiam parum dUucide explicentur, Qwn 
etiam HieroDymus Comment. in Eccles, 
cap. 1. attestatur, Donatum pracepto- 
rem sumn, eum versiculum iUum, Nihil 
est dictum, quod noD sit dictum pri- 
us, interpretaretur ; Pereant, dixisse, 
qui ante nos Dostra dixernnt. Qua 
sane verba in hisce Commentariis nune 
minime Uguntur, Detn, qu€B ex Probo 
et aliis hic adferuntury gtits negaret ea 
collectoris potius studio, quam Donati 
judicio inserta essef Prceter kune enim 
et alios phtres eertum est in Terentium 
Commentaria edidisse: Euanthium, pu- 
ta, Aruntinni Celsnm, Flavinm Ca- 
prnmy Heleoium Acronem, Aspriim, 
Probnm, Nigidium, et^ si vera lectio, 
Adesionem. De Euanthio, RufiDRS 
Grammaiicus de Metris Terenlianis: 



Delph. et Var. Clas. 



Enanthius in commentario Terentii 
de fabula, hoc est, de comoedia, sic 
dicit. Reiiquos Charisius Sosipater et 
Dooatus ipse in hisce Commentatiii 
laMdant. At ^ttid^td sit^ contenti n- 
mus hoc CatonCfqui ex tantorum na^fra* 
gio solus periculum q^aliter qualiter 
evasit. Lindenbrogius. 

P. TerentU Andria'] Ainnt non ita 
olim scriptum fuisse, sed, Andria Te- 
rentUf ita nt nomen Fabnlae praepo- 
neretnr nomini Poetae, quxn, scilicet, 
nondum inclaruissetTereotius. Quod 
et falsnm est et nugatorinm, ac istis 
capitibus dignnm. Deinde ante hanc 
Fabulam alias dederat Terentins, 
quod nemo ante me animadvertit, et 
uno verbo mox ostendara. Deinde, 
quid isthnc ? Andria Terentii, et Te- 
rentii Andria, qui differunt? Ride 
igitur. Tamen Oeorgins Fabricius id 
a librariis neglectum fuisse qneritur. 
Causam, credo, illi praebuerunt ex- 
cerpta illa Pseudo-Donati, qneis ego 
interdnm nibil video insul^um magis. 
Id quod verum esse ostendam cum ia 
Urbem venero,et locupletem aliquem 
Typographnm mihi nancisci datum 
fuerit. Neque enim nunc Commen- 
tarios scribimus. Orandi aere opui» 



Terent. 



3 T 



1026 NOTiE VARIORUM IN 

est, et otio opimo ; qa» genera hand dnm in iis qnoque honorum mentio 

facile hic crescunt. Faber, fiebat, taeniarumy florum, unguento* 

Titulus, 8eu Didascalid] Pseudo-Do- nim,&c. in Graecia, scilicet, ubi thea- 

natus TUulum vocat, Interpretes tricnm illud genus honestum ; non Ro- 

OraecorumPoetammDidascaliamant 01«. Deio quis Muiicae Modus, seu 

Didascalias appellitant. Olim antem, Nomus, in agenda Fabula adhibitus 

ut ex scholiis doctornm hominnm dis- fnisset. Nomina etiam Actorum, qui 

dmus, ideo Titnli Comcediis aut Tra- Principes Oregis fuissent, in iis sig- 

goediis prapfigebantnr, ut inde lec- nari solebant. Sed cor in his Didas- 

tores scirent quae dicam modo. Erat caliis, sen Titulis Latiois, i£diles 

ea^ longe maximae utilitatis ; nam ex Consolibus praeponuntur ? Qnia lu- 

eo apparebat quo tempore, qna occa- dornm poblicorum cora ad ^diles 

sione actac essent Fabulae. Ibi Ma- Majores, sen Curnles, pertinebat. 

gistratuum nomina, si Archontes iili, Consulum tamen iis etiam nomina ad- 

aive iEdiles, seu Consnles esseot, no- dita, idque necessario; neque enim 

tarimoserat. Earnm Didascaliarnm anni Romani per ^diles, sed per 

plurima, eaque satis expressa, vesti- Consules numerabantur. Vernm de 

gia exstant in priscis illis Oraeciae his satis esto : ' Quod dixi minus, id 

Doctoribus. Sed hoc in primis do- omnes facile viderint.' Jdem. 

lendum, qnod ex omnibus illis Di- Modos fecit] Gall. dicas, JU la mu- 

dascaliis nnlla hodie soperest, quae sique de cette Comedie. Alibi pro, 

pro vera et germana haberi possit : modos fecitf scriptom est, modulavit. 

itam ne has qnidem Terentianae ad Idem. 

Bos integrs pervenernot, id qnod fa- Ftaeeus CUmdu] Ante Muretnm 1e- 

cile probare possimus. At quod de gebatnr, ClaudiiflHus; pessime. Nam 

Fabnlis dico, et earum Didascaliis, igte Flacens debnit esse libertns, non 

id ego de iis tantnm Fabnlis intellfgi Ingennns. Histrionica enim apud 

velim, qnae ad celebritates dierum Gnecos qnidem, in honore erat, ita 

festomm, ad Cerealia, ad Megalesia, Qt et Actores Comoediarnm inter- 

ad Dionysia, ad Floralia, &c. perti- dom legationes ad Reges obirent; (in 

nerent; aliter, nnllae Didascalise. tita Philippi ;) Romae infamis erat, 

Ratio est qnod cnm approbatione nisi in Togatis, et, nt videor notasse, 

Magistratnnm non edebantnr omnes in Atellanis ; qnas probrosae non 

Fabnlae. At qnae ad dies festos con- erant, ant valde fallor. Idem, 

eelebrandos edebantor, itlfle vero in Tibiis paribus] De tibiis paribns, 

ndibns snmmornm Magistratunm imparibnsydextris, sinistris,Serranis, 

prios agebantur, qnam vilis ple« Lydiis, &c. olim egit Donatus, J. 

becnlae anres earom recitatione pas- Scaliger, P. Victorins^ Paulns Ma- 

cerentnr. In eam rem Terentins nutius, et nnper Salmasins. Isaacns 

aatis idoneus testis esse possit, in qooqoe Casanbonos aliqnid de isto 

Eunnchi prologo, nbi de nescio qoo arguniento attigit in illo optimo li- 

malevolo veteri Poeta, (Lusc. Lann- bello de Satyra et Satyrica. Sed 

▼ino,) sic seribit :> Nnnc qnam actnri adeo inter se diversa apnd eos repe- 

•amns, Menandri Ennnchum post- rlas, nt qnamvis ea diu multumqne 

qnam ^diles emerant, Perfecit sibi legeris, aliquid tamen semper desi- 

Qt inspicinndi esset copia. Magistra- deres. Scilicet vidisse et andisse 

tns cnm ibi adesset, occepta est agi,' oportnit tibiaram illaram formas, ge- 

&c. Hoc addo etiam : In illis Didasca- nera, et harmonias ; absque eo sit» 

liisnotatnmfnisse pretinm,quodPoe- nlhil certi constitnas. Contentns ita- 

ta ex aerario accepisset, ut ex illis ho- qne magnos viros indicasse per quos 

dierais excerptis discere est* Inter- idiquatenas in eo negotio profioiatnry 



TERENTII ANDR. PROLOG. 



1027 



hine abeo, nbi et te et me etiara ran- 
sico cantu oblectavero. 

Ad Palladem Minervam. 

Cerebri liqnor paterniy Paltas Attica, 
MoIIis medulla, sanguen et saccos 

Jovis, 
Qnae nec deam, nec feminam, matrem 

cies, 
Te, Diva, merito vates sapientem vo* 

cant: 
Qnae olim tumentes com videres bnc- 

culas, 
Kitidosque ocellos ilimio tendi spi- 

ritn, 
Irata in undas tibiam projeceris. 
O bene, quod illam nigris mersera« 

aquis ! 
Bene, quod voln^s esse pullam ti* 

biam, 
At, qui profundo sustulit mersam 

vado, 
Debebat ille consnta gula emori, 
Debebat ille Marsy» fatum oppe- 

tens, 
Siccasque arenas tabo irrorans visce* 

rum» 
Pellem boanti praebuisse tympano, 
Tantum ilia Doctis tibia concinnat 

raali. 
Saive itaque^ o PallaSy unici germen 

Jovis, 
At vos perite,vo8 perite, tibiae. Faber» 

Tota Chraca'] Nil attinuit dicere, 
totOf et delendum est, ut alibi. Om« 
nes enim Terentii CooMsdiaB sunt to* 
ts Oraecae, imo totae Atticae, id est, 
niliil in iis ex consnetudine et mori- 
fana Romanorora admistnm videas: 
(nam olira erravlt Donatos, qni alicn* 
bi tale aliqnid sibi animadvertisse 
visus est :) at pleraeqoe Plauti Fa« 
bulae, etiamsi Graecae illae sunt, ta« 
men totae Gr»c» noo sunt. Idem, 

M. MarceUo, C. Sti^icio CosaJ] Hic 
dicebatnr C. Snlpicius Gallns, ille 
ipse de qno in vita Terentii apud 
SnetoBiam. llle et ipse est, de quo 
Cicero in Brnto. Alter dicebatur M» 
Cl. MarqBlIua. Utriusqne consulatns 



incidit in annnm Urbit dlzxxvii. 
Ceternm qoi banc Fabnlam primam 
esse inter 'ferentianas putant, (et 
sic credi ab omnibns video,) illi 
falluntur. Annon ita scriptum ia 
Prologo Andri» est? In prologU 
tcribundis operam abutUur, Id ita 
est. AbutUur antem, nt ex Plauto 
et Jurisconsultis constat, nihil aliu4 
est, quam, coneumit, Qui autem 
potest fieri, ut tit prologis Mcribwf 
die operam tuam ahuti dicatur, qni 
nullam aSte Comoediam scripseritf 
Falsum itaque est Andriam inter Te* 
rentianas Fabulas primam esse. Nil 
ego istis Didascaliis facile credo, nil 
Suetonio, nil Psendo-Donato ; at Te* 
rentiOf alia res. lUi fides debetufy 
certe ubi de se agit ; neque enim de* 
cipi potuit ; alii potuerunt. An, pn^ 
tas, ipse diceret se plnres scripsisss 
Prologos qui nuUam prins Comoediam 
edidisset? Fa6£r. 

In Prologum, Constat senariis lam- 
bicis sive trimetris: nbi in 11. vs. 
Faernus et aliirb argumento rpurvWd* 
/3ms legunt, eliso u per syncopen, 
Guyetns transpositione sanat versum 
sicut et in 15. metrom emendat: 
qnando alii primum pedem Bac* 
chium tolerant : id isti kj^ -, Pro^ 
logis Terentianis non est proposi- 
tnm, ut argumentom fabnlae nar* 
retur, sed ut partim stndia Poetas 
commendentnr, partim criminationi* 
bus adversariorum, id est, Liiscii La- 
nuvini sive Lavinii respondeatur. U» 
traqne res singulari Poetae ingenio 
artificioque peragitur. Sed de prioro 
paucis agendum puto. Multum erat 
commendationis eo tempore in no* 
mine et stndiis Poetae : itaque Sci- 
piones etiam et Laelii ducebant sibl 
landi, si, hanc artem eos colnisse, 
publice constaret. Hinc et statim 
magnifice ab initio aoditur iUnd : 
^Poeta, cum primnm aoimnm ad 
scribendum appnlit;* itemque alte* 
rum ; ' In his Poeta nomen profite- 
tnr suum,' ac ejus generis plura : et 



1028 



MOT^ VARIORUM IN 



stndium qnoqae tam nobile saecalo 
conmeDdatur, ac ad ornandos po- 
pnli mores refertur : * Nolite ftinere 
per voA artem mnsicam Recidere 
ad pancos :' nec dignationis parnm 
inserta opportune sententia habet : 
* jn medio omnibus Palmam esse po- 
sitam, qui artem tractant mnsicam/ 
Ingeninm et doctrinam suam ne com- 
mendare, qnamqnam actoris Toce, 
ipse videretnr, indnstriae et stndii 
nomine potissimam censeri Toluit: 
spectatoribas aatem et aaditoribas 
omne de saccessa laboris sni judi- 
cinm transcripsit. Quas res inprimis 
honorifica populo, de modestia insu- 
per Poetae et civili animo abunde 
testabatur : cnm prssertim ad squi- 
tmtem jadicantiam, tanqnam ad tn- 
iissimam adversus maledicos praesi- 
dium, se confngere non perfunctorie 
Qbiqne demonstret : sed et illud non 
param ad favorem promerendam po- 
toit : qaod non alias se scribendi 
caussas habere, qnam nt delectaret 
pariter ac prodesset, magna assevera- 
tione profitetnr. Nam quod de fame 
in prologo Phormionis inseritnr, ad 
propositnm adversarii pertinet, qni 
criminando fabulas Terentii hoc ef- 
ficere studebat,' nt a stndio ad famem 
rejiceretor :' quod, remota orationis 
invidia, tale est, sicut de Poeta actor 
testatnr: fnturom scilicet foisse, si 
crimina adversarii valuissent, ' Ut in 
otio esset potins quam in negotio.' 
Actoris etiam laudes, Poetae pro- 
annt : praesertim senis, din ad popn- 
Inm clari, qnem, nt anctoritatem sibi 
in scena triboeret (prol. Hec.) 
non dedecnit: cum Poetam ipsum 
vix quicqnam magis, qaam dissimn- 
latio auctoritatisy decere videretur. 
Caeteram, quas crimini dabantar 
Poetae ab adversariis, haec fere sunt : 
primo, quod Graecis suffuraretur, 
quicquid scriberet ; deinde, quod 
amicorum potius ingenio, qnam suo 
adjutaretur ; denique qaod teoni ora- 
tiooe et scriptora levi oteretor. Haec 



dispersa per prologos, aptios foerit 
simul nosci. . In primo crimine mnl- 
ta egregia occnrrnnt : de imitatione, 
qnam fnrti minime accusari posse, 
erndite Poeta ostendit. Exempla 
ponemns ante rationes : quibus, si et 
multa et antiqua sunt, facite popu- 
Ins acquiescit. Naevinm ergo, Plau- 
tom, Ennium, veteres denique Te- 
rentins ait hoc factitasse, qood vitio 
Lavinins ipsi dederat. Ita Cicero se 
defendit : (lib. i. de fin. cap. 3.) 
* Quamquam si plane sic verterem 
Platonem et Aristotelem, nt verte- 
rnnt nostri Poetae fabulas ; non male, 
credo, mererer de meis civibns, sed 
ad eornm cognitionem divina illa in- 
genia transferrem :, sed id neque feei 
adhuc, nec mihi tamen, ne faciam io- 
terdictnm puto : locos quidem qnos- 
dam, si videbitur, transferam, et 
maxime ab iis, qnos modo nominavi, 
cnm inciderit, ut id apte fieri possit : 
ut ab Homero Ennius, Afranius a 
Menandro solet/ £t qnidni liceret, 
ex aliena lingua in suam transferre 
qn8edam,(cnm praesertim non exiguae 
artis hoc sit,) cnm Isocratem ferant, 
teste Plotarcho, panegyricnm sunm 
e Oorgiae et Lysiae scriptis, eadem 
lingaacompositis, transtulisse ? Prox- 
imnm est, nt animns imitatoris spec- 
tetnr : agnosci velit an latere cnm 
imitatur : si disslmulat, furtum vide- 
ri possit, non imitatio : se antem nun- 
quam hoc non confiteri, osteudit Te- 
rentins. Apposite Cicero in Brnto 
(c. 19.) 'Nec vero tibi aliter videri 
debet : qui a Naevio vel sumsisti 
molta, si fateris ; vel, si negas, sur- 
ripoisti. Et M. Seneca soasoria 3. 
'hoc' (Nicetis ingenium) ^dicebat 
Oallio, Nasoni soo valde placuisse ; 
itaqae fecisse, qood in moltis aliis 
versibos Virgilios fecerat, non sor- 
ripiendi canssa, sed palam imitandi : 
hoc animo nt vellet agnosci.' Ad- 
scribam et Plinii verba ex praefa- 
tione admirandi operis : * Scito,' in- 
qoity ' conferentem aoctorei me de- 



TERENTII ANDR. FR0L06. 



1029 



prehendisse a jnratissimis et proxi- 
mis veteres transcriptos ad ▼erbaniy 
neqoe nominatos : non illa Virgiliana 
virtute nt certarent, non Ciceroniana 
simpUcitate, qui in libris de Repnbli- 
ca Platonis se coroitem profitetnr, 
inH!onsotatione filiae, Crantorem, in- 
qnit, sequor : item Panaetium de of- 
ficiis : obnoxii profecto animi, et 
infelicis ingenii est, deprehendi in 
furto malle, quam mutnum reddere, 
cnm praesertim sors fiat ez nsura.' 
£x his non taotum inteltigitur, qnid 
farti nomine suspectandum sit, quid 
non : sed etiam alia ratio snbminis- 
tratur, quae non minns ad Terentii 
defensionem pertinet : q^ii non audet 
«quidem dicere, se certasse cum 
Oraecis, quos imitatur, (quamquam 
de successu bnjus rei nerao erudite 
cogitans dnbitare velit ;) sed perMttas 
quaadam ait transiuliase ex Grsecis in 
Latinas fabulas, et qoidem aniequam 
dUus eam materiem pnsQccwpataet ; aut 
locum ab alio omissum nbi desumsiase ; 
aut etiam^ ex duabus Comanftts, qua 
eotweneref in unam conduxisse ; aut 
denique, argumentum, quod in Graca 
simplex eratf dupUcasie: hsec omnia 
scilicet ingenii et artis haud parum 
lucuientasnnt testimoniaapud peritos 
censores : quibus ne approbandam 
quidem verbosius hanc caussam esse, 
oratorii vere consilii est, quod cen- 
suit. De altero crimine in Vita Poetae 
agitur. ■ De oratione autem sive stilo^ 
in qno sublimius aliquid desiderant, 
qni nodom in scirpo quaerunt, ante 
diximus, cum judicia veterum adfer- 
rentur ; et saepius in posternm dice- 
mns. Nnnc illa verba considerari 
volnmns, cum dicit : ' Nam in prolo- 
gis scribendis operam abntitor, Non 
qui argumentum narret, sed qni ma- 
levoli Veteris poetae maledictis re« 
spondeat.' Decreverat Terentiiis, 
annqnam argumentum in prologo 
narrare ; sed in parte fabnlae, id est, 
in protasi : quos antem daret prolo- 
gos, extra fabulam eos constituere. 



Id enim aptins, et ad ▼ennstatem no- 
vae Comoediae accommodatins videba- 
tur. Verum quod artis caussa fecit, 
quae jubet xdmra iw roh wpAyfuurtv 
ifaroi€7Vf id oratorie ad necessitatem 
retulit: tum ut excusatius snam a 
maledictis adversariorom famam tu- 
eretur, tum ut citra jactantiam, non 
sine dissimulatione, qnae saepe pars 
modestiae est, a consnetudine rSr ird- 
Xflu xpoKoyiiivTwv discederet. Resdig- 
na ingenio nostri Poetae/nec praeter- 
eonda. Bceelerus. 

1 Poeta quum primum animum ad 
seribendum appuUt] Princi)4um fac- 
tnm est a commendatrone personae, 
quod prudens, qnod bonestus Teren- 
tius. £t lionore majore Poetam po- 
tios, quam Terentium dixit : ut iUum 
hoc ipso, de quo laborat, nomine or? 
naret. Donatus, 

Poeta quum primum] Omnis hujus 
prologi intentio hoc agit, nt novo 
PoetiB veniam paret, et veteri odium : 
et ut, quam maxime modestum mi« 
nimeque errantem Terentium probet* 
Idem, 

Poeta quum primum animum ad <m- 
bendum appuUt] Sensus hic est : Pro- 
posuerat quidem Poeta noster, ut in 
Prologis argnmenta narraret : sed 
hoc impntat Ludo Lavinio adversario, 
qui enm facere non permisit, quod 
proposuerat, maledictis suis ad re- 
spondendum eundem provocans; 
Idem» 

AppvUf] AppeUere proprie dicitnr, 
cnm ex pelago aut freto quis ad litns 
accesserit. Virgilins : ' Hinc me di- 
gressnm vestris Dens appulit oris.^ 
Idem, 

AppuUt] In seciinda lectione at^ 
tuUt fnit : sed appuUt magis : nam 
postea sic, Animum ad uxorem appuUi, 
Idem. 

2 Id negoit] Modo pro molestia et 
cnra; non labore. Donatus, 

3 Populo ut placerent] Ut^ ne non 
significat ; nec est modo conjunctio. 
Idem* 



1030 



KOTiE VARIORUM IN 



Populo vt placereni] Ut qoafl fecU- 
•et fabalas, eae populo placerent. Far» 
nabiuB. 

FabuUui] Ad fecit$et rttnWt /abulae^ 
■OD ad plaeerent, £t est figora syl* 
lepsis. DtnuUut* 

Fedstet^ Bene fecUtet, non tcrip» 
wittet, Unde et Poetae &ir^ rovirouiv, 
id esty afaciendo dicti sunt. Sic 
yirgiliui : ' Potlio et ipse facit nova 
carmina/ Idem* 

4 Verum aliter midto inleUigit] Sic 
Virgilius : * Major rernni milii naftci- 
tor ordo.' £t : * Majos opuf moveo.' 
Non enim hoc ee elegisie dicit^ led 
qnasi ex ordine ipso natum sibi esse. 
Idem, 

InieUigit] Quod credimns plernm- 
qne falsum : quod intelligimns, cer- 
tom est. Aliter autem, contra signi- 
ficat. Virgilius : 'Diis aliter visum.' 
Idem, 

Verum dliter muUo inteUigitl Adeo 
nec prseparaveraty nec intenderat 
qnemquam Isedere, nt spe falsos, la* 
. cessitnsque hoc faciat. Idenu 

6 Nam in prologis scribundis'] Opera 
enim, quam inPrologo locatam opor- 
tnit nt argumentum narraret, necetae 
habet abuti, id est, aliter quam insti- 
tnerat impendere in calumoiae de- 
pnlsione, ot diloat maledicta male- 
▼oti Poetae Luscii Lavinii, qoem ta- 
men non nominat. Cautum quippe 
erat, ne qnis in theatro proscindere- 
tur. Famabius, 

Operam abutitur'] De hoc loco ac- 
tnm modo est ad Titnlum. Faber, 

Operam abutUur] Utimur fructibus 
rei, qnee ab amantibus salvo usn no- 
bis subministratur. Abutimur, qnan* 
do deperdimns et rem et fructum. 
Nam nsui est ager, domus : abusui 
vinum, olenm, et cstera bnjnsmodi. 
Cicero: * Non debet' (inquit) * ea 
ihnlier, cui yir bonorum snorum usom 
frnctum legavit, cellis vinariis et ole- 
ariis plenis relictis, putare id ad se 
pertinere : nsus enim, non abusus, 
legatus est : ea inter se sunt contra- 



ria.' Hkc in Top. Donatut. 

Operam abutitwr] Arcbaice. Plant. 
'Nosqoe anrum abusos.' Bacchid. 
Act. II. Scen. 3. * Hoc argentnm ali* 
bi abutar.' Persa Act. ii. Scen. 2. 
boc est, utendo consomam, inqoit 
Turnebus 1. 1. c. 8. et ab ilioPareus. 
Famabiut, 

6 Qut] Qiit vatet ut: ut narret, vl 
respondeat. Idem, 

Argumentum narret] Qnod vere pro- 
logi est oificium. Donatut, 

Qui] Pro mt: ergo non est modo 
pronomen. Idem, 

Sed qui malevoti veterit Pwita] Pri- 
mum a natura, malevoli: deinde a 
tempore, vel ab Invidia, veterit : a 
signo «mulationis, Poeta. Idem. 

7 Veterit] Vetut plernmque ad tao- 
dem ; interdum ad vituperationem. 
nt hic et alibi, Vetus^ vetemosut senex) 
Idem. 

Veterit] Pro cariosi et quasi ran- 
cidi posuit, atqne ideo raalevoli, non 
.criminibus, sed maledictis. Qnid 
autem inter maledictum et erimen in- 
tersit, docet Cicero in Tusculanis. 
Idem, 

Veteris] Ratio inTidie. Idem, 
Poeta] Causa insectationis. Idem, 
Maledictis] Criminatio adversarii. 
Idem, 

Veleris Poeta] Qnia senex Lndna 
edebat fabulas, adolescentulo tunc 
Tercntio. £t eleganter, *MaievoU 
veteris maledictis :' commendatio 
Poets a persona adversarii. Idem. 

Respondeat] £xcusatio responden- 
tis, quod non obsistat, sed respou- 
deat. Idem, 

8 Nunc qmm rem vitio deni] Utrnm, 
nunc animadvertite : an, nnnc vitio 
dent. £t oratorie qnasi mnltos facir, 
cnm unnm supra dixerit. Ut Virgi- 
lius : * Desiste mannm committere 
Tencris.' Idem, 

Nunc quam rem vitio] Propositio 
est. Idem, 
Qiiam] Qualem. Idem, 
Vitio dent] Vitnperent, culpent. 



TBRBNTII ANDR. PROL06. 



1031 



Viiuperaref est mala Titio dare» et 
etiam bona. Donuiua. 

AdnariUe] Legitar et atiendUe. Un* 
de manifestum e»t» et mdvoriitef et aim 
iendiie^ doh esne pteonm» Disi addide* 
ris amiiiutii. Idem. 

9 MenanderfecU iliidriaiii] Narra* 
tio est. Et proprie /ecii i leribtl 
eoim Tereotius, qni verba adliibet 
tantum: facit Menander, quieliam 
argamentnm compooit. Sed sepe 
ad laudem Terentii: feeii, pro eo, 
qaod et t, transtalit. Idem, 

Andriam ei PeriniUam] Comcedias 
Orsecaa ; ab Andro insula Maris JE- 
gaei una Cycladnm, et Periotho Me* 
tropoli amplisfima io era Proponti- 
dts inter Bycantinm et Callipolim, 
Ijeunclavio Heraclea, lioc est, Pcm- 
iiro. Farnabiiis. 

10 Uiramvis] Prima soena Perin- 
thise pene iisdem verbis qnibus An* 
dria scripta est; cietera dissimilia 
rant, exceptis duobus locis, altero 
ad versns xi. altero ad versns xx. 
qui in utraqne fabnla positi sunt. 
I>enaiuM» 

Qui norit unamf amboi noverii'] 
Omnem rem uno versn noverit. Id, 
Uiramvie] Deest harum, Idem. 

11 Non ita disennUi sunt] Ordo, Ita 
noo snnt. Ergo ita subdistinguen- 
dnm. Idem, 

' Non ittt diaeimiU eunt ar^ram^n^o] 
Aa, pro valde et caute. Potuit eniin 
diei, Quomodo ergo sunt dnae dissi- 
mili oratione ? Idem, 

Ita] Ne Menandrum cnlpare vi* 
deator, lia adjunxit| qnod laudis est. 
Idem, 

Sed ^ameii] Discretio est a snperio- 
ribns, et est iunucSkov9oy : non enim 
supra posuit ^tiidm. Idem* 

Non Ua euni diesimUi argumentoy 
ted tamen^ ^c.] Sic ordinanda verba 
sunt : {lia sunt non dieaimili, ^c.) 6al« 
lice dixeris : tant Vintrigue en est 
semblable, quoy que d^aiUeurs le siUe 
ei la compoeUion ne se ressembUnt pas, 
Apud Veteres, iamen interdom erat 



superflunm, aliqaando idemvalebat 
ac miodo^ ant tantmm; id qnod olMer- 
varipoterit. Faber, 

Non Ua dissimUi suni argumewtOj eed 
tamen] £x arguwunto eliditnr o, per 
syocopam, nt sit argmento, sicut ex 
tegomen fit tegmen, ex tegnmentom 
tegmentum, ex salsameotum salmen* 
tom. Faemiis. 

12 Orottoiie ac siylo] Oraiio in sen* 
so est, siyius in verbis. Oratio ad 
res refertur» stylus ad verba. Siylm 
non est in tempore, sed prolata ora- 
tione. Oratio autem cst in cogita* 
tione et in prolatn. Orationem in 
sententiis dicunt esse, stylnm in ver- 
bis, argumentnm in rebns* Ergo in 
poemate oratio cst. Donaiue» 

13 QuiB eonvenere m iiiidriam] Ap- 
paret non de industria, sed caso esse 
translata ea, qu» de Perinthia in Ad- 
driam eodem sensu iisdemque verbis 
perscripta fueront. Idem, 

Qua convenere in uliidriam] Unam 
ergo noiii dnas transtolit. Idem, 

QutB convenere in Andriam] Quas 
apta et commoda fuemnt in Andriara 
Latioam, non Oracam, fatetur trans- 
tulisse* Sed qnare se onerat Teren- 
tios, citm possit videri de ooa traos- 
tolisse i Sie solvitor, Quia conscius . 
sibi est, primam sceoam de Perinthia 
esse translatami obi senex ita cum 
nxore loqiiitnr, ut apud Terentium 
cum liberto : at in Andria Menandri 
solus senex est. Idem, 

15 Id isti vituperani facium] Isti, ad 
reprehensiooem sumitur persunae : in- 
terdnm rei reprehensionem signifi- 
cat : ut Virgilins :' * Quid petis istis P' 
Idem, 

VUuperant] Vitinm rei parant. Id, 

In eo disputant] Istud, tii eo, Oal* 
lice vertas: Ei Id, denus; vel, Et 
q[wmd ees Docteure soni sur cetie me- 
tiere, ils preiendent prouver qu*on ne 
deii jamais de deux Comedies Greques 
enfaire une Latine, Faber. 

Dispuiant] Immorantur, calnmnian* 
tori argomentantaf. DomOus, 



1032 



NOTiE VARIORUM IN 



Id isli tituperant /aetum, atque in eo 
disputant'] Vel abjecto d ex td, ea 
gyllaba per synaloephen eliditur, vel 
ex i8ti 8 eliso, prior ejus dictionis 
syllaba brevis fit : ut primns pes sit 
anapaestus : vel vituperant fit trisylla- 
bum, eliso e, per syncopen : qnod ali- 
quimalunt. Fdemua. 

Disputani] Dissentinnt, ex dis et pU' 
tant, Farnabius. 

16 Contaminan] Proprie eontami'' 
nare est, manibus loto plenis aliquid 
attingere : et contaminare attingere 
est et poUuere. Virgilius : ' Linqnere 
poUutum bospitinm/ id est, contami- 
natum. Donatus, 

Contaminari] Tangi et relinqni pol- 
luta mann, ac per hoc velut foedari 
aut maculari, ut ipse ait : ' Ne hoc 
gaudium contaminet vitam «gritndine 
aliqua.' Idem, 

Contaminari non decere] Id est ex 
multis unam non decere facere. Id, 

Contaminari non decere Fabulas] T. 
Livius contaminare et co^fundere una 
simuljunxit, neque id semel, ubi de 
conjugiis plebeiorum cum familiis no- 
bilioribus egit. Contagitum, conta- 
gimen, contamen, coutamino. At- 
tago, attagi, attagitum, attagimen, 
attamen, attamino. Justinns lib. 
XXXI. * Neqnis illas attaminaret :' 
id est, attigeret, vel, nt hodie dici* 
mus, attingeret, Faber. 

Contaminari] Commisceri mistas et 
inter se confusas foedari. ' Multas 
contaminasse Oraecas, dnm facit 
paucas Latinas :' Prolog. Heantont. 
' Ne hoc gaudium contaroinetur vitce 
sgritudine aliqua.' Famab, 

17 Faciunt na] Ne quidam corripi- 
unt, et cum interrogatione pronun- 
tiant: quidam producunt. Quorum 
alii ne pro nec accipiunt, id est, non. 
Alii ne pro valde, ut : Ne ego homo 
sum infelix, Et Cicero : ' Ne illi ve- 
hementer errant.' £t hoc melius : 
nam statim infert : Qui eum hunCj 
8fc, Donatus. 

Faciunt ne] Ita scribendnm, non 



faciunt rue. Livius, ut opinor, ex La- 
tinis primus, hac particula na, male 
nsus est. Eam quidem millies usur- 
pat Piautus, sed nnnquam sine ali- 
quo ex pronominibus adjuncto. Ita 
et ea usum esse Ciceronem, compe- 
rior, na Iti, me nosy ms itte^ na vos, nm 
iUij Sic, Nempe sub Tiberio sua 
edidit Livius, ut ex eo apparet, qnod 
alicubi dicat, se audivisse de Divo 
Augusto, &c. At Latinitas, germana 
illa, inquam, et pnra Latinitas, jam 
tnnc retro sublapsa ruebat ; quod 
patrum nostrorum memoria pulcre 
sensit Victorius, hodie pauci sen- 
tinnt. Faber, 

Faciunt ut nihil intellegant] Est ist- 
huc ex optima illa veteri Latinitate, 
pro, nihii intelligunt. Cicero et 
Plautus locis infinitis ; et Terent. 
alibi. Idem, 

Faciunt ncc intelligendo ut nihil intel' 
Ugant] Haec particula, imp, ubicunqne 
apud auctores invenitur, pro valde, 
vel pro o quam, non fere in ullo libro 
nec antiquo nec recenti, per diph- 
thongum scripta invenietur, sed per 
e purnm: itaque etiam legisse et scrip- 
sisse videtnr Donatus, dicens, ' Hanc 
particulam ne, hic et correpte cum 
interrogatione pronuntiari, et pro- 
ducte accipi posse, pro valde :' ubi 
nulla de diphthongo mentio est, sed 
tantummodo de correptione et pro- 
ductione syllabaB : qnod si quis con- 
tendat,hanc particukim Graecam esse ; 
et idcirco Graeco more scribendam, 
negaverim ego mihi liquere an Graeca 
sit : cnm praesertini in Latino ser- 
mone diversam a Graeca significa- 
tionem obtineat : postremo et Dona- 
ti auctoritatem et omnium librorum 
fidem opponam. Caeterum quod 
Donato melius videtur, ne, pro valde 
accipi, considerent observatores lin-^ 
guae Latinae, an ea particula in hac 
ipsa significatione usurpari possit 
aine alicujusadjunctione pronominis. 
Nam et in exemplis ab Donato ad- 
ducds, et in iis, quse nos observavi* 



TERENTII ANDR. PROLOG. 



1033 



tniiff, h«c particnla post se aliquod 
habet pronomen : iit, * Ne nti vehe* 
inenter errant/ £t, ' Ne iste hand 
mecnm sentit :' nec qoenqnam fallat 
exemplnm Lucilii infra ab Dooato 
adductom, * Ne in arce bovem dii- 
cerpsi magnifice, inquit:' nam ne 
quem in aret ex libris scriptis legen- 
dnm est. Faerwns, 

Ne] Nimit, mnltnm, plnrimum* 
Idem, 

18 Qui cum kunc accueantf Naviumf 
PUaUum, EimiumAccuaant] In singn- 
lis magna ewphasis auctoritatis : sed 
ordo non est servatus. Ennins nam- 
qne ante Plautnm fnit : sed quod est 
summae auctoritatis, Enninm ulti- 
roum dixit. Donatus. 
. Qid cum hunc} Terentium, inquit, 
specialiter accusantes,ne8cinnt se bo- 
Dis omnibus roatedicere, quos ille 
imitatur : et argumentum est ab ex- 
emploetanctoritate. Idem, • . 

20 Qiionfm, ^c.] Cum quibns er- 
rare Degligenter mavult, quam male- 
volorum ignobilem sectari curiosita- 
tem. Fania6. 

Ne^UgeniiAm] Hoc loco, itcf %m- 
iia snmitur pro ea scribendi aut dis- 
ponendi argnmenti ratione, qnae sit 
liberior paiilo,«t praeceptiuncularum 
secura, ita nt ex duabus interdunt 
Comoediis id sumas, quod nni conve- 
Diat, et tibi ad eam esse aptnm videa- 
tur. Id enim est de qno agitur in hoc 
Prologo. Faher, 

.. 32 Dehmc ut quiescmt'] Recte: 
Dam quiescere ille dicitur, qni est in- 
solena et inquietus. D(maiu8. 

. Porre] In fntnrnm, dixit. /dm. 
. Moneo] Terribiliter dixit. Cicero: 
Jdoneo : pr^edicOf aiUe denuntio. Libe- 
ratns colpa, etiam terret, alibi etiam 
criminatnrus adversarios. Idem. 
: 24 Faasete] Jam ad anditores con- 
vertitury a qnibus favorem captat. 
Idem* 

Favete] Qoasi dicat, Hoc adversa- 
rii faciuDt. Vos autem, quod in vo- 
bis «8t|favete. Vosergofavoremfa- 



cite. £t adeste, Don ut abseDtibns 
dicit, qnippe qni corporibus praesto 
eraot : sed, intenti estote, favete, si- 
lete. Sic et pontifices dicunt, Fa- 
vete linguit» Favete verbis. IJnde 
Virgilius : * Ore favete omnes.' Do- 
natue, 

Favete] Ritnale. * Favere linguis. 
Hoc verbnm, dod ut pleriqoe existi- 
maot, a favore trahitor : sed impera« 
tur silentinm, nt rite peragi possit sa- 
crnm, DuUa mala voce obstrepente.' 
Seneca de Beata Vita cap. xxvi. 
*Quod multo magis,' &c. Fania6tii«. 

Adeste} Animis, scilicet, auxilium, 
praebete: nt advocatus reo dicitur 
adesse. Donatus» 

^quo animo] Ab honesto* Et rem 
cognoacite. Ajusto. Cognoscite, Per- 
noscite. Sic dixit, Cognoscite ut per- 
noscatis, quemadmodum in Hecyra: 
f Orator ad vos venio ornatu prologi, 
Sinite exorator sim.' Idem, 

Rem cognoscite] Interpretes dod 
Dotant, hoc verbum esse proprium 
fori et judiciorum ; neque id hic tau* 
tum, sed et in Prologo Ennnchi, et 
alibi ; sic, cognitio, et cognitor ; Hora- 
tius, Cicero, Plinius Secundus ; f ade- 
ram ia cognitione,' &c. Faber, 

25 Ut pemoscatis] Ab utili. Dona* 
tus, 

Ut pernoscatis] Alii ex Ms. Ut per^ 
noscat isy id est, Poeta. Fama6tii«. 

Spei] SpeSf et sperare, verba snnt 
mediae significationis, id est, quae nec 
bonum significant nec malum. Spe* 
rare enini, est proponere sibi aliquid 
eventurnm, qualecunque illud sit. 
£t errant graviter omnes omnino^ 
Orammatici, et quotquot viderim fi* 
gnrarum Rhetoricarum tractatores, 
qui dicant esse catachresin (seu 
abusionem) in hoc Virgilii versn : 
'Hnnc ego si potui tantum sperare 
dolorem ;' et apud impurissimum Sa«> 
tyrographum : * Quartanam speranti- 
bns sgris.' Nulla ibi catachresis est : 
^Airir eoim, et 4\vl(u, sic apud Grae- 
C08 somuntur ; qaod latissime ad ma<> 



io;M 



NOTiB VARIORUM IN 



jorem Terentium osteDdam. Htto 
res tamen minns observata effecit nt 
permnltl antehac erraverinty hodie- 
qne errent, in explicatione versns il- 
Ku8, qni hnnc Prologom clandit; de 
qoojam. Faber, 

ReUiquum] Sunt qui pro reUiquO' 
ntm accipiant: ut sit sensos, De liac 
fabola snmite specimen, nt sciatis aa 
caeterae vobis spectandsB sint. Nam 
postmodam dictnm alio prologo, ' A- 
lias cognostis ejus, quaeso hanc nos- 
cite.' Donatus, 

ReUiqwtm] Qnasi diceret, Postre- 
mnm : ergo adverbiom est, id est, rh 
Aofir^y. Sed live hoc reUiquum dicit, 
sive reUiquum pro re/%ttorttm, gemi- 
fiato u scribitnr. Idem, 

26 Deiniegro] Utrum denno, an 
ex integris Orsecis ? Idem. 

Quae faciet comcedias] Syliepsis, ut 
supra, ad verbum enim/actfideclina- 
vit, non ad BpeciandcB wnt, Idem. 

27 STpeciandte] Proprie, ot fabulae, 
id est, probandae. Idem, 

Speeianda an exigenda aint wbi» 
pfttur] T^ exigerCf est explodere, exsi- 
bilare, ut in Prologo Hecyrae, * No- 
Tas qoi exactas,' et alibi : at, rh prt- 
U8, significat potins. Itaque Pa- 



raei explicatio, ea v6ro nnllins est 
pretii. In nota soperiori fontem ip« 
som erroris aperni. Qood autem qui- 
daro dicunt de Judicibns Fabularon, 
id sane vernm est ; et tres, quataor 
locos ex Aristophane in eam rem ali- 
qnando producam. Sed hoc qnidem 
ioco, de illis Jadicibus non agitnr. 
Addit enim Poeta (volnt). Ergo noD 
illis qninqne JndicilHis quelK usus in 
Graecia fnit, non Komae. Illud «rtiam 
(pnMS,) de qno snpra, possit et in 
seDSo recepto snroi ; nt prius explo- 
sa fuerit Fabulaquam spectata ; qnod 
ipsum et Tereotius ipse sibi inter- 
dnm evenisse testatus alicnbi est« 
Faber. 

Exigendai] ^xclodendae. Donatus. 

Exigenda sint vobie priue] Exdn- 
dendae, qnia displicent, ex mente ip<* 
sins Terentii, qni suae ipsins seateD- 
tiae promns condns opt. v. Hecyne 
Prolog. ' Novas qui exactas feci nt 
inveterascerent,* et mox, 'Partim 
som earom exactns : partim vix ste- 
ti :' ut nt Pareo placet «xamtfiatid«r, 
a Censoribns scilicet, qni Athenis 
constitnti de Comicis et Comoediis 
judicandis. Fania6ttif. 



ACTUS I. 



ScENA I. Versns snnt trimetri iam- 
bici. Undecimus, ut sustentetur cre- 
tico, nihil opus est : nam vel trisylla- 
bnm contractione fit rh aerviebas, vel, 
antique, eervibas legitur. Qointusde- 
cimns levari potest, si t^ et in finem 
praecedentis rejiciatnr, et rh fuieie 
ZurovSXdfius legatur. Decimus nonns 
incipit a procelensmatico : praecipn- 
ns labor in 25. quem duris remediis 
plerique (vide Faemnm) Guyetns 
emendatione sustentant. In 88. rh 
ut, etiam nostri Mss. tres constanter 
retinent: ita ut faeilUme : ut creticns 
sit loco quarto. De 89. ita Priscia- 
DU8 lib. I. * Apnd Latinos hoc idem a 



invenitnr pro nibilo in metris, et 
maxime apud vetustissimos Comico* 
rom, ut Terent. in Andria : * sine in- 
Tidia laudem invenias et amicos pa- 
res.' E^t enim iambicum trime- 
trnm, qnod nisi, stne invif pro tribra- 
Cho accipiatnr, stare versus non po- 
test:' sed melior est emendatio, 
qnam post alios Guyetus secntus est : 
juxta Prisciani observationem potu- 
isset, et a procelensmatico incipere : 
stit« motdi-a (au- dfc, In 62. pro dein, 
Ms* Academiae Argentoratensis el 
oterqne meos hdibent dehine, Invs. 
66. pro ^juemodif Ms. Acad. Arg. et 
meornra alter, habent h^ptsmodi: in 



TERBNTII ANDR. AGT. 1. SC. I. 1035 

Hsdemys.eT.abestr^ tamen Mtaenim rationU artificio pOstea opportano 

legitur : nam qui eum ingeniit cof|/2u> dissolvendum. Legi omnino bic de« 

taiur hujuamodi neque eommoveiur ani' bent verba Ciceronis ex ii. de Orat. 

wuu t» ea re tum iciaf, tfc. In priori ubi oitendit noo omnem narrationem, 

inquam codice prima manu erat ^KJii; debere brevem esse. *Ut illa/ in^ 

qnod pofttea aliquis in tamen mutavit : quit, * nani is postqnam excessit ex 

ita tamen nt pristinse lectionis vesti- ephebis, qnam longa est narratio i 

gia cernantur. In 76. tres nostri Mss. mores adolescentis ipsins, et servilia 

habent : Quid igitur obstat eur n, v. /• percnnctatio, mors Chrysidis, vnltoa 

testaturque Faernus in omnibos li- «t forma, et lamentatio soioris, reli* 

bris post quid rh igitur reperiri, prae- qua, pervarie jucondeqoe narrantur. 

terquam in Vaticano et Basilicano, Quod si hanc brevitatem qnaesisset, 

quorum anctoritatem metri causa ' effertur, imus : ad sepulcmm vent* 

ipse secutus est. Vs. 93. vultu adeo mus : In ignero posita est •/ in his de« 

modeetOy adeo venusto, ^c. consensu cem versiculis totnm conficere po* 

codicum merito retinetur, quam- tnisset : qnamquam hoc ipsum, * ef* 

quam Priscianus 1. xiv. legat : adea fertur, imns, ' concisum est ita, uk 

modesta, adeo venueta^ ^c. non brevitati servitum sit, sed magis 

Hanc scenaro, illastris et bonas venustati. Qood si nihil fnisset, ni- 

narrationis eiLemplum habere, omnes si, ' in ignem posita est,' tamen res 

vident, et Cicero indicavit, i. de In- tota cognosci facile potoisset, sed et 

vent 19. et ii. de Orat. 80. Noo festivitatem habet narratio distincta 

parum autem ornatur narrantis mo- personis, et interpuncta sermonibus 2 

ribus, quos Poeta valde conspici vo> et est probabilius, qnod gestum essft 

luit. Th iyKardcTKevoy KoX iy^idaK^voif dicas, cum,qneroadmodumactum sit, 

rris 8t7i7^cwr admirabile est : conse- exponas : et multo apertius ad iotel- 

runtur omnia causis, et probabili re- ligendnm est, si sic consistitnr ali- 

rum consecutione ; ornantur figuris, quando ac non ista brevitate percnr* 

invalescunt sententiis, asseverantur ritor.' Sed faciendns est annotandi 

moribns, iilustrantnr evidentia, pro* modus. BceeUrut. 

nt partes negotii apposcunt : ut cae- 1 Voa istluBc'] Cavendnm tibi est 

cos, certe inernditus sit, qui in ipso ab explicatione Thomae Farnabii, qui 

limine ^opucV ^^vofuv nostri Poetse nuper Terentium in Britannia edidit. 

non animadvertit. Etiam ubi axXus Isthac enim hand dubie sunt opsoniai 

narrare videtur, figura simplicitatem olera, pisciculi, &c. Curare antem 

attollit, ant tractatn omatuque vici- ssppe verbum est ad cnlinam perti* 

no permntat Ut in illis : plaeuit: nens, et in illo genere.proprinm* Te« 

despondi: hic nuptiis dictus est diest. rent. Plant. Faber. 

rh aivroinmf rris A^|6»s, et expedita Vos istluse intro a^ferte"] In hae sce» 

absolntio, cni dissoluta oratio servit| na htec virtus est, ut argutnenti narroim 

vires et gratiam addunt. Ita, cum tUme actio seeniea videaiwr^ ut sine fas- 

sequitnr, * Fere in diebus paucuUsy tidio Umgus sermo «tl, ac senilis oratio» 

quibns haec acta sunt, Chrysis vicina Donatns. 

haec moritur,' simplicitas narrationis, Vos isthae] Hac scena pro argimen- 

Sosiae inucplati hrupayrifJMfrucg excipi- ti narratione proponitur, tn qua funda» 

tur : in qua eo plus figurae est, quo mentafabtUajaeiuntur: ut virtute Poe» 

minns sequitur quod conjecerat, ex- ta^ sine officio prologi, vel My iarh fxti» 

pectatam remfecit,dnm errorem sn- x^h ^^ periocham conuedus poputus 

uni spectatoribus tradit; non statim» teneat, et res agi magis^ q^m narrori 

nec simul, sed dispensato senilis nar- videatur, Idem. 



1036 NOTJE.VARIORUM IN 

■ Vo8 iithac iniro auferte: abUe'] imoaliud] Bene ivrieriKtp rh Im : 

Molliter retentarus et ezpertnrus et deest ro/o. Idem. 

Sosiam, imperat nt remaneat : addit 4 Mea ars] Ars iarh rQy iipenis dic- 

etiam cansam aliis abenndi, dicendo ta est per syncopam : itprrii antem 

/slA<7c ia^o ai(f«rte; ne suspicionem Tirtnsest. Virtntis Tero qnatnor ge- 

injiciat, Sosiam commnnicandi secre- nerales sunt partes ; Prndentia, Jns- 

ti causa remansisse. Et bene Avferie: titia, Fortitndo, et Temperantla : sed 

Auferimus enim ea, qnae cnm fastidio Pmdentia, in mnltis rebos descendit. 

cernimns : FerimM» ea, qna; cum ho* Idem, 

nore tractamns. Deinde qnasi re- Eficere] Facere, est in opere es- 

spicientes increpat, dicendo Alnte. $ei sed e^lcere, perfectionem desig- 

AbUe, concitatins legendnm est: qula nat. Idem, 

et respectantes properant, et discer- 5 Nihil itiac opus est arie] Mrre 

nit a Sosla. Sosiae persona protatica ait : arte opus non est, sed opus est ar- 

est : non enim nsqne ad finem perse- tUm. Idem. 

verat, nt est Davi in Phormione, in 6 Sed iis quae aemper in te intellexi 

Hecyra Philotidis et Syrae. Idem, iitae] Ipse hic signatissime ostendit, 

VoB iathac intro auf,] Qnaeritnr col- mnltas variatqne artes esse, id est, 

loqnio Simonis cum Sosiaprincipi- i^prrhs, que virtutes intelUguntur. 

um : nt csteri servi ednlia fereutes Idem, 

abire jnbeantur, Sosia autem reti- Sediis] Zeogma, asnperiore,qaod 

neatnr: cujns errore In conjiciendo, Bubauditur, artibus. iSV^os, constitn- 

et desiderio in pernoscendo, prima in tas, positas. Idem, 

theatro expectatio movetur, ipsaque 7 Ftde et taeitumilate] Fides, est 

productione augetur. Baclerus, commendatorum fida executio vel 

- Voe] Servi. FamuhiuB, observantia : Taciiumitaa vero, ob- 

Ittac intro auferte] Scil. Onera, servantise genus, In silentio constitn- 

merces credo, aulaea, tigna, alinmve ta, et in celando secreta. Qoaerit 

apparatnm ad simolandas nuptias. antem taciturnitatem, ne prodat 

Neque eoim placet quod nno oi'e om- Pamphilo secretnm, quod ei commen- 

ikes adfernnt interpretes, de obsoniis datnrns est. Fidem, ad complenda: 

et re cnlinaria : cum Davo iufra Act. taciturnitatem, ad celaoda mandata. 

II. Scen. 2. snbotuerit, Nnptias non Idem, 

cohaerere, qnia panlulum obsonii. Expecto] ExpectOf desidero: nt 

Idem. Virgilius : ' Expectate veniH.' Idem, 

2 Adeadum] Adee, imperativnra est, Wd velis] Deest, icire : nam si 

dum irapi\Kov : est enim productio, et dixisset, ^uod veliSf nihil desiderasset. 

adjectio syllabae : ut Ehodum ad tfie, Idem, 

Paueie te volo, Deest coUoqui verbis : 8 Ego postquam] Commendatio per- 

et est figara ellipsis. Donatus, sonae potius, quam servi : ne contra 

Dictum puta] Ad hoc respondet, filium levi servo atiquid committi in- 

nt agi res videatnr, quemadmodnm decore videatnr. Idem, 

supra diximns. Idem, Te emi a partmlo] Tale est, ' Parvu- 

8 ^empe ut cureniur] Diligenter co- lum ego te, Jngurtlu :' apud Sallnst. 

qnantur. Curatio, proprie medico*- Idem, 

mm est : eura reliqnorum : sed co- A parvulo] Non enim a parvo, sed 

qnina, medicinae famnlatrix est. Jd. a parvulo. Sde] Hoc est, a parvnto 

Hac] AtueruiAs, Idem, scis. Semper] Continnationem signi- 

Nempe ut curentur] Deest vi$ : nt ficat eemper, Idem. 

%\iy nempe vts. Idem. 9 Jueta et clemenB] Ita dixit juata: 



T£RENT11 ANDR. ACT. I. SC. I. 



1087 



ut alibiy ' Non necesse habeo omnia 
pro meo jure agere/ Quid enini non 
justum domino in - servum ? Juata, 
in qua nihil iniqnam jubetur: Cle- 
meus, inqntk etiam de jnsto multum 
remittitur. Idem. 

Apud me jtuta] Id est, moderata, 
aeqnalis : cui contrarinm ait Virgili- 
ns, * £t iniqno pondere rastri.' Et : 
'Injusto snb fasce viam dum carpit.' 
^am qui justam^ debitam nunc dici 
pntant, nihil affernnt ad juvandam 
sententiam. Idem, 

Clemens fuerit servitua] Libertatem 
impntaturns, clementem intuUt servi» 
tutem. Idem. 

Ju9ta aervitua] Hoc explicavi ad 
Rhetorem Longinum scribens ab- 
binc aliquot annis ; neque vero ser- 
vitus hoc loco dicitnr Justa, eo modo 
qno ab Jurisconsultis dicitur ; nil mi- 
nus : Juaia, est lenis, moderata, sine 
omni asperitate dominorum. Vide 
ibi plura quae ad rem faciunt. Faber» 

Servitus] Mire servUutem pro domi- 
natu posnit. Sic Sallustius, ' Dein 
serviii iroperio P. C* Donatus, 

10 Feci e servo ut esaes Hbertus miJW] 
Pnlcem libertatem fecit operatione 
et tractatione verborum, dicendo, ex 
servo libertom : non enim tantam lia- 
beret gratiam, si dixisset,/«ci libertua 
ut eases : qnam si dicat,/ect e servo ut 
eises libertus: ac si quis dicat,/pct ut es- 
sessanus: non tantam haberet gratiam, 
qnam si dicat, /eci ut ex (Bgro sanus 
esses» £t mihi, emphasim habet: 
qnod mihi libertns factns sis, non fi* 
lio. Autideo mhi additum est: quia 
libertus ad aliqnid dicitur. £t bene 
mtAt, non^to, id est, ne pertimesc^- 
ret filium, cni nec liberti mnnus d^- 
beat. Idem, 

E servo] Mire addit e servo: nt 
vim beneficii exprimeret. Scis, feei 
e servo ut esses libertus mihi» Hinc 
Virgilius : ' Nympha, decus fiuvio- 
rum, animo gratissima nostro, Scis, 
nt te cnnctis unaro, quaecuroque La- 
tina; Magnanimi Jovis ingratum as« 



cendere cubile, Pnetnlerim, ctieliqne 
libens in parte locarim.' Idem, 

Feei, e serco ut esses] *Ey^ a^ 10)^ 
M\ov 6p7^ i\€{>6tpoy, Menander. 
Famab. 

Libertus mihi] Libertns est, qnem 
qnis e servitnte ad civitatero Rom. 
perdnxit. Ulp. Idem, 

11 Liberaliter] Bene : qnia omne bo- 
num libero aptnm est, malnm servo. 
Idem alibi, ' Factum a vobis duriter 
immisericorditerqne : atque etiam si 
est, pater, dicendum magis aperte, 
illiberaiiter.' £t bene admonnit, 
cnr dederit beneficinm, eadem et 
nunc officia qnaesitnrns. Nnnc enim 
dicit artificiose, qnia supra ait, ' Ni- 
hil istbac opns est arte.' Donatus, 

Serviebas] Bene imperfecto tem« 
pore, non perfecto nsns est: ntos- 
tendat, euni potuisse sibi etiam at- 
qne etiam servire : quale est illud 
Virg. * Atqne omnes pelagiqne mi- 
nas, coeliqne ferebat Invalidus.' Ut 
ostendat eum, qnamvis invalidns es- 
set, tamen adhuc potnisse laborem 
exercitiumqne ferre. Idem, 

12 Summum pretium] Libertatem 
dicit. Idem, 

Persolvji tibi] Quia pretium dixerat, 
persolvi dixit proprie. Idem, 

Persolvi tibi] Modeste pretittffi red- 
ditnm dixit, non beneficinm eroga- 
tum. Idem, 

Summum primum] 'AyoOwy ffoi doKcc 
71 i\€v$€pia rh fi^ia-rov, Arrian. £pist. 
3. 26. Farnabius, 

13 In memoria habeo] Hoc est, non 
sum ingratus. Plus dixit, in memoria 
habeo, quam si dixisset, scto. Nam 
qnae 8cimus,pos8umus oblivisci: qnae 
vero memoriae commendamusy nnn- 
quam amittimus. Donatus, 

In memoria habeo] Gratus agnosco. 
Famabius, 

Hatul muto factum] Vennste: non 
me poenitet : nam si qnid poeniteret, 
ii^ectum velle dicebant : an secnndum 
jus, qnod adversus libertos ingratos 
est, ut in servitutem revocentur ? sed 



1038 



NOTiE VikEIORUM IN 



hoc noo coiiYenit senem dieere. JA* 
gitiir et mkUOf boc est, damno, repre- 
hendo, qnod fi est, intelligeretur, 
non noUem factiim. Nemo enim po« 
test factum, infectnm reddere. Sed 
adverbialiterdixit : ut diciraos,' nol- 
lem factum,' * notlem hnnc exitnm.' 
Ergo haud muia/aehan : non pcenitet 
ne faeti. Donahu, 

HtLud wttUofaetmn] Non itaqoe fao* 
ti me pcenitet : neque enim per gr»- 
titndinem tiam liabeo, cnr iafectiim 
Telim. Lil>erti ingrati ia lerTitntem 
revocabantnr. Soeton. Cbiud. Valer. 
Max. I. II. c. 6. Alex. ab Alex. 1. iii. 
c. 20. FamabiMM, 

14 8i tibi qmid /sci, aut /acto] £t 
feciMe se, et adhoc facere ostendit, 
qnamvis eum mann misisset. Dom- 
tu$, 

Gawdeo Si tihi ifuidfeei, aMtfacio quod 
|iI«r«ai]Felicitatiii est, ut eaquse fac« 
taet facienda sunt, grata sint. Quidf 
proaliqiiid. Idem» 

16 Adversum te} Apiid te, et penes 
te. Idem, 

Advertum'] Sine dubio prappositio 
est* Adoersus participium potest es- 
se, ab eo quod est adverto, sicut alibi. 
Ergo odoermm te dixit, pro apnd te. 
Idem. 

16 Nam iethac commemeratio Quaei 
exprobratio etty immemori$ benefieii'] 
Donatns, ' snnt,' inquit, * qni ad be* 
neficium refemnt immemor : nt me- 
morem Junonis ob iram : ut sit sen- 
ans : Istbaec commemoratio, qnasi est 
exprobratio immemoris beneficii, id 
•st, cnjns nemo meminerit.' Hoc 
mgno applansu hactenus a Lexico* 
graphis et interpretibns acceptnm 
defensumqne est: nt esset scillcet 
immemor beneficiumy Afoniaroe ebtpyt' 
aia: ostendit tamen ipsnm loquendi 
genus, quo Dooatus utitnr, fuisse, 
qui et aliter acciperent; iino apnd 
plerosqne aliter acceptnm esse voca- 
bulnm. Non anslt sane aliquis dicere, 
exprobratio immemoris b, id est, komi'' 
ni» ingroHf ftii mon numinerit benefieU: 



de hoc enim dubitandom erat, an ita 
Latine diceretur. Nara quibus expro' 
bratio esi vituperati»^ eodem tendont 
in persona ; qnanvis syntaxin emen- 
dare cupiant. Non igitnr exigna 
ratione usns est Fr. OoyctuB, nt lege* 
ret, immemori 6. v. 1. Eugraphins ta- 
mea non videtnr dnbitasse de pfarasl 
vnlgatsR lectionis, quando annotat: 
'Beneficiornm commemoratio cnm 
ostenditnr, ingrati exprobratio did- 
tnr.' 'Exprobratio ingrati,' et 'expro- 
bratio immemoris,' nna phrasis. De- 
mosthenis sententiam irapdMjiKuyf 
cnm similibus Fr. Fabricins, Lin- 
denbrogios, et alii annotaveront. Cae- 
terum Sosi» huic sententias dictat 
(nam et postea yimfAokoy^T) primo 
qnidem liberale ingenium, quo liber- 
tatem memit ; deinde prapsens affec- 
tio, cum ingrati exprobrationem ani- 
mi de principio orationis senis tam 
alte repetito pertimesceret ; deoiqne 
patroni ingenium, cui oratione sna 
suffragatnr: nam qni approbat alte- 
rios dicta, qoid aliud, quam senten* 
tiam ab illo acceptam absolvit ant 
repetit? Ita cum pater laiidaret fili* 
nm, quod ex studiis juvenilibos mo- 
dum teneret, opportiinnm Sosiat erat 
sententiam succinere, <nt ne qnid 
nimis :' cum ingeninm filii ad prome- 
rendam hominnm voluntatem et ami- 
citiamfactum describeret, jam dicta 
erat, qusB snbjicitur sententia, * ob- 
sequium amicos parit:' cnm hones- 
tam orationem filii fateretnr, si ser- 
vatam a se diceret, quae perire vole- 
bat, non ex ingenio SoAlae sententia, 
sed ex instituto coUoquii sententiae 
forma nascitnr: 'si illnm objurges, 
yitae qui auxilium tulit,' &c. Sunt- 
que hae senteotiae fere deSi^/iocicv/ti^- 
waiz qnales et facilins dicuntnr, et 
libentins in theatro audiuntur. Ba- 
deruM, 

Nam ietac commemoratio^ ^r^.] T^ 8i 
T^ Was tb^py^alta &y(ifu/M^fcf iv fuKpov 
Ztof ZfjuHSv itm r^ iu^ttHi^tiv, Demosth* 
Ctesiph. Famabiua, 



TBRBNTII ANDR. AGT. I. SG. I. 1039 

17 .Exprshraiio] ExprohroHo est et qaid facere in liac re teYelim.' 
comm^inoratlo beoeficii cmn enume- Tripartita distributio. Donatiu. 
ratione factoram. Donatu». Eo jMcto] Partitur apud Terentium 

QMtui exprobraHo'] Recte ostendit, breviter et commode senex in Ab* 

se Ib roemoria habere. Sunt qni ad dria, quae cognoscere lib^rtum Tnlt : 

beaeficium referunt, Immemor: ut, Eo paeto et 1. gnati «ttaai, et 2. eondm 

JMemorem JmnonU o6 iram : nt sit sen- lium mewn cognoeeety et S. quid facere 

auif Istbaec commemoratio, qnasi est in hac re te velim. Vide Cic. ii. de 

exprobratio immemoris beneficii : id Oratore. Famabiut. 

est, cnjns nemo meminerit. Idem, Et gnoH vitam'] ViUni filii in doM 

18 Qmui tu uno verhoj Uno ver- partes dividit in narratione : in ante 
bo, uno &|u6/icm, una sententia. actam bonam, et prvsentem malam. 
Naro A|/<w/A« sententia est, vel enun- £t iiicipit mala ibi, ' Interea mnlier 
tiatlo, nno verbo nexam continens quaedam.' £t bene actae vitffi uarra- 
et perfectam intelllgentiam : i4l»fM tio ad eam rem valet, ut OAtendat» 
ei^im constat ex noroine et verbo. qnam justus dolor patri sit spe de- 
Sed bic, quod est &mxa: hoc est, cepto. Donalue. 

* Haa bene nt adsimules nuptias :' 24 Nam is] Necessario is positnm 

ergo omnis virtos, adsimulatio est. pro nomine: hfo^pk ad illud gnati 

Idem. titam: nam si nou posuisset hoc pro* 

Qttifi tu uno verbo] Una sententia i nomen.Sosiaeratintelligendus. Idem* 

nt in Adelphis: ' Non menm illud Namie] Pamphilus, Idem. 

verbnm facio, quod tn Mitio Bene ac Postquam exceseit ex ephehit] EpkC' 

fiapienter dixti dudum : vitium com- hia prima aetas adolescentiae est, ndo» 

mnne omnium est, Qnod niminm ad lescentia est extrema pueritisB. Ex* 

rem in senecta attenti snmus.' Nam cetsit ex. Cum sufficeret unnm. Idem» 

male intelligit qui pntat, adsimulet, Exeetrit ex ephMt] 'I^tXMv i^ l^- 

verbum significare. Idem, ^ Xenopb. l. ci. ^hebus autem esl 

19 Itafadam] Hoc est, nno verbo qui ad pubertatis annos pervenit: 
dicam : et quod verburo proroittit, qnasi M ^/Siff, quae priroa est para 
ibi dicit, ' Nunc tuuro officinm est, adole8centiae,extremapueritiae. F<ir* 
has bene ut adsimules nuptias.' Idem» nabiut. 

^ Qitas credts ette has] Sytlepsis. 25 lAberiut] Liberius^ non est com- 

Idem. parativus gradus : non enim potoit 

21 CMf siimiltiff igHtur] Virgilins : libere ante vivere, dum aetas, metns, 
^ £t quae tanta fuit Romam tibi cansa magister prohibebRnt. Ergo deest 
▼idendi?' Idem. aUquanto: ut sit, aliquanto liberius. 

22 Eo pacto] Pacto, modo, quoniam Donatut. 

antecedit pactnm, modus sequitnr. lAberiut vieendi] Deestet. Idem. 

Ergoabeo qood praecedit, id quod lAberiut vivendi fuit potettat: nam 

sequitnry dicit : ^Et gnati vitam, et antea] Snnt qni dictionem vivendif 

coBsilinm meum cognosces : et quid eliso ex ea, v, medio, in duas syllabat 

facere in hac re.' Nam istae divisi- contrahant : quod per synizesin fieri 

ones snnt. ' Onati vitam :' qnoniam posse supra diximns : nos etiam ita 

dictums esty * Nam is postqnam ex« snstentari versnm pntamus, si vel ex 

cessit ex epbebis, Sosia.' ' Consilinm poteetaty s medinra abjiciatur; vel ex 

meim:' quia dicturus est, 'Et nnnc liberiut eliso e, per syncopam fiat U» 

Id operam do.' ' Et qnid faeere in hac brius : sicut ex asperins, faceremus 

re te velim:' qnia dictnms est, asprSns: ex dexterius, dextrins: ita 

* Nunc tamn est ofiScium.' * £t gnati Hbriut, erit dactylns abjecta e, more 

iritaoi|«tcoiMiliiimme!im€ogBosc«ay ▼etcmn: dictlo aatem fmt, «bb 



1040 



NOTiE VARIORUM IN 



fit syllaba per synizesio, ut saepe. 
Faemua, 

26 Qui scire'] Scimus quod certnm 
est : Nescimus quae adhnc incerta de- 
sideramus. Idem alibS, ' Forma in 
tenebris nesci non quita est.' Donatua, 

27 MetuSf magiater] Magiiter ps- 
dagogns. Idem, 

Dum ataSf metus, magiater prohibe" 
banf] JEtA» sub pedagogo seu custo- 
de, ^MkIu TcuSayuyovfjiiyrif hoc verbo- 
rum tractu notatur: qnasi metuens 
paodagogum. Plaut. Bacchid. i. 2. 
40. ' Jam excessit mibi aBtas ex nia- 
gisterio tno.' In qua fabula Plauti, 
tota illa disciplinae severitas descri- 
bitnr. Vide praesertim Act. iii. Sc. 
8. vs. 17. &c. Bceclerus, 

Magistei' prohibebant] Psdagogns 
custos. ' Cum primum pavido custos 
mibi purpnra cessit/ &c. Pers. Sat. 
V. Famabius. 

Ita est] Intercidit Poeta, ne solus 
Simo loqueretnr : caeterum non erat 
respondendi locus necessarius. Do» 
najtu8, 

28 Quodpleriqueomnei] Haecadjec- 
tio dicitnr, in primo posita loco : ad- 
jectiones vero, aut in prima parte 
orationis, aut in ultima adjiciuntnr. 
Hic ergo pleriquet ex abundantia po- 
sitnm est : omnei vero, necessario ad- 
ditnra est. £t alibi, * Calesces plus 
satis.' In nltimo ; sicut, * Interea 
loci, interibi.' Attendenda est sane 
locutio, Quod plerique omnes. Aut 
enim quod in qute vertendum est, ut 
sit, QucB plerique omnes, Ant quod ad 
singuia eornm stndiornm adjungen- 
dnm erit, ' Eqnos alere, canes adve- 
nandnm.' Ant certe erit fignrata lo- 
cutio, nt est iilud : ' Si quisquam est, 
qui placere se studeat bonis Quam 
plurimis, et minime multos laedctre : 
In his poeta hic nomen profitetnr 
suum.' £t aiibi, 'Aperite actutum 
ostinm/ Idem, 

. Plei'ique omnes faciuni] ^kpxcCUriths 
e&t. Nam errant, qui pUrique irap4\' 
Kov intelligunt : aut qni subdistin- 
guunt pkrique, et sic inferant 



hoc enim pro una parte oratlonis 
dixere veteres. £odem modo Graeci 
TdpxoWa, et Latini ' plus satis.' Nae- 
vins in belio Punico, Plerique ornnes 
subiguntur 8ub suum judicium. Fign- 
rate Terentins : vap4^Jcov r^ kpxcSffpj^. 
' Quod pleriqoe omnes faciunt/ pro, 
qnae faciunt pieriqne adolescentnli. 
Idem, 

Plerique omnes faciunt] UdpinKKoif 
irXtiovtSf ol xdjnts, Locntio Attica. 
Famabius, 

Adolescentuli] Bene diminutive, ut 
propter aetatem facile ignoscatur. 
Donatus. 

AdoleseentuH] ' Imberbis juvenis, 
tandem custode remoto, Oaudet equis 
canibusqne et aprici gramine campi.' 
Horat. ad Pisones. Famabius, 

30 Aut equos alerey aut canes ad ee- 
nandum] Si et equos ad venandnm a- 
lunt, quomodo et canes ? quod mnlti 
docti improbant : et dicnnt separata 
esse : et ad venandum extra orationem; 
pro ad venatnm : ut ' Venatora JE- 
neas, unaque miserrima Dido.' Do* 
natus. 

Equos alere aut canes ad ven,] De 
stndiis adolescentum Atticorum, Iso- 
cratis praesertim ex Areopagitica lo- 
cum, cum aliis testimoniis, annota- 
runt Fr. Fabricins et Lindenbiogios. 
Hodie, isti aetati canes, eqni, palae- 
stra adhuc in pretio sunt: at phiio- 
sophia vel spernitur, vel perfunctorie 
tractatur. Bceclerus. 

Canes ad venandem] (^anes venati- 
cos, ut Leones ad frtBna^ id est, frae- 
Datos : servum ad limina, id est, atri- 
ensem : ad manum, ad pedes, Sfc. vena- 
tns auteni t^s ToKtfUKrjs fi6pi6v iarif 
fuiXKov 9h thctiv. Austid. Famabius, 

Ad philosophos] EUipsis pulchra et 
familiaris Terentio. Nam possumus 
flobaudire, audiendos sive sectandos. 
DenatuB. 

Ad philosophos] Vitium est: quia 
dixit, ad aliquod studium. Aut si ad 
Philosophos : separanda locntio est, 
9ic ut aninium adjungaot ad Pbiloso- 
phof* Idm* 



TBRBNTII ANDR. ACT. I. SC. I. 1041 

81 Honm Uk nihU egngui] Est er- Ne qtdd ntmts] Deest agas: nX sit, 

go figurati?am : quod esset rectnm, Ne qaid Dimii agas. Idem. 

Quse pleriqae orones faciant adoles- Ne qmd nimia] T^ fofihf yhp Aynfj 

ceDtuli, borom ille oihil egregie prae- 6ya» ft€ r4pw€t, Aotholog. Famabius, 

ter caetera stadebat. Idem, 35 FaeUe mnnes per/erre'] Latens ar- 

Egregie'] Egregium dicitur, qnod ex gnmeDtatio est, qua filinm ad mere- 

grege eligitur : sed hic egregiet valde, tricem commeasse errans pater, oon 

nimis : non est ergo ad laudem posi- ad corruptelam, sed ad obseqnium 

tum. Haec, inqoit, nt caetera^ simi- amicomm crediderit. Donatus, 

liter studebat. Idem. Perferre ac paii'] Ferre^ est cnm 

PrtBter c<Btera] Mediocriter : ergo certo tempore : Perferre finem ez- 

non extenuavit rem, sed ad laudem pectat effectus. Feruntnr onera, et 

jretnlit. Idem. sustinentur snpplicia. Idem, 

33 Gaudeham] Non dixit loMdabamj Per/erre] Mediocriter stultos odio* 
aed gaudebam, Laudai enim etiam sosque. Idem, 

alienns. Gaudet qui pater est. Idem» 36 Cum quibuM erat cumque] Figura 

Nmif^uria] Intempestive Sosia re- rfiriffis, Idem, 

spondet : sed prudentia tantae sen- Dedere] PIus est dedere^ quam «on- 

tentiaB compensavit importunitatem. eentire: qnemadmodum in bostium 

Idem, potestatem hostes se dednnt. Dedere 

Non injuria, ^c.] Observa auctori- ergo, pertinacibns. Idem. 

tatem sententiae, ex nexu et fignra : Hi$ eeae dedere] Dedere se et obse- 

ad approbationem (nan ii^uria) nt qni snperioribus : non adversari pa- 

canssa infertnr, non sine apparatn ribns, non se preeponere inferioribos. 

asseverantis : nam id arbitror apprime Idem, 

m mia eese utile, ut me quid nimis. 37 Eorum obsequi studiis] Commo* 

Ita vs. 40. 'Namqne hoc tempore' diorum, scilicet. Idem, 

-{faic aceessns est ad sententiani) ' ob- Eorum obsequi siudiis] Talem esse 

leqoiom amicos, veritas odiom parit:' Pamphilum, adjnvat argumentum fa- 

ubi producitur contraril adjectione, bulae, simul et Cliarimun. Idem, 

quodunomembrosignificaripoterat: 38 Ita] Deest faciens^ volens, a- 

Ts. autem 115. argnmenti forma per gens. Idem, 

ratiocinationem a contrario insurgtt Ita/adUime sine intidia] Sallustius: 

sententia : ' Nam si tiinm objnrges, < £t cum omnes gloria anteiret, om- 

vitae qoi auxilium tulit ; quid facias nibus tamen charus e^e.' Idem, 

illi, qui dederit damnum aut malum ?' 30 Invenias] SeeniHla persona pro 

,nbi interrogatio non minimom vi- tertia: ut, Migranies cemas, Idem. 

rinm habet ad asseverandum. Quod 40 Nam hoe tempore obsequium omi" 

attinet ad rh fnrfilv (tyay, praeter lau- cost veritas odium parit] Improbatur a 

•datos ante, pleriqne abunde de hac Sapientibus haec^ sententia. Nam 

aenteotia scripsernnt. Bcederus, obseqnium assentator debet, verita- 

34 Appriane] Adjectio est confir- tem amicns: sed in theatro dicitur, 
mationis. Dono^iis. non in scliola. Idem, 

Vt] Admirabiliter dixit. Htau Hoc tempore] Ut nnnc sunt mores, 

l/ine^tdtttmttf] SententiaiMriB- scilicet corrupti. Excusatqne pro- 

eongrua servo^ quia est pervnlgfta, et verbinm, * Obsequinm amicos, veri- 

1MMI refertnr ad personam domini di- tas odinm parit/ examinat Cicero : 

eeatis : et d^ qnp* dieitnr t an magis ' Sed nescio quomodo verum est quod 

:qnia Soeift convenit criasmodi cha- in Andria familiaris mens Terentins 

^aetet in verbis? JUerfi. dixit : Obsequium amicos^ 6lc* Lae- 

XMJP&. et Vew. Cks. Terent. S U 



1042 



NOTJB VARIORUH IN 



lias Ciceronis. Famalnm, 

41 Obsequium amieos] Hic ▼erBOS 
per improperium est. Donatus, ' 

Veritas odium parii] Falsam est au- 
tem qaod Cicero dixit obsequium pri- 
mam dixisse Terentiam: com et 
Plautas et NaBvius ante dixerint : et 
est sententia irapd8o(oi, et magii tliea- 
tro apta, qnam officio, de qaa Tul* 
lias multa dixit. Idem. 

Obtequium <^icos] Sententia pro- 
babilis magis, quam necessaria et ho- 
nesta. Idem, 

Obeequium amicoSf veritaa odium pa» 
rif] Qoi aliqnam bic Poetae colpam 
agnoscant, et sententiam minime 
probam esse arbitrantur, certe alias 
res agunt : neque enim sententia est 
ex iis, qu8B decernunt, quid fieri opor- 
teat ; sed enontiat, quid fiat, ex mo- 
ribus temporum: quid clarius illa 
wpoffB-fiKTi : hoc tempore 7 quid clarius, 
quam de populari illa et inter adoles- 
centes nsitata, non de perfecta ami- 
citia, sermonem esse P quomodo fa- 
cile liceat inter liomines agitare, id 
est, <rw9iaydy€ty leal (rvvSn^ftepcMrcu, non 
quousque virtus perfici queat, sermo 
est. Itaque nec Cicero negat boc 
fieri, cum hoc dictnm explicat in 
Lxlio (c. XXIV. et xxv.) sed ad id 
▼ocat nos, quod in vera amicitia fieri 
debet : qnae veritatem non excludit, 
obsequium autem comitate non as- 
sentatione metitur. Non opus fuisset 
igitur/ut Donatus, tanto conata os- 
tenderet, * sententiam banc proba- 
biiem magis, quam necessariam esse 
ethonestam.' Bceclerua, 

42 Interea] Interea est, cum habet 
instantiam superioram actorum. Do- 
natus» 

Mulier quadam] Sic dixit, non quasi 
ignoraret nomen ejus, paulo post 
Cbrysidem nerainaturus: sed ideo, 
nt gratam expectationem faciat, si- 
mulque lectorem avidum nominis 
reddat. Ut Virgil. paulo post nomi- 
naturus ait, ' Ecce manus juveuem 
interea post terga revinctum.' Idem* 



Inierea wmHer] Hic digresslo ett : 
nam proposuit Gnati vitam dicere. 
Idem, 

Abhinc trienittwn] Artificiose dixit 
iriennium, cum posset plus minusve 
temporis ponere : ut sit verisimile, 
nnam annuro fuisse pudicae parcaeqne 
vitas : sequentem, conditionis accep- 
tas: tertiom, mortis. Primo ergo 
anno ignorata est domas Chrysidis 
Pamphilo: secundo Glycerio cogni- 
tns : tertio, nopsit Glycerinm Pam- 
philo, et pariter invenit parentes. 
Idem, 

43 Hue vidnitB] Vicinia Tap4\Kovi 
huc loci, vel huc locomm. Legitur 
et huic mcinitB, Idem. 

44 Inopia, et cognatorum negUgentia] 
Laudatis Pamphili moribus qui mox 
ducet uxorem, superest ut futarae 
quoque matronae, id est, Glycerio, 
probitatem debitam pro persona red- 
dat : quae quia honesta nnnquam esse 
poterit, si sic eam constet ante nnp- 
tias impudicam ductam esse, partim 
defendenda, partim laudanda est 
Chrysis, cum qua commorata est: 
quam quoniam necesse est meretri- 
cem fateri, in conditione turpissimi 
nominis multum sumitur excasatio 
volnntatis. Idem, 

Et cognatorvm] Hic nos jam parat 
ad Critonis adventum. Idem, 

Inopia et eognatorum negtigentia] In 
gratiam Glycerii, Poetam in dimi- 
nuenda quaestus meretricii invidia 
operosum, cum de Chryside loqnitur, 
recte notat Donatus. BcecUru», 

Cognatorum negligentia] Leges jo- 
bebant Atticae, ex cognatis proxi- 
mum et ditissimum inopem cognatam 
aut ducere, aut ipsi dotem dare. Far» 
nabius, 

45 Egregia] Id est, eminenti prae- 
itantique. Donaiua, 

* Atque mtate integra] Integra e^ 
aetas, quae inflore consistit, cui neqne 
addendum jam sit, neque quldquam 
adhuc sit imminutum : at Virgilius ; 
^ Integer aevi Ascaniaa.' £t contallt 



TERENTU ANDR. ACT. I. SC. I. 



1048 



dao ad qiiflestam meretricioin con- 

graa. Idem, 

JEtate integra\ In ipso setatis flore. 

Farnabha, 

46 Hei vereor, ne quid Andria adpof» 
iet mali] Andria : mire : audivit enim 
excessisse ex ephebis Pamphilnm, 
illatamque mentionem mulieris pe- 
regrinx, adoIescentnlaB palchrae. Dih 
natus. 

Ne qtdd Andria'] Eleganter, ex 
Andro. Andria, nomen ostendit et 
mulieris et fabulx. £t bene, AdpW' 
tet: quia portare ignotis est. Idem, 

47 Primum hac] Defendit, ut dixi- 
mus, vitam Chrysidis, ut potuerit 
apnd eam recte morata esse Glyce- 
rium, quae ex argumento matrona 
erit. Idem. 

Priinum hae pudice] Bene hac qui- 
dem, id est, illa qaae coacta est. Idem, 

Duriter'] Contra rationem regulae : ' 
debuit enim dicere dure^ ab eo quod 
est durus, £t tamen est differentia* 
£8t enim duriter, sine sensu laboris : 
dure antero, crudeliter : illud, ad la- 
borem : hoc, ad saevitiam relatum 
est. Sed dure in alterum : duriter in 
noB aliquid facimns. Idem, 

48 Lana ac tela] Snbdistingue teh: 
finis enim est laboris. Idem, 

Victum quaritans] Ut Virgilioi, 
^ Com fcemina primum, Cui tolerare 
colo vitam, tenuiqne Minerva, Impo- 
sttum cinerem et sopitos suscitat 
ignes.' Deinde finem laboris intulit, 
nou cibum, sed victum. Cibus enim est, 
qui etlam delicatis praebetur. VietuSt 
in parvis aridisque alimoniis est con- 
stitntus. Unde Virgilius, ' Victum 
infelicem, baccas lapidosaque coma, 
Dant rami/ £t post tantnm laborem, 
victumy non cibum dixit : nt Virgilias, 
' At patiens operum, parvoque as- 
sueta juventus/ £t non qutereTu, sed 
quaritanSf dixit. Quarit enim, qui ad 
plenum et perpetuum reponit : Qua- 
ritatf qni vix quotidie inquirendo 
victam invenit. Idem, 

Lana ac tela victum] Artificiose, nt 
videatar padice apud eam fntnra 



materfamilias educari posse, qoam 
meretricem necessitas fecit. Idem, 

49 Sed postquam amam] Aniator fin- 
gere potest. Amans vere amat» Id, 

60 Unus et item aUer] Post nnnn 
duo, ex quibuH, altcr, ut sint tres; 
inqoit enim post, ' Nam hi tres tnin 
simul amabant :' ut, ' Alter ab unde- 
cimo.' £rgo atter, non est secundas, 
sed tertius. Idem, 

Unus et item aUer] Id est, plaret: 
quaestus jam meretrlcius factus est. 
Idem, 

Ut ingenium est omnium hominum'] 
Alia defensio Chrysidis : ut quae ante 
fecerat ipsins sint: qnae postea pec- 
caverit, naturae hominum adscriban- 
tor. Idem, 

51 ProcUve] ProcUve est porro io- 
clinaturo, vel prooum inciinatnmqne. 
Idem, 

62 Accepit condUionem] Cnm nno 
quaestus non est: cum altero non est : 
cum mnltis fit. Idem, 

Conditionem] CondUio est pactiOy 
certam legem in se continens. Idem» 

Quastum occipit] * Quaestnm indig- 
num facit corpore.' Plaut. in Pcenaf 
lo act. II. sc. 3. Famabius, 

64 Perduxere] Invitnm isse Pam- 
pbilum his verbis significat. PerdU' 
cuntur enim necessitate coacti. Hoc 
etiam verbum judices pronnnciare 
solent. £t hoc e»t qnod snpra ait, 
* His sese dedere, eorum obsequt 
studiis.' Donat, 

Perduxerunt iUuc tecum] Secum 
duxere, ut securo esset* Idem, 

Ut una easetf meum] £t producte 
legitur esset, ut cibum caperet: et 
correpte, ut alibi : ' £ssem una qna 
cum cupiebam, Antipho.' Idem, 

Una esset] Simul, id est, ima cibnm 
caperet. Idem» 

65 Egomet continuo mecum] Bene 
mecum: ut appareat nibil temere- 
constitutnm, vel prolatum foras ; hoc 
ipsuni satis qnaesitum esse, quod 
statuit de falsis nuptiis, et infensof 
esset filio. Idem, 

Egomet eontinuo mecum] Deest vol« 



1044 NOT^ VARIORUM IN 

▼ebam, cof^itabam, versabam. Idim, tico roore, peregrinae mnlieri a patria 

Cerie] Sine dubio : pro certo cap- nomcn iniposuit. £t simul celcbrat 

tof est: lSiururiJi6s, Idem, nomen Comoedis, dicendo, Exiliidro 

Capius estJi Tenetur et irretitur : commigravit : et nunc, Nam Andria 

•X translatione ferarum, atqne vena- Uli id erat nomen, Idem. 

tu8. Idem. 61 Eho, quid Pamphilus] Primo 

Captus eaf] Sallustius : ' Sin captus sic egit, ut de Pamphilo qnaerere 

pravis cupidinibus.' Idem, Tideretur: ad nltimum adjecit nomen 

(^tuaest] Tenetur, irretitur, trans- ne qnid reliqui faceret. Idem. 

latura a ferarnm venatu, aut etiam Quid? symbolam dedit] Subdistin- 

arena, ubi Retiarius com Mirmillone gne, Qutd ? ut sit vox quxrentis, quid 

componitur. Famab. dicat de Pampbilo. Idem, 

56 Habet] Id est, vulneratus est. Symbolam dedit] Mire : nuUa pro 
Habet enim qni percnssas est: et Pamphilo negatio facti est posita, 
propriedegladiatoribusdicitnr^quia sed per pnerilem simplicitatem om- 
prios alii vident, quam ipsi sentiant, nia gesta narrata sunt : et quidem 
•e percnssos. Donatus. tacitnm est, non celatum : sed ut non 

Habet] Sic dicitur de eo qni letha- factnm esse ita vi^eatnr. Idem. 

liter vulneratns est. Virgilius : < Hoc Symbolam dedit] Symbolam lego ex 

babet, bec melior magnis data victi- lib. Vaticano et Basilicano et aliqui- 

madivis.' Ergo quid sequitur cap-* bns aliis: ita et Plantus in Curcu- 

tom, nisi occidi? Idem, lione: * Symbolarum collatores apnd 

Habet] An ntiqne et boc snrotnm forum piscarium:' item in Epidico : 

est ab arena ? ubi gladiatori lethali- ' Sine meo snmptn paratae jam sunt 

ter vnlnerato insultat adversarins, scapnlis symbolae :' etinSticho: '£a- 

ant acclamat populns, Hoc Aa6«< : ita dem symbolam dabo: et jnbebo ad 

et bic lethali amoris vulnere percus- Sangarinnm coenam coqni.' Faern, 

sns est. An sensu quo senex mox Symbolam dedit] Symbolae erant 

puerum rogat, * Quis heri Chrysidem pecnniae qnas erogabant singnli ad 

habuit?' * Habeo,' inquit Aristippus, coenam collatitiam Ipayoc, nnde et cce- 

* La']da, non habeor a Laide.' Famab, na collatio dicebatnr : ' Ego vero, in- 

Observabam mane] Mane adverbia- quit iIIe,quoniam collectam a convi- 

liter. Donatus. va, Crasse, exigis.' Cic. de Oratore 

Observabam] Deest tamen^ hoc est, lib. ii. a avfifidw», Famab, 

quamvis captus erat, et haec tamen 62 Coenavit] Cetera in gestu snnt 

observabam. Idem, qnaerentis, qnid dicat de Pamphilo, 

57 RogUabam] Non rogabam, sed nec invenientis. Donatus, 
rogitabam: qnia sedulo faciebat. Idem, Item alio die] Item, similiter : et 

58 DiCf sodes] Dic, imperativum yide, diligenter tempns adjectum, 
est : ideo temperavit injnriam blan- qnasi non sufficeret nnns dies. Idem. 
dimento, sodes: est antem, si audcs ; 63 Comperiebamll Vide si non ver- 
ut sis, si vis : nam delirat qui a&os ba patris snnt, et de rebns venereis 
2*^95, interpretatur sodes. Idem. circa filii roentionem agentis. Idem^ 

Dic sodes] Exhortantis est vox, NihiladPamphilumquidquam] nap- 

Amabo, Rogo, Idem. 4Xkov : nam abundat quidquam : nam, 

Quis heri Chrysidem habuit 7 Nam nemo quisquam, non dicitnr. Idem. 

Andria illi id erat nomen] Opportune 64 Spectatum] Ad Pampbilnm, 

nomen intulit Chrysidis. £t bene Uli: non ad exempiom refertur : et spee^ 

qnasi dicat, qnam tn Andriam nomi- tatumy probatum. Idem, 

nasti. Idem, 65 Et magnum exemplum coa/men- 

Nam Andri4g iUi id erat nmim] At- Hai] 'Vinpfio/Ji landis. Pamphilas ex- 



TERENTil ANDR. AGT. 1« SC. I. 1045 

emplum continentiae. Idem, deest 911S? Anordo est, qui animM 

66 iVajn qtd eum] Quiy animns sciL cnm ingeniis conflictatnr ejnsmodiy 

aut certe honto snbandiendnm. Idem. neque commovetnr in ea re tamen : 

CvM iMgeniis] Ingenia pro liomini- iuw6?iov$a¥ i eo quod non praemisso 

busposuit. Idem, licetf vel quamqmmf snbjecit tamen* 

ConJUelatur] Id est, atteritnr. Coti' Sallustins : * Atque edita nndiqoey 

JUctaiio est tactus corporum invicem, tribus tamen cnm mnris et magnis 

et collisio. Idem, turribus.' Idem» 

Nam qui cum ingeniis co^fiietatur 68 Sua viia modum] Moderatio* 

^umodi] Negat Muretus videre se nem, regimen. Idem. 

quonam modo versus stare possiL 69 Cum id mihi] Cum, id est, pna- 

Ratio esty ut opinor, quod Baccheus terquam qnod. Idem, 

inqninta regione fit(tar ^us) modt. Tum uno ore omnes] Omnes, ne pater 

Sed doplici via rem impeditam expe« amore falii videretiir : et ideo mox 

dio. Nam et, ut infra observatum ait, 'Bene dissimulatnm amorem» et 

foit, R fiuale otim elidebatur; atque celatum indicat.' Idem, 

ita fuerit spondeus per synizesin ; ex* Tum uno ore omnee omnia bona dietn 

emplum pereuntis R, habes pagin» re] Qui omim snbstitnunt, nuiia co- 

68. ' Nuper, ejus frater aliquantum dicnmanctoritate juvantnr: nec ani« 

ad rem est avidior.' Dein et hoc quo« madvertunt aliquid detrabi sic dn 

que fieri potuit, nt scripserit Teren- lifpyc/^, quamhabetfrequentatiover- 

tius^non ^umodij sed eimodi; qnod borum. Expiicatio porro duplex af* 

me apud Veteres memini legere ; at« fertur: prima, qnod omnes omnia 

que ita vei anapaestus fuerit, vel iam* bona de Pamphilo dixerint: altera, 

bns per synizesin. Faber, quod omnes omnia bona dixerint tfr- 

Namquicumingeniie confliet,] Hujus ^/AoSrrcs etSimoni gratnlantes, feli* 

sententiae vis et opportunitas, ex af* cemque eum, quod mox sequituTy 

fectn theatri aestimari debet. Athe- praedicantes, ob ingeninm filil et mo* 

nis, id est, loco tani corrnpto, qnot* res : haec enim laus Pamphili est vs» 

quotconfluxissent patre8,illisTbfca0- 71. piacet posterior interpretatio : 

6\ov KeySfieyov suae cuique fortuna» uimis autem et inernditum et a scopo 

experimento in animum descendere alienum fuerit, /ortunae de divitiis 

debnit : qnotidiana educationis vitia, hic accipere, cum Scoppa. vs. Chris- 

rara incorrnptae disciplinae exempla tomath. Bcecler, 

in ocolis, et qootiens sermone per- 70 Bona dicere ifc,] Eh^nM^y Iseta 

stringeretur, ita in animis erant, ut et fausta praedicare ; nnde Scoppa 

vel doleret quisqne sequiora, vel me« legit omina, id est, laeta precaban- 

liora optaret* Beecler. tur, gratniati mihi talem filinm. For- 

Conjlictatur ^usmodi] Atteritur,sol« nab, 

licitator, conversatur cum ejusmodi Litudarefortunasmeas] 'EfA^wruc^ire* 

hominibns, neque corrompitur inter- pov fortunas, quam fortunam: et d% 

ea. Usitatius adhibetur vox ista circa more, ut, * Qui te tanti talem gennere 

valetndinem. ' Conflictari iniqua va- parentes i* £t, * Vade, ait, o feliz 

letudine.' Plin. Epist. * Conflictatas nati pietate.' £t Plautns : * Fortn- 

morbis.' Sneton. Claud. c. 11. legitnr natos qui ilium eduxit sibi.* Donat, 

et conflictat, versus gratia ut in Phor« 72 Hac fama] An vere laudatns 

mione, act. v. scen. 2. Famab, sit, singula haec pro argumentis sunt : 

67 Neque eommovetur] Utrum ani- et excnsatio est, non esse stnititia 

mns, an homo ? Donat. falsum, sed impulsum. Idem. 

Neque commovetur ^ammus] Utmm ImpuUua] Bene impukus: uitro 



1046 KOTiE VARIORUM IN 

eoim venire impnlsas est, qai daret Metui a Chryiide] Metuo mum dicOf 

contra officiam soceri. Idem, qni mihi ipsi aliqaid factaras est. 

73 Unieam gnatam ewm] Abundat Timeo ab iUo, ctyas causa possam ali- 
qnidem fuom, sed tamen asaeveran- qnid mali pati, etiam si ipse niliil in 
tins est. Jdem, me mali consulat. Idem, 

Unicamgnatam'] Qoid si taedio mnl- Metuia Chryaide'] 'A^aZtr/u^s. Idem. 

tomm filioram ? at anicam. Idem, 80 Una aderat frequens] Ut supra, 

74 Cum dote summa] Qaid si paa- ' Cam quibas erat cumqae ona, his 
per est ? at cnm dote samma. Idem. sese dedere.' Idem, 

76 Placuit] Cum pronuntiatione, Aderat frequent] Possunms enim 

pUieuit, Idem. adesse, et frequentes non esse, st 

Placuit] :ZwToi»ia: adeo bona con- praesentes non adhaeremus his, qai- 

dltio fait, at quamvis ultro objicere- bas adsamus. £t frequene, ut miles 

tor, tamen statim placeret. Idem, apnd signa. Idfm, 

' Detpondi] Ex veteri more, qoo Bl Curabat una /unus] FunuSf est 

spondebat etiam petitoris pater : un- pompa ezeqoiarum : dictani a funali- 

de sponeua et eponsa dicitnr. Idem, bns. Etenim noctn efferebantur, 

Despondi] Proprie. Nam de spon- propter sacrornm celebrationera di- 

•o dicitor,quia spondet pneliae pater: nmam. Idem, 

detpondet, adoiescentis. Idem, Curabat unafitnus] Ut non potnerit 

' Hie dictus est dies] Utrum consti- in exequiis videre patrem. Idem. 

totns? andicatns? nt, * Junoni infer- Funue] Funebrem pompam, appa- 

naB dictus sacer.' Idem. ratnm, ritus : vide tit. Funi», in In- 

( 76 Qiiid obetat cur non vera fiant] dlce nostro Poetico. Famab, 

In omnibus libris post quid est dictio Interim] Descriptio est hnjus rei, 

igituTj praeterquam in Vaticano et qnae ad narrationem pertinet supe- 

Basiiicano, qni eam in contexto non riorem. Donatus, 

katient, qnomm auctoritatem sequor, 82 Nonnumquam conlacrumabat] II- 

mazime propter versam. Fatm, lis enim magis cansa fiendi fuerat, 

* 78 Ckrytia] Commemoratnoncqnae qni, qnam amabant, amiserant: hic 
Mset Chrysis. Donat, amore propter suam Glyceriom con- 

* Vieina hac] Supra enim ait, 'Ex Iacramabat,qnia1ienislachrymi8snas 
Andro commigravit huc viciniae.' commodabat. Idem. 

Mem, Placuit tum id mihi, Sie eogitabam] 

Vicina hac] 'Aifdfiinfiots, Idem, Ita supra : ' Oaudebam ' vs. 83. et 

. Ofactum bene] Aniraadverte, ubi- 'cumid mihi placnit ' vs. 69. Jndi- 

qne a Poeta sic induci comicas mor- cium patris de filio convenienter sig- 

tes, nt cnm ad necessitatem argu- navit, qnod ne temerarinm ant caecnm 

menti referantur, non sint tamen tra- videretnr, antea consensn famae, nnnc 

gicae. Nam ant meretrix ^nraitur, ratione et officio, fnlcitur, addit gra- 

ant senex, ant de duabus simul uxo- tiam fignra sermocinantis, famiiiaris 

ribns nna nxor. Itaque bujusmodi linic generi morataram et evidentiom 

obitus, ant mediocri tristitia excipi- narrationum. Adducit Cicero locura 

tur, aut etiam gaudio. Idetn. hnnc (ii. de Orat. 40.) nbi ostendit, 

. Ofactum bene] Qnasi qui dixerit, qnomodo ex minore comparatio peta- 

* Yereor ne qnid Andria apportet tnr. Epistola antem 7. lib. ix. t^, 
mali.' Idem, ^ ' quid hicmibifiicietpatri?' &iro^c7- 

79 Bea^] Artificiose qnidem gou- tuerue&s ad spem accommodat, quam 

dtttni subjecit, ne mors in comoedia, de invalescente nnius e dominantibus 

luctns in tragoedia personaret. Idem, potentia conceperat more erudito- 



TERENTII ANDR. ACT. I. SC. I. 1047 

nifD, qni ez Gnecis Latinisqne poetis Ciceroneni non memini me tale qnid 

subinde aliqoid in ore habebant, et observare. Faber, 

ad prssentJa negotia eleganter apta- 88 Egomet qwque] Ut et ipse Paro- 

bant. Bmeler, . philns, ant etiam ego, quem minai 

83 Sxc cof^taiiHxnC\ Ac si diceret, crederes. Dona/i». 

boc cogitabam : sensnm tantum co- J^i» caxaa\ Ejnsdem mansuetudi- 

gitationis dicere debuit: sed qnia nis et humanitatis, et ejus Paropbili. 

tic cogitabam dixit, ipsum gestnm co- Idem, 

gitantis exponit^_ej^dl^:itnr fdfiriins. In funm prodeo] Infuma (in pom- 

Donat. "^ pam exequiarum) qnod a funalibns 

^ ^ Hie parva consuetudinis eausa'] Hoc dictnm est, et uncis vel cnneis can- 

est, convivii tantum : et qnia dixerat delabrorum, quibns delibuti fnnes, et 

puer, boc solnm egisse Pamphilum, [in genu] cerei fomites infiguntnr. 

nihil aliod, * Symbolam dedit, coena- Idetn, 

viW Idem. 89 Nikil iuspicans etiam mali] Bene 

Hie parviB coneuetudinia] Citantor suspendit auditorem. Idem, 

hi Tersns a Ciceronis Antonio lib. ii. Etiam] Alia est sospensio audieo- 

de Oratore, exemplnm argumenta- tis, et excusatio alia. Idem. 

tioois a Minori. Famab, Etiam] Adbuc. Idem. 

84 Tam fert famiUariier'] Id est, Hem] Percnlsi ac metuentis. Idem, 
graviter : nam qu» nobis sunt fami- 90 Effertur] *EK4>4peTai. Graecum 
liaria, gravia sunt animo nostro. Fa- est: quod vitans Virgilius, ne dice- 
mtliarti^, quasi faroiliaris : an potius ret effertur: inqnit, ' Tnm corpora 
familiariter. Donat. Ince carentum Exportant tectis, et 
. 85 Qttid hic mihi faciet patri] Mihi^ tristia funera ducunt.' Efferri pro* 
circa me. Et postquam mihi dixit, prie dicontur cadavera mortnomm : 
pondns intulit nominis, dicendo patri, et ire proprie ad exequias. Virgil. 
Idem. , ^ Ite, ait, egregias animas, quae san- 
. Qiitd hic mUu] Vide qnam vennste guine nobis Hanc patriam peperere.' 
repetierit Atc. Idem. Idem, 

Qtttd mtAi hic fadet pairi] Citatnr Effertwr: imus: interea inter muUi' 

et hoc hemisticliinm, * quid mihi hic res] Continuatur haec pars narratio- 

faciet patri V Epist. Famil. ix. 1. 7. nis vs. 100. < funus interim procedit,' . 

Epist. Famab, &c. inserta interim opportnne de- 

86 Hac ego piiia6am] Putare est scriptione Glycerii lucnlenta, non a 
ejns, qui simplicitate pectoris aber- pulcritudine tantum formae, sed a 
ravit. Cicero : ' Non pntavit, lapsus modestia etiam mornm : quod futuro 
est.' Donat. socero maxime spectandum fuit. 
. H<ec €8ro puioftam] Cum adhuc nihil Poeta hic nna eademque opera, Gly- 
peccationis ostenderit, tamen dolor cerio existimationem bonam, Pam- 
in fntura prornmpit: ut, < £t gener philo venlam, Simoni consilinm (si 
anxilium Priamo Phrygil>nsque fere* agnitio scilitet acced^ret) prsparat. 
bat' Idem. Bceclerue, 

■ Humani ingenit] Circa Cbrysidem. Effertur] Narrationem hanc bene 

Idem. moratam et ad persuadendum ac- 

87 Maneueti] Circa amicos. Idem. commodatam laudat Cicero : < Naro 
Mantuetique animi offieia] Gallice, is postquam excessit ex ephebis, 

feffet d'tm 6ofi naturel. Tribus qna- quam longa est narratio ? mores 

tnor locis f»^lctimi a Terentio in boc adolescentis, et servilis percontatio, 

aignificatu sumtum esse scio. Apnd mors Chrysidis, vultus et forma et 



1048 NOTJE VARIORUM IN 

lanentatio toroiit, reliqaa pervarie fingere mtilti posiaiit : foriMun neiiio* 

et jacunde narrantar. Qaod si hanc Idem, 

bre vitatem qnaBsisset,' Effertur, imos, Ut nikU mpn] '"EAXcnfnf Terentiana : 

ad sepalcrnm venimas, In ignem po- Bam non necesse est sabjungere daoa 

siu est/ in his fere decem versicalis ?ersas. Idem. 

totam conficere potuisset. Qaan- 94 Quia tvm wuJd] Excasatio ne« 

qaam hoc ipsam^ ' Effertar, imas/ eessaria. Idem, 

concisum est ita, at non brevitati Prteter eetertuH Id est, plos qham 

servitam sit, sed venastati. Quod ceterae. Idem, 

si nihil fuisset, nisi ^ In ignem posita 96 Honetta ac Uberalt] Honestmj ad 

est/ tamen res tota cognosci facile formam, UberaU, ad Tultam retalit. 

potaisset :' lib. de Oratore. Fomafr. Idem. 

91 Unmn aMpieio\ £x consaetadine 98 PeroMW] Hoc est, snspicio, vel 
dicit, tuiof», ut dicimus, * Unus est aliqaid tale. Idem. 

adolescens :' tolle mmmi, et ita fiet ut At at] Interjectio admirantis. /<2fiii. 

sensai nihil desit: sed consoetado Ataf\ Ita scribi debet, at ai, sic 

mirantis non erit expressa. Unam enim Grteci ; qui per daplex T scri- 

ergo r^ limrurfi^ dixit: vel unam, bant tamen. Sed, ant valde fallor, 

pro qnadam. Donattu. aat hoc loco, propter metnim, scribi 

92 Forma et vnUu] £t hic dao sont, oportet) o^ at at; ut alibi apud nos- 
et SBtas et forma, qoibus additur pa- trom hunc, et apud Plautam ssBpios. 
dor : quia meretrix non est. Idem, Faber, 

Forma et vuUu] Forma immobilis Atat I hoe iUud eet] Hsec vox atatf 

est et natnralis: vultas novetur et prioresyllabaetproductaetcorrepta 

fingitur. Idem, invenitnr : quod ex eo factnm reor, 

Et mUUf Soda^ adeo modeito'] Qnia quia cnm antiqni hanc dictionem per 

formsB landatio cum raeretrice com- dao t, in medio scriberent, ea syllaba 

missa est, progreditur artifex Poeta positioae longa erat : sobtracto vero 

ad laudanda ea, qaas bonestiora sunt, altero t, per parellipsin, brevia Gt' 

qoam forma. Idem. bat. Sed hoc loco quanta sit prior 

Et vuUu^ Sooia] Quid hic deest, ot syliaba nihil refert : ex posteriore vi- 

eam nnrum dignetnr Simo, nisi sola detur versus laborare, cum t in fine 

cognitio i et formam probat in puella corripiat syllabam : sed sustentatnr 

Pamphili pater, et niatronalem mo- ex veterum licentia, quibus etiam 

destiam miratnr in Tultu, et vennsta- prodncebat. Livius Andronicns in 

tem stupet. Nonne ergo jam cemi- Odyssea : * Cum socios nostros man- 

mus hoc praestruxisse Terentiom, nt disset impius Cydops.' £nnias: ' It 

com Chremetis filiam esse cognoverit eques, et plausu cava concutit nngu- 

Simo, hanc potins eligat, quam Phi- la terram.' Idem : < Omnis cura viris 

lumenam, nnmm? quanquam ex so« nter esset induperator.' Item: 'In« 

roris polchritudine, et amore Chari- fit, O cives, qnas me fortuna fero sic 

ni, et Davi landatione; id Ipsnm Contndit indigno belio, confecit acer^ 

quoque probe monstraverit nobis. bo.' FaJimus, 

Idem, Attat! hoc iUud est] Sob. sic co- ^ 

VuUu] HsBC lans adjuvat, post cog- gitabam : aut : egomet continuo me- 

nitionem, futoram numm. Idem, cum, ut snpra : ceterum illa : ' Hoc 

93 Adeo modettOf adeo venusto] Mo' illod est : hinc illsB lacrimae : haec illa 
deetus, ad probitatem vnltns et mo- est misericordia :* animnm senis sol* 
rnm pertinet: vemttuBy ad natnram lieitudine perturbatnm ostendant: 
corporis. Atqne adeo aibi vultam multum enim hic repetitio, et inter- 



TBRENTIl ANDR. AGT. 1. SC. I. 1049 

pretatio potest : iii qua ipsl gradits FUiur] Hic bene iropersooaliter» 

ad animos spectatorom movendos va- fletar ab omnibus: eztrema enim qaae- 

lent : hoc iUnd esif scilicet iUa wnse' que mortuorum omnes commovent ad 

rtcordta, ejusque indices < lacrimse : lachrymas. Donaiu». 

quas commnni humanitati datas cre* H<sc soror'] Id est, qnam diai esse 

didi :' sobest enim tacita hUeUeetionis sororem Cbrysidis. Idem, 

figuntf amorem PamphiJi hinc coUi* 103 Adflmumam'] Innoit affectnm 

gendum esse. Horatius ad prover- sororis, unde oinnes vinceret: cs* 

biale schema transtulit Epist lib. i. teri enim flent, haec flammae se inge* 

19. ' Hinc illae lacrimae.' Beeeierus. rit. Virgil. * Extinctnm nymphae cra- 

Jloe iUud] AcuenKhp ejoa rei est, delifanereDaphnimy. AtqueDeos, 

quam in animo conceperamas. Vir- atqne astra Yocat cradelia mater.' 

gil. ' Hoc illnd germana foit.' Dona' Donatue, 

tu8, 104 Ibi ium exanimatus] A volua- 

99 Hine iUa laekrffmaf] Hinef ex tate, a facultate, a summo ad imam, 
bac caasa. Idem, abi sunt dicta et facta, ibi est rdBos, 

100 QMttni timeoj Non videtnr ad- et mire Un. Idem. 

hnc Sosiae plenum amoris argnmen- Ibi tnm exanimatuSf ^c.] Quo minas 

tam : adeo pendet ad ea quae dictn- antea suspicatus erat Simo de amore 

ras est Simo. Idem, Pamphili, eo magis tum rernm argn* 

Evadas] Id est, exeas, toI perYC* mentis victus perdoluit, itaque cres- 

nias. Idem. cit orationis evidentia : cujus rh ^- 

• Fuaus proeedit] Funus a fnnalibus Itdfficfvoy koI SiaTwarrucbir Donatus hio 
dictmn est, ut supra notavimus : et egregia annotatione prosequitur : ' A 
est fnnos, pompa exequiarum. £t Yoluntate/&c. <Omniasignificanter/ 
bene, funus proeedU, nos sequimwj Sic. In quibus ipsis verbis magnam 
dixit, quasi post ipsam moritnri : un- significationem esse, recte Idem ob« 
de exequiee dicuntur. Funus interim servat. Beecler. 

proeedit] 'haMerov. Idem. 105 Bene diseimulatum] Bene^ mnl- 

101 Ad sepulckrum] Sepulchrum kot* tam : an qoasi dolens, quod etiam ne« 
iafTl^pa&t» dicimns, quod sine re pul- gaturns sit Chremeti, dixit bene? Do« 
chra sit: an qnod ibi sine pulsn sint, natns. 

id est, mortui? an quod illic animaa Indicat] Omnia significanter : non 

a viTis sepeliantur, id est, separen- ostendit, inquit, sed indicat : non ac- 

tnr? £t sepulchrum dixit futnrum, cedit, sed accurrUf non vestem aut 

non quod jam esset. Sepulchrum enim manus, sed mediam mulieremf non 

a sepeliendo dictnm. Virgilius pro- tenet, sed compUctUur : et quia hts 

prie, * At pius ^neas ingenti mole tribns rebus indncitur in alicujus rei 

sepulchrnm Imposuit.' Idem. gestionem persona : affectn, facto, 

102 /a ignem posita est] "EXXei^ : dicto. Affectus est, qnod ait, lU 
non enim est qua. £t raire : cum fu- fum exanimatus PamphUus. Factum, 
mis supra dixerit. Idem, qnod ait,' Accurrity mediam mulierem 

• In ignem ponta est] Varios gentium compleciitur. Dictum, quod ait, Mea 
mores in condendis humandisqne cor- Glycerium^ inquitf quid agis ? curteio 
poribns defnnctorum vide apud Cic perdiium ? Idem. 

I. Tasc. Quaest. Alex. ab Alexandro^ Indicat] Indicium proprie est oris et 

Mb. II. cap. 8. de £xeqniis, fnnebri linguae: factisergoindicat: non enim 

apparatn, pompa et ritn, adi Indicem dixit, amo, Idem. 

Bostram poeticam tit Funus, Fama* 106 Accurrit] Virgillus: < Interiora 

bins» domus irrumpit limina, et altos Con- 



1050 NOTJE VARIORUM IN 

•cendit foribnnda ro|ro8.' Idim^ nisi bene deicripti libri fnerinty per- 

107 Mea Gbfcerium] Mea^ qnasi eat sensns necesse est. Faber, 
aroator. Idem, Iraiu» atque agre ferena] Iraius, 

Glycerium'] Qoasi familiariB dixit. colpa agre fereiUy qoia praeter spem. 

Idem, Dimatui, 
Quid agie] Qnasi pertnrbatoi. Id. Redeo inde iratua, atque agre ferene: 

Cur te M perditum] Qoasi consola- nec uUii ad ol^gandum caua$<B] Ob- 

toms. Idem, serva gradus, qoos servavit Poeta, 

108 Ut comueium fadle amorem eer» in Patre, et viro hnmano squoque : 
nerea] Mire, non sospicareris dixit, ex conjectura solicitudo oritur : < Per- 
sed cemeree: et est ordo, ot facile cossit ilico animum :' sequitur ex re- 
cemeres : sed cemereey sicut snpra, mm indiciis mista dolori iracundia ; 
* Laodem invenias et amicos pares.' redeo inde iratue alque agre ferene : 
Donatue, proximum erat, ut objurgatio filii ex- 

109 Rijeeit $e in eum] Objicitur ei pectaretur : sed in viro et patre tsm 
qood a Glycerio factum est : ut, Quis moderato, banc ratio distulit : ' Nec 
enim unquam tam palam de honorcy satis ad objurgandum caussae : dice- 
tam vebementer de salnte soa con- ret qoid feci, qoid commerui, ant 
tendit, quam ille atque illius amici, peccavi, pater?' (Ms. Biblioth. Ar- 
nt ne haec mibi delatio detur ? Idem. gent. quid merui aut quid peccan), 
' Rtjeeit «e tti ewn flene ; quam fami- &c. quam ergo Jumesta oration£ filius 
iMfifer] Neque amptins errent in hu- declinare objurgationem potuisset, 
jus loci interpretatione, sic illum dis- ne Cbremetis qnidem criminatio pro- 
tingni et interpungi cnravi ; nam movit : invenit aequitas patris aliam 
istndy famiUariterj non debet jnngi rationem, nnde ne kac quidem oatig 
eam, fttns^ sed cnm, rqedt de; et vehemens caiuta ad oiywrgandum vlde- 
▼erba sic ordinanda, TVmi iliaflens re» retur : id qnod spectatoribus snavi 
iecU $e tfi emii /amt/tortfcr. Gallice /ufiiiati ostenditnr : donec denique 
dlcas : EHe $e renveroa $ur iuy fort roanifesta injuria (detrectati scilicet» 
famiaeremaU. Neque enim consne- si forte, imperii patrii) veram o^vr- 
tnm lUom amorem ex eo cognovit se- ^oiidt caKMni suppeditaret. Bodmit. 
nex, quod Glycerium lamentaretnr 111 Nec$ati$] Mire expressit in- 
in fnnere Cbrysidis (quid enim aliud ? dulgentiam patris ergafiliom. £rat, 
ima cnm iila nsqne a tenella aetate inquit, cansa : sed pro amaritndine 
semper vixerat,) non ex eo, inqnam, objnrgationis non erat satis, hoc est, 
sed quod se in Pamphilnm tam fa- non idoneavidebatur. DonaJhu. 
miliariter rejecisset. Emenda igitnr Nec $ati$ ad olgurgaMdum] Deest 
▼ersiones Oallicas. Falter. AoM, vel erat. Yirgilius : * Nec sat 

110 Quid ai$] Non interrogantisy rationis in armis:' et hic, eraty vel 
sed mirantis est. Donatue. kalmi^ deest ad sententiam. Idem. 

Quid ai$.^ Ita scribi jussi in locis Diceret] Deest enim. Idem. 
pfEneinfinitis, Inqneisantehac pnnc- 112 Qiiid feei] Mire fiduciam 

tnm interrogativom positnm fnerat, praetnlit argumento, quod est In se- 

enm notula admirationis Ibl necessa- quentl versn. Idem. 

ria sit. Hoc moneo, neqnls opera- . Quidfeei, quid eommeruiy aiut peera- 

rnml^pographicammnej^igentiato- vt] Al6^is a majoribns ad minora. 

tiet peccatnm fnisse arbitretnr. In Et feei qnasi iacinns dlxit. Faeera 

excerptis e Donato bnic loco adserip- enim jquis et homlcldinm dicitar. 

tnm fnit : Qun> Ais : nen imterroga»-' Caamend, minoris culpae est : Pec* 

0$, $ed Mtmilia est. In genere Conlco eamf mnlto minoris et leviorls. U. 



TSRENTII ANDB. ACT. I. SC. T. 



1051 



113 Quaseu] Illic, mea Glyceri- 
tim : hic pronomen dixit. Mira dis* 
simnlatio, tanqnam illam praeter pe« 
riculum nesciat. Idem* 

QtuB sese voluit in ignem ir^icere pro» 
hibuij £t Donatus et omnes libri 
scripti Terentii ita collocant: qute 
Meee in ignem i^jicere voluii^ prohibm, 
Faemps. 

Qua sese in ignem inicere voluit pro» 
bibui} Meornm alter, et Biblioth. 
Argent. codices, proieere, habent. 
BoBcleru», 

1 16 Nam ri iUum'] Argumentnm per 

ratiocinationem a contrario : nt si 

dicas : * Viro forti prsemium debe- 

.tur, 81 desertori poena conaiituta est.' 

Donatus. 

Tulit] Pro attolit Sed mnlta sig- 
nificat £t alias pertulit : Virgilins : 
* Non tulit hanc speciem fnriata 
mente Choroebus.' Alias eustulitj at 
idem : < Omnia fert setas, animum 
quoqne:' pro a^fert, Idem. 

116 mi] Pro illo. Idem. 
Dederit damnum aut malum] Dam' 

mcm, rei est : malumf ipsius hominis. 
Idem. 

Quid facioM iUif qui dederit damnum 
aui malum] Priseianus lib. xyiii. 
Oraece vertit : ri tU^ Toi-fiaou ^iccd^, 
hs ipa SfSaMc^f f fiifiiav fl kok^v^ ut sn« 
pra Ts. 97» ^ quae sit rogo/ rls ^i^ cfi} : 
et vi. 100. ' quam timeo, quorsnm 
evadaty' (ita enim legit) &$ Z^ouca toi 
fipaban$alri, BcecUrus. 

117 Venit Chremes] Argumentnm 
ex conjectura, de testibus. £t mire 
^npra, 'Ultro venit ad me.' £rgo 
bic causa justl doloris ostenditur, 
quia dolet etiam Chremes : nam po- 
tnit, non daturus filiam, non venire. 
Dcnatus, 

Postridie ad me^ clamiJtans] Ut sine 
dilattone sciri posset: et clamUanSf 
indignantis est : nt ^ Clamant omnes.' 
Idem, 

118 Indignumfacinus] Distinguen* 
dnm, ut per se intelligatur indignnm 
facinns ; et ipae doleat Pamphilam 



cormmpi. Idem, 

Comperisse] £rgo ab aliis : nt ap- 
pareat verum quod ait, Tmm uno vre 
omnes: et, Hac fama impuisuM Chre' 
mes. Idem. 

IndignumfacinuseemperiMu] Deeat 
se: incertaqne distinctio. Idem, 
• PamphUum] Cum emphasl dixit, id 
est, pudentem et bene moratnm, Et 
nec ainicam, sed pro «aeore. Mire 
ergo, quasi non boc doleat quod amet, 
sed qnod pro nxore habeat. Et si- 
mnl excusatur fiiiam denegatnrni so- 
cer. Donatus, 

119 Hanc peregrinam] Hane cnm 
contemptn dictnm est, et peregrinam, 
ntalibi: ^Adeone est demens ex per- 
egrina f nam hoc nomine meretrices 
etiam nominabantnr. Idem, 

Peregrinam] Male andiebant pere- 
frine, tanquam meretrices. i^ama- 
hius, 

. Ego iUud sedulo] Quanto affecta 
pater factum, qnod viderat, negabat ! 
Donatus, 

Sedulo] Qnomodo seduloy si nega- 
bat ? an sedulo, ut Soiiae ? id est, sim- 
pliciter. Idem, 

Sedulo] Quia non semel negavit, 
vel ille institit. 

120 Factum] Impersonaliter. Id, 
Negare factum] Officium patrii, et 

simul per hoc expressio probationis. 
Idem, 

lUe instat factum] Piantns, ' In- 
Btare factum:' similis est &pxaMrfi^. 
Idem, 

Instare faetum] Vetuste, id est^ in« 
stat dicere factum esse. Idem, 

Denique] Quid denique ? ad sum- 
mam properat, et ad finem dicto- 
rum. Idem, 

Denique] Id est, postremo. Idem, 

121 Discedo] Proprie: non enim 
abeo. Unde diseessio, Idem. 

Ut qui se neget] Probavit, qnod non 
volebat senex, Sosiae : adhuc super- 
estut ostendaty quod non sit iras- 
cendum, quin juste irascatur. Idem, 

122 Non tu ibi gnatvm] 'AroauiwTf 



]053 NOTi£ ¥AR10RUM IN 

ms, Yel ellipsU : deest, iaraf bti, ob» NM.] 

jorgutJ» adortofl es. Idem, 129 Ab ilU taummixertemia tvana] 

12S Ad •bjmrgmiim] IncMandiiaiy Nota paiticipiiini a paMivo : anmmi' 

iodamaiMiiiiii. liewi, vaiemdMj castiganday Tiiidicanda ett. 

124 Tk/€ iUf rebm»\ Modo non addi- DmalMM. 

ditpiUerei* Idein. Ah iUo i^jurW] Qaam facit, non 

125 Prmpe adewl'] Prope adtont nnp- qnam patitar. liemu 

tiae : in prosimo aant aiet» libertatis : Ea friwmm aMwtmiveriemim] Ut jam 

et ideo avidios Tolaptaria sab finem boc sit peccatam, quod recosa^ nop- 

carpenda snnt. Idem, tias, non qaod peccat adolesceos. 

iVspe mieai] Dictos est dies nop- Ideo ergo primam dixit, aoimadver- 

tiis : prope est cnm amore et fide teoda iojoria est, vindicaoda, exe* 

coojogali viveodom : liceat ioterea qaeoda est. £t beoe eaab iUo dixit 

meo arbitrato, libero ac amatorio, hi^wna: eertissimam enim notat per- 



vivere, atqoe hoc ez liceotia morom sooam, qaas debeat pro injariis pcc' 

Atticomm, scena seqoeutiy 'Dom nas solvere: qaod si dixisset, Injiat* 

teropos ad eam rem tulity sivi, aoi* om oms, Vf<i3oA/ay fecisset, atrom 

mom ot expleret soom/ &c. Fonia- qaam passas est ab alio, ao qaam ip- 

6tiw. se aliis intolit. liem, 

Qimm dHeno] Qiam, pro 9119; hoc ISO £1 aimc id] Hic reddit qood 

enim signi6cat ^vam. Donatos. dixerat, Coasiltam meiuii cognosees. 

126 ilfeo me vivere vaterea modo] Idem. 

Jftffo moda, mea volontate, meo arbi* /d] Id estypropterid, Idem. 

trio. liem, Et ntaie id operam io] Doo. bic red- 

Qttis igitwr relictue ett objwrganii lo* dit qnod dixerat, Coosiliom meam 

eiif] In prima sede diceres esse Paea- cognosces : postqoam scil. gnati vita 

nem qaartam : (id est, tresbreves et erat exposita : sicot vs. 141. < nnoc 

onam loogam :) at noo est ; nam vel tuam est officium/ &c. ad illam ter^ 

8 eliditar in prima syllaba, vel R tiam partem de propositis pertinet : 

in quarta, Itaque aat erit Anapa?s- '■ et qaid facere io hac re te velim.' 

tus, aot, si mavis, Proceleusmaticus ; vss. 22. et 23. Beeclerus. 

qaiet in lambo locum habet. Sed 131 Vera] 'kvrierrovi qoia falsa 

istins nil opus est: oam in Ms. Ri- dixit, iDtulitofra. Donatus. 

vii optime legebator, Qtit igitwr; 183 Nunc cum nihil obsini ioli] VI- 

veteres antem saepissime illud qui, detnr legendum, obeunt, non' tamen 

pro QUis, osnrpabant : octo et plara muto : omnes enim libH babent, o6« 

exempla suut apud Terentinm. Fa- nnt. Faemns. 

ber, Coneumat nunc, cum nihil obaint ioli] 

Relictus est oliurganii locvs] Mire Incassum perdat, absque damno meo. 

olourganii: tanquam inceosns pater Fanui6itts. 

in filiom videretnr : nam supra com- 134 Quem ego ereio manibas pei, 

motus, plus per &iro0'u6in}o'iy significa- tfc,] OhseTWBfrequentationem verborum 

verat. Donatus, in describenda pravitate Davi, qnas 

128 Si propter] Hoc erat secun- statim ab initio noscenda erat. Huoc 

dnmin divisione, '£t consilium me- enim sensum ; 'adversum me stude- 

nm cognosces.' Idem» bitomnia facere Davus,' quam ope* 

Si propter amorem] Initinm consilii rose extnlit : quem ego credo facturum 

sni demonstrandi. Idem, omnia, (obi rh ego non est otiosum,) 

Nolit] Legitnr et noUet, Idem. [In quo stndio, qao cohatn? manibus pe- 

nostris Var. Lectt pro Notet lege dites^tfe: nondam sufficit proverbia- 



TERBNTII ANDR. ACT. I, SG. II. 1053 

iis ampUficatio; additaro6nixe, quod Moiamen»] Ex roalae mentis fonte 

* iDstanter contra conantem/ Donato proflunnt malse imaginationes, mala 

interprete, velnt ob oculos ponit : • volantas, consilia prava, operationes 

qno consiiio fructoque? non tam mal». Farnabius, 

ut obsequatuir gnato meo, (nam id pro- Quemquidemego si tetuero] 'Axoffi^ 

babile de servo erga herilem filium wriats est, gravissimam poenam osten- 

occurrebat,) qnam offendendi heri dentis. Donatua» 

cansaj qnod extremae improbitatis 140 Exorandus] Legitur et expur" 

€St : sed asseverata gravitas est in gandus, Si expwgandus, lege cut, 

his : magis id adeoy mihi ut incommodetf Bon qui : quia cui per q veteres scrip- 

quam ut ohsequatur gnato:' nbi Ipsa aere. Idem. 

▼oce incommodandiy nocendi lubidi- Conforel Ab eo qnod est conJU, id 

nem signari Donatns vidit : qiiae nt est, perficitur, futurum tempus infi- 

efllicacius ostenderetur, admiratione nitivi modi co^fore, id est, perfec- 

Sosiae, elicitur sententiae gravissimae tnm iri. Slc in Adelphis, ' Vernm 

Hrurppdryurfiai mala mens, malus ani- qnid ego dicara? hoc confit quod 



r, de ^uo vide Chrestomath. in volo.' Confleri, id e^t, perfici : unde 

Anim. Bceclerus, co^fectum negotium dicitor, vel confec' 

Mambus pedibusque] Proverbiale, ta res: quae ad plenum perficitur. 

id est, omnibus memhris. Donatus. Virgilius: ^Nunc qoa ratione quod 

Manibuspedibusque obnixeimniayOff- instat, Confieri possit, paucis, adver- 

my S^Faroi xtfnrhtr^ 'Kovivr^y Ka2 o-O^m. te, docebo.' Idem, 

Hom. II. V. iray0^/}7 11. ii. Famabius. 141 Nunc iuum est officimn\ Hoc ad 

06nir«]Cum coDatn,instantercon- iUod tertium respicit, quod dixit, 

tra conantem. Donaitus.. * £t quid facere in hac re te velim.' 

135 ilfa^ id] Idf propter id. ' Has bene ut adsimules uuptias : per- 
Mdem» terrefacias Davum :' hoc erat terti- 

Incommodei] Noceat, incommodum um de his, qnae dicturum se promise- 

afferat. Idem. rat. Idem, 

Mihi ut incommodet] Non enim, in- Adsimuks'] Hoc est nnum verburo. 

quit, prodest filio amare meretricem. Jdsinntles: qnod dixit, * Quin to uno 

Idem. verbo dic, qnod est qaod me velis.' 

Mihi ut incommodet] Natnrale est Idem. 

aervis odisse dominos: quos metu- 142 Perterrtfacias] Venuste et 

vnt oderunt : qnot servos, tot habe- Poetice. Idem. 

mns hostes, genns gratuito malum, ObservesJUium] Observatio in dua- 

Tois 8co^(frais &cl ixOphv koI xoK^fuoWf bus rebus est, in obsequio et specu- 

khy xfl^o^^ ^t(nr6rais 9ouXe^wrtv, lando. Idem. 

Marcellin. in Hermogenem. vid. 47. 144 Curabo] Ut coquns : et supra 

Epist. Senecae. Famabius, , sic, * Nempe ut curentur recte hsec' 

136 Quapropter] Mire Sosia inter- Idem. 

fogat, qnasl nnlla causa sit fallendi Iprcp] Figora &i'a(rrf>o^, quod nos 

dominum. Donatus, prai dicimus. Idem. 

137 ilfa/ameas]Volnnta8,est mens, I prcsy sequar] Victorianus liber, 
etiam ratio. I>oiia<tts. sequor: quod magis videtur consne- 

Mabi mens] Argnmentum a natnra, tudini sermonis accommodatnm. Fa- 

et an aliquis sine causa malus, an ab emiis. 

iflipnlsione. Idem. SeEWA ii. Constat haec scena lami* 

Mala mens] Qnia dixit, Magis ut bicis senariis et octonariis, (quibus in- 

ltedat,quam ut prosit. Idm, terjicitnr dimeter horizon,) cnm tro- 



1064 NOTj£ variorum in 

dmekf 10. et 11. ▼•• alter es Mi. digimtt mtnrar, et ■ciihini, Ik* 

meis iu habet: SpermUeB jmm ami$ Ffu,$grFmM^ctirFm». Dooatas. 

iiM^af VKierttL 99eUmi€$ •ffrimi P%9m^ 4 Mindmr W] Hic locos est, in 

me eue epathm cogiUmdi md iKf<airft«i- q«o Davas iasiniiatBry spectatoribos 

da» nuptitu, Alter pro tatorea, ni<<r aialta gestoros. /doa. 

prsfert : sicot et Arg^ntorateiisis ; & sac] Sie, pro lcTiter et Begii- 

in qao seconda mana deleto r^ tai^ genter, qaod Grcci o9rms, dicnnt : 

factam est iiUeretu Idem Codex significataotem o9rwf, id est,sv: et 

Argent. ts. 11. ne essf< no^ij jpaciaai est de his, qa» adjanmda gestn snnt: 

eogUandi ad dttt. imfi, Meomm al- at tmmiiUmm pmermm: et, H^gm» asa 

ter : ne nobis eteet tp. male. ▼. Gnyet. /acimm, Idem. 

Ys. 19. tres Mss. nostri habent : dekime Semtper4emUa»] Sic scribendom per 

postulOf sive aqmmm eet^ Daxe, te oro, mt sobanionemy (Grsci A^ Tocant). 

redeat jam in viam : placet collocatio Ita Plaatus in Persa dixit mme» 

verbonim. lidem vs. 21. pro cepit homines, id est, qai nnnc viront: Ti- 

habent ceperit: nnns, aeeepU, vs. 33. ballos.aai^ceauu, pro capillis qni non 

et 34. ut edidimns. Donatns pro sint amplins. Catalla8,«tiai-yiiroret: 

hoCf haud : qaem seqaitor Faemos. Virgilias ante-malormm», qa« prios to- 

vs. 20. hoe quid til ; in Ms. Argentor. lerata fnerant. Malta alia id genns 

glossema in textom irrepsit : Hoe alihi congessi ; ad Lncretinm, opinor. 

^utd eit neeeio, S, st ^iitfras dicam om^ Faber. 

nee, fyc. Bceclems. Lemitat] Clementia, facilitas : cui 

1 iVon d«6tiiiR] Narratione jam habi' contraria, asperitas et difficnltas. Et 
tOf persona Sosia non erat necesaaria : heri semper lenUas. kn semper-lenitas? 
ergo subsistit senex, per quem agenda nt sit u^cy. Lucretias, 'Semper flo- 
suntreHqua, Donatus. ren tis Homeri.' Donaius. 

Non dubium] Ad hoc certas indn- Semper lenitas'] Ac per hoc simolata 

citur Simo, ut magis perturbetur usque nunc leuitas : uam nemo in 

inopinata consensione Pamphili ad diversis actibus semper leuis est : 

ducendam uxorem, et prseterea nihil nisi forte fictns assiroulator et calli- 

agat cnm Chremete de tradenda dus. Idem, 

filia, coufirmaudisqoe nuptiis. Idem, Semper lenitas] Sine differentia est 

Non dubium est, quin, 8fcJ] Hiuc importuna lenitas. Idem, 

enim verius est, scenam ordiri. Cer- Heri semper lenUas, ^c.] Falluntur 

tus autem inducitur senex, ut magis omnino cum Donato qui rh semper 

confundatnr postea, ubi aliter eve- lenitas per 6^* Iv copulant : trajectio 

nire sentiet : irpooucoifofxovprai yhp rav- verborum est, ut recte Guyetus no- 

TO Tp hcinrdffti. Vide Don. BcbgUtus. tat. BcecUrus. 

2 Ita modo Davum timere sensi] Semper UnUas] Per ^' tv jungi vo- 
Non recessit de loco seuex : SensU Innt, ut sit continnata et usque nunc 
ergo ante, quam cum Sosia loqui coe- simulata lenitas, in subsidio latens, 
pisset. Donat, opportnnitatem erumpendi captans. 

Ita modo] Argumentum quod supra, Famabius, 

ah eo quod nostri faciuut. Modo: 6 QMorsicm etNu/freO Ad qnam par^ 

ante quam cuiu Sosia loqui coepisset tem erumperet. £t evadere est per 

Simo. £t Davus uon recte scribitur, quamcumque difficultatem ad aliquid 

Davos scribendum : quod nulla litera pervenire. Donatus, 

vocalis geminata unam syllabam fa- 7 Verbum fecU] Non dixit litigium 

cit. Sed quia ambiguitas vitanda est aut rixam, sed oer6iuit. Istae exigni- 

nominativi singularis et accusativi tates asseveratioues dicontur : et 

pluralis, necessario pro hac regula cnm pronnntiatione, nt inteUigatnry 



TERBNTII ANDR. ACT. I. SC. II. 



1055 



'ne ▼erbnin qnidein. Idem. 

Neipu id <egre tuiiit] Hoc est umper 
UnUaM, Idem. 

I 8 Faeiei] Snbandiendam verhum: 
etest /oci^ persona tertia, pto prima. 
'Idem, 

Faeietl Id est, irascetnr, denuncia- 
bity loquetnr. /dem. 

Sine tiio magno niafo] Id est, com- 
minabitnr tibi, et minas contemnes, 
ut ad poenat pervenias. Idem* 
■ 9 Id tohdt^ Ant absolote accipien- 
dam Id: ant td, qnomodo stc, de- 
•monstratio est, nt roagis gestn qiiam 
sensn intelligatnr, nt snpra diximus. 
Idem, 

iV^ec optnoiUes] *T</>4i'. Idem, 

IHci\ Ducere est expectatione loogi 
temporis malom proletare : vel inducif 
ut ferae in retia. Idem, 

Falao gaudio] Velnt ex ira, et vitae 
senis iracondia. Idem» 

Falto ^oMdto] Adi Senecam Epist. 
I.IX. nbi ffiala gaudia et /aUa gaudia 
excutinntnr. Fama&tti«. 

10 Amoto metul Ista singnla sunt : 
et amoto metu sic dixit, quasi metus 
flit corpns bruturo, quod cum rooli- 

• mineroovetnr. Donatua. 

Oeeitantes] Oscitatio est animi otium 
et securitas, dictum ab ore ciendo, id 
estf.commovendo. OmtanteSf secu- 
ri, id est, nihil providentes. Idem, 

Osdtantee opprtmi] Al. inter oscitoit- 
tea: hoc est, secntos ac negligentes. 
^Deliberatnm est,' inquit Agellius, 
* de nota ejus, qui ad censores ab 
anuco advocatus est, et in jure stans 
clare nimis ac sonore oscitavit. At- 
que mihi, prope ut plecteretur fuit; 
tanqnam illnd indicium vagi animi 
foret et hallocinantis, atque fluxse et 
apertae secnritatis,' &c. iv. 1. 20. c. 
> Famahiua. 

1 1 Cogitandi ad dieturhandaa] Miran- 
da locutio : ut si dicas, Cogitat ad 
dicendum. Donatus. 

« 12 Aetute] Hoc et gestu, et vultn 
servili, et cum agitatione capitis dixit. 
Idem* 



Carm/ex] Ant excamificans domi- 
num, ant ipse dignus carnifice, nt 
caro fiat, id est, lanietnr. Lucilius : 
* Carcer vix carcere dignus/ Idem, . 

Neque provideram'] Providentia dn- 
plex est ; ant enim animo, aut oculis 
providemns. Idem, 
■ Herus eet, neque jproviderami] Omnes 
fere libri provideram : licet alit^r 
Donatus : provideram aotem pro 
porro videram. Piautus in Asina- 
ria : ' Non hercie te provideram/ 
Fdemus, 

13 Hetn] Quasi correptio totins 
corporis^ Donatus, 

Ehodum] Nutus est, intentionem 
animadversionemque deposcens ejus, 
cum quo vult loqui. Idem. 

Ehodum] Dum wap4?\jcov est hoc 
loco. Idem, 

Quid hic volt] More servili, et ver- 
nili gestu, sic enim vocati a dominis 
servi vultuose agunt. Idem. 

Qua de re] Negantis vim habet haec 
interrogatio : plus est enim giia de re, 
quam nihU, Idem. 

Rogaa] Hoc cum interrogatione in- 
dignautis. Idem, 

Hem quid est ?. Sfc, quid hic vult ? qua 
de re] Digna sunt haec, quse explicen- 
tur : cum Davns conspecto hero per- 
turbatus ad spectatores dixisset, ^- 
rua est neque pronideram, adhuc dissi- 
mulat, visum sibi esse herum, donec 
ad vocem vocantis circumspectat et 
quasi nescius, a quo vocaretur, Aem, 
quidest? inquit: unde herns denno; 
ehodum ad me: quasi dicat hnc specta, 
ego te vocavi : tnm Davns, demnr- 
murat secum: quid hic vuU? itaque 
herus iternm : quid aie ? id est, quid 
tn mnrmuras ? respondet ille : qua 
dere? id est, nihil eqnidem ; ut acci- 
pit Donatus : ita vis verbornra negat, 
forma interrogat, nt possit locus esse 
Simonis instantias: rogaa? sub. qua 
de re te loqui putem : et jam velut 
ex abrupto, qoid ipse cum Davo velit 
agere, infert: meum gnatum rumor 
est amare : qui rumor quia in populo 



1056 MOTiS VARIORUM IK 

esse iDtelUgitar, DaYUs eladendi oc- dis. Alibi sic, ' Hoc oge oiBboj' 

cftsionem captant, id popuUu eurtA Plantns: 'Hoc agite tnltis Specta- 

§eUieetf inqnit, id est, qnasi popnlnt tores niinc jam/ Pronontians timai 

de amore nnins adolescentnli soUici- demonstrative, velnti anrem 

tns esset. Sed instat itemm senex : tangens. D9naht$. 
kooeme agU, an non? prsscidere volens Isthuc^ Deest ago, Yel oadto. Idi 
omnem elabendi occasionem, atten- S.HoccineagUannenf ly.egouen 

dere animnm jnbet, et ad rem re- isthui] Non abs re foerit hoc loce 

spondere, unde constrictns Davns, dicere, qood jam dictums snm ; 

cfo vero istac ^o, inqnit.: etsimulans nempe hic apnd meliores Latinit»' 

attentionem singnlarem, cnm Simo tis scriptores snmi pro mbus, at 

rem ipsam cceptaret disserere, in ig- istb pro tuus. Prime personse est 

norantiam et admirationem compo- hic, secnndse antem iste, vel isr- 

sitns, ait : hec quod mif snb. non hic. Ejns rei tam malta apnd Te- 

intelligo : in qna simnlatione perstat, rentinm et Plantnm exempla snat, 

donec senis interminatione eicnti- ea nt colligere pigeat. Itaqne si lo- 

tnr. Confer omnino ad principiom cns hic Terentii mihi Gallice con- 

hojus astns, id est, ad Ulam Davi vertendns esset, non dicerem nt nn- 

tergiversationem, act. ii. sc 6. pr. peri interpretes ; Penae-tu bien i ee 

GaUus interpres ita accipit illa: quid que Tu dts? imo antem sic verterem-: 

OM, id est, qnid videtnr tibi ? tpuL de Penee-tu bien d ce que je die t atqne 

re? id est, de qna re loqueris, here, ita, si Davns sic responderet ; Ege 

ant interrogas, qnid mihi videatnr ? vero ittkuc ; id ego ita converterem : 

i^os t meum gnatum rumor eet amare : Ouy trayementy je pense it ce que toue 

id est, an tn hoc nescias ? ramor in- ditee» Heras interrogat per hoc^ 

cedit per nrbem, filinm meum sedno- at servalns per isthuc respondet 

tnm amori operam dare : rh id popu' Faber, 

lue curai acilicetf Cicero proverbiali Sed nunc ea me exquirere, iniqui pOf 

echemate nsnrpavit ad Attic, lib Ziii. tria eetf ^c.] In banc orationem Simo- 

ep. 34. Beeclerue, nis, omnemqne ejns in tolerandis 

14 Meum gnatum rumor eet amare'] amoribns indulgentiain, Rivius non 
Mire apnd servum dissimidat id, qnod perfnnctorie invehitur: merito: sed 
jam probavit. J>4mat. memiDisse tamen debemns, banc tem- 

Meum gnatum rumor eet amare'] Ora- poris non homiuis labem fuisse. Qoo 

viter constanterqne senex nondum fit nt haec oratio, 'vera aestimatione, 

se fatetnr credere, nec veram scire : negligentis et niminm blandi ; pro 

ne amittat vim vindicatnri, si resci- moribns tempornm, lenis et mansneti 

erit. Idem, patris habeatnr: itaque non aliter 

Id populuB curat aciUeet'] Quia rnmi- Laches loqnitnr in Hecyra iv. 4. 69. 

geratio popuU est: sed hoc aversns &c. adde Chremetis orationem Heant. 

ab illo contnmaciter : sic VirgiUns : i. 2. S2. &c. et iii. 1. 84. &c At si 

^Scilicet isSnperis labor est.' 6Sn- quis ex Poeta sciscitatns esset, an 

licet semper cum elfwv^ttf ponitnr, hic ' inepta lenitas patris et facilitas 

Idem, prava,' qnalem in Adelphis Midoni 

Id popuUta eurat acilicet] Qnasi vero dedit, notaretnr, non dubinm est, qnin 

id popnlo cnrse sit, de filii tni amore negasset. Mnretns ad ^lpotv^laM con- 

ramigerare vel ramiferare, nt loqOi- fngit : hsec hic locom sane habera 

tur Plautus Amphitr. ii. act. 2. sc. neqnit. Ad moris Attici infamiam 

Famabiua, referenda snnt omnia : ad versus qnem 

15 Uoccine agia] Agia, id est, an- talis querela locum habet, qualem 



TEAENTII ANDR. ACT. I. SC. If. 



1057 



Isocfmtes in Areopagitica, <melioreni ooii ad Inzuriam. Shi antem distin* 

antiqoioris sevi disciplinam compa- gue : est aatem net, modo, permiBly 

rans, institait. Praetexuntnr interimy cessavi. Shiy antiqne. Aliter in 

nt fieri solet corriiptis civitatis mori- Adelphis : ' Non sivit egestas facere 

bns, bonestiora Tocabnla. Simoenim, koc nos.' Idem, 



hie speciem qnandam jnriseiSogit; 
cni postea utilitatein snperindacit : 
agnovit utmmqae Donatns : nam od 
iilaverba, ' iniquipatris est/ anno- 
tat: ' Iniqni est, si nunc velim qiHe- 
rere actns liberos adolescentis :' qna- 
•i scilioet, postqnam excessissent ex 
«phcbis filii, liberins vivendi potes- 



18 Nunc hie diet aliam vitam a4fert1 
Hoc est, recte, et severe, et inexora- 
biiiter dennntiat AHam vUamf pro 
diversam et contrariam. Sic et Vir- 
gilins : Diii tdUer vieam ett, Idem. 

Nunc hic dies] Hie dies habent om* 
nes libri scripti, et Donatus. Faimw. 

NuHc hic diea aUam vUam adfetty eSua 



tas, nt superiore scena dixit, patris morea poBtulaf] Cicero, morc sno, ad 



consilia de Rep. accommodat Epist. 
Famil. xii. 36. ad Cornificinin : * Ac- 
cipio excnsationem tuam de Sempro* 
nio : neqne enim statuti qnid iu tanta 
perturbatione habere potnisti : nunc 
hic dies aliara vitam affert, alios 
mores postnlat, nt aitTerentius.' BcB'» 
clerua, 

Nunc hie dies aliam titam adferf] Ci- 
tat hunc versum Cicero 1. xii. 26. 

juris placuit, nt ex illis videre licet : Epist. Famii. "AAAos ^los, &XXv ^avta. 

* Tnte ipse his rebus fiuem praescrip- Prov. apnd Zenobinm. /ciriiaMtis. 



imperi^iet auctoritati ipso jnrelimi- 
tes poneret. Quando autem Simo 
dddit, ' sivi animnm ut expleret suum/ 
Donatns, ' mira ratio/ inqnit, ' cnr 
siverit, nt et hoc qnod permisit, ad 
l>onam Irngem permiserit,non adlnx- 
uriam.*' Snbest in his tertium sche- 
iAVLf temparis usqne ad matrimoninm 
definiti brevitas: quae cnm patribus 
obtentni sumpta esset,filii8 in titnlnm 



sisti pater, Prope adest, qnum alieno 
more vivendum est mihi, Sine nnnc 
nteo me vivere intereamodo.' BcecU' 

TU8, 

Ea me exquirere] Scena pra^ce- 



10 PostulOf aive aquum eet^ te ara 
Dave] Correctio addita, non tam 
^pww^iojf spectati quam vim jubendi 
intendit. ' Major enim ad impetran- 
dum vis est, enm rogare, qui possit 



dente * Prope adest, cum alieno,' &c. jubere ;' ut hoc Servli verbis dicam 



et scena i. act. 2. et scen. vi. act. 2. 
Famab. 

' 16 Iniqui patris est] Iniqni est, si 
nnnc velim quaerere actns liberos ado- 
lescentis. Donatus. 



ad 6. JEn. v. ' Idem orans mandata 
dabat.' Bceclerua, 

Sive aquum est] Epanorthosi^ ama* 
ra. Famabius, 

Te oro Dave] Oraviuk illnd fecit) 



Nam qnod antehac fecit] Pro ante nomen appeHando. Donatua, 



hteCf consuetudine magis, qnam ra- 
tione dicitur. Idem. '^ 

NihU ad me] Id agit, nt snperius 
consilinm se servare ostendat. Idem, 

17 Dum tempua ad eam rem tuU{] 
Absolnte : et deest se : nt sit, Dum 
tempus se praebuit : quia supra dixit, 
' Tute his rebus finem praescripsti pa- 
ter.' Idem. 

Sivi, animum ut expleret suum] Mira 
ratlo cur siverit, nt et boc quodper- 
nisit, ad bonam frugem permiserit. 



Ut redeat Jam in viam] Jam modo 
tarditatis est signnm : et tn viam dix- 
it, quasi qui devins sit, et errarit a 
recta via. Idem, 

Ut redeat jam in viam] Proverbi- 
ale. Idem, 
: Sive aquum est] *^irav6p9oMris, Idem, 

20 Hoc quid sit] ''EAAe^is: deest 
enim quaris, Idem. 

21 Ita aiunt] Haec crednnt et lo- 
quuntnr nniversi : et est trepida con- 
fessio, et quasi inviti responsio : nf 



Delph, et Var, Cfau. 



Terent» 



8 X 



1058 



NOTi£ VARIORUM IN 



io Hcantont. lia credo: oioiiente 
patre 61ioni. /Jm. 

Tum Jt qui$ magiiirum] Mera^opi- 
nSftt an quia et pa;dagogii8 est magis- 
ter ? ot Geta in Phormione, * Me filiis 
relinqonnt quasi magijtnim.' Jdem. 

Ad eam rem] Id est, snpra eam 
rero ; hoc est, snper amorem. Idem, 

Improbum'] Cujus opera et consilio 
improboseducatnr,Ht Pamf^iilos tno. 
Famabiui, 

22 Animum agrotum'] Pro agrum^ 
nam animos sger, corpus SDgrotom. 
Danatue. 

Ipsum animum agrotum ad deterio» 
rem partem plerumque appUcat] Scili- 
cet, ot /ufiiioti Horatiaoa, Epist. 1*8. 
•e indicct homo talis, mente minns 
validns, qnam corpore toto : ' Nil au- 
dire volo, iiil discere, qood le?et se- 
grom; Fidis oifendor medicis, iras- 
cor araicis ; Cor me fnnesto prope- 
rent arcere ▼etemo ? Qnae nocoere, 
•equor : fugio qose profore credam.' 
Baclerus* 

JEgrotumf IfcJ] Stoicl cnpiditates 
et affectos animi morbos esM senti- 
nnt. Cic. Tosc. Qusest. Famabius» 

2S Hem] loteijectio est irascentis. 
Donatus» 

Da9ut §umf non CEdipue] Moltiplex 
coDtomelia : potest enim senem qoasi 
•pbiogem dixisse, id est, deformem 
inonstrique similem : potest etiam 
Inbnmannm et ferum, ut sphinx. Po- 
test etiam per CEdipom se oltorem 
promlttere futnrum, atqne oppresso- 
rem sapientiae senis. Idem, 

Davus tumf non (Edipu$] Facete se 
oegavit CEdipom, ot senem sphinga 
esse confirroet, non OBdipum, Imi- 
tationum dnosunt genera: qnandam 
necessitasy quandam intrpducit vo- 
luntas. Idem, 

Non CEdipua] Si Latine pronon- 
ties, genitivos (Edipi faciet, si Oraece, 
(Edipodia, Idem. 

Darus aum, non CEdipua] Seryns 
sum barbarus et simplex ; non (£di- 
pus, qui seaigmata et perplexa pro- 
blemata possim solvere: vide qoid 



nos ad Tbebaida Senene 110. vers. Ov 
fidrrts cl/4 i^k^ay^ yrimu aa/^its, £a- 
ripid. (Edipo conjectore est ofws. Far- 
oabius. 

24 Sane quidem] Sane, valide : qoia 
qoi saoos, et validos est. DomatuM, 

25Si aenaero] ComiBinatio, et fit 
pronnntiatio, ot io siogolia verbia ar* 
deaot mioap. Idem, 

Hodie] Non ad tempns noo ple- 
onm, sed ad comminationem refertur: 
ot Virgilios : ' Nnoqnam omnes bo-. 
die moricmur inoltL' £t diee pro 
nocte accipitur : nt hoc ipsum» ' Noo- 
qoam omnes bodie moriemur inulti.', 
Idem* 

Si aentero hodie quicquamy ifc.] Haec. 
kttrdv\fi^is supra (sc. i. vs.37.) coepta, 
et correctione repressa, nooc absol*. 
vitur. Bceclerua, 

Si aenaero] ' Precibnsque mioas re- 
galiter addit.' Ovid.ii. Metam. 'Im- 
periumy promissa^ minas confundit in 
unum.' Famab, 

26 Qiio^a^ fiitJitis] Qiio latiiaw, boc 
est, quo impeditius. Donatua, 

27 Aut velle in ea re oatendi quam sia 
caiUdua] Plerique libri, et in iis om- 
nes antiqui, oatendi quam aia caUiduM. 
Faernus. 

28 Verberibua ccesum te Dave m pts- 
trinum] Vnlt in prooomine et nomine 
exagitare comminatione servom, ne 
qoid relioqoat iracnndiae. Donatus, 

In pisirtnttm] Ad molam trosati- 
lem : vide act. iii. sc. 4. Famabius, 

Dedam] DaTe, est quod repetas; 
Dedercy est sd perpetoum. Damua, 
et amicis : Dedimua, tantiim hostibus.^ 
Donat, 

29 Ea lege atque omtii«] Lege, ad 
homines : omine, ad rcm divinam re- 
fertur : id est firmamentum, per hu- 
mana et divina. Omen autem est, 
quicqnid ore dicitur. Idem. 

Ea lege atque omtii^] Bene lege at-« 
qne omtn«, quia leges auspiciis serva- 
tis ferebantur. £rgo sic intelligCy 
quasi dixerit, ea lege et conditione, 
£t antiqni aiispicato omnia faciebant« 
qoae rata esse vellent. Idem* 



TERBKTII ANDE. ACT. 1« SG. II. 



105!) 



Ea Uge atque omme, lUsi te inde ex- 
em. 'ego pro te moUtm] Obscnre, nec 
non aliena quaedam, hic annotat Do- . 
natus : ea lege atqne omine, &c. i. e. 
ea conditione, ut si te inde exeme- 
rim, ea exemtio sit mihi pistrinl 
omen, et ego sc. pro te molam : quae 
Qnyeti expositio placet. Bcederus. 

Ea Uge atque omiM] Leges ipsas 
anspiciis ferebantnr. Neqne Dpo-. 
rum sotnm voces observaverunt, sed 
etiam hominnm, quas vocant omina, 
&c. Cicer; i. de Divinatione. ,Farn. 

90 iiii noAdum eitam] Quartnm trofi- 
^Axflr, qnja abundat etutm» Donatns. 

Quid 1 hoc inteUexiin 7 an nondum 
eiiam ne hoc quidem"] Plaut. Amphitn 
II. 1. 80. ' Satin' .hoc plane, satin' 
diserte nnne videor tibi locutus esse?' 
Ceternm in h. 1. Terentiano, frequen* 
tlbas verbis iy/jp7ci»lneiit : cni quadrat 
reBponsio Davi simili freqoentatione 
▼erbornm: * Inio callide; ita aperte 
ipsam rem modo locutos es : ' inso- 
per ; ^ Nihil circuit. nsns es.' BmU" 
ru8» 

91 Ipeam rem'] Ipsam rem, id est, 
Toinntatem suam, aut interminatio- 
nem snam : hoc est, pistrinum et 
pcenas serviles. Donaiue. 

Nihil cireuUione'] NihU^ pro non. 
Ctraoiioiie, periphrasi. Idem, 

NihU circuitione'] Nulla an^bage 
verbomm. Famabiue, 

Ueue ee] Legitnr et utor ee. Donat. 

82 Uhim» facUm»] Admonitio. Id. 

Uhieu faciliue] Cicero : ' Non est 
in hac causa peccandi iocns nllus.' 
Idem. 

88 Bona verba quaso] Hic in cJpw- 
vefy est eb^fufffds. Qnasi dicat, me- 
liora loqnere, rogo te : ergo cnm ad- 
monitione, Booa verba, inqnit, rogo. 
Donat. 

Bonaverba quaeo] Ed^iji^, eh^yfifU" 
cojr id e^t, noli quaeso male ominari, 
i. e. oali ea pntare ant loqui de ser- 
vo tno, qnasi is te delusnm cnpiat : 
' Prorsns a rae opinionem hanc tuam 
efse ametam volo/ nt iafra loqnitar, 



act. II. sc. 1. vs. 30. Quod antero Si- 
mo excipit, irrides? Nannios in Mia- 
cellan. accipit, pro adulariSf palftum 
obtrudiSf et comparat hnc vs. 20. act. 
ni. sc. 2. trrid«or. Potest et ita in- 
telligi, nt illa ipsa simnlatio innocien- 
tiae, €(Kl»ifMrfif Davi significata, seni 
occasionem dederit, per indignatio*. 
nem de irrisu hoc interpretandi, qna- 
si dicere voluerit: derides me, si 
putas, me nequitiffi tuae ignarnm, te- 
qne pernegando (jtbipvifufffjLbs enim ille 
non simpliciter, sed cnm affectu ne-* 
gat) innoxium videri posse : nnde 
seqnitur statim : nUiU me faUis^ oMy 
fjus hwOdyois ttv, ex Menandri versn 
vw 8^ oiS^v KdKrjdds fie tuf,ni Donatof 
monet. /rridM? interrogatioafiiectnm 
addit : de sensn dictnm est. BeecUrut.- 

Bona verba quaeo] Eb(pvifAurfibs aitibnc' 
ruUs» Famabius. 

Nihil mefaUis] Non te ignoro, non 
rae decipis. Sic Menander: wy jU 
ol^lv Xikffids fie &y. Donatus. 

NihU mefaUis] Fignra est iWvvur' 
fi6s' a loco 0^8^ fu XcwOdvois &y. Idem* 

FaJUs] Lates, nt sit o^h ftMXikifias. 
Idem. 

NihU me fdUit] NihU^ pro etiam 
mmc, Idem. 

84 Neque tu haud dtcai, tibi non 
pradictum] Duae negativas faciunt 
nnam affirmativam ; tres negativas 
pro una negativa accipiuntnr : nt 
hic, Neque haud non. Sallustins, 
* Hand impigre, neque innltus occi- 
ditur :' vera ergo lectio est, Neque tu 
haud dicas. Quod plnrimi non inteU 
ligentes, hoe dicas legnnt. Idem, 

Neque tu hoc dicas] Vera lectio, 
Nequehaut dicas ; est enim qnintnm 
irapihKov. Plautos in Bacchid. ' Ne- 
que haut snbditiva gloria oppidum 
arbitror.' Idem. 

Neque tu haud dioae^ tihi non pradic-» 
tum] Est istbaec lectio, si quid in hoc 
genere niihi credi aequum est, plane 
falsa. In Cod. Ms. qno olim Moretus 
nsus est, sic legebatnr: Neque tu 
hoe difos tibi non pradictum. Qoam 



1060 NOTiB VAKiORUM IN 

ego lectioam eo verioreni esse arbi- Simonein snpra descripta est, nbi di- 

tror, qaod in hac ipsa Fabala ita cit, 'Mala mens, raalas animoA : ' et 

plane locotas est Terentins, act. iii. bic per se, dum hoc gesto ac sermone 

sc. 2. ' Ne to hoc mibi posterias di- agit ac dispatat secnm. Idem. 

cas, Davi factam consllio ac dolis.' Eminnero^ Dave] Enimvero signifi* 

Scio quid ad haec scribat Vetns In- cationem babet niniinm permoti at- 

terpres cam tribns snis negationibos ; qne irritati animi. Cicero, ' Hic 

sed, profecto, Vetas ille Interpres tnm alins ex alia parte. EnimYero 

non est Donatas, quem olim Romas ferendnm hoc non est: vocetnr ran- 

docentem aadiit D. Hieronymos. lier/ Idem, 

Faber, EnhnverOf Dane^ nihil loci e$t aegwi' 

Neque iu hoe dkat] 0. 1. s. neifae tu iitB neque eocordiai] Ex Plauti somsit 

hocdieaa, Vaticanus, hoe dtces, qnod Asinaria ii. 1. 6. * Qain ta abs te 

idem est : nam antiqui dice» pro dt- socordiam omnem reice et segnitiem 

ea» efferebant: solus Donatns legit, amove, Atque adingeniamvetasver- 

haut dicaSf quem et sequimnr. Fa- satnm te recipis tuum : Serva be- 

erni». ram.' Hsbc scena deliberationem 

Neque] Nvv 5^ otiilv \4\Ti$ds /m &», babet, totius summam negotii com« 

Menander, Farnabius. plexam : de consilio Simonis, et amo- 

ScENA III. Constat haec scena iam- ribus Pamphili : quin etiam vs. 15. 

bicis octonariis et seuariis : vs. 3. in &c. ea pars argumenti, qnia absol- 

Argent. et nno ex meis Ms8. sic legi- venda erat fabnla, affertur : sed, ne 

tnr : qua ai non aeiu jtrovidenturf aui qnid in protasi aliennm fieret, pro 

me aut herumpeasum dabunt, lidem in commento spernitnr. Protasis enim 

vs. T.omitttint T^tnrvs.O. omnes tres ita argnmeotum fabulae tractat, ut 

Mss. retinent t^ me, ut bacchius sit reserventur in catastrophen eae par- 

qnarto loco : in 10. pro accedit, duo tes, quibus errores, in Epitasin conji- 

habent accidit, vs. 20. ita iu nostris ciendi, absolvi possunt. Nihil autem 

omnibus scribitur, nt et plcrisque aliud, qnam negotii magnitndinem 

aliis libris scriptis, teste Faerno : Davnshic demonstrat, necdum,quid 

ut sit tetrameter trochaicus byper- consilii velit rapere, expedit : sed ad 

catalecticus. Emendant autem alii, Pamphilnm festinat, cujus res age- 

et In trinietrum ac diroetnim iam- batur. Bceclerua, 

bicos dividunt, ita : ilftAi . quidem Segnitiai] Ad agendnm. Donatus. 

non hercle fit verisimile: Atque ipsie Socordia-] Ad considerandum. Id. 

commentumplacet, Aliter eodem me- Segnitia^ neque socordice] Segnitiae, 

tro Ouyetus, quem vide vs. 21. dno inqniunt, ad agenduni: socordiae ad 

ex Mss. Dostris addunt transfero : at considerandum. Famabius, 

ego hinc me ad forum transfero : glos- 2 Quantum modo] Quantum, pro in 

iam scilicet in textnm : v. Don. Bce- qnantnm. Donatus, 

clerus, 8 Qua si non astu] Exbortatio a 

1 Enimvero, Dave] Hic brevis et co- periculo. Idem, 

micadeliberatio estfmagnaexspectatione Providentur] Provisio rerum dnas 

populum rerum imminentium commotu» significationes habet. Provtdemus e- 

ra, meiu et cura aistuantis Davi consi» nim nobis tam bonum, quam malnm. 

deraiione proposita, Donatus. Malum, sicut si quis eminus veniens, 

EnimverOf Dave] Omnis persona tehim providerit atqne sic caverit. 

aut ab altero commendatnr, aut se Ergo hic Providentur, caventur, vi- 

ipsam populo commendat, ant et ab tantur. Et nuptias velut undam na- 

altero et a se ipsa : nt hicDaviyet per ^igio imniinentem fecit : quod si quis 



TERBNTII ANDR. ACT. I. SC. III. 



1061 



imdlBmii tx adreno ▼eBientem prorft 
BOQ exeeperity demenas nndis in 
pessnm abit : est ergo metaphora. 

Idem» 

Me oMi henim] Hetmm hic, lieriiem 
filiam. /dem. 

Hemm\ Herilem filiom, Pampbi- 
lam. FamabiMM* 

Petmaa dabmt'] Perdent peman^ u 
e. ad pedes, ad imnm prsecipitabont| 
Kcera$vOUr9wrh Mergent funditns. 
' SerYom ego ratem esse amanti he- 
roy aeqnam censeo nt toleret, ne pes- 
som abeat' Plaat. Anl. iv. 1. ' Qoa- 
si in piscinam rete qni Jacnlnm pa^ 
rat : Quando abiit rete pessumy tum 
addncit sinam.' Plaut. TracnL act, 
I. ac« 1. Idem. 

4 Pamphiiumne atSuiemy an otisni/- 
Um eeni] Semper deliberativa verba 
habent qnendam sonnm, per quem 
«xitns rei demonstratnr : nt bic os- 
tendit, se Pamphilnm magis adjatu- 
rumy quam verbis senis obtemperatn- 
rnm. Donatus* 

5 Si iUum reUnquo] Partinm trae- 
tatnSy qnae sopra snnt, Pamphilomne 
adjatem, an anscultem seni. Idem. 

VUo! €jua timeo] Ut alibi, Syre^ 
tSbi timiui male. Idem. 

JSjui vita timeo] Vita, apnd Teren- 
tiom dicoy novem aut decem locis, 
significat, non id qaod Oallice sonat, 
sed qaietem, tranqnilUtatem, bonam 
existimationem, et qnse JBunt eadem, 
ant his similia. At in ea re sunt qni 
interdum errant, nt valde periculo- 
sum est antiqnos scriptores interpre- 
tari, et eos serraone nostro loqnentes 
facere. ' Ic satis est monnisse semel ; 
tn cetera per te Ipse memor facili 
poteris cognoscere cnra.' Faber, 

Sin opUulor] Opem ferre dicitnr in 
malis rebns, et iis qni de salnte dubii 
sant : Qt, * Fer opem, serva me ob- 
secro.' Opitalor et opitnlatio dicta 
ab opem tollendo, hoc esty ferendo. 
J}onatu8* 

HujuM mtnas] Sobaaditnr, timeo, 
Jdem; 



Sin opUulor, ki0U8 mina»] ServuB 
hic non sinit venire in partem deli- 
berationis ol>seqoiam hero debitiimy 
sed pericnlum et formidinem pcenae : 
honestias deliberat Pamphilas i. 5. 
26. et 27. BcBekruB. 

Cui verba dare] Verba dare, fallar 
cia est: et iilod spectat, Nihil nu 
faUis. Donatus. 

'Diffieile*8t] Non dicit, impossibile 
est. Ergo ostendit, partem se sequi, ' 
quse pro Pamphilo est. Idem. 

Primum jam] Primo, inqoit, jam 
infensos est senex : deinde a Pam- 
philo gravida est Glycertum. Idem. 

Primumjam!] T^^v: cst enim ij^- 
, OTpo^, pro jam primom. Idem. 

De amore hoc] Hoeamorey sicyqaa- 
si cnm taBdio et reprebensione ejas 
amoris loquator. Idem, 

7 Mejfrfensus] Scilicet de amore 
filii, senex me servat, et re vera ti« - 
mendus est. Idem, 

Servat] ^Kdrru. Idem, 

Ne quamfaeiam] Hoc ad illod speo- 
tat, ^Tnm si quis magistrnm cepit 
ad eam rem improbum.* Idem. 

Quo jure, quaque ift^urta] Prover- 
biale hoc est : qnalia sunt, fas et ne- 
fas, nolis veiis. Jdem. 

Qua jure, quaque it^uria, pracipitem 
t» ptsfnnum da6i^] Melius io editione 
Qabrielis Faerni, sic : Qua jure, qua- 
que tnjuria, pradpUem Me tn pts^rintois 
dabit. Neqne versns suos numeros 
eo minns habuerit. Nam synizesit 
fnerit in postrema syllaba hujns vo« 
cis injuria, Scio quidem in editi- 
one Mureti abesse istud Me; sed 
ethoc non ignoro, Maretum mnlta 
sibiin illa sna editione permisisse ut 
versus molliores faceret. Hic illi 
mos fuit. Faber, 

Quo jure quaque ii^uria] Kol Bucaits 
f(&8ifc«s, Aristophanes io Pluto : ubi 
Scholiastes : iiprl rov, wayrl rpAw^'^ 
otirm 'ArrucoC Donatus : * Proverbi- 
ale est : qnalia sunt, fas et nefas, no- 
lis velis.' Adde eundem ad iliad 
Adelph. V. 9. ^ jasta iigasta pi^orsos 



1062 



NOTiB VAEIORUM llf 



oraiiia/&c. BiBeUrui. 

Quo jwre^ VH"'^ hiim£\ Plant. 
Kadeot. IV. 4. 'Qaomodo habemt; 
jare, an iojaria :' noster im Adelpli- 
acen. alt. ' jasta, lojusta.' Sic ' fas» 
nefas ;* * fanda, nefanda ;' ' scis, ne- 
scis ;' 'velis, nolis.' Farmifriat. 

PtfertKKM dabU\ Infra, Act. iii. sce- 
na 4. Idem. 

10 Ad kac'\ la ipta re major est 
difficuitas, qaia gravida est Glyceri- 
am. DojMlat. 

Sive ista vzor] Et boc cum qaodam 
tfltdio et indignatione stomachi inter- 
rampit. Idenu 

Sive itta icxor,ttM oarica eti, grati' 
da e Pajmpkil» esf] Janus Gaillelmios 
-nnte me conjecit scribendam etse : 
SSi tMta mxcTf nce awdca eeiy ifc, Ita 
fiet ut in metro nihil tit impedimentL 
8ic aotem veteres loqai solebant. 
Eonias : ' Si vivima', sive morimur.' 
Plaatas : ' Si media oox est, sive est 
prima vesperae.' Sed et lerentius 
ipte, nt neqnid Plaato aat EUmio 
egeas, tic infra locatas est, And. i. 
5. 57. ' 8i te in germani fratris di- 
lexi loco, SiTE baec te solani semper 
lecit maxlmi.' ^ in prima oratio- 
Dis parte ponebatur, Sice in seconda, 
Qt, m, nive, tfc, Faber. 

18 Opera preiium OMdaciam'] Dici- 
tar de mirificis et landabilibus : nam 
ct ea qusB magna snnt, etiamsi mala, 
tamen miramur : qaia libenter aodia- 
mas : et hoc pretium est operae, id 
-est, audiendi. Et audaciam proprie 
dixit, at in Ennucho, * Audacilun me- 
retricum spect-4.' Idem. 

1 3 Nam ineepiio est amenittfm, haud 
«maiUivm] Amabant veteres de prox- 
imo similia dicere : ut Cicero, ' Mi- 
nus cbaroui pntavit fore de arniario, 
quam quod de sacrario fuisset abla- 
tam.' Et qnidem si io verbis sunt, 
9ap6fiotop dicitor : io nominibus, «-ofN»- 
Mfuurta. Idem. 

AmetUiumi haud omoittutm] Paro- 
Domasia. Famalnus. 

14 Quidquid peperiitei] Majorem 



reprehensionem soaat, qntdqQid pe- 
perisset : paritor enim ant OMscalas, 
aat foemina: et solet jattior esse 
causa tollendi, si marem nxor pepe- 
rit; sed nimii amorisest, non expec- 
tare quid tollas. Dcnatue, 

Decrererunt^ Deeemere est de roag- 
nis rebus certam proferre sententi- 
«m : nade etiam SenmiuM decreium. 
Idem. 

ToUere^ Mas atique foret ant foe- 
raina, pro legitimo paria decreve- 
raot suscipere ; non exponent pre 
illegitimo. Neque n. hic locnni ha- 
bet mos ille toUendi infantem de ierw 
ra, ant ope Dearom Opis atqae Le- 
vame : vide art. iv. scen. 5. infra, et 
Enouch. act. v. sc. 5. Famabius, 

15 Et Jinfunfl Ar|:nmenii partem 
Barrat: et noo crcdit futura ette 
qu« dicit, ut tupertit locas errori. 
Kt/allaciamf et quandam ; ne veriti- 
milis sit ipsa fallacia tolios contemp- 
tiooiset vilitatis. Doaatus. 

IG Fuit idim\ Modo lotios •ummas 
argumeotum populo narratur: sed 
nt restet aliquid ad errorem, abroga- 
tur fides. A Sofy^uaruB^ ad fUfta^oA^ 
ti*ansit. Idem, 

IS Is obiit mortem] Plene dixit, 
quod nos o6ti7 tantom. Virgilius, 
* Morte obita qnales fama est voli- 
tare figuras.' Idem. 

19 Recepisse orbam, panami} Par» 
tam propterea adjec^t, ut fiat veriti- 
mile, non posse eam facile toos ag- 
nosrere. Idem. 

. Fabultt] Redit ad narrationem. 
Idem. 

20 Miki quidem kerde ifonjit verisi' 
mile: atque ipsis commentum ptacet} 
Ita in omitibus fere libris invenitur 
ordinatos hic versus, itaquc impres- 
tit Robertut Stepbanus: est autem 
versus tetrameter trochaicus byper- 
catalecticus. Faentttt. 

Atque ipsis] Atque pro tamen : ot 
sit, tamen ipsis comuientum pUcet ; 
qood conuniniscuotur probaot. Do- 
naius. 



TERBNTIl ANDR. AGT. J. SC. IV. 1068 

Sl iSed Mpris] napouriccv^ alterias mitepemns, Ideiii. 

Bcenaf. Idem. Archilis] Per nDam I in omnibas 

Mym] Semper antero nomina co* 1. s. est : et, per i in pcnaltima. Fa" 

.micoruni servornm, ant a nationibns eniiM. 

«unt iodita, ut Mysis, Syrns : aat Audiviy ArchUit] Videtnr hz^ Ar- 

«X accidentibusy ut Lesbia, Telnt cbilis obstetriz fnisse, qnam nos nu* 

ebriosa, a Lesbo insala, qaae est fe« tricem siccam vocamus, cujas officiam 

•rax suavissimi candidissimique vini : erat, nt ex Hieronyroi Epistola Se- 

aut a moribus et verniliute, nt Psen* lect. -9. lib. ii. discimas ^ assidere 

^iolos: aat ex negotio, ut Chrysains: lectnlo, obstetrices adhibere lan* 

aut ex qnaiitate corporis, ut Thyla- gnenti,' &c. Famabim, 

cns (an Chylacus) aut ex specie for- 2 Sane pol] Sane, mnltaro ; alias, 

mae, ut Pinacinm. Idem, pro valide : naroque validns est, qoi 

Ego hinc me ad farum] VuUnose mnltnm rerum necessariamm habet 

hoc pronnntiatur : ut desit, pergam, ad salntem. Donatus, 

ant dncam me. Idem, Sane pol iUa iemuUnta est mv/ter, H 

22 [In nostris VV. LL. attrihne leifieraria] Versns est Trochaicns, in 

illam lect. Ne pat. de hae imf)rudenter quo pol tUa, tribrachas esf, eliso unol, 

ppp. secnndo Gneif.] ex < illa,' pol autem corripltor exem* 

: ScEN A IV. Haec scena constat Tro* plo Ennii : * Nec pol homo qnisqnam 

chaicis qnadratis catalecticis, et dn- faciet impnne animatos.' Faemu». 

obu^ postremis octonariis lambicis, Temutetita] Prodncit primam sylla- 

e Mss. unns, S. quoque facit lambi- bamle. Donat. 

«um octonarinm, ita: < Nec est satis Temulenta] Vinolenta, hoc est, ebri- 

digoa, coi committas primo-partu osa: qoia temetum rmnm dicitnr: 

mnUerem :' v. nltimo babent nune^ nnde abtiemius sobrins. Dictnm an« 

pro nKfn. Boeclerus. tem temetum ab eo, qoia tentet men* 

1 iiiidtrt, ArehUis] Uete sunt tn* tem. Temulenta, vino : Tefii^rarta, 

teftitonis Poetica!, ut ad ohcovoiiiaar natnra. Idem, 

/acetia aHquid addant : nam' oheopofda 3 Nec soHs digna cid cemmUtas] Be* 

<si mt aceersatur obstetriXf et conveni' ne in conclusione illa specialiter pro* 

atur PamphUus: facetia scribentis in bavit, dicendo non idoneam, cni 

his verbis est, quod ArchUis compotri' committatnr primos partos mnlieris. 

eem potissimum adducijubet, Donatns. Sed mire signatcqne dixit commiitas: 

• ArchUUs] In omnibus libris Mss. etenim committimns magna, et qnca 

Faerni hoc nomen scriptnm fnit per salotem in dnbio habent. Idem, 

unicum 1 ; idqne, meo jndicio, opti- Nec satis digna] Dnas res, nee p)i- 

me; et ita apnd Plantum in Trucu- rientem, nec primo partn. Fignra 

lento act. ii. sc. 6. in fine lambici 96o Si' Ms- nt Virgilins : * Non me 

septenarii. Faber, tibi Troja Extemnm tulit.' Er, < Dum 

Audivif ArchUis] Freqnenter hoe domos^neaeCapitoliimmobilesaxnm 

modo Terentius compendinm facit, Accolet.' Idem, 

nt egrediens loqnatur persoua de eo, 4 Tamen eam adducam] Redit ad 

qnod est gestora : et siniul doceat, illnd, quod vi coacta. D<ma/tt«. 

quid ab altera gestnm sit. Donatus, Tamen eam adducam, S^c.] Fr. Goye- 

Audivif ArchiUSfjamdudumy Lesbiam tns vult ArchiUn hspc loqni, ot esset : 

addudiubes] Vimmjamdudumaudivif taroen eam addnci volo : nnde Mysis 

an jamdtfdam JK6es,ihcerta distinctio exciperet : importwnitatem spectate 

est, et suQt qui Jamdudum, jam pri- anicukPf Sfc, Sed egredientibus, et 

Bium intelligant: ut, JanMbidiuii sa- intro loqnentibus personis ad non 



1064 



NOT^ VARIORUM IN 



^fredienteR, non reA|>onileri solet 
fere. Archilis Iiibc nt anicala co- 
mica, vinosa describitur. Elst aiitem 
ypcdStoy oiKovpbVf ^ oiiceruc6v ^ o|6, ' Ani« 
ciita-domefttica et acriB/ Poilucit, lib. 
IV. onpm. cap. 10. De obstetrice in* 
fra dicetur. BceeUrus. 

ImportunUatem] Importonitasneqne 
loci neque temporis habet commodi- 
tatem. Donatua. 

Anicula] Archilis scilicet. Idem, 

6 Quia compotrix] In vnlta reman- 
•it oratio : deest enim per figoram 
IXAcitf^ty, ' ideo illam vult arcessiri.' 
Idem. 

Dii daiefucultaiemf obteero'] Dii Ge- 
niales, Nuptiales quinqoey Jupiter 
adultiiSi Hymenspusy Juno adulta. 
Venus suadela, Diana Lucina : vide 
quae noft ad Senecn Medeam v. 1. 
'B<ecUru$. 

6 In mUis] Utrom in aliis mulieri- 
biis, an in aliis rebus? DonaiuB. 

In almpotiu$ peccandi locum] Utrum 
in aliia fnuUeribuaf an in oitM rebue 7 
ita dubitat Donatus. Ta non dnbita, 
r€9 intelligi ; boc sensa : si ebrietas 
ejus et temeritas omnino innoxia sem- 
per esse neqiiit, in alia potios re of- 
fendat, quam in negotio, cajus cansa 
nnnc accersitur: in oratione enim 
personap, cui, nt est captns ancilla- 
rnm, bonestos mores et probos Poeta 
dedit, sensus hamanior samendos est. 
Bceclerus, 

7 Exanimatum] Exanimaiua, est 
perturbatiis. Virgilius : * Exanimata 
sequens impingeret agmina moris.' 
Exanimua, mortnos. Idem, * Corpus 
ubi exanimnm positnm PaUantisA- 
cestes.' Donaius, 

Vereor quid siet] Qtnd, ob qnid, 
propter quid sit exanimatns. Aut 
aliter : quid nei, id est, quid sit ne- 
gotii. Sed qnidam putant quid pro 
qnare : at Quid veniani, Ant deett, 
peini: nt sit : quid ease poieai. Idem. 

8 Ntim qmdnam] Comicum est et 
Terentiannm. Idem, 

Num quiiman] Qaomy exemptis man 



et aaai, snffieere ad inteiTogatioaem 
potuisset quid. Idem. 

ScEiiA V. Haec scena satnra est, 
ex trocbaicit et iambicis non aDms 
generit. Qoae autem Oabriel Faenrat 
umotavit de variit lectionibns, in 
Bostris qnoqoe Mst. comparent : ita- 
que nihil attinet repetere : vs. 14. •»- 
nes nottri habeot: repeiar repudia- 
iua: ted lenior ett nameras editaa 
lectionis : in vs. 15. qai ett septena- 
rias trochaicus, omnes interponnnt 
rh et : aUquid monatri abmt : etea quO' 
niam nemini obirudi poieai. Fr. Fabri- 
cins Moreti jadicium in distingaendis 
hujus scenae versibns prspfertr qoi 
tamen noo pauca sibi permieit, prse* 
ter Mss. anctoritatem. 

Deliberatio Pampliili iraemidia et 
dolore recenti tumaltuosiu» laciptt : 
mox a patre in Chremetis affinltatem 
flectit ; ita tamen, nt recnrrat ad 
priorem qaerelam, non iniqaitatem 
jam sed negligentiam patris iBcuaofls : 
donec bic quoqae impetus velat ad 
obversaotem animo paterni nominis 
reverentiam frangitar ; et post hanc 
Comicam Ta^euriccvj^, fidem Glycerio 
servandaiu esse argnmentis declara- 
tnr. Engraphias satis perspiciie de- 
siguavit : * Haec sceoa deliberationem 
habet, quae talis est. Adoleseens 
amans, qui promisit se eam [qoMi 
amabat] ductaram nxorem, a patre 
cogitur ut alteram dueat : deliberat 
qaid faciat. Hic omnes deliberativ» 
partes snnt, et ab ipso qui deliberat 
percurruntar: veruni quoniam optima 
deliberatio est cui alius persoasor 
accedit,^iidcirco Mysis ancilla prae- 
sens invenitnr, ut ejns aspectu fa- 
eile in unam partem, memoria domi- 
n» pjas et sui amoris, possit incnm- 
bere; quippe cnm bic ex una partB 
pater sit» cujus imperinm filiiis debet 
implere ; ex alia parte amor, qni vin- 
culo sui aoimam adolescentis astrinb 
git.' Sed, qui hic occurrunt loci, de 
jnre parentum et liberorum, in con- 
trahendo matrimonio^ in Chrestomsh 



TBRB^TII ANDR« ACT. K SC. V. 106& 

thia «UingeBtiir. Bmtleru», liberi homiois :) Le ^eeSdS ^un Ao»- 

1 Hoceine eii] Bic inducihar adoUS' n&te hmme. Faber. 

cenJtU oRtsn» drca nuptiae: ut ex mag- Hoccine ett humanum fachm^ ^J 

wiiudiuc 9MS ingen» gaudiwm compar^ Non bene Eugraphias : * Indigna- 

iusr tnfine/abukB, et^^a Glycerie : e# tioneod divisit» ui acctiMivet piiaio 

simul id agitur, ut magia magieque per bomines, deinde patrejn*' lHieluii 

Mpiidem PamiphUuM exciteiur ad resiS' Donatos: * Principiam ab inYection» : 

tendum patri nuptias indicenti, Dona^ in qua primo, nt hominem accaMt, 

tus. deinde» nt patrem :' id tst, conqneri- 

Hoccine esf} Ab iracniidia et dolore tur, Simonem neqne ex hominn ni- 

coepit. Iracwndia descendit ex ii^tt^ qae ez patrit officio fecom egistt* 

ria : Dolar ex miseria. Idem* BsKlerus, 

Hocdne est humamunfactum'] Qvuai ^ Quid iliud esf] Potest hic esse 

deliberatio est : in qna dusB partea monometery ant prsecedenti applica- 

snnt : nna patris, altera amicn : pro tus facere enm pentametrum iamU- 

anasore Mysis est. Principinm ab cum. Sed, quia hasc geaera innsitala 

ittrectione: in qua primo nt homineiB Terentio snnty potest etse octonarii 

acctisat, deinde ut patrem. Idem. iambici initiom eiisione i; et d, ts 

Hoceine est] Hoc est dilatare or»- iUudf item d, ex pdd est, qood mox 

tionem, nediceretqnod fecit: eteat •eqnitor. Faemici. 

perversa a<(^i9, a majoribns desceiH Quid esty si nan hoc'] Sic dioimiu 4e 

dena ad roinoray per amplificationem his, quss aecessario boc aonty qnod 

accnsationis. Idem, dicimoa. Donatus» 

Faetum aut ineeptum'] In aliliy factsi SU non hoe] Hoc cun stomaeho dic- 

nui inceq^ fuit. Ideau tumy qoasi aliquo contradicente non 

Hoceine est ojgicium'] Ofidum ab efb esse contttmeliam. Cicero, ' Qnid 

^endo, ab eo quod qusBritar qnid est,qaiesOyMete)le,judiciiimcormB« 

efficere in eo unnmquemqae conve» pet e, si hoc non est V Idewu 

niatt pro conditione persone. Idam> Pt^ Deum aique hominum, tfC,] 8i 

Hoccine est humanum faetum^ aut ti^ octonarium acatalertom esse velis, 

eeftumt hocdne officium patris] 0. 1. s. ii4 qni sequontnry neeessario scriben^ 

et Donatns geminat verbom est^ hoc diom tibi est : Pra Deum fidem edqne 

modo, hocdue est ajfickum pairisl Ve* homsMum^ ^c. £t r^ Deum in nnam 

tttstiora vero exemplajria et hic, et syllabam contractnm fuerit, ot mos 

nbiqoe, hodne per nnnm e^ habent: est. Faber, 

ita nulla dubitatio est quin hoeine \n Pro Deum aifue hominumfidemfquid 

casu recto et accusativo primam oor- est si non hac contumelia est] Omnea 

ripiaty sicnt pronomen hoc, unde fere libri etiam antiqui, cnm DonatOy 

hoeine compositum est, teste ProbOy ita collocant, si htec non contumeiia etf. 

corripit : qnemadmodum usurpavit et Faernns. 

Yirgilinsy sive iile Ovidins sit, in los»- 3 Uxorem decrerat] Deeemere, ett 

b<oa Priapeis : ' £t vos hoc ipsnm de niagnis certam proferre senten- 

qiiod minamnr, invitat:' et Plaotas tiam. Donaius, 

i» Aololari»: ' Nunc hoc ubi abstruf Uxorem deererat] Propositio ii^o- 

dam eogito soluni locum :' erit ergo risB. Idem, 

hic versns Tereatii, octonariua» ^oerv Decrerat] Testatnr Muretus repe- 

niis. risse se in uno et altero Ms. Deer^' 

Clfiaum patris] Ad superiora r^e- vit, qood et de se affirmat Faemns. 

ffeadum p. S74. Oallice : EsiceldU £a autem scriptura jnre placnit Mo- 

proddi d*un pire? £t moX| (offioiiim reto. Non enim de primo illo faci- 



1066 MOTJS VARIORUM IN 

■ndannn DuptUniiii consilio agitiir ; beri, non repadiari. Idem. 

§ed de tecnndo, qaod pater tam re- Qmi deiugmt je, ^c.] Non lata«rat 

pente, tam desobito cepit. Faber» Pamphilum, repndiasse Chremetcni. 

Uxorem dterermi seu mUd kcdU] Ita Unde et Davas ait, * Qai postea qnam 

liber Viciorianas; alii fere omnes, aadierat non datom iri fiUoaxoreB 

<eC Donatns, decrevtrat; paocissiroi too.' Idem, 

ieerevit, atqae hi recentissimi. Faer- CemmiMiurMm'] PataTerat naptias, 

.Mff. et Chremetem matare sententiara. 

Nome oportmit praaeiese me aaie] Idem» 

Oportmtj scilicft ad patrem refert. Se emmmanrum mld gnatwm emam 

Mamnecsicconsentirem ad nnptias; mxarem] Nondam matarat coneiliam 

•ed fac me velle, Noime eportuit prO' Chremes : qood facit infra act. m. 

ffctiie me amiel Dolct aotem se spa- sc. 9. sed ex oratione patris Pamphi- 

•cium non habuisse consilio. £t aiUe Ins colligit matasse. Fanudmtt» 

abondat, ant certe prv, cam sufficiat ' QMtd Ckremea 7 qui demeg, tfc,] Do* 

Jdtfe. Donatos. oatos : ' Irascitar patri qaod cogat 

: 4 Nomu priuM eommuuicaium spor- Chremetem, qood non neget nzorem.' 

tmit] Qaam de stomacho repetitam Miram tam dio tolerari vitinm ma- 

jeai oportuit ! £t de roore, prmoeitu Difestum. Ta lege : truciliir pafrt, 

me ante, Praaciese proprie ad eam ^uod eogat: Chremeti, quod aon meget 

relertar, hoc est, Pamphilnm. Idem, mxorem: nihil verins : et sic qaadra- 

CofliiMaitcatein] Quod neque hojus bnnt, qoae seqauntar, * nove dolet, 

propriam est, neque illins. Idem, non odio Iwberi, non repndiari :' sc. 

Coiiimiintarfion]Qaianuptiaramnon aChremete. Betelerms, 

■omnis potestas in patre est. Idem* 7 Id mmJtawt] Nove dizit id: rlH 

Nomme prims eo nmu mieaimm oporliiit] enim ad demegarat. Donatus. 

Noptiamm qoippe potestas non om- -■ Id nrntavitf quoniam me unaiitiaiicJii] 

nis in patre est, quarom sponsiones Uap6fwu», Nam quoties verba sont, 

fiebanr, vel ioter ipsos qoi ndptias wap6fu>uuf dicitor : qooties nomina, 

eontracturi erant ; vel inter patrem wapovoftnoia, Idem, 

•puellse et adolescentem, vel inter Gnatam suam uxorem: id mmtavitf 

-ntriasqae parentes. Qoo sanctum quoniam me immutatum videt] Multi 

foret matrimonium, consponsiones libri, inter qnos Victorianas, pro 9110- 

'parentum sine liberorum adstipula- nunii quia habeut: qnod ihalim; nt 

tione nullios habebantur roomenti. ^ersus sit trochaicus ut praecedens. 

jQnanqiiam non tam eorum eonsensus Faemaf . 

requireretur, quam ne jnsta de causa Quoniam me immutatmm videt] Atqoi 

possent contradicere. Uotom» Far» falsum est immutatum foisse Pam- 

jNi6tiff. philuro; qnod nuper elegantissimus 

6 Quod verbum'] Verbum pro i^^ttfut Interpres ootavit ; ille enim perpetno 

more suo posuit : id est,uxorem dare, et constanter Glycerinm snaro ama- 

•qood ait. iloiialiis. Tit. Qoiigiturtiiiiiititoltisdici potest? 

6 <^^ Chremes] Transit a patre Nam ex usn Latinitatis rh immutat^M 

«unc, et ad socerum redit: rb quid haud unquam significet, ao» unc^alica; 

non ad Cbremetem dicitur ; sed ad quod et ipsnm agnoscit vir politissi* 

iUnm transeuntis est, et non consi- rous, (loqoor de Interprete trium Co- 

derantis qnid dicat. Idem, moediarum, ne qnis de verbis meis 

. Qittd Chremes] Irascitur patri, qaod erret:) idqoe adeo cum me olim tor- 

cogat : Chremeti, quod non neget sisset, hoc oogitavi deniqne, (et nunc 

nxorem. Nove dolet, non odio lia- veriMimnm poto ac certissimum,) rh 



TEREMTfl ANDR.. ACT. I. SC. V. 1067 

immutatum, hoc qnidetn in locoy 8i|f- Dcnittus, 

nifidare immutMem, finnuni, et con- AiUoi^ hominem} Amatorie : amore 

stantem. Nam, quod in primis aoi- nomioato exiluit in gemitos. Sic Vir* 

madvertendimi) sspe ita tity nt bujns- gil. < Aut si lux alma recessit, Hec* 

modi nomina, qiiae a participiis pas- tor nbi est?' Idem. 

.sivis fiant per eompositionem, ea non Invenustum aut infelicem^l HvenustuB 

-rem ipsam factam significent, sed, si est sine Tenere, id est, sine gratia, 

-«niim dicere, posnkiiitatem, ant poten* qnem omnes respuant repudientque 

tialitaUm; ignosce, et Grammatici in- pulchne, et quem deformes appetant. 

terdum, et Dialectict tam belle loqui Idem, 

coguntur. Exempia ad eam rem o- iiio^iiiM^uin aut infelicem'] Invenuatus, 

tiose possunt colligi. En tibi unum cui displicens objicitur : InfeUx^ cni 

et alterum : Immotus pro immobUis : placens negatur. Idem, 

ti|/ecfitm pro eo quod fieri nequit : tn- Invenustum esse'] Venuttus dicitur, 

ti€tuM, pro tnoinctdtits ; invisua, pro tii- cui Venus fqrm» laetos afflavit ho- 

vMMIts/tndomttiM, protndoma6i2ts. Ita nores, cui dictionis ant gestus coD- 

et immutatus, pro inmutalnlis, Hae>c, ciliavit gratiam ; tncfnttf^Kf contra. 

spero, non improbabit vir elegantis- Hic autem significat infortonatnn. 

simns. Faber^ Venas n. in talornm jactn felieissiroa 

Quia me immutatum videfi Eugra- ^t. Qnod tit ubi canis, ternarins, 

phins : Id est, miiia^ifm : res autem -qnaternarins^ et senio simnl appa- 

ipsa postniat, nt accipiamns non 9nt(- rent, victoremqne pronnnciant Cni 

tatum; i. p. in amore Olycerii con- frequens favet Venus hra^pi9nos, id 

stantem. Baelenu» est, venuttus, cni non favet, taccnnt- 

8 Itane obatinaie] Obstinate faeere *^ dicitnr, uti bic in amoribns, nnde 

est aliqoid in alterins malum cnm co- addit i^felicem, iu^ai^pSStros. Apollo 

natn facere perseveranter, et in alte- ^pud Luciannm. Farnabiua. 

rins pemicicm nimis niti. Donatus. -^^ i^feliGem quenquam mt ego sum'] 

Ahetrahat] Magna vi verbi et pro- Adeo se miserum dicit, quod sibi re- 

prietate usus est : nnde illud est, padiare non licet: nt propter se 

* Iphitus et Pelias mecum divelUmnr doleat humannm genns, in qno sit 
inde.' Idem. aliqnis tam miser. Virgilins: VHen 

jifrslraAaOMagnaindignationensns cadit in qnenquam tantum »celu8[' 

est; tanquam Chremes non tam filiae Donatus. ■ 

eoipsnltum velit, quam laesum Pam- Ut ego sumf] ^Apax^XmAw est ut: 

philnm. Idem, qaam enim inferre debnit, non «#• 

• Utmea Olycerio miserum absirdhat] Idem. 

£pithetode8ignavit8ententiam,quam 11 Pro Deum] Quam ferveat in- 

extnlit Aristoteles ii. Rhetor. t^ 8ia- dignatione, hinc aspice, quod fre* 

^ikr$m M rSiv ^ii)^ icat <rvv^$»v, qnenter exclamat. Idem, 

iKtav6v, Bceclerus» Pro Deum] Alia exclamatio est ad* 

10 Adeon* Aofntnm] Alia exclama- versns socernm. Idem. 

tlo est adversum socerum. Neminera Pro deum atque hominum. fidem ! 

pntat esse in geuere humano ita in- nuttoit' ego] Haec verba, proh deum 

felicem ut se : qnod est commnne atque hominum fidem, in mnltis 1. s. 

omnium, qui in aliquo mcerore consis- recentibns inveninntur superins sita, 

tunu Itaque non se, sed conditio- et hi versns ordinati ut infra : Itane 

nem humanam dolet : . et queritnr na- obsthuUe operam dat, utmea Glycfrio 

tum esse quenqnam qui possit esse miserum abstrahat ? \ Pro deum atqus 

tam miser ut ipse est, ac per hoc se. kominumfidem: quod si fit, pereofun" 



1068 NOTiE YARIORUM IN 

« 

dHuM, I Adionhmninememhtvimutumf torns es?' Idem, 

mst if\feticem quemquam ut egn eum? \ Aliquid monstri dbmi: ea] Dam 

NuUon ego Ckremetis pacto adjinitatem monstrum dfxerat, ea snbjuoxit, tan- 

effugere potero ? | Quot modis contemp- qQam non Terbis, sed sententi» ser- 

tuSf spretus, facta^ transaeta omnia: Tiens. Idem. 

kem, qaa ordiuatione versaum primi Monstri alttnt"] Monstrum alitar, 

dao et altimns essent trochaici cata- vbi quid occalti vitii latere signifiea- 

lecticiytertinsetquartusacatalectici: mns, liaud scio an inde sumpta Me- 

pobis tamen probatnr collocatio ver- tapb. Quod monstra ob ptidoreni 

bornm vnlgata, quae eadem invenitur clancalum alantnr. Erasra. FameA, 

io omnibns antiquis libris : ita nt, ^«wiiiif obtrudt] Mire obtrudU qoasl 

QuodsiJitfpereofundituSftittrimeter invito et totam cam iracoodia. 06- 

iambicus: Pro Deum atque hominum tndiy infringi, impiogi. DonaiM», 

J^emy dimeter trocbaicus. FaHmus, 16 Itur ad me] Dotem amator ooo 

yil2 Ejfugere] In totum fugere. Do- cogitat: et ad vilitatem trahit, qnod 

smIms. oltro venit, et qood se r.epetit Cbre- 

18 Quot modis contemptuSf spretus] mes. Idem» 

Si Chremes spretus, intelligemos /itiiradme]Qaasi adhostem. Plaa- 

Pamphilnm dicere, qnod operam de- tos in Pseudolo : * Itur ad me.' £t 

derit, nt se repndiaret Chremes : ot Virgilius : * Simal eose reiictb Ibat 

anpra dixit, * Mutavit qnia me im- io Eoryalum propere.' Idem, 

inotatum vidit.' Idem. Oraiio luec] Etiam pauca verba 

Quot modis contemptus] Chremes an veteres orationem dieebaot. /dras. 

Pamphilus ? Idem. 17 Nam quid ego'] Qnasi dicat, Qoid 

FactUy transacta omnia] Proverbiale ego de patre dicam, qoi alienum ac* 

cst io id negotii, de quo oihil supersit cusaverim Chremetem. Idem. 

ad ageodum. Facta autem a Pam- Nam quid ego] Redit ad patreoi, io 

philo: transacta etiam a Chremete. quo nove hoc accasat, negligenter 

Idem, eom agere, qnod uoiit fieri. Idem» 

Faeta transacta omnia] Donatos: Nam quid ego nune dieamdepatref 

* Proverbiale est,' ^c. Erasmns in ah] Versus est dimeter iamlucasy si 

Proverbiis ioter solleooes JCtorom ex quid, d elidatur. Faemus. 

fonnoias refert : addocto loco Cice- 18 Tantamne rem] Summam voti ac 

roois e Catil. iii. cap. 6. Beeclerus, aoptias. Donatus, 

Transacta omnia] .Formoia a foro Prateriens modo] Hic ostendit spe* 

dacta, in pactis et contractibos. cialiter qnid peccaverit'. Idem* 

Famabius. Preeteriens modo mihi apud fomm^ 

14 Repmdiatus repetor] Qoasi et 4"^.] Donatus: ' Undique cooOatar 
luec iiyaria sit, repndiare et repe» excusatio' [lege accwatio: ita eoim 
tere. £t taleestin£anucho,e»c<ifstly voiunt praecedentia, r#dil «d pflrfreMy 
revoeat, Donatus. in quo hoe accusat, ifc,] ' £x facto, 

Nisi si id est] Conjectarale argo- qood prateriens; ex tempore, qood 

tanentom. Idem, modo ; ex loco, qnia inforo ; ex modo 

15 AUquid monstri ahmt: ed] Dn- et ex verbis, uxor tibi ducenda estz* 
plex cootumelia, et monstri et aliquid: tcilicet per partes osteodit, qnid es- 
minos enim esset, aliquod monstrum, tet, negligenter agere tantam rem. 
Sic, ' Qnid hominis oxorem habes?* £st sane io his mira itfdpytta: mox 
£t mutavit geoos, diceodo ea: quo- irapa^lq fUfMiTueg veloti ioterpretaodo 
niam fcemina est. Sic in £onachOy accendit Pamphilos magnitodinem 
< Taces, monstrom homuiis? non die* doloris, per inopinatam exaggeratio- 



THREKTII ANDS. ACT. I. SC. V. 



1069 



aem ioferens: id mikivitustst dicer^^ 
abi Hto et sutpinde te: ubi eeleritas 
admirmbilis, tanquam \n praeceps moe- 
rentemrapereanimumvidetur: qnam 
elementa literarumy nomeri vocomy 
sententiae absolutio, nimiom qnaatnm 
perficiunt: baec consternatio stnpo- 
rem animo indnxit ; obatupui : stnpor 
inclnsit vocem ; obmutui, Pudeat illos, 
qui languorem in Terentio snspicari 
potuerunt. Bmlenu* 

19 Dueenda^ Miredtfcciula: semper 
hoc genus declinationis necessitatem 
ostendit : nt Virgilius : ' Et pacem 
Trojano ab rege petendum/ Sallus- 
tius : ^ Agendum, atqne obviam eun- 
diim est.' Doiiatu». 

20 AbicUo, et ittspendete'] Ad Hodie, 
CUo retnlit : ad Uoeor tibi dueenda eat^ 
Suspende te» Idem. 

Abidto, ei euependetel £x Plantl 
Psennlo : ' Abi domnm, et sospende 
te :' act. i. sc. 2. Fctma&tiif. 

21 Obetti^ui: eensen* uUum me mt- 
bum potuisse proloqui'] O. I. s. ita 
eoHocant, obttupui: eeneen' me verbum 
potuisse uUum proloquif qua ratione 
▼ersus est trochaicos, nt ceteri : at- 
qne is qnoqne qni proxime sequitur, 
si eju8 prima syllaba prscedenti ap- 
plicetur. Taticanus et Decurtatns 
obetipui habent, quemadmodum et 
aKM Bembinus ; et apud Virgilium 
antiquissimns liber Romanus. Foer* 
fivs. 

2tl Ineptam saUemy /sfeam] Dno 
comparantiir in defeusionem, aut 
vera aut ad tempns accommodata. 
Ineptum est, quod a quovis reprehendi 
potest. Falwm qnod etiam pruden- 
tem possit fallere. Donatus. 

2S Quod ei ego reedssein] Si mecnm 
commnnicasset prins. Idem, 

Qtttd /acerem] Ipse se reprehendit. 
Idem. 

Quid faeerem'] Tiroflwpd, Idem, 

24 Ut koc nefaeerem] Tacerem : et 
nota, facerem, pro tacerem. Idem, 

Aliquid facerem^ ut hoc ne f^cerem'] 
In hac traductione sensns est obscu- 



rior. Donatus Ita accipit, nt pntet 
hoc dici : aliqnid facerem, ne tacere 
mihi ad haec necesse foret ; ut ne hoe 
facerem, id est, ut ne tacerem. Alii 
boc volunt significari : aliqnid fecit» 
sem, nt ne hoc facerem, id eit, nt 
minime ducerem, qnam pater mihi 
obtrudit : aliqnid fecissem quo hane 
necessitatem ducendae nxoris effa- 
gissem. Per ambages conqnerenti- 
bus familiares scilicet indici^t, se fog« 
sibi consulturum fnisse : nain eo pro- 
greditnr amantium ird0osin Comcedia. 
Non placet illud Donati de tacend^, 
Boeclerus. 

Ut hoc ne fueerem] Ne ducerem 
aliam uxorem quam Philumenaai. 
Fama^ti». 

Sed mme] Deliberatio, et partes 
ejus. Denatue, 

Sed nunCfquid primum exeqwtr'] Hac- 
tenus qnerela deim^iit : nnnc statns 
ad consultandnm capitnr, proposito 
negotio ex utraqne parte. Ab una 
parte stat : ' Amor et misericordia 
hnjns,' Olycerii sc. statim enim pon- 
dus contribnit in hanc lancem, cnm 
mieericordia (In qua et justitiae et hu- 
maoitatis nomina iusont) se moveri 
ostendit, quo minus amatam desti- 
tnat; sed hoc postea oratoria copiit 
et efficacia tractabit, nunc in alterami 
partem animnm trahit, ' nnptiarom 
sollicitndo, tum' (hoc momento enim 
illa prsegravatur) ' patris pudor;'nec 
qnaliscunqne patris, sed indnlgentis- 
simi: quod ex ore filii ingens testi- 
moninm attoUitur descriptione, qui 
me tam len., i^c, cni honestissimi ge« 
neris irdOos adjnngitnr : eine ego ut ad- 
verser? heu miW .'donec conficiatnr 
illnd poene incredibile, in amante, et 
adolescente, et obstricto: incertum 
estf quid agam, Hic opportunnm erat, 
Mysidcm intervenire : quae et hacte* 
nus fidam pro Olycerio soUicitudinemy 
theatro; et nunc, non sine successit 
consilii, Pamphilo approbat : in ca« 
jns oratione, penetrabilis illa instan- 
tia^ q[nid non efficeretP cum, post 



1070 



NOTiE VARIORUM IN 



reiiovata fidei pignora, pergit me* 
tnere : Kaiid verear, ti in ie solo (qni- 
dam cod. liabent toium) sit titum : sed 
vim ui queaa ferre : et, asseveratius 
iternni religionem firmantePampbilo, 
eum diAdere non aiideret, roetnere 
iion deaistit, id est, denoo exliortari 
tmantem : iinum hoc tcio, hane mierUaM 
§at€fUt memorettettui: deniqne adacto, 
ut aroana quoqne faciendae fidei com- 
municarct, Pampliilo, ita discedit, 
ot qus nbn iiltra quani speraret : Ua 
tpero quidem qaid est efibdere ani- 
mnmi et versare, et possidere, sl boc 
non est? Qnam sit porro accnrate 
facundus Pampbilus, in locis bones- 
tatis tractandis, ut deniqne conficiat, 
scelus esse, si nnnc patri pareret, 
longnm fuerit enarrare : et fuit dili- 
gentior hoc loco Donatus ; qoem vide. 
Baelerut, 

S5 Tot me impediunt eur^, t^c.'] Cnm 
^ersus sit octonarins iambeus credo 
scribendum csse: Tot me me impe» 
diunt curtty (fc. Quod et elegantius 
est. Sin minus, scribe, wud, more 
apud veteres recepto. Faber, 

'Vivorse trakuni] Pro, in diversa 
trahunt. Donmtut, 

26 AmioT^ ansericordta] Hsec orato- 
ria snnt, cum unum negotinm in mnl- 
tas distrabimns partes. Idem. 

Amor] A necessario. Idem. 
Aftsertcordia] *Av^ rav oiaioo. Idem» 
ilfisertcerdia hMJm\ *AmM»^* J^ 
Nuptiarum totfictlndo] A perturba- 
tione. Quibns colligit, consolere se 
non posse. iSoiUtctliide est, qmae in- 
bseret mentibns, SoUkitaiio quae ab 
alio fit. Idem* 

27 Tum patris pudorYAfjupifio\ta, /d. 
Qtd Mt tam] Expiauatio, in quo pu- 

dendum sit sibi apud patrem. £t ad 
iUod spectat, Tute' kit rebut faum 
pnetcriptiiy pater. Idem. 

Qat me tam leni fanut esi enaiie] 
Atqui accnsabat enm^ Sed amator 
est. IdewL 

Qui me tam leni passus est animo 
Msque adknd] Scen. 1. iBdultam fiiio 



ad tempos lioeDtiam excimf paterr 
et sr. 2. idem : ' Dnm teaipaa ad 
eam rem tolit, sivi animnra ot ezple- 
ret iunm,' et act. u. sc ft. ' Dmn li- 
citnm est, dnmqne sstaa ttilit.* Far- 
iia6ttis. 

28 £t fte €fo] Proaouen hot vfaa 
qnalitatis babet : et est, Ab tali, tam 
bono. Donatus, 

Egone ut adrorter'] Videtar indi- 
nasse, ut secnndnm patris aniiMMB 
eonsistat : sed amore ad tneeitaite- 
rom devolvitnr. Idem, 

29 QicemMi auidat] Ad qnaa ran, 
qno versus. Idem, 

Hoc ineertum quortum occMbtf] O. 
fere libri bunc ordinem verboranba^ 
bent, tJtccrhun koc: qam mellor eam- 
positio est: versns est trochaieaSy 
aot etiam octonarins lambiciM, at 
proximi, si in fiierstaR «ccida^ Bon fiat 
Sjnakepba. Faemas. 

50 Sed nmic peropus est] CallidiUtl 
foemines et astutise sententia ktte 
congruit. Dvnaltis. 

Cm« ipsa] Ipm^ nnne domina mea. 
Idem, 

Adversum kunc] Apnd hnnc: nt 
alibi, ' £t id gratnm fuisse adversam 
te, habeo gratiam.' Idem, 

Adversum kmu faqui] Apnd hnac: 
at aet. i. sc. 1. ' £t id gratnm finsfe 
adversnm te, babeo gratiam.' Farmak* 

51 l>Mm ia dukio est aaiJKtis] Trans- 
latio baec est a mole alicnjos ponde- 
ris, qnse anteqnam in loco sederit, 
cum incerta pendet, facUlime com* 
movetur. I>oiiaiitf. 

Hue iSbtc impeUUur] Omiiea libri 
aatiqnioresy et Donatns, ibac rel ilfac. 
Faernns. 

Paulo nmmento kue tW tHac iaipeifi- 
far] Translatnm a statera, cojus exa- 
minatio per lingoam bilancis, parvi 
ponderis momento hoc vel illnc ia* 
clinat. Achilles Tatins L sc. tV fv- 
X^ir <x«* M rpvrdnp i\w(Sos ui f^ 
fiov, Famabius, 

52 Qvis kic Utquitur] Hoc seenm de- 
lade converansy nt vidit, Musit^ mke. 



TERRNTU ANDR. ACT. I. SC V. 1071 

I>onatnft. metiis ef t, et gravior. Idem. 

SaUoe] Difficile est aUnd inveoire 35 Egone istue cemari] Ideo iic 

verbaniy qnod sic declinetur, Sdlve et Pamphiliis, quia illa invidiose noQ 

atfkjete: qaippe hnjns verbi permodos deeerere cogaris, dixit : sed, detenu» 

eat rara declinatio. Idem, Idem. 

Quts hie loquUwr] Principium Te- Ego ne isiuc coaort] Non perficere, 

rentiaooro in jungendis personis. sed conari velle aliquid ad scelns, ef- 

Idem. fectio est, etiam si non potest fieri i 

O sdlve'] O, interjectio optantin ad- hic enim volontas, non factum dam- 

Teatnm, ant repente perculsi. Idem, natur : nt Virgilius, ' Ansi omnes 

Quid agit] Amatorie et familiari- immane nefas, ausoqoe potiti.' Idem. 

ter non addidit qnae. Virgilins : ' Qn« Conari] Levius est conari, quam 

mihi reddat eam, vel eo me solyat facere. Idem, 

amantem.' /dm. Egone istkuc coinariqueam]HfiQ\QCt^. 

Roga»] Lenta qusedam et tristis est canaH est cogitare : Cicero. Teren-. 

responsio, et dplore plena. Idem. tins in phormione, act. i. sc. 2. 

33 Laborat e dolore] Buplicem la* * At ego obviam conabar tibi.' Oal*. 
borem Glycerii esse dicit, nnum lice : Et moi je eongeois d vou» alUr 
partitndinis, alterum curse et sol- trouver, Faber. 

Ucitndinis nuptiarum Pamphili. J(/m. 36 Egone propter me] Magna vis 

Laborat e dolore] Callide aggreditur est in pronominibns : et diversa sunt, 

jnvenem ; nam utrumque propter il- el singula, et non prsecipitantnry nec 

lum perpetitur et dolorem et solici- dicnntur nno spiritu : sicnt in Eunu- 

tudinem. Idem. cho, ' Egone illam, quae me, quae ii- 

Atgue ex hoc] Mysis, qnsB contra lum?'Qiueii/unt,dee8t, amat : ^iaemey 

patrem suasnra est, incertum inve- deest, non amat. Donaius, 

niens PampUilum, facile ad se con- Egone] Snadent^r : subauditur ui 

vertit mentione dominae snae, et fieri sinam. Idem. 

maxime quod addidit, cur illam 37 Qtus mihi auum animum] Ab ejns 

aegram esse dicat: quare statim per- beneficiis. Idem, 

fectnm est quod volebat, nt dicat jSuuhi anintum] Quantum ad amo» 

Pamphilusy J^oae ietue conari quamt rem pertinet. Idem. 

Idem. Atqiie omnem vitam] Hoc est» ut 

34 Con9tiiut<B] Nec addit, apatre: maritnm speraret. Idem. 

sed invidiose, qnasi et a Pampbilo Vitam] jSt quod dicebam modo, 

sint constitutae. An timet in nego- soii hMineury i^c. Faber. 

tio ? Idem. Q^cb mihi euum aninmmi atque om- 

ConMtituta nuptiaf] A patre tno. fim vitam credidit] Argomenta a con- 

Fonia&itts. sequcnti. Si eam deserit, haec sub- 

In kunc diem] Idem enim dies est jicinntur. Donatus. 

qno placnerant destinatsB nuptiae, 38 Quam ego animo egregie caram] 

qnamvis Chremes renuntiaverat et EgregiCf praeter ceteras, id est, ni- 

snpra, ' Hic nuptils dlctus est dies.' mis. Idem. 

Donatua. $9 Bene et pudice] Hic illnd solvi- 

Tum autem] Tym, praeterea. Ter- tqr, Xaita et tela victum qu^eritans : nt 

tiam spUicitndinem habere Olyce- hoc praestruat, bene et pudice Glyce- 

rinm ne deseratur a Pamphilo. Idem. rium esse educatam, Lana et tela vie» 

SoUicita est] SoUicitudo rernm in- tum quaritane. £t non perlinet ad 

certarnm magis est. Idem. argumentum, nisi post vitam Glyce- 

Q^od in hune diem^ ^c.] mc certlor rll intelligas. Idem, 



1073 



tiorx VARIORUM IN 



JlfM tt pudltt) Ab honetto. Utm, 
tltnt it pndkt ifu dedMM] Haoe 
iirtittinlliin i|UmI <Ic «xMiplo probml t 
niia hinti r ilucatt »»t '■ Cliryild«, 
i|niii prlmo )iiirilrii Tltain, paree el 
durllBr •|rhit. Utm, 

40 ('Mtliin igtiialt} ProptrrM 
qaixl ('.hrytla, Inupla et CDgDatoran 
n*|ll|rnllariiacl>. Utm. 

CmkIiim WHlalr] Non paiipertate, 
Md Vfinatale i riil cantrBrliim, /■ap(a, 
»1 nfimttmim nrirtlgmiia, Iiltm. 

Vuaflnm rirtdNltJ Imfk rt cu|rna- 
iMiiM MgUftnlh coaeiam, nt de 
Clirjririil* illrluin *p«n. 1. famatiM. 

41 IfiHNl rmvrl Amilt ■nimnni a- 
<lii|**i<<>n1l> ronlra palr«ni, tii^aa 
Pllani nomi>n ■'■¥<> v>i. MmIiu. 

f hirf tvrw. « n If •i>Ji> dt nhoM] 
tti>||ii. rrrwr, |i| fiai, rtrtrrr : (equltnr 
ontm «rr, (iro fwrt. Ita ««nipor T«- 
r*n1l«ii. faArr, 

4« •■M Wm m tMMi) 111«, fmtr 
anliauritlnT. t1, pru iwMMpaMll: 
ni alt, Hril v«mit n» um <)«••* vln 
|iiilrl> IVrrv. Kl m hm pout*, ami 
rianiiMllo **t, Ti>m« at)i>lt*rMti* 
)>ruTwv<illa Ih ruulvmplUM patrl*. 

jlilnHt' m ipMr«n] A wMniH. 

UlriM |>nilVr<>itd«w (h)t, Id frinnn 
illMI, aitF»* «IN ilmfNn: qnw **- 
qnHHlHr, ait lM*n p*m»*M. Iia 
|tn) l*wiH>iv rtntvmptM** patrls fm 
IWtilMtUn* ha)t*l, Mtm. 

^nMniw] fitaiHW r«t, i^ni «in m« 
MlMl IVkv, ifMI M« nt |>*n* W«M, 

41 j(>l>Mi' rw*V« immitaM] tVro 
I ML)^l*iWk. alU* B^ 

««««tMK] Alt«nt Wl; 



rii prr omnia serrat coDdllioM*, at 
oraiorie hoc cofalnr, tcelai eiat li 
pareret nane palri. Idem. 

44 Ul ntqut wtt taiutteMtil Non tf 
dinem reddit ; feram enlm reddit *d 
MaiMii<rM«, qnod etiam ferc maosMt- 
cunt. Idtm. 

Cimtutladt, ntipit oi 
Anlilbelornm ivAlHr 
ad rernm, ^nor ad InbamanBm, PwIm' 
ad iDgraliiiii. FvwUiaa. 

Ktqv aaor] Ad illnd, inhuiamK. 
Ainor namque rebcmenlio e*t In bo- 
inlnei. Virfilins : ' Ouid jnrciii, 
nafnnm cni Tenat In OMlbni [gneB 
DurM aroor?' Dntl. 

Fudtr] Ad ngnliai retnlit. /dM. 

VI arfBT mt cMwwtade, Mf*r axr, 
M^ f»Ur\ Pnto^onatnm hanc M- 
taro', ■ ad inperiora' nt Tocat, bcM 
DOtaue: Bt nvMlBfa, adTcnni h- 
rilatrni ; ■■•r, adTeTins bnmanili. 
trui ; fdt, ■dTersi» Infratnm anl- 
nnn, panatnr : x<a'f^ Uennogeni 
dicitar. BMlrrM: 

45 CMtaMTMf. w 

AltMu e>l ad najora 



f 'mm W teit} Vide qMn calDda 
*■■!. ^w ■ Mva4t inbficintnT, ad 
tititaBdan prvnaiiMMn Pampkili: 



•iba A\i(. IM pWML AIm. 

t nM bw mit' QMri bM d 
Otaln 




TBRKNTIl AN^R. ACT. I. SC. V. 



1073 



cordatioiie raagis lechrymalHlia aunt : 61 Mi PamphUe] Mifjofffis p^r wpwf' 
Qt Virgiliai : ' Cui parvns lulosy Cui ttwowodaur et principinm a blandi- 
pater, et conjux, quondam toa dicta, mento. Donatua, 



relinqnor i* Idem alibi, * Per capat 
lioc juro, per qnod pater ante soie- 
bat.' Idem. . 

47 O MfftiSf M^eia] Priuinm to- 
candi, alternm increpaudi e«t. Idem, 

Etiam nunc ecriptd] Id argvmentum 
est, quam vivse roemor sit, quietiam 
mortuae verlM>rnm meminerit Ciirysi- 
dis de Glycerio. Idem, 
. 48 Scnpta iUa dicta^ ^c.] *Eyy4ypair<' 
rm rcus ^pco'^ Pindar. 10. Olymp. 
Famabius, 

49 Jam ferme'] Ferme, adverbium 
est festinantis. Don^Uue. 

Moriens me vocat] £x tempore pro- 
bavit locntam vera esse, non ficta 
et siraulata: nam qiii sani sunt, spe 
longioris vitaB adnlantur. Virgilins, 
* £t dnlceis mpriens remioiscitur Ar- 
gos.' Idem, 

Jam ferme fMort^fi«] Affectns a 
tempore, quod postrema vox erat.. 
Idem. 

' 60 Acceeei; voe semoUe ; nos aoU] 
Figurae propriae Terentianae, oo-^Sc» 
ro¥ KctX tKK^v^is, Voa semottBy deest legendnm, qwnm iUi nunc utraque m« 
estis: nos soUy deest remansimus: nt utiles: ita stat versns, qui aliter nd- 
est iilud, Egone iUam, quce iUum^ qum missa dictione ntmc, iropeditus est. 
me? Idem. Faemus, 

Fo8 s^oiatcp: Nosso/i] Habnitfidera, Quam illi utraque res inuiHes] Al. 
quod soli fuimns, quod uemo testis : ^iuifn illi nunc utraque inutUes et ad 
an timuit, ne boc pater ante firma- pudic, * Lis est cnm forma magna 
tom amorem cognosceret ? Idem, pudicitiae :' et Jovenal. ' Rara est 

. Indpit] Deesi dicere, Praeparatio, adeo concordia formaB atqoe pudici- 

tiae,' Sat. x. Famabius, 

63 Et ad pudicitiam] Propter for- 
mam dixit. Donatus, 

Et ad rem tutandam] Propter aeta- 
tem. 'AvoSoffis, Idem» 

Et ad tutandam rem] 0. 1. s. et Do- 
natns ita collocant, et ad rem tutan" 
dam, Facrnus. 

64 Quod te per] Quody propter 
quod : ut, Quod te per superos, £t 
est ordo, propter quod te oro. Dona- 
tus, 

Per hanc dextram] Tenet eum, ut 



Mi Pamphile] l^nitatns est etiam 
blandimentum Chrysidis. Idem, 

Mi PamphUe] Vide redditam voci 
morientis densis intervallis interrop- 
tam orationem, otpote lasso anheliin 
interveniente. Idem, 

Hvius formam atque istatem] Amat 
compendiom lassitodo. Formam enim 
dicendo, pulchritodinem significat : 
eBtatem, qnod parva. Idem. 
- Hujus formam atque .cBtatem] Dn- 
plex cansa eommendationis, forma 
et atas : ut snpra, * Forte nnani as- 
picio adolescentolam, forma,* &c. 
Idem, 

62 Utraque inuiUes] Legitor etiUt- 
lea. Idem. 

Nee.clam te eaty quam iUi utraque res 
inutiles] Omnes fere 1. s. quam iUi 
nune utraque res- inutUes, Dno tan* 
tnm, scilicet Vaticantfs et Basilica- 
nns, itemque Donatus et£ugrapbiu8 
baec haUent sine dictione, res : quod 
et placet : utraque enim refertor et 
ad fqrmam et ad SE^tatem : itaqoe 



et quasi vestibuium orationis est. 
Ineeptio dicitur orationis, qus longa 
tacitnrnitate, meditate graviterque 
profertur : ot Virgilios, ' Tnm pater 
omnipotenSf rerom coi summa potes- 
taSy Infit.' Idem, 

Aeeeaai ; vos semota ; nos soH ; inci- 
pit] Fst baec talis partium brevitas, 
qos longam tamen efficit summam, 
sed sine vitio: ut enim expectatam 
magis faceret irpoowirovodav ya^ifriH^v^ 
quae seqoitor, prodocit com affectu 
priocipiom. Baclerus, 



Delph.et Var.Clas, 



Terent, 



8 Y 



1074 



NpTiB VARIORUM IN 



apparet Idewu 

Per kamc dixtrmii] Fidei et fiBderis 
meiobruni. Ad maoimi fit conven- 
tto. Id€m. 

Et ingenitm] Legitar et ginium, 
Idem. 

Ingenium fauun] Qnod qiiidam le- 
gendam contendant, Genimm, id liaad 
necesse est. Nam prius illnd et 
▼ersus et sensus admittnnt. Fuber. 

Quod ego per hane te dextram ere^ et 
genium tuum'} 0. 1. s. et Donatns ita 
collocant, quod ego te per hanc: qnod 
vero seqnitur, et genium^ in omnibus 
libris, itemqne Donato et Eugra- 
pbio est, et ingenium : qood et ▼ersa» 
magis, convenit : exponemas autem 
ingeninm, id est, naturam ; quam cnro 
lande intelligendo, tanto magis qna- 
drabit, nt sit per tuam stabilem coa- 
stantemqne natnram, per tnnm pro- 
bnm et amabile ingeninm : nt et in- 
fra de Pamphilo, ' Quandoqnidem 
ipse est ingenio bono :' elidetnr au* 
tero in scansione, d, ex quod: nt quod 
ego te sit anapaestus. Faemus. 
' Per hanc dextram, et ingenium tuum} 
higenium habent pleriqne libri : nee 
nnitari debet. Horatins in simili ob- 
testatione, geoium adhibet: 'Qnod 
te per genium, dextramque, Deos- 
que penates Obsecro et obtestor.' 
Bteclerui. 

Dextram oro^ et ingenium tuum] 
Fcederis et iidei pignus. 'Per ego 
has lacrymas, dextramque tnam te.' 
Dido Virgiliana it. £n. Famabius, 

55 Per ht^ ioUtndinem'] Legitnr 
et iolicUudinem, Donatns. 

56 Obtestor'] Obteitatio dicitnr, 
qnando eum adjnramns, quem roga* 
mos. Oramui per eas res, propter 
qnas rogamns. Virgilius, ' per ever- 
8», genitor, fumantia Trojae Exeidia 
obtestor/ Idem. 

Te obtettor] Sextum Top^Airof^* dixit 
enim jam, * Qnod ego te per hane 
dextram oro.' Idem. 

Ne abi te hanc iegregee, neu deeerai] 
Ad fidem, ne agregeiy retnlit: od 



iotiiudinemf ne de«eras : hoe est, ne 
aliam dacas, aut amare desinas, eti- 
amsi aliam dncas. Idem, 

Ne abi te hanc segregee] Qnasi ip- 
sam mann tenens. HanCf propter 
formam et letatem. Idem. 

Segregee] Hoe verbnm simplex 
fieri non potest. Neu deoeroi, postre- 
no. Idem, 

57 fH te in germani] Sic tnnc dici- 
mns, quando pnestitimns aliqnid, et 
tamen noliimus exprobrare : nt Vir- 
gil. 'Si qua tnis nnqnam pro me 
pater Hyrtacns aris Dona tnlit.' 
£t alibi : * Si bene quid de te merui.' 
Idem. 

In germani Jrairii] Non fratris so- 
lum, sed etiam germant. Idem. 

Germani frairii] * Sororem esse 
aiont Chrysidis.' Simo, scen. 1. Far* 
nabiui. 

Si teingemumifr, ^.] TlftpUrcMru soa- 
▼issima : ut niox vs. 61. trapofwlwfns* 
eum sententia loci confer. Uec. iii. 
S. 20. &c. Beeclerui. 

58 Sive te hac iolum] Si aut te mihi^ 
prsetulit, aut nnlium alium noverit 
amatorem in domo meretricis. Dona' 
tui. 

Sive hac te «oluin] Aliqui libri, inter 
qnos Vaticanns et Basilicanns, item 
Donatus et Priscianus sic collocant, 
iive te hac iolum: et stat versns, si in 
te hcBC non fiat synaloepha : erit enim 
twe te^ daetylns. Qnod vero seqni- 
tnr, iemperfecit nuurtmt, omnes recenr 
tes libri hahenty fecit fitaanmiun, et ita 
etiam Priscianus citat : infra qnoqne 
in eisdem recentibus legitur, maxi" 
mum feci Chreme: sed ntrobique in 
antiquis, moxtmt. Faernus. 

59 Morigera] Hoc qnasi amanti 
utile fuit. Virgilius : ^ Fnit aut tibi- 
qnidqnam Dulce menm.' Donatue^ 

Morigera] ' ^tas et corpus tene- 
rnm, et morigeratio. Haec snnt ve- 
nena fbrmosarum mulierum.* Afra- 
Bius in Vopisco. Famabiui, 

60 Te iiti vimm do] Hsc, utdixi- 
rons, et singula sunt, et non pneci*. 



TBRBMTII ANDR. ACT. II. SO. I. 



1090 



f nec cKciiiitur uno spiritn. 

i ffiruM do] Apparet qnod 

«fttris haec dicebat : ideo et, 

r itsiram te oro, Idem. 

m] Potest eDtm et maritni 

Don amicus, sed affectu raa- 

Ut amicnm. Idem, 

i] Ne se^eges. Idem^ 

m] Nedeseras. Idem, 

m] Qnasi orbae. Idem, 

a] Quasiparv». Idem, 

»] Ad illod qnod ait, Et ad 

m. Idem. 

i tinm do, amicumf tutorem^ 

Donatus emdite : ' H»c et 

' &c. oratorie antem nDom 

multa dicitor : maritnm enim 

gnare. Similis locna aet, i¥. 

t. 2. 3. et 4. qnaB ex Homero 

Denatos ibi aonotat. BeeHe- 

ma uostra tibi hwe permiitOy et 
\do fidei] Condnsio per man- 
it obtestationem efficax satia. 

nostra"] Heee verba quail 
itilem stiam osteDdentis sont. 

noetra] Hoc est, Ad rem tmtaH- 

em. 

iMiira hac] Pecnlinm, snpel* 

u FamabiuM, 

permitto^ ifc,] Tanqnam jnsto 

iegitimo heredi, fidociario. 



mihi in manum dat] Con- 
■ tnnt legitime nuptia per in 
tonventionem. EtmireAoiic: 
fwmanttm. Donatus. 
^ontinuo ipaam oceupat] Qno 
ntmorera esse oportet eomm, 
m ilia nihil locnta est. Idem, 
Mcpt] Proprie, qnasi oxorem. 



Idem. 

Acceptam eertabo] Conclosit par- 
tem deliberationis soae per electio- 
nem. Idem, 

64 Sedeur iu] Corripit, qnod abeat 
ab illa. Ckt, non interrogantis, sed 
corripientis est et increpantis qnod 
Olycerinm deserat. Idem, 

Obstetrieem] Qnae opem tnlerit pa- 
rienti, obsietrix dicitnr : onde et par* 
tnrientes, Fer opem^ clamant* Idem, 

Sed cur tu abis ab iUa ? M. obsietri» 
cem acceno, P. propera] Versns est 
trimeter lambicus : sed exoJbis eliden- 
duni est s, et in qninta sede dactylns 
CoUocandos. Faemu», 

05 ProperOj aique a!udin'T] Et' in« 
terrogatio qoo eat, et rerocatioy ad 
argmnentnm magni amoris accedit. 
DonaiuB, 

Verbmm unum ewoe de KiKptiis] Deest 
dJMs: fignra thXtt^s, Idem. 

De nuptas] Non qood hodie foto- 
ras nescierit Glycerinm: sed qood 
illas hodie indixerit pater fillo, cnm 
sopra et Pamphilo et Olycerio dis- 
torbatae viderentnr, qoia snnt con- 
stitntse in hnnc diem. Idem, 

Cave] Annotant qoidam eave hic 
corripiendom esse. Idem, 

M Ne ad morbum koe eiiam] Ite- 
rum IXXc4«9 : deest enim, aeeedat.' 
Idem. 

Ne ad marbum hoc eOam, M. teneo'] 
Versos est iambicos dimeter catalec- 
ticos : aam quod alii honc sopplent 
ex inaeqnenti scenayOty^vtd ots Byrriay 
perficiat senarionH primom hsec or- 
dinatio versuom in nnllo libro inve- 
nitnr: deinde versns qui sequnntor, 
impediti remanent, nt non facile 
certum eis genos possit assignari. 
Faemue^ 



ACTUS II. 



A I. Haec qnoqne scena satnra 
lambicis et trochaicis, cata« 
et acatalecticis : metro ▼arie 



ordinato : in qna re, Moreto iternm 
palmam defert Fr. Fabricius : eo 
qnod optimis libris ille osus sil. Al- 



1076 



NOTiB VARIORUM IN 



qae hoc qoidem an ita te habeat, non 
iDimei-ito disquirendnm sibi Franc. 
Guyetns existimavit. Certe tam mnl* 
ta in metris Terentianis, contra om- 
nium aliqnando Codicum anctorita- 
tem, immntavit Mnretns, nt fortasse 
magis probandi sint, qni vel vitiosum 
metrnm, nbi codices consentiunt, re- 
tinere, quam tantnm sibi licentin 
somere institnemnt. vs. 2. duo Mts. 
nostri babent, e Davo; tertius ex 
Davo, vs. 4. unnt: Uutuacura ei con- 
fectus, V88. 5. et 6. dno Mss. quoniam 
non poteitjieri, quod vt«, id velis quod 
poarit : tertius : quoniam nonpotestfieri 
id quod vis^ id velis quod possit ! circa 
7. pUirimns labor; vide Faernum, 
qni nihil mntare andet ; et Gnyetum, 
qui dnos facit et emendat : unns ex 
nostris codicibus habet, nt reliqui : 
sicut edidimus : dno antem : qui ia- 
ium amorem ah animo moveas tuo: vide 
etiam Antesignani editionem. vt. 
11. pro agU, dno prseferunt, ait, vs. 
13. proprodat^omnesnostriprotrahat, 
▼8. 17. prbrm, omnes, cmcem; quod 
rectnm arbitror. vs. 21. nnus : iia 
aiuni, vs. 26. dno iiiim; ie per amicUiam 
H amorem obttecro, vs. 30. dno : liberi 
esse puto hominis, vs. 31. omnes : pro* 
mereatur, et v8..36.CHftM. vs. 37. seire, 
non sciri, Boeclerus. 

1 Quid ais Byrrid] In hoc coUoquio 
dUera pars ostenditur fnUnUa, Stqui" 
dem Andria ex duorum adolescentum 
pavoribus gaudiisque componitur, cum 
fere solam Hecyram Terentius ex unius 
comoediaadolescentiseffecerit, Donatns. 

C. Quidj ifc,'] Has personas Teren- 
tins addidit fabnlae, nam non snnt 
apud Menandrum, ne rpayuwrtpov 
fieret, Philumenam spretam relin- 
quere sine sponso, Pamphilo aliam 
ducente. Idem, 

Quid ais Byrrhia'] Mihi imposuit 
judicinm Erasmi, qui haec verba 
(Qutd ais Byrrhia ?) pntavlt esse finem 
^ersus przecedentis ; id qnod verisi- 
mile non est. Nam, si rem conside- 
res, uode Charinut andire potuit pos- 



trema Mysidis verba? Qnamobren 
extremuR versns scentB superiorii 
fuerit dimeter lambens catalecricot, 
et Actns inceptns erit a monometro; 
cni snbjicitnr octonariutlambens aca- 
talectns, cnjns generis et ii tnnt qai 
post illnm legnntnr. Faber, 

Quidais, ^c.] Cx verbis Charini ap* 
paret Byrriam nnntia&se nnptias fo- 
turas cum Pamphilo : nec addncitnr 
tamen, ut statim credat, et accom- 
modet animum. SaBpius ergo repe- 
tit ioterrogando. £t bene ti/a, velut 
amatorle de certa loqneretnr per- 
8ona. Sic Virgilins : * solam nam 
perfidus ille Te colere, arcanos etiam 
tibi credere sensus.' Ergo non ^ne- 
as, sed ilte. £t item hic, non Phi' 
btmena, sed illa dixit. Donatus, 

Quid aiSf Byrria'] Miratur magts, 
qnam interrogat, vel potius indigna- 
tnr. Idem, 

Quid aiSf Byrria 7 datume itia hodie 
PamphHo nuptum] O, I. s. hanc collo- 
cationem habent, datume iUaPHmphilo 
hodie: et infra, modo e Davo, ut etiam 
Donatus legit, non de Daxo: qnae ve- 
ro paulo infra sequnntur, ita et apnd 
Priscianum citantem hunc locum U- 
bro XVIII. et in omnibns Terentii 1. s. 
collocata snnt, Quoniam non potest id 
Jieri quod vis, id velis quod possii, Qna 
collocatione constituta, versus ita or- 
dinarons : Ch. Quid ais Byrrial da- 
fume iUa Pamphilo hodie nupium ? B. 
sic est, Ch. Qttt scis ? B. apud fo* 
nim modo e Davo audivi, Ch. va mi' 
sero mihiy Ut animus in spe, atque in 
timore, usque antehac attentus fuit, Ita 
pottquam adempta spes esty tassusy cura 
confectus stupet, B. Quwso edepol 
Charine; quoniam non potest td ^ftfrt 
9tiod vis, Id velis quod possit, Ch. nt- 
hU voh aUud nitt PhUumenpm, Ut pri- 
mns et qnintus hujus scenae versos, 
sint trochaici tetrametri acatalectici, 
sextus catalecticns, secnndus octona- 
rius iambicns, contracto audivi in 
dnas syllabas : item tertius et qnar- 
tus. B. Ah : quanto satius est te id 



TBRBNTII ANDR. ACT.. 11. SO. 1. 



1077 



dare operoMj Qvi istum amorem ex anu 
mo amotea» tuo, Hos duos versus 
unimi tantum trochaicmii acatalecti- 
cam pntamus esse, rejecta prima 
ejas syllaba in finem praecedentis 
versas, detractoque in scansione pro- 
nomine tuo : quod subditicinm puta- 
Aias, et tamen ob reverentiam omni- 
nm iibrornm, in impressione retine- 
mos : aliter hi dno Tersus adeo impe- 
diti sunt, ut non facile cnjus sint 
generis, agnoscatur. Faemua. 

Quid aiSf Byrrhia'] Consilinm senis 
de Pamphilo ad nxorem ducendam 
adjgendo, etiam Charino matnre in- 
notescere, argumenti caiisa, debebat : 
is ergo, ut prinium ex servo cogno- 
Ylsset, qnid pararetur, anxins animi 
ad Pamphilum properat; quo fami- 
liariterntebatur. Qusrunt ergo aliqui 
cnr Charinus nnsqnam se conscinm 
anioris Pamphili erga Glycerinm os- 
teodat, homo sodalis et amicns: et 
propterea existimantfactum, ut nihil 
ex anxietate Charini relaxaretur : 
qnod fntnnim erat, si ei constaret, 
Parophilum alio amore occupatum 
esse : possitqne ad honc sensum tra- 
bi, qnod act. ii. sc. 6. vs. 13. clam 
dicitnr amasse, et ne infamuB sUn es- 
aety cavisse, £x diverso ; non potnit 
latere Charinum, qnani assidue in 
domnm Chrysidis veutitarit Pampbi- 
lus, eaque defnncta, amorem Olyce- 
rii in fnnere ipse prodiderit : adeo nt 
Chremes mox, velnt ex communi fa- 
ma, eomperisse se dicat, Pamphilumpro 
uxore habere hanc peregrinam : vide om- 
nino Donatnm ad iila verba. Jam, 
quando Charinns in Davum increpat 
act. IV. sc. 1. vs. 42. * Eho, dic niihi, 
si omnes hunc conjectnm in nnptias 
inimici vellent, quod nisi hoc consi- 
llum darent?' ranltnm decedet de vi 
objurgationis, si ab ignaro amorom 
Pamphili haec verba profieiscantur : 
et Bcena inseqnente, Charinns audit 
Pamphili querelam et cum Myside, 
de Olycerio, sermones, non tanquam 
rera novaro, sed probe sibi notara. 



Videatnr itaque id timnisse Chari- 
nns, vim ut posset ferre Pamphilus, 
et patris imperinm detrectare : tnm 
nec illud ad fidem difficile ermt Pam- 
pfailum fecisse, aut factnrum esse, 
qnod saepe adolescentes solebant ; 
ot ab ejnsmodi amore, ad nuptiai 
tum auctoritate patria, tnm sno qno- 
dam consilio, revocari se pateretnr : 
haec ad anxietatem Charini excitan- 
dam et alendam satis momenti ha- 
bere potnernnt. Quod enim nullam 
hnjus rei mentionem facit, neqne In 
primo colioqnio,neque in jnrgio, dua- 
bns de canssis factum videri potest : 
qoarnm altera ad rh ir^Bos Charini, 
cui nihil alind nisi Philnmena in oi:e 
erat, altera ad rationem pertinet : 
nullum enim hinc argumentum peti 
poterat, qno Pamphilns a nuptiis 
avelleretur : nec decebat Charinum, 
ingennum et honestum adolescentem, 
aperte snadere Pamphilo, nt amorl 
potins qnam pudori patris obseque- 
retnr. Fiebat enim saepe, ut diximus, 
et fieri debere videbatur, ut ab amo- 
ribus ad nnptias^ adolescentes tradu- 
cerentur. Sed hsc ntconqne ani- 
madversa et existimata erunt, hand 
in magno equidem ponam discrimine. 
BeecUruM, 

C. Quid aiB, BfrrhUi] Ne Philunie- 
na, a Pamphilo repndiata, omnino 
spreta et deserta videretnr, ad ple- 
nam Comoediae Catastrophen intro- 
ducltnr alter amator. Fcmabiue. 

Sic eat'] Hoc cum indignatione sto- 
machi dieit. Donatu». 

2 Qui scis] Non vult enim verum 
esse. Qui 7 quatenus ? nnde hoc scis ? 
Idem. 

Apud /orum] De loco. De tem- 
pore, modo, De persona, de Dato* 
Idem. 

Apud foruM e Davo audici] Plnrima 
dixit ad confirmandum Byrria, quan- 
do interrogatns est, a loco, a tem- 
pore, a persona. Idem, 

Apud forum modo e Davo aicdtvf| 
Donatus bene jnbet observari Poetae 



1078 



NOT^ VARIORUM IN 



oofttri accuratam diiigenUam in om- 
nibos brevitate nonnanqnam admira- 
bili absolotaro, qnando notat: ' Pla- 
rimadixit/&c. BigdermM, 

V<B immtq\ Tandem aliqnando per- 
victos est at crederet. DMutfnf. 

Vas\ Inteijectio in his rebus quai 
execramor. /dfm. 

3 Vi auimus in spe ai^ae tii ftMore, 
tfc,] Huc nsque animos sostinebatar 
Kquias inter spem et timorem ; jam 
▼ero spei nervo inciso iabascit, con- 
silii auxiliiqne inops torpet, tanqaam 
arcus antehac intentu% nunc spe de- 
plorata, laxus flaccessit. FamabiMM, 

U$que autehac] Id est, anteqnam tna 
verba andirem. £t duas prseposi- 
tiones posnit, nt dicitar : sed nna est 
tantum, velot adverbium, non jam 
praepositio. NoUa praepositio prse- 
positioni adjnngi «eparatim potest. 
Utque ejasmodi est, ot sine aliqna 
prspositione raro iaveniatur. i>Mta- 
tu$, 

AUeniue /uUJ Ut aiteiUug audire 
dicitnr. Idem. 

4 Ijutu» curaf ce^fectu», siupet} 
Latmu CMfo, ez praeterlta spe : nunc 
emrfectus, id est, sic vnlneratos, aut 
percossus, ot sanari non possit. /d. 

La8tU8,curaconfeetu8 8tupet} Laeeue^ 
adempta attentione. Ciira cot\fectU8 ; 
confirmato timore. Stupet^ abjecta 
spe. Idem» 

5 Queeeo adepol] Objurgantis est 
Qua80t tel etiam rogantb. Idem, 

Quoniam non poteet] Consolatio ad 
id, quod fieri non potest, snadens. 
Idem. 

Quoniam id fleri, quod vis, non po* 
teet] Citat bnnc Terentii locnm Au- 
gnstinus 1. xiv. de Civitate Dei, c. 
15. et I. de vita beata. Crito infra 
act. iv. sc. 5. Ut quimuif quando ut 
volumu» non Ucet: ob ivudfitvos h B4» 
Aci5, BfXps t i^woKfai, FarnaHue. 

6 Idvelie^quodposait] Proverbiale. 
DonatM, 

NikU aiiMd] Hoc magis gemitu 
aaiatorio, qoara ut responderet B/r- 



ri», dicit : qnasi magis Philomenaa 
velit, quaro vitam et lucem. Idera 
alibi, * lo eo me oblecto, solnm id 
est diarura mihi.' Non eoira dizit, 
Nullam volo aliam, qoam Philnme- 
nam : sed nihil volo aliod : qnod infi- 
nitum est. Idem, 

NUUlaliud] Apod Terentium flagi- 
tiosus adolescens insana flagrana ca- 
pidine, Nihil volo alind, et Aogastin. 
L XIV. c. 8. Fania6iiM. 

7 Qui utaoR] Quij pro nt. Donaiut, 
£x ankno aJMorfOj] Legitur, ex eor- 
de ejiciat, Idem. 

9 Facile ommee, cum votomw, ifc.] 
Pertinet huc illa apud Ciceronera 
dispntatio (iii. Tuscul. cap. 29.) 
qoando Crantor dolori cedendura 
putat : ' premit enim/ inquit * atque 
instat, nec resisti potest. Itaqne Oi- 
leus ille apud Sophoclem, qni TeU- 
monem antea de Ajacis inorte conso- 
latusesset, is cuni audissetde feito 
suo, fractos e st : de cujua commotata 
mente sic dicitur : ' Ne vero tanta 
prseditus sapientia Qiiisqoam est* qai 
aliorum srumnam dictis allevans 
Non idem, cum fortuna mutata im- 
petum Convertat, clade ut subita 
frangatur sua, Ut illa ad alios dicta 
et praecepta excidant.' ' Oraecorum 
Poetarum in hanc rem sententias col- 
legit Muretns V. L. i. 7. BacUru»^ 

Facile omaf s, cum valemue, Sfc.] Tha- 
les interrogatns, qoid esset difficilli-. 
muni ? respondit : ^oirr^ yi^mifm : 
quid facillimum? &Wqf iworiBeaBai, 
Laertios. 'Airavrcs iofuy hs rh rovOrrew 
ao<po\f A^TOt 6* a^uiprdvofTts ob yuH&aieo- 
fuv. Menander. 'P^oi^ irapaiyttv ^ ira$6y' 
ra uaprfpeiy. Idera. 'Tyi^s yooouyra 
^qora vas ns yotfdrrti. Idem. Fantab. 

10 Tu ei kic sts] Hoc gestu scenico 
meUnscommendatnr. Namhaecmagit 
spectatoribus, qnam lectoribus scrip- 
ta sunt. Hic ergo, se ipsnm osten- 
dens, dicit : et est hk pronomeo. />o- 
fialNs. 

Hic «is, aliter tenlias] AcMCTiMtff se 
ipsum indigitaosy vel hie^ meo looo» 



TBBEMTll ANDK. AOT. li. SC. 1. 



1079 



Famab» 

Age age ni lubef\ Adversiis li«c 
uon babttit qaod loqueretar : et est 
permissio reprobanti» ea qoaa consca* 
tit. DmuA. 

Sid Pumpkihim] Sed^ inceptivnm« 
pro atqiie eccum Panpbiluin : nt 
Sallustius, 'SedMeteUusin vuloere»* 
Hoc non discretivum : ut si dicas, 
sapien^, sed miser : bic enim discre» 
tivumerit. /dem. 

Sed Pamphihim vid40] H«ec per Air»- 
«rpo^i' fingantur. Idem. 

11 Ojrhmi experin] Idem alibi : 
* Omnia prius expcriri, qnam armia, 
aapientem decet.' Vinf iliat hanc po« 
Miit senlentiam : * Ne qaid inexper* 
.tum fruatra moritura relinqnat.' iU. 

12 Ipeum hume] Bene ipnm, qaafi 
«oclorem et principem: relertur eti- 
aro od dignitatem. Idem, 

Ormbo: huietttfplicabe]'Qramui qu« 
boBa sont 2 Si^icamms in adversit 
Magb, vel cnm lachrymis. Idem, 
. Htme orabo^ huie mppUeabo] ProoN 
aia snnt petitionis, qoibus ottendit 
Poeta rationem, qna nova et impro^ 
ha res tamen petitar. Idem, 

Amorem huie narrabo meum] Non 
studinm aut voluntatem, ted amo- 
reoii. Nec petam, sed marabo dixit : 
totam magntfice. Idem, 

id Ut aHquot aaUem prodat die$] 
JSaUtmj desperatis rebut tolam pe- 
tentet tointem, hoc verbo ucimnr. 
Prodat vero, proferat, prolatet, dif» 
ferat. Lncilint in quioto, ' Aa porro 
prodendadietsit?' Idem. 

Prodai die$] Protrahat, proferat. 
FmnabiuB. 

14 Intereafiet aliquidStale est hoc, 
qnale illnd, ' Interea aliquid aocidet 
boni.' Sed nihil illnm dixitse poeta 
per tervnm ottendif, dicendo; Id 
edifuid mhUett. Donatnt. 

Fiet aUquid] Ut topra, Impetrabo, 
Idem. 

Interea Jiet aUquid] Infra pleoiut 
act. ift. ac* S. vt* 94. ' Interea ali- 
^uid acciderit boni :' qai locof de 



sentu et utn faigut fonaalm aon tialt 
dnbitare. Vehementer cnpientet 
etlam nbi sperandi caata ademta vi* 
deturyin tpem revelvnntary ntnt ia* 
certam et obtcurom. Apud Piautum 
in Mercatore ii. 4. 24. ' iBvenietnr, 
exquiretnr, aliqaid fiet.' BeteUrm. 

16 Adeon* ad eum] Contnetndina 
mofis, qnam ratione dicitor : nnnm 
eaim ed abnndat. XlMMilNa. 

QMuit M uihU impetree] Ant, Qaid» 
nttt nihU impetreoj ut U» tfc. In nlro* 
que idem tentnt ett : sed tnperior 
per eipmfhtff inferior per timplioem 
explanationem, soivitur. £t ti qnid^ 
ni legitnr, saiMuidiendam, adeat: 
ut sil, Quidai adeot i nt si aihil im- 
petres, te arbitretur paratnm mm* 
chum, si illam duxerit. Idem. 

Si nihU impetree] Impetret^ per dr« 
TifoXryiay dictnm videtnr, pro petae : 
quoniam petitioaem ttdpe impetra* 
tiotequitnr. /d«m. 

17 Abin* hino ta miitem erueem eum 
euepieione taloc, fcehit] Libri Vatica- 
nut et Victoriaaus, Abin Mac, licet 
deinde ex abtn^ abrasnm atrobiqne 
8«t n : prteterea hi dua, et alii omnes 
fere !• t. la wudam rem habeat : qaa 
lectione admitaa veraiis, qni oliter 
stare aon poteet, ett trochaicas cata- 
lecticot. Feemtif. 

Jllaia» ffia, tfo.] £xitiiim, in cra- 
cem, tapplicium te dignnm, ad corw 
vos. Famabiue. 

18 P. Charinumf ^v.] Noa impe- 
rite Pamphilum priorem loqni fecit, 
sed ut fidociam det Clmrino loqneiN 
di : quod et Virgil. eleganter» ' Hent, 
inqoit, juvenei, monttrate, nraamra 
Vidistis ti qnam hic errantem forte 
tororum.' Ad hoc prior incipit 
Pamphilnt, ntod confctetioaem Chari- 
na minas clansa prte pndore tit vta. 
I>fnaiaJi. 

19 Adievenio] Aliqoi Ubri tcripti^ 
et in iis antiqui et Pritffianus, Ad 
te advenio. Faenins« 

Ad te weniOf tpea^, sahdfm, aoxO. 
coos. expet,] Rlietorice et copiose hic 



1080 



NOTiE VARIORUM IN 



agit. Principinm enini vim pra^pa- 
di liabeC : ad te oenM, hc. advenio. 
Spem primo loco nominat, jam scili- 
cet desperatam, nisi aPamphilo red- 
deretnr ; et cum ea Salus : perire enim 
destinaverat, nisi omnia experto, no« 
f a spes affolgeret : aMxUiutu inde, aut 
si minns id fieri possit, consilium, nec 
petit sed expetiL Kesponsio Pam- 
phili vs. 20. neque pol contUii locum Aa- 
heo, neque auxilii eopiamj ex mente Do- 
nati, conditionem ejns describit, qui 
et amans et niiser esset, soisque ipse 
rebns nec consilio, in pertorbatione 
animi, nec aoxilio, in tanta fortunflB 
turba superesse posset. BcecleruB. 

Salutem, anxiituin, contUium expe^ 
iens] Ut in petitionibns fieri solet, 
beneficinm petens, ntitur partibus 
deliberativae. Donatue, 

ConsUium expetena] Ele|:anter : qno- 
niam demena et improbum est quod 
petit, novissimum posuit consilium : 
nt si non possit concedi, vel consili- 
nm expetat ad sanandam dementi- 
am. Cicero, ' To da salotem, qoi 
spem dedisti.' Idem, 

20 Neque pol consiUi locum kabeo^ 
neipie aMxUH copiam} Apud amantem 
neqoe consilii iacnltas : apodinopem 
neque copia auxilii. His duobos os- 
tendit etiam sese amatorem. Ne- 
que pol consilii locom habeo, quia 
amo : ueqtie auxilii, quia snm miser. 
Idem, 

Neque pol consUUs tocum kabeo] O. 
1. s. Donatns et Eographins eon«t7u : 
et ita Robertos Stephanos impressit. 
Falerma, 

Neqm pol contUii locum ludfeo'] Ab 
amante nollam consilii facoltateni, 
a misefo et inope nnllam auxilii copi- 
am exspeetes, 'Magisque ei adeo con- 
•Ularins hic amiena est, quam auxili- 
arins.' ^Plautus in Truculento act* ii. 
•e.1. Famab, 

21 Sediatuefuidnamttt] Hoe si non 
adderet, locus confltendi amoris Cha- 
rino anllos fnisset. Domdua, 

: Uodie uxorem dnria] Vide miram 



interrogationem ante confessioBeB. 
Idem. 

Aiuni] De ea re dicimns qoam ro- 
lumns esse falsam. Idem, 

22 Si id faciel Nihil priiiff, qoaii 
se moritumm dixit, pndenda clicta- 
rus. Inde datum est, ot ille iaetan- 
tins qusreret causam. Idem, 

Hodie pootremum'] Plns dixit, qnam 
ii dixisset, Morior hodie, Idem. 

Hodie postremum'] A necessario : 
qnia, vivere non potest. £t pttre* 
mum adverbium est. Idem, 

Si id fad* hodie postrem, me otdes} 
Servantur gradus semel inetitnti : 
epem expetebai; hoc illo reaponse 
Pamphili, «ttwU, iterum imminnta, ad 
consilium pereundi aut profngieodi 
revolvitor, qood hac verborom am- 
bage notator, cui conferri meretur 
locus iu Phormione act. iii. sc. S. 
Ts. 16. &c, Subinde cum Pamphili 
denuptiisanimnm perspexisset, cnm 
spe, salus redit : vs. 33. reddidiati aui' 
maun.Mibi Donatns : *Plas dici non 
potoit :' de * aoxilio' et * consilio' dein- 
ceps agitnr, sociata opera, etiam ia 
scena sequente. Beederut, 

28 Vereor dicere] £k>qni me vetat 
verecundia. Famabiut. 

24 Spont^fu hic tuam] NuUa cnnc- 
tatione Byrrhia, sed facete, vq^^nrU^ 
servili paratissime narrat. Deaofoa. 

Sponsam hic tuttm amat] Callide et 
spontamf et amat : hoc est, nec adhoc 
nxor tua est, neqoe aliqoid admisit, 
qoia amat tantum. Idem, 

Na ittehaud] N(b, vakle : nt et Ci- 
cero, Na UU vehementer errant, Sen- 
sus hic est, Nou id amat quod amo, 
nec id odio habet quod odi : hoc est^ 
Valde iste, inquit, non mecnm sen- 
tit: id amat qnod ego odi. Idem, 

NtB iste haud tnecum sentit] JV^r, val- 
de : aut, ut qoidam volont, o ^aiam. 
Lnciliosioz. ' N» in arce bovem 
discerpsi hiagnifice,' inqoit. Idem, 

25 Num quidnam ampUus tibi etm 
iUa fuit] Artificiose persooam ex- 
presait Terentlus, nuptias recasan* 



TBRBNTll ANDR. ACT. II. SC. I. 



1681 



tem : et sininl rh wphrcv virgini ser- 
vavit. Idem, 

NuM ^idnttm amplius tibi cmn iUa 
fuitf ifcJ] Pudori serviit, consnetudU 
nem veneream notando : Beqnitnr : 
^uam vellem : swh. tibi aliqaid ampli- 
ns fiiisset cnm iUa : wt scilicet eaaet 
cmua recuemdaf qnod Donatns anno- 
tat. Badenu. 

26 Qmm veUem"] Utique ut esset 
caosa reensandae. Doiudue. ■ 

Qiuam velkm] Utinam esset ! qno 
mihi illlas recnsandae daretur caosa. 

Per omictHam] Suam et Pamphili. 

Et per amorem] Sunm tantum circa 
virginem. Idem, 

NuMc te per amicUiam et per amarem 
obtecro] Per aniicitiam, * suam et Pam- 
phili :' per amorem, ' suum tantum 
ctrca virginem.' Donatns. Interpres 
Oallus synonymiam agnoscit, per 
«mioitiam et amorem nostrnm, id est, 
quo inter nos amamns. Donati ex- 
positio, oro te per amorem Philumena^ 
nihil hic efficaciae videtnr habere. 
Cfletemm haec petitio Charini affec- 
tam et artem .servat: obtestatione 
pnemissa, gradus facit, ut si id, quod 
anice cupiebat, impetrari ipequiret, 
Kw^ hnTpowipfy alind tanqnam nltimum 
et qnalecunque levamentnm despera- 
tionis Togaret. Bceelerua, 
■ 27 Utne ducae] Sufficeret dixisse, 
ne dueas» Donatus. 

Dabo equidem operam'] Plus illi pro- 
misit, quam ille poposcit. Idem, 

Dabo equidem operam] Proountiati- 
bae levandum est. Plus enim dixit, 
dabo operam : quam si diceret, non da- 
eam. Idem. 

Non potea] Deest, fieri, et hoc ad 
patrem retulit. Idem, 

28 Aut tibi nuptue hce emt cordS] 
Hoc ad Pamphilnm pertinet, non 
enim nnam et idem est : nam si idem 
esset : «uptia kts aunt tibi cordi^ su- 
|>ervaciinm essetadditum. /dem. 

Cordi] Auimo, acote. Idem. 



Cordi] Repetitio interrogatoria 
cum indignatione. Famednua, 

SaUem aUquot diea prqfer] Primo 
qnae majora snnt petit: postremo 
quflB ex his videntur minima : et hoc 
arte : ut ' Incute vim ventis, snb- 
mersasqne obrue puppes.' £t ad 
postremnn, 'Aut age diversas, et 
disjice corpora ponto.' Dona^iM. 

29 Profer] Prolata,prodnc, differ. 
Idem* 

Profer] Prolata, differ, protrahe: 
Snpra hac eadem scena ; ' Credo, im- 
petrabo, ut aliqnot saltem nnptiit 
prodat dies : Interea fiet aliqnid, spe- 
ro.' Famabiua, 

AUquo] AUquo dixit, nt exilinm es- 
setincertnm. Donatua» 

Audinuncjam] Correptio irapatien- 
tis, qui non sostineat andire de ex- 
ilio. Idem, 

Audi nuncjam] In hoc versn jam est 
di89yllabum« nt alibi ; itaqne scribe^ 
iaiR. Sed hasc vox in versione Oalli- 
ca omitti non debet ; idem enim est 
ac si diceret Pamphilns : Nunc, 
postquam tamdiu locutus es, tandem 
audi. Faber. 

Audi nune jam, ^c*] Donatus cor- 
reptionem hic agnoscit, tanquam ira« 
patieotis, qui non snstineret audire 
de exilio, id est, tanqnam a Pam- 
philo, non snstinente audire de ex- 
ilio, factam. Servinnt et haec verba 
asseverationi, qua mox eminentem 
sententiam infert, nt Charinnm de 
soo animo certum reddat. Adde 
sententiam irapAKKi\Koy Adelph. iv. 
3.1. de eadem honestate circaofficio- 
rnm comronnicationem. Bceckrua. 

SO EgOf Charine] Sententiae, quae 
ex pronominibus incipinnt, seria sem- 
per, sed vera promittunt. Virgiliu» : 
'Me natam nulli vetenim sociare 
procorum Fas erat.' Donatua, 

EgOj Charine, neujtiquam offidum] 
Sensus hic est, Non puto, inquit, ho- 
minem Uberum, qui, cnm nihil pne- 
stet, haberi gratiam sibi poscat : ergo 
cum tibi nihii praestem, nolo railti 



1083 



NOTiS VABIORUM IN 



gratias agaA : iion enira ttii caa»a 
fngio, qnod, prinsquam me peteret, 
fuagis nolebam ducere, quam tu cu- 
pU. Idem. 

NeiUiquam] Una pars est orationis, 
pro nequaqnam. Aut alio niodo di- 
citur. 

Ctun is mihil premereaQ Id est, 
praistet : nt Virgilius : ' Qnique sui 
memores alios fecere merendo.' £t, 
* Nunquam regina negabo Promeri- 
tam.' £ contrario l»dit : * Quid com* 
jmerui, ant peccavi, pater ?' Jdem, 

Ofidum Mse Uberi puie] Deest dic- 
tio AotatMf, quflB in onmibns est 1. s. 
et in plerisqne ita coUocata, i^ium 
liberi etse kominis puto: quo modo 
etiam melius procedit trochaicns ; * U- 
beri'antem ^hominis' intelligendum, 
non ejos modo qui non est servus, 
sed et qui nobilitate et booa existi* 
matione inter suos cives censetur. 
Juveiialis : ' Tu tibi liber homo, et 
regis conviva videris, Captnm te ni- 
dore suae putat ilie culinae.' Cicero 
libro primo Officiorum : * Nihil est 
«gricultura melius, nihil uberius, ni- 
hil dulciiis, nihil homine libero dig- 
nitts.' Fdermis. 

Officium liberi esse heminis puio'] Hic 
aumitnr ifficium pro actione, ut ia 
fichoiis loquuntur. Gall. Ce n*est pas 
une actiond^honnesie homme. At liheri 
est dissyllabum. Faber, 

Neutiquarii efficium liberi] Neqae 
ingenui hominis esse arbitror officii 
gratiam admittere, ubi nihil prae» 
•titerit, promeritns fuerit. £go nihil 
)[>r8esto ; non enim tui causa Philnme* 
nasnuptias fngio, sed Glycerii^qnam 
ifitime et constanter amo. Famabius, 

ai Cum is nihil promereat] Mereriy 
est aliquid mercedis pro labore su* 
mere: cuni dicimus, NihU meiWicr, 
hoc inteliigitur, nihil mercedis dignus 
estaedpere. Denatus, 

Cum is nihU promereat] Laboret, vel 
mereatur, vel mercedis petere de- 
beat: nt, *Quid meret macbiera?' 
Plautiu in Pseudolo. Idem, 



Id gtatu» app&ni sibi] Addi in gr» 
tiam snam, id est, sibi gratiam me- 
rere. Idem, 

32 Nuptias ejfngere] Interposiia 
distinctione, vuitttose boc dkttur, hoc 
estcnm gestu. Idtm, 

»9 ReddidisH miiamm'] Plaa did 
non potuit. Idem. 

Aut tu, aut hie Byrrhid] ifte lcutn- 
tc&s qnasi efficaciorem osteodH t er- 
go ad comparationem altvrint relvr* 
inr. Idem, 

S4 Facite, fingUe^ imwiila, SfffiiMe] 
Fit, qnod verum est. Ftiif ti«r, qwM 
fiilsiim est . /mwiitftir, ne ttflRra lat 
Invenite ergo, agite dicit post o g if t^ 
tionem. idm. 

Efficite] Id est, in eAectMQ p^ 
dneite. SaUnstius, ' Nam et prins- 
quam iacipias, consulto ; et ubi tw* 
■nlueris, matnre facto opus est' 
Idem, 

Faciie^ ftngite^ imvemUe] Mire es* 
pressit Pamphiii animum nuptiai me- 
tncatis, cni qulcqutd dixerit, pam 
est. Idem, 

Faeiie,JUigUey iiie«m«e, ^fieiie] Bkm* 
torice contorquet verl>a: ad animnttl 
Pamphili asseveratins dcmomtrMi^ 
dum: in qnibus tamen non oportct 
XevreXaytaf, BsBekrus, 

ft6 Ege id agam, mihi qm we detmr] 
Non dixit, efo iion i kit a b o ut dmemn: 
sed quod est amplios. £t recle : atrl- 
nsqae opera opus. Non enim ^n* 
tinuo ducet Charinus, si non duxerit 
Panphilus. Donatns, 

Qui detur] Qui pro qaemadmodum. 
Idem, 

Ne mihi] Veteres frequenter tie pro 
nMi dicebant. Idem. 

Mihi qui ne detur] Qua rattone mihi 
non detur. Famedfius, 

Sat habeo] Sic antiqui pro anfficlt, 
Mt habeo dicobant : ao vri abnndat i 
Denatus. 

86 Ch^s consUie fretus sum] Oinw»- 
futc»s hio Davi in hac falMila partes 
designantnr : quo etiam ByrrisB con* 
tentio 9pectat ; tanqoam et iButilis, 



TBRBNTII AMOR. ACT. II. Sti. II. 



1083 



et trifitia tantmii nuntiantis : recte 
enlm Donatns ea, que nihil opo» 
•nnt scire, ad Scenae principium re- 
fert ; ubi Byrria tristi nontio Cliari- 
num extermerat : qui affectus in baee 
verba duravit. BceclentM, 

Atiu hercle] Deett, adfers, dicis, 
nuntias. Dcnatus» 

WJ Nisi e€ 9110] Hoc est, ' Datvrne 
iUa bodie Pamphilo nnptum? By. 
fiic est. Ch. qui scis? By. apud 
forum modo de Davo andivi.' Quod 
memor e&t Charinus se non libenter 
aodisse. /d«m. 

Fugin* Mnc\ Comminanti« est^ et 
abigentis a se. Idem. 

Ego veroy ae hibens\ Nemo luben* 
ter fugit, nisi coactns necessitate. 
Hic etiam lubene dixlt, quod est lu- 
benter. Idem. 

ScENA II. Hec scena constat tro- 
chaicis septcnariis, sive tetrametris 
eatalecticis. Qoicquid variae lec- 
tioBis Faemus annotavit, in nostris 
quoque Mss. reperitur : prsterea 
alia sant quaedam diversa, quae non 
oper» pretium est annotare : vs. ult. 
pro etd habent nostri tamein; pro 
mefmea: vs. 22. frustra substitiii vo- 
eem eutpectio eruditi pridem monu- 
erunt: vs. 28. intro aspeact, upus e 
meis habet : v. Fr. Fabric. vs. 7. 
abeo retinent omnes nostri : vide au- 
tem Donatum et Fr. Fabric. 

Narrationis Davi rh ^fcoT^Ur/ccuov 
per argnmenta et rationes ac conjec* 
turas ; itemqne t^ iMSMuriccuoi^ per fi- 
guras et mores, non indiiigenter Do- 
natns signavit, opportunis iocis. Bce» 
cierue* 

1 Di boni'] H<bc tcena conailium cou' 
iinet peraonarum, ad quat maxime per* 
tinei argumenium, Ei hic eet locus in 
guof utjieri iotet^ foriuna, mixta rebue 
diepositie, magnat iurbas dat, Donatus. 

Di boni, boni guid porio] Non mi- 
rnm quod insolentius Davus exultat, 
qui, ot Simo dicebat, timidos fnit, ut 
ipse Davus, etiam desperavit exnnp- 
tianim terrorei quas nunc falsas com- 



perit* Idem» 

Di boni^ boni quid porio] £x proximo 
repetivit bis : sed tamen alterum no- 
minativo plurali, alterum genitivo 
singulari dictum est. Idem, 

Di bonif boni quid porio] Accurate 
observata ¥iOri» Davi subtile : cui ex 
tenui aut nuUo apparatn soboloerat 
simulari nuptias. Pampfaili sibi con- 
stantis bonesturo. Charini socordis 
leve et humiie. FamakwB. 

Qtttd por<o] Non solom corpore, 
•ed etiaro animo portamus tam bona 
quam mala. Sic alibi, ' Ne quid An- 
driaapportet mali/ Donaiue, 

2 Ut meium tn qwt nunc eit, adj- 
fnam, atque expleam animum ^atidio] 
Ordine locutns est : prius enim me- 
tum adimere, sic derouro gaodio per- 
fundere. Hic ordo etiam in lande 
servatnr. Idem. 

3 JVescto quid] Deest propter: nt sit 
propter nescio quid. Idem. 

Quid] Adverbiale. Idem, 

6 C. Audin* iu iUum] Interruptus 
serroo, alio interloquente. ForiMiHiM. 

Exanimatum] Perterrituray pertur" 
batom. Donatue, 

6 iSled ubi quaram] Nnnc in omaes 
se partes versat, qunreos quo dirigat 
oursum. Idem. 

7 Abeo] Videtur quasi constititse^ 
deinde quasi elegisse quo pergat. 
Habeo per h inveni : iegitur et abeo : 
uti merito iili dicatur, Reiiete, Idem. 

Quie homo e»i qui nu? PamphHe] 
Aote videt, quam compleat oratio» 
nem. Idem, 

8 Te ipsum quarop euge o Charine, 
ambo opporiune^ vot voh] NecDona- 
tus, nec 1. s. habent inteijectio- 
nem, et stat versns omittendo fa- 
cere synaloepham, in teipsumy vel dis- 
solvendo diphthongnm in quaro. 
Faemus. 

Euge, Charine] EugOy raodo pro in- 
terjectiooe positum est. Donatut, 

Opporiune] Deest, adet^ts: non,op- 
portune vos volo. Idem, 

9 Dwe^ perii] Proprium est dolen* 



1084 



NOTifi VARIORUM IN 



tibns, prsefestinare ad indicanda qnae 
dolent. *Airo\oifi€Oa. Habet non- 
ntilliim affectam quod addidit, Dave, 
Idem. 

l>/ire, periif tn/mt] 'Haec verba 
Charino Donatut adscribit : et bene. 

Quin tu'] Quin, modo pro imo, alias, 
cur non ? Donatut. 

10 Mea qtudem hereU] Vldetur Cha- 
rinus plns dixisse, Perii, quaro Pam- 
pfatlus, Mea quidem herele certe in du- 
bio egt vita. Sed non est hoc : plus 
enim Pampbilus dixit : nam qni vivit 
non potest interiisse : is autem qui 
▼ivit, vitam potest in dnbio habere. 
Ideo et juravit hercle: et afiirmans 
jnsjurandnm, certe addidit* Bene 
eerte: quasi illud tnfmt, falsum sit. 
Ita Pamphllus plus fecit, periturum 
se esse dhrendo, quam Charinus in- 
teriisse. Idem. 

Mea quidem herele] Donatus his ad- 
dit adverbium, certe, et tres libri ve- 
tnstiores. Faemus. 

Hercle certe] Geminatio assevera- 
tioni serviens. Ita wdmf a^SHpa apud 
Aristophanem, in Pluto : ubi Sclioli- 
astes antiquus : 5ri cinnfits *Arruco7s 
we^)dWri\a riBivai rh UroZuyaftowra, 
9fi\ovrcu th tv ri i^ &fjulMn4pcoy, ofirw 
lx« Koi rh, rvxhp iffws, Bceclerue. 

In dubio vita est] Id quod dictum 
antea, mon repos, ma joie, ^c, nisi sit 
hyperbole amatoria. Faber. 

Et tu quidf seio'] Mira compendia, 
qnae contrahit Poeta longitndiue fa- 
buiae : nec tamen perdit affectus per- 
iooarnm. Donatus, 

Et tu quid] Deest timeaa. Idem. 

Et tu qmd scio'] lidem libri, et quid 
tu, Faernus. 

11 Et td scio] *Ey broKpia^tii tan- 
qoam dicat, nihil est. Donatus, 

Et id scio] Legitur etsi scio, Idem. 

Et id seio] Affirmat Donatus etiam 
legi et si scio ; et ita habent omnes 
Tetustiores libri. Fdemus. 

Hodie] Terapus addidit, tanqnam 
reni sciens. Donatus, 



Obtundis] Saepe repetendo dicere, 
obtundere est: translatio a fabris, 
qui saepe repetunt tundendo aliqsid 
malleo, et idem obtundunt «t hebe- 
tant. Idem, 

Obtttndis, tametsi] Potest esse lum' 
arpo^ : sed sincerius est et meUai 
iuhdistinguere. Idem, 

ObtundiSf tametsi inteUigo'] Eadem 
saepius repetendo mihi aurea obton- 
dis ; metaphora a pogilibus qui cie- 
bris cestnuro ictibus Antagonistamm 
aores obtundunt, vel etiam a fabrit 
qui ferrum malieis tundont hebetant- 
qoe. Farnabius, 

\2 Id paves] Deest o6, ut sit, oh 
id : hoc autem Pamphilo dicit. Dona' 
tus. 

Tu autem, ut ducas] Pro, ne non, mt 
posiiit. Hoc Charino. Idem. 

13 Atque istucipsum] *Etf hroicfitm. 
Ille enini hoc idem dixeratcom ex- 
clamatione : quod quasi vannm con- 
temnit. Idem, 

Me vide] Utrnm, laetus snm i an, 
me specta fidei datorem ? nt dtci ao- 
let, me habe, me resjnce, Idem. 

Me vide] Me respice, a me salatem 
exspecta. Famabius. 

11 Obsecro te, quamprimum me h- 

bera miserum metu] Cnm precibns et 

tempus admiscnit. Et bene lifreni, 

perfecta enim securitas liberatio no- 

mlnatur. Donatus. 

Hem] Ecce : demonstratio est fac- 
ti. Idem. 

15 Uxorem tibi non datjam Chremes] 
Oratorie a summa coepit : cujus par- 
tes, multis dicentnr. Idem, 

Jam non dat] Bene jam: qood sl 
non dixisset, intelligeret Pamphilus, 
vel postea Chremetem filiam esse da- 
tunim. Sed addito jom, plena secn- 
ritas est : jam enim renuntiatio est 
perpetuitatis. Idem, 

Uxorem tibi jam non dat] lidem li- 
bri vetustiores etaliqui alii, et Dona- 
tns, ita coilocant, tibi non daJt jam» 
Faernus. 

Scio] Praeparatio est auditorli ad 



TERBNTII ANDR. ACT. II. SO. II. 



1085 



eam tiaTrationem, quas ostendlt ar* 
gnmenta falsarom nnptiarum. Dona' 

tU8, 

16 Me prdundit] Pro prendU, Ad- 
dita aspiratione jgeminavit syllabam. 
EtprehendU dixit, quasi vitantem ac 
fugientem. jfdem, 

AU tibi] Ait proprie : qnia contera- 
nenda dicnntur. Idem. 

AU tibi uxorem dare ae'] Conjectn» 
ran facit ex malis^ qnae prscesse- 
rnnt. Idem, ■ 

^t^ tibi uxorem dare ae] Dicit cnr 
primo crediderit veras, dictnros sob- 
inde cnr falsas. Idem, 

Uxorem dare se'] O. 1. s. dare sese ; 
ita erit trocliaicns acatalecticus. Faer- 
nu8, 

17 Item atia muHa'} Bene distnlit 
narrationem^ ne si andirent Chari- 
nns et Byrria, desinant dolos strnere 
adversunr vigilantissimum senem. 
Donatus, 

ttem alia muUa] Commoda narratio 
a necessariis tantum. Minas autem 
senis prsBtermisit, ne corrumperet 
bona qnae nnntiabat. Idem, 

t^WB nunc non est narrandi locus] 
Non vult dicere, quam minaciter 
secnm egerit senex, qnamque instet 
nnptiii, ne Charinum Byrriaraque 
de spe dejiciat, quos vult seciim 
adniti, ne uxorem Pamphilus dncat. 
Idem- 

Qua nunc] Argumentum est, quae- 
rere potnisse euni qui sit tertins : nam 
timor curam parit. Idem, 

Narrandi locua] Modo tempus, spa- 
tium. Idem, 

Locus] Tempus, spatium. Famu' 
bius. 

18 Properans percurro] Vide qnan- 
tnm dixerit, Properans et percurro, ut 
continuationem cursns ostenderet. 
Donatua. 

19 Ubi te non invenio] Ubi, modo 
non est adverbium loci,8ed temporis, 
pto pottquam, Idem. 

Ubi te non invenio, ibi] A snmmo 
ad 4mura divisiones, quibns dicta et 



facta continentur: tnb quornm ge- 
nere sunt species nunc dictornm, 
nunc factorum, cum consideratione 
rerum personammque. Idem, 

20 Nusquam] Deest, vidi, Idem. 
Video Byrriam] Deest servum: et 

recte : dixerat enim, ' Apud fornm 
modo de Davo audivi.' Idem, 

HtQua video Byrriam] Charini vi- 
deoservom. Famabiua, 

21 Rogo: negat vidiese] Mira bre- 
vttas, et imitanda. Donatus, 

23 Paululum obtoni] Hinc est quod 
ait, ' Nimium parce facere snmptnm.' 
Idem, 

Obsoni] Obsonium est pnlmentnm, 
ant quicquid ultra panem et vinum 
adjicitur in cibum. Persse ad pa* 
nem nihil addebant, prseter nastnr- 
tium, %en, Socrates cum ad vespe- 
rum contentius ambnlaret, rogatus, 
quid ita faceret, respondit, se obso- 
nare ambnlando famem. Cic. Toac. 
Qusest. Y. vide infra. Famabius, 

Ipsus tristis: de improviso nuptue] 
Mire : et moraliter : ex fais enim, 
quae facta non sunt, docet quid fe- 
cisse deberet: et, de improviso mip- 
tuBf pronunriandum. Donatus, 

24 Ego me continuo] £t bene, con^ 
tinuo ad Chremem : nt si ab utroque 
hoc fieret, esset vera luspicio Davi« 
Idem, 

Ego me continuo] Deest, dueo. Con- 
snetudine dictnm est. iM^tirrucws, 
Idem, 

Egomet] Una pars orationis est. 
Idem, 

Chremem] Chremem et Chremetem, 
ut Darem et Daretem, Idem. 

25 Cum iHo advenio] 0, 1. s. Dona- 
tus, cum iUoc, Faernus. 

Solitudo ante ostium] Signa ab 
his quae sunt, quas non esse deceret. 
DonaJt, 

Jam id gaudeo] Quasi adversum et 
non consentientem Pamphilum exci- 
tat ad gaudium laetitiasua. Idem, 

Jam id gaudeo] Sic Virgilius, ' Cum 
yenity aniaeis jam te regina tuper* 



1066 



NOT>E VARIOBUM IN 



bis/ Idem» 

26 Recte dieii: perge] VnltQ ennn- 
eiandnm. Hoc dicit Pamphilns. Id* 

Maneo] At parnm tempori» fuisti. 
Idetnm 

Iniered] Temporis longi significa- 
tfo. Idem, 

ItUroire iMiRtiim] A non factis. Id, 

27 Exire nfmtJi^fii] Qnid si intns 
erant? ideo ait, extre nfmtiim. Idem. 

28 Nikil omati] 'ApxaStriiSs, 8ic 
Sallustius, ' Ergo Senati decreio ser- 
▼iendnmne sit.' Idem, 

NikU ornati] NuHnm apparatnm, 
qni nnptiis conveniat: adi act. ii 
8C. 6. Famabiue, 

ISunmlti] Arcliaismns, pro omatu» 
lumuUui : qnartae inflexionis. Idem. 

29 Signum] Proprie pro argnmen- 
to. Donatus. 

Num videntur] A conseqnentibus 
argnmentnm. Idem, 

30 Non o|itfior] Ille opinionem ac- 
comraodat tantum, bic muitnm tri- 
bnit conjecturis. Idem, 

Non opinor] Quoniam argumenta 
snnt et conjectnr», optnor dixit. Nam 
contra opinionem, certa res est, qnfe 
antem opinamur, putamus : qu» pa- 
tamus, incerta sunt. Idem, 

Opinory narra»] Bene a prima ad 
secnndam personam. Idem, 

Sl Etiam puerum] Etiam pro prae* 
terea. Idem, 

Chremi] Sic Chremi, ut Ulyiri et 
AchillL Idem. 

Inde abiens puerum conveni Chremi] 
Nota convenire, pro, incidere in ali' 
quem: et ita Oallice verti debnit : £ji 
revenant de-la^ fay rencontray le valet 
de Chremes, qui portoit, ifc, Ejus sig- 
nificationis exemplnm in Eunncho 
reperies. Faber, 

32 Olera et pisciculoa minutos] Suf- 
ficeret diminutive piadculos dixisse, 
quod sic, mtnii^o« dixit: et pretinm, 
obolo esse emptos : qnae est nltima 
naromornm significatio. Sunt enim 
genera minutornm piscium, quae mag- 
no veneant. Hic ergo etiam ex pre- 



tio vilissimos pisces iignlfica^H. Ef, 
qnid si minntos, srd omDtbtis ? 8em 
dixit, nt obsonationis ostenderet cav* 
sam. Ihnaiut, 

Olera et piscieulos] Qnod snpra ge- 
neraliter, * paolnlnm obioni :* bicip^ 
cialiter dixit. Idem, 

Et piscieulas^ Ifc,] 'Ayopd^ras els rein 
ydfiovs' hifiaifm^ hfioKav rois B^uSy ^tt, 
'Hfiof 9^ roTs 9infTo7s hrptd/ti/iP Kttfilavs, 
Athen. I. vii. c. 17. Omnia opsonia 
A^ appellantur : solus tameo piscit 
«ii^tinnit tandem, ut i^aw siinpnciter 
cnm dicitur, piscis intelligatnr. Ca- 
iaubon. in Athenaeum 1. vii. c. 17. 
Famabius, 

In ccenam sent] Mire seni, cnjns est 
major cura domi. Donatus, 

NuUus] Pro, noii, nt alibi, < NnHus 
dixeris.' Idem, 

33 Dave hodie tua opera^ O. I. s. 
hodie Dave, Faemns. 

Ac nuiUis quidem] 0. 1. s. oc nuttuM 
q, Idem. 

34 QKtd ita] Una pars orationis. 
Doiuihcs. 

Rtdictc/tim capuf] Pro toto homine : 
nemo enim ore contempto ex aliis 
membris homfnem velit significare: 
et est ot/rcirSox^ rpSiwos, Idem, 

35 Qtcast neeesse sii, si huie mm det^ 
te iUam uxorem ducere] Ostendit ip^ 
06firifM vitiosum lioc esse, in qno^ 
altero sublato, non necessario alte- 
riim relinquatur. Idem, 

36 Nisi otdes, nut senis amicos oras^ 
ambis] Hoc laborat Davns, qnemad- 
modum Philnmenam Charlnus pro- 
priis laboribus promereatnr nxorem» 
Idem, 

Nisi vides, nisi senis amicos oras] 
Artificiose Davus Charinnm excitat, 
nt, si fieri possit,adjnveturcegotinm 
Pamphili, dum ille sibi providet. Id, 
Nisivides] Provides. Idem, 
Nisi vides, ifc,] Non tantum diii- 
gentiam Charini incitat Davns, ip- 
snmqne in hanc partem argumentl 
conficiendam trahit ; sed etiam amo- 
liri hinc cupit, ut cum Pamphilo 



TBRBNTII ANDR. ACT. II. SC. III. 



1067 



novi ratienem consilii inire tine ar- 
bitris posset. Bmelertu. 

AmUa] Mai^narani rervm deside- 
rium et appetiins, ambitio dicitnr: 
Confirmata re a factis et a personis 
deliberatlva naacitur. Danaiua» 

SCBNA iii. Constat scena, qnam 
aliqoi codicea cum snperiore conjnn- 
gnnt, trochaicis, ut ante ; et dcinde 
lambicis sen. et octon. In vs. 5. tres 
ttOAtri Mss. post ' transferet * ponant 
omnem: ex glossa, ut arbitror. ^vs. 
10. omnesy egone, vs. 11. suadere aiK 
hoc: unus, hae. vs. 17. pro hocee, 
omnesy hoe, vs, 22. omnes, inoemet 
inopem. vs. 28. omnes, alia, 

Persnadet Davns Pampliilo, ut pa- 
tri dicat, se ductnrmn esse Chre* 
aietis filiam : ita enim fore, nt ho* 
nestati satisfeclsse videator,. nt se 
periculo, tnrbis, difficnltatibus simul 
et semel expllcet; nt patris consilia 
confoadat, sibiqne securitatem pa- 
ret : quod magns instar utilitatis 
habendnm. Arte autem tractat, dif- 
ficnltate et turbis ostensis, antequam 
promat consilium; mixtis etiam, ut 
penetrabilittfl moveant, argumentis. 
BcKleniB, 

Quid igiturf i^e.'] In Mss. qnibns* 
dam continnatur hsee scena cnm prs* 
cedente. FamaMus,. 

Quid igitur eibi fooli pater'] Hae 
acena delU^eraiionem continet Davi et 
Pamphili. Donatus. 

t Igitur'] Bene igHur : si enim fal* 
•e sunt nuptiasy quid cogitat ? sto- 
machose etiam hoe dixit st6t voU: 
Virgilius, * Quid vnlt concnrsns ad 
amnem?' Idem, 

Ego dicam tibi] Praeter figuram, 
consilium nota in his : dum sollertiam 
suaw et quandam quasi a^Hrwwiait 
Davns hoc loquendi genere com<* 
mendat. Baekr. 

2 Siid] Id, ob id, propteir id. Do" 
naiue, 

Quia non det OH uxorem Chreme»] 
Complnres libri, dai. Faernnt. 

1 Ne^ id i^juria] Id est» nsqne 



adeo injustns sibi videbitnr nt se 
iojostitiae ipse condemnet. Denaiue, 

4 Persptxerii] Perspieere est ad 
plenom et perfectnm videre. Idem, 

Priusquam tuum «1 eese habeat oaf- 
mum] Trajectio verl>ornro minim^ 
insolens rp^ rh <rxif AutriJ'»!' rbp X^yop\, 
Minns famitiariter iir€p$arbif koB* Mp- 
9eam adhibetnr in vss. 27. et 28. < Hane 
fidcm sibi, me obsecravit, qni se sci* 
ret non deserturum, nt darera.' Or<'> 
do enim est, qnod Donatus jam nota*- 
vit : ' Ut hanc fidem sibi darem, me 
obsecravit, qui se sciret non desertn^ 
rum :' vel : < Obsecravit me, ut sibi 
darem hanc fidem, qui sciret, me nou 
deserturum se :' quo genere noster 
tamen parcius ntitur, et vix sine ra^ 
tione : quae neque bic deesse videtnn 
BacUrue, 

6 Tum iUa iurbte] Tb iUa ad terro^ 
rem retolit Donatue, 

Quid ? vie pa^tor] Hoc est, patiatne 
nxorem dncere ? Idem. 

Quid vis patiar] Sunt qui quidvitf 
pro, qnicqnid evenerit, intelligant e 
qnia dixerat, * Adeon' me ignavnm 
putas? ' Alii pronnntiant, nt sit sen- 
8U8, Quid me vis iacere ? an nt hoc 
patiar, uxorem mifai dari ? Idem, 

Quid ? vie patiar ?] Al. quid vie ? pa- 
tiar? Faraabius. 

Pater e»f, Panqihile] Hoc yultnose 
pronnntiandum est, et mire paifr 
dixit : ut ipso nomine videatur ha. 
bere auctoritatem : et velnti dormitan- 
tem et oblitom potestatis paternse 
his tribns excitat; Pater eeiy Pam^ 
phiiiy dijficUe est, hac sola esi mulier. 
Donatus. 

Paier esi] A necessario argnmen- 
tnm. Idem. 

Patereti^ Pamphile: d^juHi^eet, ium 
hae aola eti multer] Suasionem hanc 
ita tractari, jam ccepimus dicere, ut 
animus Pamphili, pericnli metu terr>- 
tns, admittat consilium : itaque hic 
quo brevios, eo validius, necessitati 
juris pericnlum facti conjungit : vela- 
ti per summam, nodiqne et ab pmni 



1088 



NOTi£ VARIORUM IN 



parte conBpiciendani : non minns an- 
tem liic pronuntiatio ac viiltns ges* 
tusqne •uadcntis rh wiOtufhp absolvit, 
quam ipsa oratio : vide et Donatnm. 
Illis autem, qufe brevius nunc signan- 
tnr, siatim i^jryrrrucQs subjicitur de* 
monstratio pericnli, de ^tione ex 
oppido : quo tanquam ictu Pamphili 
animns effossus, /i«T& vctoovi fufirrrucovf 
^iciai ? inquit : qiiod cum iteriim af- 
firmaret Davn», jam coDsilinm de 
pericuk) vitando, in quo demoostrato 
tantns terror inerat, ultro expetit : 
Cedo igiiur^ quid/aciam^ Date t Hsec 
cum revera vim suasionis ingredian* 
tiir> actionis tamen Comlcae gratia yel- 
uti ad vapaoKtv^y strnuntur: sicnt 
et, propesito mox consilio, die tedme- 
turum, interturbat Pamphilns, ut ar- 
gnmenta potentius inferantnr, quod 
contentius resistlt tile. Beeeleriu, 

Pater eet, PampkiU] Patri adver- 
sari importunom est: vim neqoe pa- 
renti neque patrie afferre oportet : 
ex Platone Cicero i. 1. 0. Epist. Fa- 
mil. Famabius, 

7 DifficiTest'] Hoc est, resistere, 
contradicere, Pamphilo difficile, per- 
niciosum Glycerio. Donatus, 

D^cUe estyAwooUhniois cnm vultn. 
Deest reaistere. Idem. 

Sola'] Sine aiixilio, ac per boc de- 
aerta. Sola antem, sine defensori- 
bns prepriis : et sola et muUer dixit. 
Idem, 

Dictum ac factum'] Proverbiom ce- 
leritatis : id est, cito. idem. 

Inveuerit] Pro inveniet Conjnnc- 
tivo modo pro iridicativo nsus est: 
et est lioncsta locutio. Idem, 

Dictumfactum] "Afia Ihros, i/M tprfov : 
actntnm. Famabius, 

8 Quamobrem ^iciat oppido] Caliide 
ad ejos pericolum se convertit, cui 
plus amator timet, quam sibi : ideo 
vincitor statim. Apparet autem Da- 
▼om male soadere : qoi tom caveat 
Pamphilo: cnm maxime formidat 
aenem. Donahu, 

Oppido] £x dvitate. Idem, 



B^iciat] Miratoreetstopet. Idm, 

Cito] Illo admir&nte, bic etiam coii- 
6miavit : addidit et tempos celerita- 
tis. Idem, 

Cedo] Singolaris tantnm nomeri 
est : caetera ploralis, ot Saioa oaioeU, 
Idem. 

Dic te diidiirKm] Pronnntia dic: 
qoasi rem facilera et nulUos praejodi- 
cii. Id, 

Dic te duciurum] Hoc est, qnod ab 
ioltio nitebatur. Idem, 
> Dic te duetufum] Consilium qoidem 
callidnm; sed qood Pamphilnra ia- 
scientem in discrimen conjiciat. FoT' 
nabiua, 

10 £^011« dieam] Th Ego Ij^^offiv 
habet : hoc est, vel qoem non opor- 
teat dicere, vel qoem non conveolat 
fallere, atqoe mentiri. Domatu», 

Cur non] Non interrogat, aed fiici- 
litatem rei ostendit. Idem. 

Nunquam] Plns hal>et negationis» 
qnam non. Idem. 

11 Ex ea re quid fiaX mde\ *Airb vi|s 
ififidotvs. Idem, 

12 Utab Ula excludar^ huc eondudm'] 
Mire hanc cum pronomine significat, 
dicens ab iUa, Illi nec sexnm serra- 
vit, ne uxor esse videatnr. Et ei^ fe- 
ramm translatione eoneludar dixit : nt 
alibi, * (^onclusam liie habeo oxorem 
saevam.' Idem, 

Ut ab iUa excludar] 'Ey bimcpio» : 
nam alind infert atque intelligit Da- 
vum dicere. Idem, 

Ut ab Uia exctudar^ huc coneludar] 
'EWpTcuiest in hisverbis snavissima : 
qnam anget fdfvqiris'. pertinet hoc ilhid 
Arifltote!icum,v/>^ ififidrwif rddra iroif a^, 
tara ivfpyowra oiffAolvti, Exctudi enioi 
et eoncludi non tantum tranalatio- 
nem, aed evidentiam habent Bncfa- 
ru», 

Huc concludar] In Philameme nnp- 
tias. FamabUta, 

1 3 Nempe hoc sic eeee] Conjectnni 
atqoe divinatio, an hoc, an illod ven- 
torom sit. DonaiuB. 

Nempe hoc aic esse optiior] Ab imiCa- 



TBRBNTII ANDR. ACT. II. 8C. III. 



1089 



iione(/[J|Ai)0'if eohndicittir)deduciton 19 Ne is] Cbremes iciltcet. Do- 

Idem. nahu, 

Ntmpekoc] A possibili. Idm, Ne is muiet] Ad consiiiura redit, 

Nempe hoe opin, dict, palr, ^c.] 'Ey et conjnngit eventum. Idem. 



vwoKpiff€t saepe et multa dicantur apnd 
Nostnnn : nam id est poesi drama- 
ticae aptissimom et paene perpetnum 
trxrjfuu Ba,,Unu, 

15 Cedo] Cedo singulariier tantum t 
caBtera ploraliter. IhmtUus, 

CedOf quid juf^abU] Ab utili. Idem, 

Hic reddes •mttta] Hic adverbiom 

loci non est, sed adverbinm teraporis : 

ut Virgilios '. * Hie annis gravis atque 

animi matnrus Alethes.' Idem, 

Reddes] Facies, restitues. Idem, 

16 iHceria ut sieni] Hic est even- 
tns. Idem, 

17 Sine omnipericlo] Hoc est, sine 
dncenda Philnmena. Idem, 



20 Pairi dic veUe: uiy cum veiii] 
Scilicet ne secumt, qood non sit 
Chremes datums filiam suam, parvl 
faciat iram patris, et neget uioren 
ducere, ntpote fretus, neminem a- 
linm sibi commissumm conjugem. 
Idem, 

21 Nam quod iu gperea] Sunt qoi 
pro sperea, iimea» habeant : ut sit^ 
Nam quod tu timeasy scilicet aliam 
doturom. Idem, 

Nam quod tu aperaM] Liber VaticK- 
nos et Donatns, aperei^ Faeraos. 

PropulMbo] Hoc est, caosam ina- 
nem esse monstrabo: id est» osten* 
dam nihilominos te esse dncturnm 



Sine oinm periculo] Nisi legas peri' aliam nxorem, etiam sihanc non dnx- 
clOf et ex omni m elidas, impeditns eris. Idem, 



est versnsw Faemt». 

18 Nec iu ea causa mtnums] Hoc 
est, qnod supra, Id muiavitf ^ttoMiam 
ffie immuiaium videt. Donatus. 



Propuhttbo] Eleganter, pro eo quod 
est repeUam, Idem. 

Propulsabo] Quod enim tu speras 
tibique persoades non futurum, ut 



Nec tu ea causa] Quia promiseris te quisquam tibi ita morato filiam com' 



esse ductummk Idem, 

Nee tu ea causa mimieris] Omnino 
retinenda est vox, auctoritate et con- 
sensn Mss. codicum. ' Accedit locns 
irapiXMiXos nostri Poet» in Hecyra 
IV. 3. 10. nbi vox mntiiendt ita nsur- 
patur.' Sensushic est : nec tu eacauea; 
id esty qnia promiseris te esse dnctu- 



mittat suam, facile refutabo. Indo* 
tatam potius tibi pater dabit, quam 
te apud Giycerinm corrumpi sinat ; 
Plaut. * Neqne illum, me vivo, cor- 
niinpi sinam.' Famabius, 

Uxorem his moribus dabii nemo] Ne 
alteram quaerat. Donatus, 

His mort^iM] Deest aliqnid : nt sit, 



rum ; msnueris hac quce faeis ; id est, his moribus agenti) aut his moribos 

Olyceriom habere desinas ; ne m (id prsedito. Idem, 

est, Chremes) muiet suam senieniiam; Nam quod tu speres, PropuUabo /a- 

id est, rnrsus tibi filiam suam dare ve- cile: uxorem, his moribuSf dabii nemo] 

lit. Nannius in Miscellaneis mallet: Difficultas posita est in illa voce 

timueris hac quce facis: id est, ob {Propuieabo) quam ideo per literam 

haec : sed bene se tuetur sententia majorem scribi curavi, ut intelUgere- 

qnam dixi : etiam Donato et Eugra- tur, referri eam ad Pamphiium, qni 

phio probata, quamvis minus explica- apud se cogitans hoc diceret (Pro' 

te proposita. Bceclerus, puUabo ;) id est, omnia patris cousilia 

Nec tu ea, tfc.] Tu interea, ne sen- eludam facile ; nam ita licenter, ita 

tentiam suam mutet Chremes, haec dissolute vivara, ut nemo mihi filiam 

qua^ facis mntare noli, vive tuis mo- suam velit committere. Ad ea re- 

ribu^, amicam frequenta. Nannius spondet Davus, Inopem inveniet po- 

legit Hmueris hoc sensu. Famabiui. tiuSf Sfc, qoaiii diiceret, Si id cogitas, 

Ddph, et Var, CUu. Terent. tZ * 



1090 



fiOTM VARIORliM IN 



Pamphile, in eo rooltmn falleris ; ea 
Tia pericalam non propnlsabis ; nam 
pater panpercalam potins piiellam 
tibi parabit, qaam te corrompi sinat, 
Faber. 

Nam quod lu spenu fropuUabofaeiUf 
^.] Torsithic lociis ernditos. Dona* 
tos, pro $pere8, iimeas habere qnos* 
dam ; Eiigrapbins, rh tperare pro /t- 
wure per iicvpokoylay accipi, ait. Ni- 
hii est nititandiim ; ni^i qnod rh sperae 
T^ speres praetnlimus, Mss. nostris 
snffraf^ntibus. Sensnm operose Fr. 
Fabricius exposuit. Nos paucis no- 
tamus, quodani quaM x^irMfP ba;c ita 
dici : nam quod tu speraSy qna una spe 
uiteris, propulsabofaciie ; id e»t, repel* 
laui, refutabo, ostendam nihil essc, 
qno niti pos^is. Nudc rcsnraitur 
prins, et cxpiptur fiifirrrucus ; scilicet 
hoc speras, hoc tecum aninio agitas : 
uxoremhismoribus agenti mihi, id est, 
aiibi animnm amoribns dedihim ha- 
benti, dabit nemo: seqiiitur refutatio 
hujus argumenli sive spei, de qua 
dixerat, propuUabo facile : nam pater 
tuus inreniet inopem potius indotatam, 
eamqne tibi collocabit, quam te amore 
meretricio apud Glycerium porro 
coiTumpi sinat, Siiperest, ut ostenda- 
tur connexio cuni superioribus : nam 
quod tu speraSf scilicet recusando nnp- 
tias, Iiocqiie indicio» vel etiam ad- 
juncta confcssione amoris erga Gly- 
cerinni, ostendendo, tnnm animnm 
avelli non posse, satis tutnm te futn* 
rutn, eo quod nemo filiam snam 
velit in matrimonium dare homini 
aliis amoribus irretito : id nibil esse 
ostendam; accendetur enim potins 
aniinus patris, nt te ab amore mere- 
tricio qnamprimum abstrahat, qiiffi- 
sita quacunqoe conditione, &c. Bte' 
clerus, 

22 Inreniet inopem"] *Tro0o/>&, ^<^cic- 
riKws, Sed nec inopem quaerat. Do- 
natus. 

■ Inreniet] Snnt qui Kar* Minro<tmp^if 
dici putant, Inveniet inopem, Idem. 

Dabit nemo : inveniet inopem polius 



quam te corrumpi sinail £x dabit t 
elidetnr, ot sitanapxstus in prima: 
si quis tameo contrahere weMt rh ;w 
tnct io pyrrichiumy oon repogoo. 
Faemus. 

23 NegUgenMa feeeris^ Hoc est, 
etiam in paratis nnptiis. Damitms, 

24 OfiosKj] Ex otio, hoc est, seco- ' 
ros. Idtm, 

Aliam otiosus qudgret'] 0. 1. s. Dont- 
tos alia. Faernns. 

Interea aliquid boni acdderit'] Scili- 
cet oe qnaerendo inveniat. DmuUus. 

Interea aliquid] Mortem patris ado- 
lescenti in delicto pro bono servoi 
ostentat. Identt 

Acciderit] £t ad cansam refertor : 
et certe quia mortem patris bonoa 
denuntiat. Idem. 

Acciderit] Nota aeciderU etia» pra 
bono et ab hoc et apnd veteres fre- 
quentatum. Idem, 

Interea aliquid aceiderit bani] Mor- 
tem patris subindicari Donatns pn- 
tat. Bceclerus. 

25 Haud dubium] Ptns intnlityquaoi 
est interrogatus. Donatus. 

Inducas] In eadem translatione per- 
mansit, quia supra dixit, Huc canclu' 
dar. Bona oUoyofUaf nt mox jnste 
Davo snccenseat Pamphilus. Idem. 

Quin taces? P. dicam"] Cur noo se- 
cnrus cs? significat jam nnnc tacere, 
secnrum esse, ut in Adelph. ' Tace, 
egomet conveniani Pampbilom.' £t 
ideo ille, nt consentire dicenti Qiaa 
taces videretnr, ait, dieamy nt sciss 
illnm, non siientinm, sed aecarita- 
tem imperasse. Idem. 

Quin taces] Correptio est tilentiom 
praecipieoti», de eo dontaxat, ne ti- 
meat de nuptiis : id est, esto secoros: 
nam tacere, securi e»t. Idem. 

26 Puerum autem] Videtnr boc ilU 
contrarinm es8C,quod-dixit, 'Qoicqnid 
peperisset decrevernnttollere.' Sic 
ergo solvitur ; Quod ibi aervns com 
stomarho dixit, hic tantnm, Pamphi- 
lum verecnudelocntnmaccipimus. Id, 

Puerum autem ne reactMat] Aot di- 



TERENTII AKDR. ACT. II. «C. IV. • 1091 

ViDat: aot jMierwn pr» qnolibet sexni Quid «gtinfi Qhid respondeant, 

■obolem, hoe est, fnetnmr nt, 'Qnic- qnid dicant. Idem» 

qnld peperis^et, decrevernnt tollere :' Quid agani^ aui quid ettptmtt e^ntUii] 

«t Grapci pneros <r(u8as: Homerns, Retnlit ad id qaod snpra act. i. se. 

Ilpiaftioi TlpidfKuS rt^rcuScf : etHoratins : 1. dictnm est : * obserres filium, qnid 

' Dicam et Alciden, pnerosqae Le- Agat, qnid cnm illo coosilii captet.' 

dae/ Jdem. BacUrus, 

Cauiio ed\ Cantiofie opns est, hoe 2 Hic nunc non dubiiai] Non dixit, 

est, eaTendnra est. Idtm, senex, ant pater : sed Htc, cnm odio, 

Puerum miiem ne resciacat mihi este quoniam animo adverso loqnitur. Do- 

«6 iUa coiUta es^J Miiii magis placet natu$, 

€X iUa, qnod in mnltis libris, praeser- 3 Venit meditatua alicunde'] Terror 

tlm a&tiquioribnsy legitnr. FaJemua, ol)jnrgaturi patris, bortatio est ad 

Cautioest'] Gato opns est: caven* proraittendnm Pamphilo, qnodjnbe- 

dnm est. Famabius* tur. Idem, 

27 Nam poUiciius eum'] Promissio et Ex aolo hco'] Soh, deserto, itbi me- 

poUidtatio eandem vim habent : sed ditari facilins possit. Idem, 

poUicitatio majoris asseverationis est. Venit mediUttua aUeunde ex $olo loco] 

Donatus. Ex Menandro seotentiam explicat 

Suacepturum] Act. i. sc. 3. snpra. Donatns ; «^pcrMr^v thal ^MWi riiv ^- 

£t Eunnch. act. iv. sc. 6. Famabiua. ida» oL rhs opfvs oXpovres* i. e. philoso- 

Hanc fidem] Ordo est : nt hanc pbi. Bapclenu, 

fidem sibi darem, me obsecravit, qui Meditatus alicunde,^c,] *ZaKSfifUyos, 

»e sciret non desertnrum. Donatus. Ebpmic^ cfycU ^atn tV ipm^IoM, In 

29 Cwralniur] Non euraboy sed im- secessn et silentio consilium. Famah, 

personaliter, cnm difficultate : quod 4 Orationem] Oratkmem dixit, qnod 

quasi ardnam esset, et grave, osten- qnasi ad plennm cogitari potnisset, 

dit. Idem. quippe meditatns ex solo loco. Me- 

ScENA IV. Senariis lambicis con- nander, edpcruc^v eW ipoffi r^ ^^^o*' 

•tat: vs. 4. Mss. meornm nnus hBhet olriis i<ppvs atpovrts. Donaiua* 

mtiofieia: nt et Argeotoratensis; sed 5 Diferat] Distnrbet, et in diver- 

secnndamanu; anteenim fuit, orotto- snm ferat. Virg. * Atque arida 

nem : vs. 6. omnes : qua diff. te. differt Nnbila :* lioc est : in diversum 

Quae ad fabnlas ratidneni hic perti- rapit, dissipat. £t in Adelphis, * Mi- 

taent, in dissertatione Andrise prae- seram me ! differor doloril)us.' Idem. 

niissa tetigimus. Bceclerus, Qsa differat te] Libri Basilicanns 

Remso] Hac scena nodum iryicit er- et Decnrtatus, qui differat: et ita 

toris fahnUBy et periculum comicum, etiam in Victoriano et Vaticano 

Facit etiam executionem consUiorum. emendatum. Faemus. 

Donatufl. Qua differat te] Qna consilia dis- 

1 Reviso quid agantyaut quid eaptent turbet tna, teque in divarsnm rapiat. 

condlU] Quid agant, anribns opus edt: Adelph. ' differor dolorMMto :* act. iii. 

irplbs rh quid captent consiUi, prudentia sc. 4. Famabius, 

et sagacitate : et quod snpra dixit, Apud te ui sies] Non, ne timeat, 

non pcenitnitidem repetere,' observes cavet Davus, sed ne amore a eonsilio 

filium, qnid agat, quid consilii ctim sno alienetur Pampbilus. Donatus, 

ilio captet.' Quod enim prndenter dic- Apud te sies] Praepa^ratns sis : cni 

tnmfuerit,nonpigetrepetere. Actio contrarinm cst, Non sum apud me, 

tamen ex bis tribus consistit, cogita- Idem. 

tione, dicendo, gerendo. Idem, 6 Modo ui pofsim] C/if, pro ne non. 

Reuiso] Redeo nt videam. Idem. Idem. 



1D92 



MOTiS VARIORUM IN 



- Modo ut Tpomm\ A possibili, Pos- 
sim apud me esse. Idem* 

Modo ut ponim] Hic versas ita legi 
debet addita dictione Davej ex o. I. 
8. et Donato, Modo ut pouim Dave, 
D. Crede inquam hoc mihi PamphUe: 
eliditur t ex ut, Faernus. 

7 Nunquam hodie'] Ab ntili eventn. 
Nunquam, plos axseverationis habet, 
quam non: nt Virgilius, * Nunqnani 
omnes bodie moriemur inulti.' Do^ 
natui. 

Comntutatunun] Jnrgiuro habitn- 
rnm ; hoc est enim verba commutare, 
Idem. 

Commutaturum r«r6itiii] Altercatu- 
rnm. Sic in Phormione, * Tria non 
commntabitis verba inter vos hodie :' 
hoc est, dabitis atqne accipietis, id 
est, jnrgabitis. Ego pnto commutare 
verba hoc esse, pro bonis dictis mala 
ingerere : hoc est, iracnndia in male- 
dicta compelli. Idem. 

Tecumcommutaturum] Altercaturnm, 
pro bonis dictis . mala ingestnmm : 
in Phormione act. iv. sc. 3. ' nt est 
ille bonns vir, tria non commutabitis 
▼erba hodie inter vos.' Famabius, 

ScENA V. Senarii sunt : vs. 8. 
nostri Mss. nunc nostra timeo parti: 
▼8. 12. omnes : ab uxore excidit: vs. 
14. unus: nulla ne in re decet esse 
euiquam homini fidem: alter omittit, 
cuiq* 

Byrriae quarta persona in hac sce- 
na, non admiscetnr tamen : notat 
Dpnatus: ut custodiatur sc. illud 
' ne quarta loqni persona laboret.' 
BcecUrue. 

Herus me reliciis rebus] Vide quam 
mtre, quum fnmes eomndto connlio ribi 
agere videmiikr, tamen omnes rerum 
exitu inopinato ludificaniurf et Simo, 
et Davus, et Pamphiiu», et CharinuSy ei 
ipse Byrria, Donatus. 

1 Herus me reiictis] Ad hoc venit 
Byrria, ut in errorem conciliet Cba- 
rinum : et in hac scena quatuor per- 
son» sine implicatione intellectus lo- 
quuntnr. Idem, 

Hifui me reliciie rebus] Imponitur 



manus rebns, cnm perficitnr id qnod 
cceperit : ut Virgilins : ' Impontt re- 
gina mannm.' Relinqunntur vero res, 
cnm tmperfectae relinqnnntnr. Item 
Virgilius ; ' Atque opere in medio 
defixa reliquit aratra.' Idem, 

Relicii» rebta] Adeo praeposuit boc 
negotii rebus omnibns. Idem. 

Herus me relictis] Adverte mirum 
poetae artificinm,quumomnescon8nl- 
to consilio sibi agere videantnr, omnes 
tamen rerum exitn inopinato ludifi- 
cantnr, et Simo et Dayus, et Chari- 
nns et Pamphilns, et ipse Byrria. 
Famabius, 

2 Ilodie observare] Observatio do- 
ptex est, vel captionis, vel obseqnii. 
Donat. 

3 Id propierea] Necesse est ant 
alterum esse snpervacunm, ant prop- 
terea post accipiendum. Idem. 

Id propierea nunc hunc venientem m- 
quor; Ipsum adeo prasto videOf ^c.] 
HunCf id est Simonem. Ipsum^ id 
est Pamphiluni. Scio qni in inter- 
pretatione Gallica hic erraverint, ut 
et in Notis Latinis: sed noroinibas 
parco. Faernns quoqne hic et lap- 
sns est, qni tpsvm esse Chremetem 
dicat. Unde autem omninm error 
ortus est ? ex eo scilicet qnod hune et 
ipsum extra omnem proprietatem, 
ant certe differentiam, legerint. Fab, 

4 IIoc agam] In gestn est: nam 
est figiira corporis, observantis qiiid 
agatur. Donaius, 

Hoc agam] Rituale a sacrif. et au- 
gnriis sumptum, in quibus sacerdos 
aut praico alta voce exclamabat : 
Hoc age: quae vox eos qui interes- 
sent monebat, ut ad rem, quae agere- 
tur, tota niente vacarent. Famabius, 

6 Uirumque] £t Davnm et Pam- 
philum. Donatus, 

Serva] Observa. Famabius* 

6 Quasi de improviso respice] Inter- 
est ejus qui repente aspeXerit : nam 
videbitur nibil dolose locutunis : nt, 
* magnam respexit ad urbem.' Donat. 

De improviso] Scilicet, ne meditata 
iutelligat eum habuisse c0nsilia.-/</. 



TEHENTII ANDR. -ACT. II. SC. V. 



1093 



- 7 Hadie uxorem dMcaB, utdixi,volo] 
Nolo et*. voio, niniis imperiosa et sit- 
perba dictio est: ut alibi, < Pisces 
csfiteros parga, Dromo. Congrura is- 
ttun maximom-. in aqua sinito ludere 
Paulisper : ubi ego venero, exossabi- 
tur : Prius nolo/ Idem. 
■ 8 Nunc nostne ,parti <tfii€o]-0. fere 
1..S. ita collocant, nunc nostne timeo 
poTti* Faemns. 

9 Usquam erit in me mora\ Reca- 
iantis est magis, qnam non volentis : 
consensio ea segnis ac tepiday si pe- 
nitus consideres. Donatue, 

Hem'] Pcrculsas hoc dicto Byrria, 
kiterjectione raagis, quam verbo ex- 
claniavit. Idem» 

Neque i$thic neque aiibi utquam tibi 
erit in me.mora'] .Doqatus : ' Kecnsan- 
tis est magis, quam non volentis,' &c. 
Non debuit tam manifestnm mendum 
adhuc tolerari. Lege oninino : * Non 
recusantis est magis qtiam volentis,' 
&c, Poto autem de cetero, Gram- 
inaticnm hic XeirroXoyta^ nam de 
ment6 qnidem Pamphili non est quod 
dicatur: rcs enim diibltaiione caret: 
forma autem orationis plenam et 
promtam aAseverationem habet; id- 
qne et oUcovofiia poscebat : qua con- 
^titotum erat, ut diceret se ducturum 
nxorem. Sed et alibi hoc genus lo- 
cutionis indubiam promti animi sig- 
nificationem habet. Boecl^rus, 
. 10 Ofrmu/tit^].Sinio. Farnabius, 

Quid dixit] Nota hic Byrriae per- 
sonamquartam, sed non admixtam. 
JJ^onatus, 

11 Quum istuCf quod potlulo, impetro"] 
Nimis obsequenter locutus est pater. 
Et postulOf pro jnbeo: et Impetro^ 
pro.extorqneo. Poetulo, juste volo. 
Petitnus enim precario: Poscimus 
imperiose : Postulamus jure. /mjp«- 
tro, pro cum impetrem. Idem, 

12 Sum verus] Id est, veridicus: 
ut falsuSy pro falsidicns. Idem, 

. Sum verue] Hoc Dhvus submissa 
voce, conversns ad Pamphilum. 
JFamabius, 
f/xoreexcidU] Cad^e »pe dicuniwr, 



qiii levati animo, a siimmo ad infc- 
riora labuntur. Uxore, hoc est, roa- 
trimonio ac nnptiis. Donaiuo, 
, Uxore exeidit] Qnod Graeci dicnnt, 
^^e<rcy Koi iw^Tvx^y» Idem, 

Excidit] *£|^irc<rc, &ircrvx«* ut. cattf- 
sa cadere dicimus. Fania6tits. 

14 NuUane in re eese homini cuiquam 
Jidem] Non in nuUis terris, led neque 

in terris, neque in persona: otVirgU. 
* Nusquam tuta fides :'• cum in amore 
fra.cta esset ab eo, ' Quem sobiiste 
humeris confectum aetate parentemV 
Alibi Terentius, ' Cujus tu fidem iii 
pecunia perspexeris, Verere ei ver- 
ba credere? ubi qoid mihi lucri ett 
Tefallere?' Donatus, 

Nullane in re esse homini cuiquam 
fidem] Donatus: ^ Noo, in nnllis ter- 
ris,' &c. T^ ahlrrriKhv t^s ^pdattss 
notare voltiit: qnod et verbis fce- 
quentatnr: nuUane in re; et mox Ae- 
mtnt additur rh cuiquam, Boeclerns. 

15 lUud ver6tfm] Id est, prover- 
bium et sententia: et sic veteres 
verbum pi^o sententia. Donatus, 

16 Omnes siU meUus] Sic alibi,^ 
Proximussum egomet mihi, Idem. 

Omnes sibi melius maUe esse quam 
alteri] Nullum fere librom hivenias 
bac coUocatione verborunii sed ple- 
rosque ea qnaB infra scripta esty 
Omnes sibi esse meUus ,malle, quam aU 
teri, Vaticanns et Bisilicanus, oma«t 
sibi maUe meUus esse quam aUeri, nu- 
mero etiam meliore. Faemus, 

Omnes sibi maUe melius esse quan 
aUeri] £x Euripide repetit senten- 
tiam Petrtis Victoriiis in V. L. adde 
Erasm. in Cbil. Nam in Medea Pae- 
dagogi versus ille : &s was ri$ abrbif 
rov w4\as /aoAXov ^iAct, qui a Scho- 
liaste Graeco orlxoiirapoifu^^s dici- 
tur. Bceclerus, 

MeUus esse, quam aUeri] Ilas rts lati- 
rhy fiaWov rov ir4\as tpiKfit, Eurip. 
Medea. ^iXc? 8* ^atrroi; wXuov obHfls 
obdfva, Menander. Famabius, 

17 Ego iUam vidi] Hic corrigitur 
a Poeta, qiiod per iracundiam dixit 
Paippbilat, ' Aliquid moastri ^laiit/ 



1094 JiOTM VARlOkUM IN 

I}&naiug, Ti. 34. hac iilatnai est : aliiig : tt ti- 

Forma, boma] Dintingnttnf. Idem. muanaU paree faeere tMmptmm : ▼s.29. 

Ego illam vidi virgiuem : forma boma dno : «tx, ui^iisi, drachmiM eai oboo ma 

memim videre] Distiognatar pott vtdi, tue deeem : teriins : ctx, 111910^ ed 

nt rir^n^ acl inseqnentia referatur, ohum. drackmiM deeem: v». 21. dno: 

hoc modo, efo Hlam vidi : deinde snb- nonJUio vid. Sic, : vn, 26. omiie« : 910^ 

datur, rirginem forma bona memim kic vuU vet, t. BcBclerns. 

vMere. Faemut. Hie nune me credit] Hae teema doUt 

Ego Ulam vidi, ifc."] Faernnt ita eomtinet utriutque pertona, quibaa utro^ 

▼olt diitingoi : Ego iUam vidi: Vir- que capit, et capitur miro m o d a. Dooa* 

ginem forma bona mtemini videre. Aiii Ins. 

ita : Ego ittam vidi Virginem : forma 1 Hie nune me eredit aHquam tiki 

bona memini videre. Donatum appa- faUaeiam'] Davus ita videtor loqni, nt 

ret distinxiise, nt posuimns in edi- nnllns «pectator andiat r sed boc ait, 

tionc noitra. Bctclerut. Bt velit audiri a seoe. Idem. 

18 Memini tidere] Ant roemor inm 9 Gratia] Gratia veteres pro cania 

me vidisie : ant memtiii videre, boc ponebant. Idem. 

eit, intelliKO, icio : ant raemini qnod Z Quid Davut Mrrol] Videtnr illt 

viderim. Memini videre, pro vtdiiie. blandins locutni eise. Idem, 

Ennins : ' Memini me tnm fieri pavi- Mque quicquam mune quidem] Bene 

dum.' Alibi lic, Memini videre, non munc quidem: similiter naiic mikUj nt 

probare. Donatut, paulo ante, cnm dixit, *Id popnlas 

Qtto aquior] Hoc est, quare aeqnior cnrat icilicet.' Idem. 

Pamphilo, benevolentior, non iratni, JEque quicquam nune quidem] Hoe 

vel minni iniqnns. Idem, est, nihil. Idem, 

19 /a soimits] Per noctem : ait Virg. 4 NihU ne? hem] Hem interitctio 

* Libra diei lomniqne parei nbi fece- eit irati, adversiim enni, qni neget 

rit horai.' Plautni, ' Miris modis se aliqnid locntum esse : simul qnid 

Indos facinnt hominibni, mirisqne sit ' ^qne quicquam nnnc quidem,' 

exemplis omnia in lomnis.' Alii in- lenex explicat, cnm ait, NihUf £t 

tomnit, vigilani ; led melins per noc- est tlKfrfifua-pbs antiquorum, pro nlhil. 

tem. Idem. Idem. 

Qttani Ulum ampUcti] I)icit nnnc Nikil prortnt] Id eit, neqne pror- 

qnod vulgodicitur, <cum illamanere, siii. NihU prortus dicitnr, in qno 

cnm illa dormire.' Idem, nnlla est ambiguitai : et est coofir- 

ScENA Ti. Senariis constat hsec matio negantii. Idem, 

scena : vi. 8. trei Mii. noitri propter Atqui expeetabam quidem] ErpectU' 

htr}uteehotpit(BContuetudinem: v. Faern. mut tam bona quam niala. Speramut 

vs. 10. nnus : etenim iptut teeum eam bona. Idem, 

rem recta putavU via, Faernus delet 5 Prater tpem evenit] Preeter, pro 

rh recta; qnaii via hic line epitheto contrRfUt, Prater€Blatemtuam.ldein, 

stare poiiet et valere. Sed exempla Hoc male habet virum] Elpmmnit 

parnm conveninnt linic loco : vi. 14. rrrum dixit defesinm nenem. Modo 

nnui : ea tibi ret ettet : vs. 16. nnui : enim rtmm jocnlariter dixit. Idem, 

tubtrittit aliquantulum vitut ettmiki: Virum] Ad vituperationem cnm 

VI. 17. nnns: ntAt7 ett propter hane ironia : ad landem vero line ironia. 

rem ted ett^ quod tuecenteat tibi: rh Idem. 

tuccenteat, etiam alins habet et Dona- Prater tpem, t^c.] Hqc Davus aver- 

tus, qui ita legit : ted ett quod tibi sn» a sene. Famabiue. 

tuccenteat: vs. 10. unns : aU te nimium 6 Potin* et verum] Intcgrnm, potia* 

perparee f, t, Sce, nbi rh perpareeex ii€, Id est, potei: ut Virgilins, *Nec 



TERENTfl ANDR. ACT* 11« 8C. VI. 1095 

potis loniot floctiis nqoaro s^««n- delendo dictionem, recta: qu» iMe. 

do :' et deeat ilU e*. Esteaim nomea est in libro Vaticanoy nec ponittir 

potis : etf AcitfpoH8fpotier,potkaimM8m a Donato, qiii rta, exponit coiisilio) 

l>onatii8% ratione: nec ab Eugrapiiio, ciyua 

Nihil faeilhui] *Asl KpJn-tffr^p h<>n bwc ¥erba sunt : ViOf id est, raliotie :; 

TaKiieij \4y9tPm Menaoder. FartM' nt Virg. * Inveni germana viam i*. 

biug. basc ilie: ita et M. TnHios libro De 

7 Num Uli moUsta quippiam'] Quip* claris Oratoribns, ' Via/ inqnit, ' et 
piam, signilicationem mtnimaB rei ba- arte dicere :' et ad Atticom : * Utof 
bet. Donatuti via:' item lib. ii. de Natnra Beo-! 

8 Propter kospita h^uaee eotuuetu* rnm : * Vini participem rationis at- 
cftnem] Hsbc omnia pronominibns qne ordini8,tanquamvia progredien* 
bene mollttft snnt, etenim atrocia tem.' Faernus, 

Bvmt^. si cnm suis nominibns nuda 12 Laudo'] Senex indncitnr, et cro'. 

ponantor. £t hujusce hospita, non dit. J>oiia<iis. 

meretrieis : et consuetudinemf non Dum lidtum esf] Deest, per te : 

amorera dixit : ita omnia extennat, boc est, doni tn permisisti. £t mire' 

ut Davus audeat confiteri. Idetn. ntitur verbis senie : ipse enim sn^ 

Propter kospita hs^usee eonsuetudi" pra dixit, * Dum tempus ad eani 

nem] 0. 1. s. quos vidimus, et Dona- rem tulit, sivi, aDiraum ut expleret 

tns, habent hanc collocationem,prop- snnm.' Idem. 

ter ki^usee hospita consuetuiHnem : n- Dum ticitum esf] Sic veteres et pta* 

troqne raodo scandftnr versns elisi- cthiMi, et pvdifinn dicebant : qu» nos» 

one T, ex propter^ et dissolntione placuity puduit, Idem. 

diphthongi in voce hospita, Faernns. Dumque atas tulit] Dnm esset setas 

9 Aui si adeo, bidui est aut tridui] immatura nnptiis. TuHtf dno signifi- 
Bene, dut si adeo : ne si oninino ne* cat : attulit, et abstnlit, passns est, 
garet,ciirt^h(r trts^ts est iUe ? dice- et pertnlit. /dm. 

ret. Donaius, Dum licitum est illif ifc,] £x mente 

Bidui aut tridui est] O. I. s. et Do- et verbis ipsius seni^, snpra ii. scen. 

natns, 6tdiit est aut tridui : ita et me- Furnabius, 

lins versus procedit. Faernus, 13 Tum id cUtm] Bene clam, qiiia 

Bidui est, aut tridui'] Ovid. de Re- nnnc liqnido apparet, Pamphilom. 

medio Ameris 503. * Intrat amor voluntatem propositomqoe mutasse. 

mentes usn, dediscitur nsu/ Fama- Dono^tis. 

bius, Cavit, ne «nqftiam infamiiB ea res sdn- 

10 SolUcitudo] Propter turbfttio- esut] Mire utitor senis verbis : ipse 
nem. Donatus, enim snpra dixerat, ' Dnm tempns ad 

NoaU] In significationem multo- eam rem tnlit, sivi, animum ut ex* 

rnm, quae compendio facimos, Nos^ pleret sunm.' Idem, 

tin* dicimits. idem, Tum id elamy ^c.] Gaute, si non 

11 Recta reputavit via] Reputatnt^ caste. FdmaMiis. 

retractavit : qniapiiiare, pnrgare est : 15 Nune uxore opus est] Qnasi de- 

nnde et arbcres, tt vites putare dici- nnntiatio est qnaedam necessitati»^^ 

Nius. idem,. teni impositae. Donatua^, 

■ Fta] Coosilio, ratione. Idem, Amtmm ad uxorem apputit] £t bene 

Etenim eam secum rem recta reputo' appulit, qnasi ab jactatione floctunm, 

vU ota} Non ita babent I. s. sed boc et marini aestos : has enim tempes-' 

modo, JStentm ipmts secum eam rem tateshabet amor. £t sic dicit, ilif 

recta reputamt «•»; sed senarins Im- uxorem amiwmm appuUt ; nt sopra, 

peditiis Mt, quem.iios expedinnis * Animum ad scribendum appitiit/. 



1096 



NOTiS YARIORVM IN 



htem. 

16 Sitbtristis vi$tu estl Sub, teaipe- 
ramentnin est plen» pronontiationu : 
■t M^lrurftf, mhridetf non ad plcnani 
tristis aut ridet : ut confeftsioiiem 
eliceret. Idem. 

SubiriMiit visiu est «ligiimteiaua 
MtJU] &Iire serfatnm est in adoles- 
eente libero rh irphror, et in amatore 
T^ vi0ai^. Nam et honesto juteni 
BOB congmebat ▼er>ipellis vultus : et 
in amatore absnrdam fuerat, ioge- 
Buam celare tristitiam. Itaqoe nec 
ad plenum tristis fuit, quia dixit 
' Celanda res erat :' nec gaudium 
fuerafy qnia ingenium et ainoris ne- 
cessitas in tristitiam retrahebat. /d. 

Subiristis visus est esse aliquoMtm' 
lum miki] Aliqiii libri et Donaius, 
ouiis est utiquemtulMM waki. Faemus. 

17 Sed est quod tibi 8uceenset'\ Quod 
ille a snmmo ad imum opposuit, hic 
cansse derivationem opposuit. iXma- 
tus. 

Quod succeuset iibi] Sueeensrre, po- 
tioris est. Suceensere, in re gravi et 
justa irasci. Idem. 

Sed est quod suceeusei tibi] Anti- 
qnissimi libri hoc verbnm sncceiiseo, 
Bon per duo c, sed per s, &c. habent. 
fViirniiis. 

Qiwd suecensei tibi] Al. ^iimI sue- 
eeuseui tibi : sed vetat lex Pedia. 
Fumabius. 

18 Quiduam ett ? puerile est : quid 
est f uikU : quiu dic fiud esi] Pro quid 
esi ? scribendum quid id est ? nam 
versns trimeter est, nt qui illnm co* 
mitantnr. Fuher. 

PueriV est] Apparet Davum nunc 
qnsrere qnid respondeat : etad qoam 
cansam derivet aversa sospicione tris- 
titiam Pamphili, quam animadvertit 
senex. OMuiiiis. 

Puerit est] Utram magis ideo sus- 
pendit, ot senex audire desideret : 
BB quU necdnm commenlas est can- 
taaiy contra rependeadam proposi- 
tioni sftBis ? Idem. 

NikiS] Videtur iBveiiire non posse. 
Jiem. 



19 Ait mmiumpureefuuru §wmptum] 
Mire ipsam dieere velati/col, et «i- 
maoN, et pmree» Idem. 

iViamaa pmrce fucere'] Pepercily ae 
diceret sordide. Idem. 

Me ue] Pertarbatl iBdickuB est, 
qiiia se ipsnm pronomiiie oatendiU 
Idewu 

Aii mimiam purce f. s. tfeS\ Teatao- 
tur arcana scnis servili calliditMe: 
qu» obteBtnm videtnr kalMre cz 
consuetudine Coasica, qaa et aUiS 
tervi, cum res seria agitnr, de vicla 
cogitant, et ventrl opportaaB iBqoBB- 
tnr. Beecierus. 

20 Obusuutus est deeem] VaticaBOi 
et nonnnlli alii, est obsutmtms, Faer- 
nus. 

21 SumJUiu, ifc.] Leges Snmpta- 
arix nnptiis aliquid de rigore rtad" 
serant, convivia et saltatioaes indol- 
serant : vide in Plutarcbi Symposia* 
cis caput, in qno tractatar, Sm^ ri 
irAcorrovs ^ ydfuns M rh iuuwor icoAov- 
auf. Furuabius. 

22 ille»rM« ^equalium peltssfiiiw] 
^qualitoi aetate, p«lisstBiiua digni- 
tate : etenim peiif, potiar, pstisaimut 
facit. Douatus. 

23 Et quod diceudum kie sief} Bene 
kic, ubi noo sit adolescens. idna. 

Ei, quod dieeudum kie stetf] Gall. 
soti dit eutre aeos, tfc. Faber. 

24 Tuquoqueperparce] Btntfmque: 
quasi dicat, Cnm ille peccet, qaod 
pueriliter succenseat : tu qnoque 
peccas, pcrparce niminm facieBdo 
suroptum. Douaius. 

Tu quoque perparee aiaiiam] £t per- 
pureey et iitjaiiMi, cum snffieeret iibiub.. 
Et «iiotiaa, vituperatio est: ot, Nu 
quid uiuUs. Ideni. 

Nom laudo] £t quia perparee^ et qoia 
nifliiKm. Nam parce agere, landis : 
Bimium, peecati. £t magnB moder- 
atione, uem taudo, dixit potinBy quBm 
titupero. Idem. 

25 Cmosioei] Ideo eommsmij qoiB 
argumeBta dixit seni, qnibos proditnr 
noB esse veras nnptias. /doa. 

Ceauitvt] Sopra «siiolari dixit| 



TERBNTII ANDK. ACT. .III. SC. I. 



1097 



modo commovt : et eomnwti dicit apod 
se, ut spectator «adiat, oon senex. 
Idem, " 

Commovt] Hoc tacite et apud te. 

26 QnirfiHWi ui h^rt%\ Verba snnt 
secom cogitantis senift, ant de bis 
qna: nnnc locntos est Davns, ant de 
adventu innliernni, quae in scenam 
veninnt. Dojhi/im. 

QuirfiMm hac eai rei] Pnhatus est 
senex argomento falsarnm noptia- 
ram, poMtotom oAsoatt: tanqoam se 
iUnderet Davus. Jdem, 
. QmdMm hie vhU veteraior ubi} Fe- 
(^rolorest vetns in astutia, et qoi in- 
omni re callidns est. £t hi duo ver- 
sus ostendunt, polsatum esse senem 
argiiurento falBarum nuptiafum s itlo 
9tgvLmento qnod ait, paifltf/iim obsonii:^ 
tanqnam se illuderet Davus. Sunt 
ergo vetba, ut diximus, secum cogi- 
taotis senis, aut de his quae nunc 



Davns locutus est, aut.de adventu 
mulieruro, quse in scenani veniunt 
modo. Idem, 

Quidtutm kic voU reterator eibi] O. l.* 
8. et Donatus, qmd hie co/l. Faemos. 

Qntdmim, fye,] Atqoe h»c senex 
mussat, a Davo aversus. Famabiug, 

Veterator st6t] Vetns in astutia, qul 
omniin ro callidns est. Mancipium 
veteranum et vafrnm, technis et dolit 
din ac probe exercitatnm. idem, 

27 Nam ei Mc titmaU qiticquam'] S\ 
promissa non conipleverit Pamphilns; 
Donatut, 

lUic est huic rei caput'] Caput, est 
origo. et somma uniuscujusque rei; 
nt Vir^l. * O Latio caput borum et 
causa malorum.' Idem. 

IlUc est huic reicaput] Priscianos 
lib. XII. citat hnnc locom, ot osten- 
dat, Ulic ab iUiee per &iro«cov^v factnm 
servare accentnm. Beeclerue, 



ACTUS III. 



ScENA I. Senarii sunt. vs. 0. in 
Dostris ita legitur : sed aequere me in» 
tro, ne in mora iUi sies cum opus sit» 
sequor : rit cum opus stl, tres habent ; 
nisi qnod nnus siet : de cetero unus : 
sed sequere atinw, ne, ife. vs. 12. om- 
nes : quid hic sensisse se aU? vs. IS. 
duo: hao pr, aff.jam ah hoc miU faU. 
vs. 18. duo: dtotsa temporibus Dave 
htec tihi, vs. 10. omues : non immemor 
es disc, 

Qoinque bic snnt personae : sed 
Mysis et liesbia inter se, non cum 
cetcris loquuntur ; Giycerii intus cla- 
mantis vox auditur. Bceclerus, 

Ita pel quidem res est] In hac scena 
novo mado cessante Davo^ faUUur Simo 
per nimtom sagacitaiem suam, Simul 
in hac. saua id agU poeta^ uJt ad nuptias 
faciendas magis accendatur Simo: et 
quadam industriaf quadam velut easu 
evmiuni : ut nunc suspicio senis, In 
muUis enim oucovopia comicorum poeta» 



rum ita se habet, ut casu putet spectatf^ 
venissSf quod consUio scriptorum factum 
stl. Donatus. « 

1 Ita poit quidem res est^ ut dixti, 
Lesbia] £x hoc sermone, quem ha-* 
bent ingredientes, sceniB apparet 
principinm : quod enim auditur, non 
quod incipitur, initium dicunt. Idem, 

Ita pol quidem] Productio est nar^ 
rativa, ad explendum modo potiut 
jusjurandum. Idem, 

Ut dixti] Etdixtif_et dixisti legitnr. 
Idem. 

2 Fidelem haudferme] Fidelem ma-> 
luit, quam^icm dicere : ^tim enim 
honestius dixisset. Ferme pro facile 
posuit : et ferme, facilitatem signifi- 
cat, quia suut adverbia exteuuatio- 
nis. Idenu 

Invenias] Secnndam pro tertia per« 
sona posnit ; pro tar«fital ^ttis^ vel 
invenire possit : ut Virgilius : * Mi- 
grantes cernas, totaque ex urbe ro- 



1098 NOT;£ VAaiORUM IN 

•Dtes.' Idem. a^s/ Idem. 

FideUm haud ferme wmUeri Uufe». 8 B^num iBgenimm] Ingadmm^ hsp 

rtr.] Nota vanetRtein io Nostro poe- turam. Idem, 

ta : qui eanckin quereUfli^ de iocon- io Qnid koc\ SecaiB senez I^Xfnr- 

stantia et pcriidift aflMtpnim trartat, rucvs* deest eDtni, rei eet, Ideai. 
etiam act. iv. ic. t. itero in Adelphis n Ade»n* ettf demem er feregrme] 

iiu 2. 32. ice. Hec. 1. 1. 1. et omni- ■^uu^c^is per ktn^t^wyivi^, apta eogt- 

no adde CataUumyqui potentrr hnnc tanti : reliqnnm avtem aic premm- 

affectaai movlt Carm. Argoo. 66. Uat, qnasi reperto con«ilio. Et bene 

Beederue. mdeo: quia tam demcBS att, qaod 

S Ab JtndriaeelamaU kae'] Simpli- unat ex peregrina, idett» os meie- 

dter dixit nb Andrim «al, pro Andrias trice. Mnlieres entm peregfinsr, in* 

ett : nam et nsa sic dicere solemns. bonestse ac meretricea kabeliaiitar. 

Ergo ab Andria ett, hoc cst, Andrias Sic ipse allbi, * Samia siibi aaater 

fiivet, Andrise est : nt cnm dicimus, fnit, ea habitabat Rhodi.' Et scrvas, 

Jb HU e$it hoc significamns, illi favet, * Potest Uceri hoc quidem :' boc est, 

ilU accommodat soffraginm. I>oBclirs. meretricem habnisse te natrem veri- 

4 Sed hic} Semper Sed contrariaB timile est. Idem, 

sententise significatio est. £t beoc Dement] Mentis saattate detarbt* 

hic, ot ostendat de illo fuisse sermo- tns, emota mente : vapdi^fMf, Fenth, 

nem. Idem, Ex fteregrima] 'Awo^i^hiiatr' deest 

Hem'] Interjectio est aocipientit enim, al filium Moecifiat? aiit aMqvif^ 

verba, et admtraniis. Idem, tale. I>ea«<ics. 

5 Utinam aut hic sardMS, aut hac Ex peregrina] Male andieliaDt per- 
mutafactatit] Coinice et facete. Aui egrinae, tanqnam ineretrices : act i* 
hic turdnt, qni audire non pos^it: ami sc. 1. FamabiMt, 

hae muta facta tit, ne possit dicere. 12 Vix tandem tensi tioiidmt] Pal- 

Idem. chro coloie inducto, poeta ostendit 

Amt hic turdut, «■! hiec mmia faetm non minns falli snspiciosiim, qaam 

tit] :S^AAi7^if per genera. Idem, qni stulms est : hnie enim veritas 

6 Juteii toUi] Hipc e^t fides : sus- fallacia videtur, dum nimis est aca- 
cipi filios legitimos faciunt parentes. tiis ac perspicax : et hoc est, qnod 
Kt snblatio matits est : patris tol- ab eventu fingit poeta : non eoiffl ia 
lere. Donai, Davo e»t| sic errare bodc teneDi. 

Sam quod pfperittetf jmttU tolli] Xd Donatmt, 
bonestatem futnri matrimonii pertl- Vix tandem tenti ttoOdmt] Qniiiqne 

Debat, bec noo semel incnlcari. Bor- snnt semns, qnorom dnos, Titom et 

clerut. auditum, magts sensibiles habemns,' 

ToUf] Edocari a patre agnitnm qnam pecora. Unde Cicero, * Noa 

pro legitimo ; non taoquam spurium solum videam, sed etiam aadiani 

exponi : snpraact. i.sc.3. Famabiut, planeqne sentiam:' qnati ad tactaDT 

JmppHer quid ego amdio] Bene ntr- retnlit, qno etiam pecora impelhlii- 

snm addocitnr ad desperationem se- tnr ad sensnm. Dtrabns ergo relnis 

Dex Mysidis verbis. Donatut. scimns : aut ratfocinatione, ant sen* 

7 Actum ett] Id snmma renim despe- sn : quibos maxime prsestamiis cae» 
ratione ponitnr, Actum ett, Ifieet, Per* teris animalibns. Ergo seiiez te nov 
iigti, Hspc res secnndnm jns ctvile sensu, non ratiociDatiooe mmvuef 
dicitor : io qno cavetnr, ne quis rem sed velnti calcaritraset stimalitpaiie- 
actam apnd jndices repetat. Sic ip- tnro. Idem, 

se ia Pbormione, < Actmn, aiont, na Vix tandem eend ataiUm} Dooatat 



TERBNTll ANDR. ACT. 111. SC. I. 



loao 



hic ostendit artem Poetae, qiii siia 
Bibi f^a^Bcitate imposuiste senemy ne- 
mine dolnm ttrnente, fecit : nnde 
et r&ff finrwinnf luU Sfiywy Ip^oir tigna* 
tnr, qnaodo principia ipta inceptio*. 
nesqna comprehendere videtnr te- 
nex in ittit: *b»c primnm mihi ab 
hoc adfertnr fallacia/ &c. Sed qun^ 
da teQsibat affert, wtpUfya sunt. Bor- 
cUru». 

13 HtBC priimim] Satis se tagacem se- 
nex ottendit» quando principia ipta 
inceptiooesque comprebendit. Dvnai. 

Hacjtriamm] Bene primttfn: qoasi 
ex moltit, qnat. paraverat Davns 
contra Chremetem. Jdeiti. 
. Hoc] Davo. Fanuilriai, 

14 Quo] Quare. Donatus, 

, 15 Jww iMcina/er opem : una me] 
Jnno Lucina, Junonia filia, Gnece 
YixiBvia^ Latini Nixo9 dicunt: Jnno 
a> juvando dicta, Lucina ab eo qnod 
in hicem prodiicat. Et gemina vota 
sfint, iit et partut et parient terve- 
t»r : uam fer opem^ propter partom, 
serva me, propter parienlein dicitur- 
Donaiu9, 

JuMo Lucina fer ofem: oenm me ofr- 
M0iv] Nota» .1m>c vertn totidem ver* 
bia «ti 4MBBea pnerperat in Comoe* 
dias, nec alias iuduci loqui in protce- 
nioi nam h«c vox pott tcenam toUi- 
tnr. Jdem, 

. Fer opem] Propter qnod Lucina 
est : inde obstetrix^ qnod opem tule- 
rit» /dm. 

Serva me obsecro'] Hoc. extra etiam 
hanc potettatem Junoni attfibuitur : 
qnamquam illam Menander Dianam 
appeliet» «t hoc tentiat in Bucolicit 
Virg. idem. 

' Jmio iMcina fer opem I aefva me ob» 
aeero'] Totidem verbit habetur infra 
Ad. III. 4. 41. Apud Plaut. Aulul. 
IV. 7. 11. ^ Jnno Lueina tnam iidem !' 
Keprehentnt est autem Poeta Not- 
ter, quod ia Comoedia palliata Ro> 
mano Lncin» nomine nta* tit : qaem 
defendit Scaliger Poet. lib. vi. cap. 3« 
sed melittfl Tnmebiis, landatus Taab- 



maano ad Plant. I. et Fr. Gnyetnt ad 
1. Adelph. Ritom antem non retpon- 
tioBeni meretnr, qni hic interrogat : 
*Qnare Terentint Olycerium facit: 
temei tantnm Janonia Lacinae opem 
implorarcy cnm Lucinam tev a pa- 
rieatibnt vocari tolitam, dicatHora- 
tins ?' BcBcleru», 

Jtmo Lueina] PrtPtet pnerperii, 
Diana, Ilithyia. Jiino Lucina, dea 
Nixia, quaiu invocabantpnerper» ad 
opem ferendam : ' Rite maiarot ape- 
rire partot, Lenit Ilithyia, tnere ma- 
tret :' Horat. in Carm. seculari. Per 
proleptin poeticam, Lncinae nomea 
invocatum a Grtpcay fieri excnsat 
Jul. Sral. 1. ¥1. Poet. c 8. FanutbiM», 

16 Hui, tam ciio] TameitOf nt faci- 
litatem partn9 ostendat incredibikm. 
Tam cito, ad reprehentionem* Daaot^ 
tet. 

Ridicu l um] Ad irritieifmi ' ct in- 
spice, ridiculumf adverUan sit, an 
nomen ; nt aitt uide hominem ridtea- 
lum: sedadverfoinro est magis. Jdem^ 

Ridieulum: poetq,] InDonaticom- 
mentarioy cui multtB tnnt asMitaB in- 
epti», liic dubitatnr, utmm nomen 
sit T^ ridtaiiMm, an adverbium : et, ti 
nomen tit, exponi debere ait, ridtca- 
Jum hominem^ tc. vide : oawino autem 
dubio carety nomen ette, non tamen 
tnppresso Aomtntt vocabulo topplen- 
dnm ; ted,rtdiailiim tc. ett negotinm : 
res ridicula ett. BcecUrue, 

17 Non tat eommode diviea jaai] 
Confuta tunt tibi omnia, iaqoit : oec 
unumquodque tuo tempore geritur : 
qua re proderit. Donatue. 

Non sat] Non satis. Jdenu 

18 Diri<a eunt] Digesta et compo» 
tita,et distributa. Idem. 

TemporUnu] Id est, per tempora« 
Idem, 

Mihin*] Adhuc Davns non perci- 
pit : et bene : quasi dicat, cum ille 
loqnatnr, illae agant. Jdem. 

10 JVam tmmnapret ditcipuli] Dit- 
cipnli Mysit, Lesbia, et Parapbilat, 
qmnea per qiMM agitur faUacia. Benjt^ 



1100 NOT.i: VARIOKUM IN ' 

ergo difcipnlos imperitos ottendity oblivionem offendunt in ii8,qn« 

et migistrum Davnm : qaia siipra dasti ? dnm nimirum tempora noi 

dixit, * Tnm si quis magistmm cepit recte olMervant: 2. num tMmriMref 

ad eam rem improbum.' Idem, ducipuUJ id est: nnm discipnU tui 

Nmm immemores digci/mli?] lf.icri' Pampbili oblivisci potes ? an noa 

bendnm omnino est, non aotem, ias- aemper de eo cogitas, atqne, ut toif 

memm' e$ diMcipMlif et sic Gallice ver- obsequatur praeceptis, operam das? 

tendam: Vo» Aeteurs iiont gmere de Beeclerus, 

memoire; Eil^ee qu^on oublie n tU aon EguqM nmrree, neicio] Qiiasi faba* 

rolle? Cela ne 8'appeHe pae itre hom- lani. Donatua, 

me de Theatre, Uiscipuli Actores Ego quid nnrresy neaeio'] Senif er iU 

aunty Doctor est poeta. Sed alias respondel Davns seni, tanqnaro^noa 

hsBC a nobis otiosios. Interpretes intelligat qnid loquatur. Idem, 

nostri hic dormitarunt. Actores ve- 20 Hiceine me ti imparatum} Redit 

ro, quod ipse poene omisi, snnt Les- ^^ it^<^>n sententiam, * Simnl scelera- 

bia et Glycerium. Doctor autem tus Davus, si quid consilii habet, at 

est Davns. Neqnis vero adver8ari consumatnunc,cum nibilobsintdoll' 

velit, baec ex exceptis Donati andire Idem. 

potest: Discipuu, &c. * Alii nomi- 21 Adortua eseet] Adarttu dicitor, 

nativi,' &c. Mox ibi scriptum est : * Et q"» e* iusidiis repente invadit : dic- 

bene/ &c-. Respiclt aulem locum qui tum ab eo, quod corpora aggredien- 

est act. I. sc. 2. vs. 21. • Tum si qnis <»«»« exurgant snbito atque incres- 

magistrnm,* &c. Ex qno apparet cant. Idem, 

enm locuin a mtiUis male intelligi, Adortua] Aggressus. Omnia bsc 

Faber, ex translatione maris dicta sunt /ic- 

- Num imtnemor ee dtsctpHlt] Alii bic to^oihkws. Idem, 

Pamphilum significari putant disci- 22 xVuiic hujua periclofit] Sub. Da- 

pnlnm : qnia Davns magister. Nam vi, qui tergo poenas pendet. Bceder, 

nomina ad aliquid sunt, discipnlus et Nune hujua] Virg. X.n, vii. ^ Nnnc 

magister : et tnnc dfsci/nc/t, genitivns n>ihi parta quies, omnisqne in limiue 

est singularis caaiis. Alii nominativi portus.' Fania6iiis. 

pluralis potant : nt discipuios dixe- /n portu natigo] In tramquiUOf in w- 

rit, omnes per qnos agitur fallacia, dojintuto: ut alibi noster. Idem, 

secondum illud : * Tum si quis magis- Scena ii. Metravaria snnt.Trocha- 

trum cepit ad eam rem improbuni.' iciet iarobicimisti: senariietoctona^ 

Donatua, rii, acatalectici et catalectici : de qat- 

Niffn tmififmor es dtsctj9ti[i ?] Deest, bus vide Glareannm, Antesignannre, 

minc. £t bene diacipuli: quia ipsum Fr. Fabricinm. vs. 2. tres nostri Mss. 

magistrum supra fecit. Idem, aigna eaae ad aalutem, vs. 4. nnus: quod 

Num immemor eadiacipuli?] Engra- juaaidare ei bibere. alins : quodjuad ei 

phius sine interrogatione accipit : non dare bibere : tertins : ^tiod jirist ei ddte 

immemor ea diacipuli, Pamphili sc. cn- bibere, vs. 6. unns : peredecastor ^ocitua 

Jus magiatrum Davom etiam sopra puer eat e Pamphilo natua : alter : per 

appelUtaverat senex. Donatns in- ecaator acitua puer natua eat e Pampki' 

terrogationem retinet, sed dnas lec- lo: tertins : per ecaator acitua puer ett 

tiones proponit : 1. num immemorea natua e PamphUo. vs. 9. omnes: vel 

discipuU 7 sc. tui ; Mysis, Lesbia, quia hoc non credat, qui te norit, anns 

Olycerium, Pampbilns : nnm tuis etiam* postea omittit t^ «sae. va. 15. 

praeceptis non obseqnnntnr recte et unns roeornm : certe hic hercle nune 

ordine? nnm, per iroperitiam ant ipaua$efaUit,haudego; edixinidtibif 



TERBNTII ANDR. ACT. III. SC. II. 



1101 



Argentontcnritf : e^te ercU ninictp- 
sns (rb ipgu» est a seciinda mann'; 
videtor rai8se't;fncm)*«« /oAif, haud 
ego: dixm iibi. vs. 18. dno omitttint 
€ffo; intetposita copnla : et quidagam 
habeo, vs. 20*. omnes : assimtdarier. vs. 
32. dao : jam prius, vs. 38. duo pro 
ahatraxit fhabkni extraxit, vs. 41. om- 
nes : et id spero adjutores deds, nnns 
interponit, ex glossa scilicet, habebis: 
V. Fr. Gnyet. vs. 61. unus : atque adeo 
Chremetem in ipso iempore eccum ipsum 
cbviam : alter : atque adeo ipao tempore 
eccum ipsum obviam: teftins: atque 
adeo in ipso tempore eecum ipsum ob» 
viam Chremetem: Jan. Gnlielmins le- 
git: atque adeo tempori ipsum eccum 
obviam Chremem, Fr. Fabricins et 
Oo veanns : atqueadeo tn tempore ecium 
ipsum obtiam Chremem: qnod minori 
imitatione conficitiir. Beeclefus, 

Adhuc^ AtchiUis] In hac scena spec» 
ia, quam sdtt itxpressa sit consuetudo 
medicif vel medie/B egredientis ex eegti 
domo, Nam veniensy de negotiis tjus 
lo^tur : abienSf de morbo : et hac sunt 
prater ohcovopiov, qua dicuntur tbjrfi- 
fjMTa, Donatus: 

1 Adhuc, ArchHlis] Sic vetere^ 
scribebant adkuCy qnando incerti fu- 
turarnm rerum, ex prfesentibus firme 
nilntiabant : qnod est genns certis- 
siniae promissionis et cante. Idem, 

AdkkCf ArchiUiSf qua adwlent^ qiuE» 
qke oportef} Medicina aut in ratione, 
aat In consuetudine^ aht in exem- 
plis. Adsolent ergo consuetudinis 
€st : opoftet rationis.' Ideth, 

Adhue ArckU.ifc,'] Possis et hic di- 
ctfre', ^t tam eitof vix ingressa ad 
partnrientem Lesbia obstetrix niox 
«freditifr : sed haec condonari scrip- 
toribas fabolarum pnto ad absolven- 
dam fabulam: vaieatque hic illud 
Plautiiium : ' Sic quoque satis longse 
fafoulae.' 

Notat Donatns, scite a Poeta ex- 
prlmi consnetndinem medici ant me- 
dlcse in oratione Lesbiae, obstetrici- 
bai^enim et Ulpianus artera-attribnit 
l.i. Pr. de Ventre Inspic. tanquam 



' qaas medicinam exhibere videntnr,' 
1. 1. §. sed et obstetr. de extraord. 
cogn. Atlienis permissnm iis hoc 
erat, ' pudoris et necessitatis cansa. 
-Pertinet hnc locns PoHncis extremo 
libro qoarto ; Hdiovan ^appdnia al fuuai 
rcus HwtroKo^tffaiSy 6 Ttxdrotw \4y^i : ittL 
hic potionem medicatain offerri pnei^ 
peraejubet. Baderus, 

Oportewt'] Arch. ^ic Heaatontioi'. 
act. III. sc. 2. *■ Hsc factaab iUoopor- 
tebant, Syre.^ Adsolent consaetndi- 
nls est: op<irteni rationis. Al. le^. 
oportet, Farnabins. 

2 Signa ad $aluttm essi] Deest haew 
rentia ant pertinenria : sic in Hean- 
tontimor. ' Atqne baec snnt ad vir- 
tntem omnia.' Ergo absolute dixit, 
nt desit aliquid tale ; unde et nos di^- 
cimn.% Quidadrem? wt\y Quidadme? 
Donatns. 

Signaad salutem] 0. 1. s. et Dona- 
tns, signa esse ad sakttem, Fa^mus. 

3 Nunc prifnum fae, istete ut lavef] 
Imperitiae notantes Menandrnm, aut 
Terentium, ipsi nltro imperiti inve* 
ninntnr: nam Xo^ccrc abr^ dicens', 
a consuetudine non recessit: coni 
lavisse, aut non lavisse dicimns, a 
parte totum significsntes. £t Teren- 
tius propius ad significatioliem ac*- 
teesSit, isteev dicendo, ne pndenda 
nominaret. £t sunt qni adhnc Ar- 
chillis correptionem esse niminm sol- 
licitae nntricis pntent, quod ego nota 
probo. Donatus, 

Fac isteec \it ktvet] Isteec quae ex 
pnerperio isordebant. Qoidam isteec, 
ipsam puerperam dicnnt: sic enim 
etMenander, Koifftnt eM/y rdxurra : 
sed imperitiae accosantnr, quod non 
continno solent post puerperinm la^ 
vare, sed diebus omtssis. Idem, 

Isteec ut lavet] Tum qnae ex puer- 
perio sordebant ; tum ipsam.pnerpek 
ram : sic enim Menander, \o6aafrs 
eMiv rdxurra, * Postqnam peperit 
pueros, lavare jnssit nos.' Plaat. 
Amph. act. i. sc. 6. et Trucul. act. i. 
sc. 2.'vide Meorsium de puerperiOi 
Famabius, 



1102 



HOTJS VAR10RVU IN 



4 QMrfiMdct4mMar«,«< 
imm impenuif daie] Comaetmdime mM- 
«is quam ratkMie dixit» ptOt Dmi€ ei 
fUmmtwu LiiciUm m lexto: *Date 
bibere •ainiiio.' Nmi dno verba ae- 
ti?a BnUaai habent sigoificatioiieni 
Mae BOintiiey ant proiioaiine : nt u 
dlcat, Die/aeere. Donatos. 

Quadjiun ei dtwe bibere, ei faonfiaK 
jUmfermn dole] £t qoalitaten et mo- 
.dom re i dixit. Itfeai. 
. Qiuid Jattt «i dMTt Inherel lovenio 
emendatani, dmU fnberef qnen ia dm o 
diiin et Donatns legit : alii babent 
jimri kiiere ; nt Vaticanna et Decur- 
tatos: in aliis qnoqoe antiqoia ita 
emendatom ett. Fmermu^ 

Qmmdjmeeij ei dUe biberel Qmedjmm 
H dm^ bibere legont alii, citantqne 
es LiiciliOy ' date bibere snmmo :' et 
Charisius, ' Jnbebat bibere dari/ 
Fttwmmhime. 

6 Mex ego hmc] Vide nt anctorita- 
tem et jactantiam medicomm imite- 
tnr, diceudo, quod jnsai : et non so^ 
ficiebat : sed etiam, iaipfrari dixit : 
simal, ksc qase solent medici pro- 
mitterefreqnenter, Mox egekmerever» 
iar. Donatns. 

Mox ego hme revertar'] Aliqni libri, 
et Donatos, revertor. Faernns. 

6 Per eeoiior eeiiue pmer naiui eei 
Pamphilo} Per Castorem et Pollucem 
oraativa sant jnrandi, apta foeminis. 
Xhmatue, 

Per ecastor eeihu puer uaime ett Pam' 
philo'] Priscianos lib. xiv. ita citat : 
Percastor edtua puer e$t naiue Pamphi- 
lo: et in bonc modam omnes fere 
Terentii 1. s. habent, et aliqni Do- 
nati. Vaticanns tamen et alii antiqui 
babent Per eeastor, sine diphtbongo, 
nt et EdepoL qnnm lectionem sequi- 
mnr constitnendo anapaestum in pri- 
ma hnjtis versus : correpta antepsp- 
fiiiltinia in peraeeasior. Faernus. 

Per ecattor eeUue puereei naius Pam- 
pkilo] M. Perecaetor^ id eat, per edem 
CastoriSy jusjarandnm. fcemineum : 
adepol viro et foeminsB commune 
Agell. 1. II. c. 6. FarRa6tii«. 



Ufw] Elegani, pnlcker; qoein 
Or»ci mi^mm dicnnt. Qaod eaioi 
qnis seityhoctcitnni et pnlehnmi. £t 
eat haipemi z mam ordo est, PmreeUv 
«fiostor. ttt iB Hecjra : * Per pol qotm 
paneoa reperias meretiicibiif fidelei 
evenire amatoret *.' nt ut« penintm 
pmncos. £t * natnsett Pampliilo :' at 
VirgiUnt : * Qnem Dardanio Aiidii- 
stB Alma Venna Phry^i geonit Si- 
Moeatit ad nndam.' D gna li i a . 

Seitue pmer] Satit obstetriel est, 
adbnc iacertnm a?vi, et» nt ita dicaa^ 
a matre tangninolentnmy non pal- 
chmm (qnod ipHim niminm videFetnr 
fito) dicere, sed scitnm proonotiat. 
Ideo inblilanditnr, nt operat pretinv 
maint accipiat. Ident. 

7 Deoe ^mtteo ui stl jnpcrflas] Sufer^ 
eiea nunctalvos : alias amperaiiiea sant 
senes et anns : qnia aetate mnlUs 
superstiteA jam delirant. JJode et 
amperatiiioai^ qni deos timent nimis: 
qnod signnm est deliramentL /dem. 

Deoa qmdoao, ut aii auperaiea] Reeens 
natis bene precandi formnla. Faraa- 
611». 

Quaudoqmidem tpM eai] Qmand^ et 
Cum interdum sunt conjniictioaes 
cansales : et qmando pro qnoniam, et 
pro quia intelUgimns. Domaiu$. 

Qmandoquidfim ipae] Transit a poera 
ad ipsiim Pamphilum. Ideua» 
. 9 Fd hoc quia nom credai] EJ^itq^fa 
est : Vel, modo est disfunctiva coo- 
junctlo, sed pro etiam posita : nt apnd 
Virgiliom : * Vel Priamo miseranda 
manus.' £t, * Carmina vel ccelo 
possnnt dedncere lunam.' £t bene, 
9ei hoc : subandias, exceptis illis qnai 
reprekendit snpra. Idem. 
. Aba te eaae naium] £t «rfain legitnr, 
nt sit instructnm, commentnmy et 
compositnm. Idem, 

10 Non imperabat coram] Coram^ ad 
certas personas refertur. Paton ad 
omnes. Idem, 

Non imperabai eoram, ipe,] Mire sna 
placet sibi sagacitate Sirao, qoando 
suspectans veray falsit nltro decipi'* 



TBRENTlt ANDR. ACT. III. SC. II. 



llOii^ 



tnr, BiBdenu* 

Quideima/aciometjpuerpera] Euet 
inipersoDative dicitur. DoAaliM. 

Opus/aeto eMet^puerperal Datiinis 
casus etty at sit, tpsi pnerperae coraoi 
non imperabal, qnid facto opns esset. 
Sic enim dicimns, ' Quis vis tibi faci- 
am?* Idem. 

Puerpeng] Omnis ^aae peperity 
puerpera^ wpuTor^ieos, qnae primnm. £t 
noii quod puerum, sed quod filium pe« 
perit, puerpera dicta est. £t apnd 
yeterea puer pueihu, puera^dla» Id. 
• 11 lUia qum eunt tnius] Arguroen* 
tum ex eo qnod noo tiactnm est, cum 
fieri potnerit : et ex eo qnod factnm 
est, cum fieri non oportuerit. Idem, 

IntuSy cknMl de tia] Ut ex iforatii 
prasceptOj Epist. ad Plsones ; *• Nec 
tamen intus Digoa geri, promes in 
acenara :' ad Glycerii invocationem, 
scena praecedenti, ' Jnuo Lucinafer 
opem :' apponitur vox intue in M. plu- 
< rimis : apnd Pkitttiun ' intus confici^ 
nnt negotinm ' siepe, etnoster in ult* 
hnjuscomoedise/intusdespondebitur, 
Intus transigetur :' Ita et egredienti- 
bus moris erat, iUos qni erant intus 
alloqni, sl quid opus dicto ant facio 
easet. Famahiue, 

CUmat de ma] Mire clamatt qnasi 
dicat, maluit clamare, quam sine la- 
bore intns iraperare. Donatus. 

12 O Dave^ itan* amtemnor abe te^ 
^c.] Describit cum afiectu et fignra 
eontumeliam, a sua et servi persona, 
factoqoe: qnod sine pndore fiagitii 
aperte herum contemnere ac Indi» 
brio habere nihil vereatnr : vpoff^KH 
ik foa Ifrroffi p.^ i^xyoaptaf : ' nihil 
minus enim inferioribus convenit, 
qnam superiores contemnere,' nt 
Aristoteles inqnit, cum irascendi 
cansas exequitur. (Rhetor. ii.) Boe* 
elerue, 

Itane amtemnor aba te] Hoc est us* 

qne adeone contemnorr valde coiii* 

.temnor? Temnor antem Gr»cura est, 

id est, ceedor et rtyicior, waph, rh r4ftf 

voiuu : nam veteres ^anao dicebant sine 



pracpositione. Domaiua, 

Itane tandem idoneus] Indignatio 
e»t aU aestimationem revocantis ejua 
dicta vel facta, a quo contemnitur 
q^iiis. Idem, 

Idoneua] Aptns et ei rei natns» 
Idem, 

13 Tibi videor quem tam aperte] Ex 
omnibus fere 1. s. legendnm est» tiH 
videor este: aliter non staret octona* 
rius. Faemus, 

. Aperte/aUere] AtSo 8t' tvos, et/aUere^ 
et aperte, Donatus. 

14 Saltem accurate] Mire eaUemi 
quod ponitur in desperatione reram. 
Primo enim fuerat hortatus Davoai, 
ut non conaretor fallere. Id€m. 

Saltem accurate] Ztdyfut a superi* 
ore^/aUereindpiae: autcerte ffvfJiff^ 
/aUere tnctptas, Idem. 

Stdtem accurate] Saltem accurate 
fallacias te intendisse oportoit. Faf- 
fiafrtJM. 

Certe ai resciverim] Et utrom pro 
cnni rcscivenm : au t^a, stultom me 
piUas ? Donatua, 

15 Certe hercle nunc hic se] Hoc ita 
dicitur, ut audiat spectator, noo ui 
Sinio. Idem, 

Certe hercle^ i^c,] Aversus a sene 
ad spectatores, haec, et voce submis- 
sa, unde tacuisse videtnr seni qnas- 
renti ^tttdlam? Farnabius. 

£dtxta' tm] Hic illud reddit, < Edi- 
co tibi ne temere facias.' Danaius, 

Edixin tibi] Supra act. i. sc. 1. vs. 
83. *■ Sed dico tibi ne teniere facias/ 
Bceclerus, 

15 IntemwMitus sum] Pro minatus 
snm. Plantns in Anlul. ' Praeterea ti- 
bicinam, qnae mihi interbibere soUy 
si vino scateat, Corinthiensem foii- 
tem et Pyrenaenm potest.' Domtus, 

Num cerUus] Veretur liber, metuU 
servMs: et deest es: apta ellipsis 
irascenti. AHbi, ' Non simoltatem 
meam revereri ?' Idem, 

Quid retuUt] Retulit^ profuit, vel 
interfuit : et prodocit re syllabam ; et 
est sensus : Sic contempsisti, qoasi 



1104 



NOTiE VARfORUM IN 



tibi non comminatos tlm. Mem, 

18 TeneOf quid erretl Hoc dixit, 
Don ut Siroo, sed iit spe ctator andiat : 
hoc deniqne senex probat, dicens 
DtLVOjQuidtacea? Idero. 

Et quid ego ngam habeol Et qnid 
respondeam scio. Idem. 

Teneo, quid erret quid ego agam ha- 
beo: quid taeet?] Melius apnd Dona* 
tnm : Teneo quid erret : et quid agam 
habeo, ^c. Ponsit etiam legi, id qnod 
certom poto : Et quid ego agam habeo, 
Tum essetProceleosmaticns io qnar- 
ti sede, quid eg, ag. ha. ; id enini io 
hoc metri genere licet In qninta 
•otem Anapsstos erit ; io qno nil 
Dovi est. Faber, 

Teneo quid erret, quid ego agam ha- 
hto : 8. quid tace»] 0. 1. n. et Donatus, 
€t quid agam habeo, Faemos. 

Teneo quid erret et quid agam habeo] 
Eograpbii» : * Intellexit Davns, mn- 
lierum consilinm hoc senem suspi- 
cari ; qood illaB ad terrendas noptias 
videantnr ista simulare : idcirco vnlt 
commodare consensum, qno domino 
suo error augeatur.' Clare: Teneo 
quid errety id est, jam intelligo qnid 
snspicetur, scilicet, meo et nnilie* 
rnm consilio partum simulari, ad dis- 
turbandas nnptias : itaque hunc ejos 
errorem non minuam aut tollam, sed 
consensum commodando augebo, sive 
responsionibiis meis efficiam, nt ma- 
gis confirmetnr in animo ejus haec 
suspicio, hic error : huic extempora- 
li aitotiaR su» applandit, quid agam 
habeo, Haec dum secum Davns con- 
stituit, Simo, quid taceSf inquit ? cnr 
mihi non respondes ? tum Davos : 
quid credoi? repetens verbura Simo- 
Dis, et pronuntiatione adjuvans ; dix- 
erat enim Simo : Credon* tibi hoct 
Bceclerns. 

19 Quid credai] Propter quid^ 
aot propter quam rem, aut quo mo- 
dO) ant propter quid. Donatus, 

Quid credas] Repetit verbum ejus 
qnod ait, Credon* : qnare adjuvan* 
duro pronuntiatione est. idem. 



Quagi nm tUn rmmiiaim] Kaiittata; 
Compositnro pro sfmplici. /rfm. 

Renuneiata rint] Nnticiata. Ter, 
inqoit Scal. in hac scena poBitTe- 
rentins, renuneiare, pro «perte aigm- 
ficare vel Donciare. Proprie enim 
retmnciare est referre, qiiid actoa 
sit, aot velit aliqnis. FmnmkimB» 

20 Mihim* quitquam] Favet sibi se- 
nex in eo, qnod ae vnlt peraplcact- 
orem videri. Dammim$. 

S.Mihin qmiaquam? Djl. <Ae,«i tute 
imtelUxti hae auimmlmru S. imriditir] 
Plerique libri scripti, iDter <pioa MKi- 
qui, habent ammndarier : et itabit 
octonarins, si mukin in ooam tyfla- 
bam contrahatnr: item ehayqtBod per 
synalflephen elidator. FaSermmM. 

Eho } an tute] Eho modo ioteijec- 
tio est admirantis, aliaa ad ae vocao-' 
tis, ' Ehodum ad me.' Dmatu», 

Eho an tute inieUexti,iFe.] Fr. Gny* 
etus legit : eho non tmie, id est, annon. 
V. not. ejns. Sensos certe eo teiidit,' ' 
etianisi rh an retineatnr. Boederu», 

Jrrideor] Hoc eam vim babet, ut 
velit significare, sibi prorsua oihil de 
hac renuntiatnm esse. Idemu 

21 Renuntiatum*ti. nam giri, ifc.] 
Possis haec ita accipere : cum Simo 
interrogasset, credon' tibi hae; nmmc 
peperisse hanc e PamphUo? minime 
scilicet sibi credibile hoc fieri aignifi- 
cans, Davus arrepta occasioneau- 
gendi erroris, ^ind credae, ioqnit, amt 
ex me requiraSf coi hoc dndnm noDti- 
atnm haud dubie est, fore, ut partns 
simuletur: cumque senex negaret 
factnm, id est, nihil sibi qnicqnam 
hac &e re ex quoqiiam cognitum per- 
tenderet, Davns astiite in admiratio- 
Dem compositns, qui posset fieriy ait, 
nt tibi haec incideret snspicioysi nemo 
aliqnid renuntiasset ? unde senex: 
nihil debes niirari : qui enim incidis* 
set haec snspicio ? quia te noram, et 
ad nuptias distnrbandas omnia factu- 
rum, satis sciebam : tuos ergo bic do- 
Ins cst ; tua tecfana, quicquid hie 
simulator. Hoc vultn gestuqne Da-~ 



TERENTII ANDR. ACT. Ifl. SG. II. IIOS 

V1M ^pernegat : et md iliud Kctfmhif Oiiyetns adicriptit x fay groMd t<ni ! 

deUbitur : n<m atdU me peenoMti flttam, Mhqtu eela eat faux I B^Eclerin. 

qualu eim Simo: quod cnm Simoneiii FtUee] Ironice. Farnabiue. 

de fide et probitate vellet intelligerey - Nihiljam mutire audeo} Ebbius, Nee 

spectatorei noii poteraot non de cal« dtco, nec facio» Unde et mutoe dici- 

Uditate et vertutia hominis, boc ipso mns. Qnod Oraci f>d^c^«i. Do' 

tempore berum decipientif accipere : luiti». 

onde fhcetiis Comicis origo. Haec 26 Neminem pefterieee Atc] N^iiitiiAii 

paniooperosins: quia vidiy pleraque dicendo, majorem confirmationem 

confuodi boc ioco. Beeclerua, fecit non solum Olycerium non pepe- 

Nam qui] Qui unde. Donatus, rissey sed etiam neminem. £t hie 

Tibi incidU euepeetiol O. 1. s. etiam dicendo, ostendit domum. Et est ne* 

vetustissimi euepicio scriptnm babeot mtn^in, oullnm homioem. Et oota in 

per c tantuio : oec timeodum versui, fG&minioo geoere etiam Bemtneiii posi- 

aot^peoultima enim hnjns vocis lon* tum. Idem, 

ga est. Martialis : < Oblioitur mioi* ^^«iiitiim peperieee He'] Neminem in 

ms si qua est snspicio rimae.' Paer' foemioioo hic usorpari vides. Far» 

«MS. IMl6lllf. 

22 Quaei tu dieaej Dieae, pro cre- 27 Mox dtferent puerum'] Qoasi di- 
das 2 non eoiro dicimuf , oisi quod cre- cat, nobie. Dooatus. 

dimuf : ab eo quod f equitur, id quod 28 Id ego jam nunc tibi renuntio] 

priepedit : fignra ft^^rfi^iSf a poste- Fiogit se prodere, quod ipse facturus 

rioribus ad priora. Idem alibi, ^ Au- est : ut oon credat seoex ab eo fieriy 

dacter dicito.' Etalibi, ' Foeoeratum quod praedixerit fore. Idem, 

istnd beoeficium pulchre tibi dices.' Id egojam nune tibi renuntio herefu* 

Id est, credesy scies, senties. Dfiia- hinim] Re syllaba, apnd veteres in- 

tue. terdum abundat : ut modo rfititii^to, 

23 EtiatuA qualis] Etiam pro adhuc x pro nnntio, et Cicero, ' Renuntiatur 
ut Virgilius, ' Idaeumqne etiam cur- mihi.' Idem, 

ruSy etiam arma tenentem.' Idem, i2fiiim<to] Qnasi secretnm consili- 

94 Egone te] Dnobus if tis prono- um : nt snpra Renuntiatum est. Idem, 

minibus ostendit se senex scire om- ^ Ne tu hoe poeteriue dicae] O. I. 

nia^ Idem. s. qnotqnot sunt, habent ne tu hoe mi- 

ISed ft quid narrare oeeeepi] Oceapi hi poateriua dicae : mihi antem non uti- 

melins, quaro incepi dicitnr ab occi* qne Davo intelligendum est, sed ea 

pio : est eniin oecepip quasi caput rei vox ex consnetudine sermonis est ad- 

institni. Idem* dita : nt in Phormione, < Qni mihi nbi 

25 Foleo\ Potest et elpmyuc&s fnhe ad uxores ventuin est, tnm fiunt se- 

pronuntiari : potes t et falao loquerie nes :' versus est trochaicns ut ceterl, 

dici i ot Sallnstins, * Falso qgeritur sed hypercatalecticns. Faemue. 

de oatura sua hnmanum genns*' Et Danifactumeen8moautdoUa]'Com^ 

vocalitatis causa sic dixit, nt eeduiOf modins, et magie cnm invidia dixit, 

optiatOy certo: quasi sedulcy optatOy Davi, qnam si meo dixisset : ut Vir- 

certe. Idem, . gilins : cum Turniis incusaretnr, dix- 

i«aifo] Pronuntiatiohicctpwyc»aKin* it, ' Nulla nora in Tnrno.' Dond- 

dicare debet Mirum vero, si fallar iue. 

ita de te opinando, fallacias tuas Ne tu hoc mihi poeteriue dieae, Dan 

suspectan^o ! scilicet mibi non satis faetum coneilio ae dolia] Hune verstim, 

causeefty cnrceofeamte mihi verba qui est octonarjns lambicus perfec- 

dare, qaptleos oarrationem oceipis 1 tus, et qui tMmen satis impeditos est, 

Delph.etVar.Claa. Terent. 4A 



1106 



NOTiE VARIORUM IN 



Bic mctiri dcbemns: Ne V hoe\mihi 
po\8triu* di\ca8 Da\vi fa\ctum eon 
[nlV ac I dolis. Hoc ad ea refercodnm 
qaas inferius potita tunt in tractati- 
QDcnla de metrit. Fajfer. 

30 Prortus a me] Proriut, qnati 
porro versut : quod Grieci /uucpdy di- 
cunt. Donatui. 

Prorsua a me] Qnidam prorgutf pro 
qnare positura putant. Ego pro eo 
quod C8t omnino. Sunt qui conjuDC- 
Uonem velint etse* Idem. 

Prornu a me opinionem hanc tuamego 
eue amotam volo] In 1. s. etiam anti- 
qnis melier coUocatio ct clegantior 
compositio est ; ease ego amotam coto, 
stabit autem trochaicns, si tuam una 
sit syllaba, qute per synalcepham ab- 
jiciatur. Faemua. 

Opinionem hanc tuam'] Hanc tuam, 
cum tsdio dixit, hoc est, nimis moles- 
tam, nimis suspicacem, oimis accn^ 
satricem. Sic dixit hane tuam, nt ilU 
de apibus, Vere ouo. £t, ' Solemque 
snum, sua sydera norunt.' £t in A- 
delpbis, 'Jam vero omitte Demea 
tnam istam iracnndiam.' Donatua. 

Sl Audivif et credo] Locus commu- 
nis, an famae credendum sit. £t bene 
subjunxit, credoy non cnim audisse, 
statim credere est. idem, 

MuUa concurrunt simul] Restat e- 
nim^ ut multis concnrrentibns signts, 
una conjectnra confletnr. Idem. 

Multa concurrunt nmtcl, ^c.] *£x 
mnltis coDcurrentibus signis conjec- 
turam constat : et a snmmo ad imnm, 
et ex factis et dictis, et ex rebns at- 
que personis snmit argumenta :' ita 
Donatus rh ijKaTdarKtvfuf hnjns loci 
notat : opus enim erat argnmentis ad 
instruendum dolum, et decipiendum 
senem : qui cor^ecturam hanc mmcfa' 
cio, id est, quare, quibus rebus : vs. 
33. inventum estfahum sc« nt tu, Simo, 
credis, ejus enim errore utitur Davus 
vs. 36. et puerum ut adferret simul. 
OalluB interpres ad obstetricem retu- 
lit : simpUcins videtur, ad ancillam 
referre : < ut paemm simul aflerri cu- 



raret Mysis, qn» obstetriccm accer- 
sitom missa erat :* hxc Davns ad Si- 
monem : infra act. iv. sc. 4. ad Chre» 
metem alia techna suppositionera 
partns vnlt arguere, qnasi vidissct 
ipse pridie aliquid deferri in domnm 
Glycerii. Bceekrus, 

MuUa concurrunt rimuT] Adverte 

qnam serio et sobrie laboret Davns 

a se snspicionem omnem amoYcre, 

quam doctis dolis, technisqne artifi- 

ciose consutis seni os oblinal. £z 

rebns ante Simoni notis ant snspec* 

tis: (habuisse Pamph. pro nxore 

hanc peregrinam, gravidam ez eo 

dictam,Mysidem missam accersitnni 

obstetricem, Glycerium peperisse:) 

qu8B omnia cum simnlata et falsa esse 

insimnlet, conjectnram etiam fiicit 

habere eos in animo pnerom snppo- 

sititinm deferre ante senis ostinm ad 

distnrbandas nnptias, qnas apparari 

audierant. Famabiua. 

32 Jam primum hac ae e PampkUo 
gravidam dixii esee : inventum ed faU 
tum] Secnndnm quod credit senex. 
£t a summo ad imum, et ex lactis, et 
ex dictis, et ex rebns atqne personis 
snmit argiimenta. Donatus» 

33 Postquam videt nupttasdami appa^ 
rari] £leganter omisit, in cnjns domo. 
Donatus. 

34 Missa^st anciUa iUieo^ Qnod 
Graeci dicnnt airrAe^w hrfy/^. Nam 
ioci signiiicatio est, etiam brevitatem 
temporis notans. Idem. 

35 Puerum ut a^ferret] Infra act. 
IV. sc. 5. * Quemne ego heri vidi ad- 
ferri vesperi ?' Famabius. 

36 Hoc nisi fU, nihU moventur nup- 
tia] Inepte explicant, qni dicont, id 
eitynonpromoventur. Sensasest: Nisi 
hoc fit, quod dixi futuramy sc. ut 
pnerum suppositum videas ostentari, 
nihil erit, quod movebit, id est, per- 
turbabit, diiferet, irritas reddet has 
nnptias. Bene Gallus Scholiastes in 
tertio exempl. edit. Anteslgnani: 
Tenez pour assurk^ que si les noees ne 
sont troubUes par ce moyenf qu* eUes ne 



TERENTII ANDR. ACT. III. SC. II. 1107 

» 

le seront poiiU par aueun auin, Bcecl. 41 Eiid spero adjvlikroi deos] In an- 

NihXLmoventur nuptiaf] Noo pertnr- tiqnis libris eit, adjviuro»: in recen* 

bantnr nnptise. Moreaittr, differun* , tibns habent a<OM'ore«. Faernus. 

tur. Domtua, Et id epero atHjuturog deoa] Quani ex 

NU.moventur nuptia] Non pertnr* Mss. quibuidam addncit lectionem 

bari poue nuptiat credunt FarnO' ^iviw et id apero a4jutore$ deo8,ne(\vte 

bius. placet. Famabius. 

Quid ais eum inteUexeraa id consilii 42 Quod parato opua eat] Diserte et 

copere] Quaqua se verteret Davns, Latine dixit, Quod parato opua eai, 

obvinm infestumque inveoit senem; Donatus. 

et tamen ita versute it obviam, ut 43 Non impulU me, hae nune omnino 

etiam comprehensus elabatur. Do- ut crederem'] Non impulUy non persua- 

natua. sit, non perfecit, ut crederem Gly- 

Quid aia? eum inteUexeraa] Dimeter cerium peperisse. £t cum dixit om- 

trochaicns catalecticus. Faemua. nino^ ostendit quaedam se credidisse, 

di7 Cur non dixti extemplo Pamphih] in quibusdam jam esse circumven- 

Cnlpae convincit eum, qnod revelan- tnm. Mire antem cautnm capi In- 

da reticuisset. Donatus : ' Quaqua ducit senepo, ut crederet, quod 61y- 

se/ &c. Bceclerua. cerium non peperisset. Idem. 

38 Quia igitur eum ab iUa abatraxU] 44 Qwb dixU aint vera omnid] Qnae 
Non frigide intnlit, dixisse se : sed postea dixit Davus. £t bene oimiia: 
cammagnaass^veratione:etafrs^raxt^ ut appareat senem multa credere 
proprie, ut supra, * Me a Glycerio vera esse, qus Davns dixit. Idem. 
miserum abstrahat?' et, ' Divellimur 45 MuUo maxumim] Multo etiam 
indelphitnset Peliasmecum.'I>ona<. comparativis antiqui adjunxerunt. 

Quia igUur eum] Hoc sic andien- Idem^ 

dum est, quasi dicat, Dixi. Idem. 46 Quod mihi poUicUua eat] PoUici^ 

39 Miaere lumc] Miaere, valde, ni« iatioj mnltarum rernm . promissio. 
mis. Idem, Idem» 

Nune aibi uxorem expetit] Oratorie, 47 Gnato uxorem] Snbauditur, ui 

pro eo qnod est, non recusat, expetU, det. Idem. 

Idem. 48 QuiddUaa] Pro cnr alias, alio 

40 Id mihi da negotii] De projec- tempore. Idem. 

tione pneri pro foribos. Idem, Quid aliaa fnoZtm, ^c.] V. Chresto* 

Id ndhi da negotU] Ut caveatnr ab math. in dliaa. Boeclerus. 

appositione pueri ante ostium. Idem, . 51 Atque adeo in ipao tempore eccum 

Id mihida negotU] Ut iilium tnum ipsum obviam] Numerus et sensns 

in officio et honesto nuptiarum pro- pulchre constat hoc modo; utiqne 

posito retineam ; atque omnia harum enim, per hoc pronomen, tpsum, in- 

consilia et machinas intervortam. telligimns Chremetem : quemjamSi- 

Famabiua. mo convenire velle se dixit : nec ab 

Tu tamen idem] Idem abnndat. eo qui secnm loqnltur, exigi debet, 

Apnd veteres, ramAiid«m^ integmm nt omnia voce exprimat ; sed aliqnid 

foit : nnde apud nos, tandem^ et tamen tacito sensni suo xelinquat. Donatus 

natnm est : sic et idem et eorundem tamen videtur addere Chremem, in 

dictnm. Donatua, fine hnjus versus: quae dictio et in 

^fam^mtdcmJTam^ntd^autpro aliquibus libris Terentii est: mihi 

tamen positnm est, aut protandem : tamen magis probantur exemplaria, 

ot Bit, 7\i iandem haa nupiiaa perge quae eam non habent. Fa&mua. 

faeere ita ut /aeia* Idem. In ipso tempore] In ipsa opportnni- 



1108 



MOTiE VARIORUM IN 



tate, in ipso articvlo. Dcmmliu. 

Exeum ipsmm 0ln)iaM Ckreimeiem] 
Continoo mutavit <iecHnationem : tit, 
Jubeo Ckremeiem. Ideni. 

Ckremem'] Optime coMtat nnroerns 
et tentnt abtqiie foret nltimnt hic 
pes Chremem^ qui a Donato videtnr 
additns: qnam tamen vocem non 
agneiGont plnrimi Mts. et exempla- 
ria. Famabius, 

ScifNA III. lambici tnnt senarii et 
octonarii acataloctici, cnm dimetro : 
vs. 1. ex Mss. Dostris nnns: Jk6fo 
Chrem, C. o ie ips, q%uerebam Shmo, 
St. Biegm^, Jjrc vs. 2. idem : aUqtui 
me adienaii, ex ie amiiium qmi aiebaifi 
JUiam imeam kodie mtbere iuo gn, vs. S. 
dao: lim': unns, f«. vs« 4. omnes : ait- 
Mculta foueie: rh ego et quod nnus 
omittit. Vide Onyeti not. vs. 6. om- 
•■ei : per ego ie deo$ oro. vs. 7. uons : 
^me imcepia a parvnlts. vs. 10. omnes : 
Mt pro M^*. vs. 12. naos : qaaei ie hoc 
arando impetrare a me oporieai, vs. 14. 
' 4ao : si «1 re e$i uir, v, f. aecersiri 
jube, vs. 23. nnos: reiniegratie, vs. 
27, omnes : redMcaai. vs. 30. dno : 
deimde fac, vs. 31. vbos : Obi hoe iia 
videiur: alter iia tibi tndeiur, vs. 
S6. nmis: ^MseBsi*. vs. 48. onmes: 
aiqueeecum, BcEclerns. 

Jubeo Chremeiem'] Hac eomgreseio 
duorum eenum ad iale pericmtum adi- 
gii fabmlam, ui id non videaiur con- 
ailio, sed evenki potee oitert, eventue eei 
Critomie preeeemtia ; uam nvnc exfalne 
fiead^ermnupiite, Donatns. 

1 JuMeo Ckremeiem] Firme aliqoid 
jobere, velle est. JtAeo ergo, volo, 
et deest, e^ere: qnod exprimitnr ab 
•Iterins persome intcrveoto, ut Yir- 
gllios, * ileddiqne viro promissa jn- 
bebaC.' £t fteraXiterucite: qnsa qni 
4ictt salve, jnbet. Vokfmns enim 
aniiiio : jnbemas verbis. Idem, 

Jubeo Ckremeiem'] Dnoram sennm 
eovgresMi eteooseosn i« id discrimen 
•4Kgitnr fabula, nt aon videatnr con- 
silio ant arte vitari posse. Importo- 
-MtaCe Simonis «Koratnr «litis Olu-e- 



mes, versntia Davi vacillnt pene in- 

teritnra. ForiMiMiis. 
Jif^ Ckremeiem] Sc. Salvere. Idem, 
O! te ipeum quarebtum'] Placabilii 

et lenis amicns per totam fabnlam 

indacitur Chremea, nt cognitioni ad 

ultiniiira interesse possit. I>oiiiilMf. 
Opiato adnemis] OptaiOj adverbium 

est : nt Virgilins, * Ac vekit optato 

ventis.' Idem, 

2 AHquot me adiere] Alifmaiy hoc 
est nec mnlti, nec panci. Adiere, non 
accessernnt : qoia aditns ardona dift- 
cilisqne ett. Ergo adiere, qomsi im- 
portane, et interpellantes ndiemnt 
Sic alibi, ' Byrria qnid tibi videtur ? 
adeon' ad eom ^ Ideui, 

Ex ie audiium] Ut est, De Daeo 
modo audivi, Idem. 

Ex te auditum] Ergo non nmoVf 
sed veritas. Idem, 

3 Id vieo] Ob id viso: deest ie: 
nt rtM, ad videndum venio. Idem. 

Tumef am iUi tntasitfiii] To iiisaiiis, 
ai dix.isti : illi insaniunt, si non an- 
dita refemnt. Idem. 

Tumey am UR tssoaiaat] In antiqvis 
Ubris esty ium am iUi ia. Faemns. 

Tune, am UH imsaniani] Tn, si dixisli, 
Hli, si non aodtU refemnt. Farmalmu. 

4 AuscmUa pamca] Alii leg. ' An- 
scnlta pancis.' Idem, 

Pamcie] £t poads, et jMaca legitnr. 
Doaalifs. 

Ei quid ego ie veiim] A dociJitate. 
Idem. 

6 Per ie deos oro] Ordo est, te per 
deos oro, ut Virgil. * Per ego te hat 
iacbrymas.' Idenu 

Per ego te deoe oro] Pronomen ego, 
non fere est in antiqnis librb: aec 
ponitnr a Donato : qua dictione snb- 
lata bene procedit senarins, alias 
impeditus, nisi qnis ex per w elidat. 
Faeraitf. 

Per te deoe oro ei mosir. amic.'] Imi- 
tator Horat. Satjr. ii. 4. * Docte 
Cati per amicitiam divosqae rogatns, 
Dnoere me anditam pergea qnocim- 
qne memento.' Boeclerus^ 



TESfiNTII ANOR. ACT. III. SC. III. 



1109 



Per ie deo$ tn^ ifc^ Obtestatio 
valida, per di?iDa atqne hamanay per 
ea qiiae Bunt charitMma, amicitiam 
antiquara, liberos, eorumque salntem 
ex deplorata sartam tectam. Fttma- 
bius. 

Et nMtnm andeHum Chremet] Le- 
gitnr et Cknme, Donatna. 

7 Qme meepla a panie^ cum aiate 
aderevU rimitf] Mire antem, mcepia « 
parma eum (Biaie^ nt ottendat, noo 
nnper coitam amicitiam, sed anti- 
quam, nt, ' Veterem Anchiten agno- 
vit amicum.' Idem alibi, ' Neque 
enim novos iste Dianes Venit amor.' 
Donaiue. 

AdcrevU'] Ut snpra, Adcwraie» Ad 
praepositione ntitnr familiariter. /d. 

Adcrevit] Hinc Virgilius, ' Crescest 
illae, crescetis amores.' Idem, 

8 Ei gnaium meum] Ineptum est 
sic adjurare aliqnem, ' Per salutem 
filii mei, nt facias id qnod te rogo.' 
Sed huic etiam subjongit : ct^ iibi, 
ifc» Idem. 

Ei gnaium meum] Vidit Donatus, 
ineptum fore si quis ita obtestetur 
alterum, per taluiemjllii mH, utfaeias 
id quod ie rogo: itaqne subjungi ait, 
cujus iibi potesi, 8fc. Sed nimirum 
oratorie, cum gnaiam Chremetis «iit- 
cam appellasset, filium suum conjnn- 
git, Don tantum nt sponsum olim 
propter virtntes nltro ei destinaturo, 
sed nunc ut servandnm hoc matrimo- 
nio per benignitatem Chremetis, quae 
bic omnino attendenda est : ad eum 
enim loqoitnr Simo, qui non passnrus 
esset, amici filinm corrnmpi. BcecU' 
nis. 

9 CffQu» iibi poieoiaa aumma aervandi 
daiur] In tna est inqnit potestate, et 
tuns est : haec ergo obietiatio dicitur, 
cnm per eas res adjuramus aliquem, 
de quibus agitnr cansa. Ut, * Iliaci 
cineres, et flamma extrema meorum.' 
Idem alibi, ^ Per eversae genitor 
fumantia Trojae Excidia, obtestor.' 
DonatuB, 

10 Ut mqptia /uerant futura, ftani] 



Breviter et Latine. £t hoc genns 
corapositionis veteres non mutabant. 
Jdem, 

Ne me obaecra] Pro, ne obsecret. 
* TCi cXip^iC^ON MbAiNANEK £MN- 
MACOR. {Foriasae a vero non abeatp 
d legaiur, r^ IXXiffMr/M^- Mj^ Aircb^wff, 
fiil fidxov.) Idem, 

11 Ne me obeecra] Vox plena cha- 
ritatis et officii, vernm s«b hac condi- 
tione, si qnod petitur juttnm sit el 
ex aeqno utile utrique. FarmdHuo. 

12 Quaei hoc ie orando a me impe- 
irare oporteat] Haec plena vox est et 
charitatis et officii : qnod enira ami- 
cns ab amico petit^jnstBm etse do- 
bet, nec pro eo quod non est JHStniB 
supplicare oportet. DonatuM» 

13 Alium esoe cenaeo nunc me atque 
olim, cum dabam] Non personte, sed 
rei conditio est commotata. id/nu 

Olimf cum dabam] Non dicimns, 
cum darem^ Virgilins, * Tam decnit, 
cnm sceptra dabas. Eo dextra fidet- 
que.' £t nota oUm pro nuper. Idem. 

14 iS^t i» rem eet n^rt^ii^] Ty Uvr4p^ 
ffvhXaywyu^ prave proposuit, ut recte 
repUcaret. Hic syllogismns negati- 
vnt dicitnr : nam in tecnndo A^u^iar* 
negat quod print dixit. Idem. 

Si in rem ett utrique] Ab utili argu- 
mentnm. Uterqne daobns constat. 
Bene utrique, mihi et tibi : non, alteri 
ntile, alteri inutile. Idemu 

Si in rem eat uirique] Ita antiqul 
libri ut in vulgata : uoanulli vero, et 
cum iis Donatus, m re: tane et apnd 
auctoresy ubi in impressis est in rem^ 
fere reperias in scriptis» in re. FaSr- 

nus. 

16 Seddexea re] Id est, nuptia- 
rum: mutavit numerum, ex piuraU 
singularem, Fiant^ etExeare, Dona- 
tus. 

16 Utriquet id oro te in commune ut 
conaulaa] 0. 1. ». id te oro habent : td 
te oro autem non fiet synalcepha : 
qnod vero sequitor, Donatus legit, 
in commune conaule : quod parvi refert 
utro modo dicatiir. Fwrmu, 



1110 NOTiE VARIORUU IN 

In eomwume eoiuuU] Id ett, ex s- esi] Senteotia ymtiui^, in qiu a spe- 

qoali provide. DomUua. cie receditory et io onmet aliqoid 

17 Quari iUa tma mU, PampkiUqme dicitor : wapotpia est aoteniy sioe auc- 

ego $im pater] Nota taaviMimam va- tore teoteotia. Idem. 



rietatem : oon dicit, qaaii taa tit, et Awumtimm irte «Mrif] Ezpresut 

ille ment. Idem, Terentios illod Menandri. *Ofi^ 

16 Imo ita voU\ Qoia atile ett, qoia ^iXovrwr ^Aiyor laxjb^ XP^*^- Atqne 

io rem ett. Idem, bojntmodi dittidiola, qn» noonaii* 

Itaqne postalo'] Itaque, modo dnae qoam iocidont ioter amicoSy modo 

partet oratiooit toot : ot io Hecjra, absit amaritodo, qnati renovant aoii- 

* Itaqne not nna inter not aetatem citiam, excotto diotnmae cootoeto- 
agere liceat.' Idem, dioit ttpdio. Qood eleganter indictt 

19 Neque poMtulem] Qnia * pottolo ' mimat iUe, ni fallor, Publiaoiu. 
pr9talit. Idem, ' Discordia fit charior <»Dconiia.' 

20 Ira nmt iuter Gbfcerium et gna' Erasmot. Plautut item in Amphi- 
tum] Hoc iaeto vultn pronuntiat Si- tryone, act. iii. tc 2. *• Ine interve- 
mo : et hoc a potsibili est : loqnitnr niunt, redennt rortum in gratitoi : 
enim apud enm, ex quo andiverat, verum irse ti qnc eveninnt hnjnsmo- 
Parapbilum pro oxore habere banc di, inter eot rurtnm ti reventam in 
peregrinam. Idem, gratiam est, bis tanto amici soot in- 

Audio] Etpwrcfa. Idem, ter te, quam print.' Agatbonis resp. 

AudiOf ifc,] Cbremet de voluntate de toit cnm Pansania ditsidiis le^e 

officiota satis testatns erat : sed bu- apud ^lian. ii. Var. Hist. FarmabiMs, 

manitatem snam frandi sibi esse non Integratio] Instanratio. Domaius, 

vult: itaqne, cum Simo instaret, ad- Amoria reintegraiio est] Antiqui li- 

mirabnndus, quid eet^ inqnit ? sc. quod bri, et aliqnot alii, et Donatos habcDt 

tu mibi ad tuadendam rem tam peri- integraiio, Faemnt. 

culosam afferre novom possis ? et 24 Jd te oro] Deett oh id: ut Vir- 

mox : audio; ironice : fabui^e : adbuc gilios : ' Qnod te per snperos oro.' 

clariut : et cum tententia eodem Donaiue, 

tendente : qnid amaniium iras mihi Ante eamua, ifc, Uxorem demus] 

memoras, qntB amorii integratio eet 7 ijOuc^Sf ioquit Donatns : ad amicimi 

Itemm : ' tibi ita hoc videtur, at scilicet virum tam humannm, fami- 

ego/ Sce, deniqne * istnc pericnlnm liaritatis et fiduciae erat, ita loqui 

in filia fieri grave est :' quam senten- tanquam de commuui negotio. BcB' 

tiam nsque ad proverbii auctorita- clerus, 

tem Donatns evehit : qnae omnia in- 2G Priusquam harum] Invidiosios, 

duxit Poeta, ne Chremet imprnden- Aamm, quum una sit : sic Eunncho, 

tia potius, qnam bonitate et obse- * Non perpeti meretricum contnme- 

qnio, Simonis petitioni veniam de- lias/ Donatus, 

ditte ad extremnm videretur. BcecU' 27 Reducant atttmam] lidem anti- 

mf, qni libri reducuni, Faernut. 

Andio] Negligenter dictnm. For- Auimum agrotum ad misericordiam] 

naifiui, Hoc ut tnpra, Ipsum animum agrotum 

91 FaMa] Et hlc panlo tapientior ad deteriorem partem appUcai, Dona- 

tndadtari et minnt obnoxiut dolis. tus. 

Dmmim, 38 Uxorem demus] 'HBikSs : nt in 

• 99 Prqfeeto tio esi] Profectoy confir- Heautontim. ' Quo modo minimo pe- 
•nftfto •it. Idem, riculo id demus adolescentulo.' Idem, 

9S Ammli^m irm amaris intrgratio 29 Et coiyugio UberaU deoictum] An- 



TBRENTII ANDR. ACT. 111, SC IV. 1111 

tiqua lectio devinctwn, Faeraoi. qni aliqaid negat. Itkm, 

30 DehincfaciU] Aiiquot libri, in* Quid Utucf H istue aniwaun induxti 
ter quos Vaticanus, Dein, Idem. ease utile'] £y libris antiqnis, et Do- 

31 rt^' ita videtur] Tibi ita hoc vi* nato, lego quid ittic t deinde in iisdem 
detur est in o. I. s. Idem, libris et omnibus aUia lequitur, st ita 

32 Neque iUum hanc perpetuo] 'A/ia- istuc. Faerant. 

tpifioKlay de industria posuit, aut Si ittuc animum induxti] Legitnr et 

utrumque significat. Donatus, aninuiM induxisti: sed iUud plenum 

33 Niti pericuiumfeceris] Pericuium, est : hoc per fieraitXaurfiov avyiow^v di- 
tentamentnm. Cicero, ' Tute melins roinuitur. DonatuM. 

periculum feceris.' Idem Terentius, 41 Nolo tibi uUum, tfc.] Per me non 

* Fac periculnm in literis.' Idem. stabit, quin commodo fruaris omni 

34 At iituc periculum in JUia fieri, ex animi tui sententia : habes nie ad 
grave est] Memorabile dictum, et id omnia officia promptnm et paratnm. 
quod merito in proverbium cesserit. Farnabius. 

Idem, 44 Ipsua mihi Davus dixit] Com- 

AtistucpericuluminJUiafieri grav^ meodatio testis:nt, 'In foro modo 

est] Ita nt posuimus ordinandus est de Davo audivi.' Ergo t/Mics, quasi 

kic versns ez 1. s. eliditur autem s, qui maxime sciat. Donatus, 

ex istuc : ut at tsfMc, sit anapaestus. 47 Tute adeo] napcAjccToi adeo mo- 

FaHmus. do, et abundat : nt Virgilins, ^ Tuque 

36 Quod Di profabeant] nap4y$f<ris adeo, quem mox qus sint habitura 

per ^t^iMrp6v, Donatus, deornm Concilia, incertnm.' Idem. 

Ditcessio] Divortium quod vel adul* TtUe adeo jam ^us axdies verba] In 

terii vel veneficii causa primum per- libro scripto inveni ita nt sequitur 

mittebatur apud Rom. mox etiam collocatum, qua coUocatione et Ro- 

sterilitatis, a. u. dxxiii. Sp. Car- bertus Stephanns impressit, Tute 

vilius primus divortium cum nxore adeojamijus verbaaudies: ita versus 

fecit. Repudii formula erat^ Condi- aliter impeditns procedet, et qui- 

tions tua non utor : Divortii : Res dem cum iambo in quarta sede, si 

tuas tibi habeto, vel Res tuas tibi agi' tamen vox ejus monosyUaba fiat. 

tOf tandem levioribus de cansis fac- Faemus. 

tum est, unde a Simone incommodi' 48 Atque eccum] Eccum, quasi ecce 

tas tantum et discessio dicitnr. Fama- eum. Veteres dixerunt, ecaim, ec- 

tius. ai0U8f eUum ; qaod apertins significat 

87 At si corrigitur] Alter est syUo- ecee iUum, et obscnrius ethim, Dona- 

gismns per contraria hiififjuvraf et ipse tus. 

negativns. Donatus. Sed eccum videq ipsum foras] 0. 1. s. 

38 Principio, amico filium] Princi- et Donatus, atque eccum. Faernus. 

pio, nec ratulit, secundo. Donatus. Scena iv. lambici sunt tetranietri 

Amico filium] Ab honesto, Amico acatalectici : anetcataiect. ethyper- 

filium. Idem. catal. misceantur, v. Faer. Antesig- 

Restitueris, et fiUa invenies virum] nan. Fabric. Glarean. dimeter unus. 

Ergo ij^aK6\ov6ov dupiex. Idem. vs. 2. rh uxor tres nostri Mss. habent. 

40 Quid istic] Concedentis, et vel- vs. 5. duo : egone istucfacerem ? vs. 6. 

uti victi verbom : tanquam si diceret, pro,9utd ? omnes : quid est ? vs. 7. duo : 

quid ? et abundat istuc. Vel potius, cognosti : et ante, nnus : jam tibifid, 

quid istuCf significat hominem de loco vs. 10. unns : Ego nunquam istuc quivi 

ac de sententia decedere : ut e con- inteUigere : doo : nunquam istuc quivi 

trario, perstare ac resistere dicitur, inteUigere. vs. 13. onines : gnatam 



1112 NOTy£ TARIORUM IN 

giudo «1 dit oM. vs. 14. dno : opiumi tm eos. Idm, 

inqtumfaetum ui, vs. 22. onus pro D. A4 teibmt^ 8. firf dwaw tttt D. 

j^My ita perturb, pnmia. vs. 25. omnes : Cwr uxcr uon ueeemtur? Jmm ud Mt ftr 

kem attutia, vi. 27. nniis : utinam eteet ascit, S. audin tu iUum f Ego dudum 

uUquidmikif^mepraeip,darem, Per* nonnihU verUue eum Date uka <e, m 

sonie hiiic scenae praeftcribontnr : faceres idem"] Donatum lopcr boc loco 

DamUf SimOf Chreme» ; ex qno Typo- consideranti apertlMime UqneC le- 

grapbi errore factus est CAortnM. giMse eum sine iUU verbis, mefmtret 

Falinm est autero omnino, qnod in idem: sic enim ait, NtumkU eerih» 

Donati commentario ad initinm hu* tum Dave abt te, Breyiter, prs 

Jns sc. Inseritur : * Locus est/ &c. veritus ne quid aba te fieret : sicot 

Nnlla adhuc wapaitfA^ rnf iwtrdcrws snpra, * £i metni a Chryside :' kttt 

cogitari potest hoc loco : res ipsa Donatos : sed verbis illis demptis 

loqoitur. Bceelerut, qnomodo versns ordimu-i potsiot, 

Davut] Davut ut recte ecribaiur, nescio : quare qnemadmodani in iuh 

Datot tcribendum eti : quia nuUa lUera pressis est, reliiiqnemus ; ita nt be- 

vocalie gemimtta unam facU tyUabam, mistidbium compleat imperfectoiB 

8ed quia amhiguUat vUanda est nomt- versnm pnecedentis icenm : nt sit 

nativi tingularis et accutativi pluralu, tetrameter catalecticus : qni verf 

necettario pro knc regula digamma uti- seqnitur hypercataleeticafy et qnt 

fisur, DaFut, terFutf FuHguty corFus, post hunc est acatalecticna, omnes 

Donatus. ' iambici. Faertiiis. 

1 Ad te ibam] Locut etty in quo jam 4 Quod volgut t trvor um uolH] Tetom 

ad ditcrimen maUperducta comcedia, in cum eztenuaiione protolit, tanqoam 

meU&rem partem jam incipU incUnare» qui satisfactum voluerit Davo, ob 

Id«m. comprobatani fidem ejns. Dotsoliis. 

Ad te ibam] Resciscit Davus con* Volgut s^rodmm] Servi pieriqoe 

silia sna omnia in contrarium esse omnes, astuti, versuti, ad frandan- 

verRa : unde apud senes licet bene dum hernm callidi, ad comminiscen* 

dissimnlety sese tamen perditns atque das fraudes et fallacias ingeniosi : 
desperabnndns damnat. Famabiut, ■ odernnt enim qiios roetnaiit, Deqne 

AdvetperascU] Noctu uxor duceba- enim amori bene convenit cum tl- 

tur domnm. Idem, niore ; unde proverbinm illud oitat 

3 Ego dudum nounihil veritut mm Seneca Epist. 47. < Totidem ett% 

Dave tUft te] Semper gravis inceptio hostes, quot servos. Non habemos 

orationis, quae exordium snmit a pro- illos hostes, sed facimus/ Scc, Fmrua» 

nomine ego : ut, ' £go te quae plurima biut, 

fando ' et, ^ Ego postquam te emi a 6 Ego ittuc faeerem] Omnef fere 

parvulo.' Donatut, 1. s. habent egon*: ita etiam melins 

Ego dttdtim] Adverbia teraporis procedit octonarius. Faemm, 

aut certa sunt, ut hodie, cras ; aut 7 Nam propemodum kubeo Jum iUd 

incerta, ut dudnm, nuper. Itaque fidem] Ridicula diiatio ejns rei» qnm. 

incertis certum additur tempus : ut jam dudum nota est auditori. Dttm' 

Jam dudnm, nunc nuper. Idem, tut, 

NonnihU veritut tum Dave abt te] Nam propemodum kabeo jum] Hoe 

Breviter, pro veritus ne quid abs te est, prope modtim : cujua accusativnt 

fieret: sic nt snpra, *Heu metni a esta mod««. Idem. 

Chryside.' £t Cicero, ' Qnod pre- NampropemodumkabeotibiJumJUm. 

catns sum a diis immortalibus :' pro Tandem agnotii qui tiem] Dnaa has 

eo qnod est, quas a diis petii, preca- voculastranspone,sic :iaM «s^ifidqne 



TERENTIl AMDR. ACT. tll. SC. IV. 



1113 



propter m^truiii. Si minas faciet, in 
fine pro, agmoUit lefendom ; cognostif 
ut et in nonnuliii editionibos legiton 
Sed aliud est, ugnoacerOf lUad, cog' 
nowcere, Id utns et ratio ostendont, 
persoadent. Fober» 

Habeo jam fldem] Dictionem tibiy 
qnae intereiderat, ex fide o. 1. 1. resti* 
tne boc modo, habeo iibi Jam fiiem, 
Faernus. 

8 8ed ea gftdiall Gra<ia, pro causa 
poaoit, nove. Donaiue, 

9 Sieest rie] Quod Grieci dicont, 
oilhws ixtu Idem. 

Sie eet re»] Antiqui libri et aliqoi 
mlliy et Donatus, eic ree eet, Faernns. 

10 Viie! mmqmm iatwc qaivi ego 
iniJ] Arte poetae factum est, nt laete* 
tur nonc Davus, et velnt in sinu gau- 
deat, qao magis ex commutatione 
rernm inopinata mox doleat : ' Hem 
Duinnam perimas?* &c. ad speeta- 
tores sc. sicut et vs. 13. ^idiiaiii au» 
dio : et ocddi : qaod tamen obscure 
exaudiit Simo : et postea : * Ego 
▼ero soius!' nam et hoc secum ad 
spectatores conyersus dolenter dicit. 
Beeclerue, 

Nunquam quivi ego iaiuc inteUigere'] 
O. 1. s. ita collocant haec Terba : 
JViMi^ikim iatuc quivi ego inteUigere: 
nnmero et compositione meliore. 
Faenif». 

CaUidum] 'Versutos appello, quo- 
mm celeriter mens versatur: calli- 
dos autem, qnomm tanqoam manas 
opere,sic animns nsu calluit.' Cic. iii. 
cle Natnra Deorum. Famabius, 

11 Ut hinc tejuasi introire] O. I. s. 
tfilroirtf jiitti. Faernos. 

12 Hem, numnam periimus] Antiqui 
libri, et Donatus, pertmtit : more Te« 
rentii : qui hoc verbum in praeterito 
per unom i scribebat, teste Probo. 
Idem, 

Hem, 8^c,] Haec aversns, et apad 
se. ForfiaMift. 

Numnam] Nam irapi?ueerat, ot in 
fitttnafii. Donatns. 

Narro qua tu dudum narrasti mihi] 



Post iiarro, adde pronomen kuic, 
qnod in omnibns est l. s. FairniHt. 

13 Qtftdnaiii afidio] Legitor et aif«- 
diom. Menander enim sic ait, rC 9^ 
90T^ iueo^t ; DonAtat. 

Occidi : optime] Beue nsos est wapo» 
pyol^i ocddi et opHme, ut simiKtadine 
falleret andientem. Idem» 

Occidi oplimtj Harc ita conjnngiin- 
tnr in commentario Donati, cum 
iwucpitrti: *Bene utns ett/ &e. Nee 
frap6pu)to9f ett occidi et optime ; et iBa*> 
nifettom errorem miror qui tam dia 
toleraverint editores. Annotavit haee 
verba, qoisquis esty non ad occidi et 
optime, sed ad, oro viseque id exoro: 
non opns est verbit in re manifetta t 
nisi quod de animadvertionibos Do* 
Aati pattim vitiatis, suppletis, infec- 
tisque saepe moneri possnmus. Be^ 
elerue, 

Optume] Uap6noioi^f occidi, optimei 
nt similitndine soni falleret audien* 
tes. FamaMitt. 

14 Per kunc] Chremetem scilicet. 
Donatue, 

Nunc per hme nuUa eetmora] Td est, 
Chremetem, ^tueracuSf at vs. 11. tp- 
portune hicfit mihi obviam : de eodem; 
Beecleru». 

15 Ibo : atque huc renuntio] Varie» 
ibo et reiiNiitio. Donatut. 

16 Ntmc te oro, Dave] Te, id est, 
per qoem stat summa negotii. £t 
modo magis vere rogat, qnam tunc 
com ait, 'Dehinc postolo, sive ae- 
qunm est, te oro, Dave :' ibl enim 
iracundia latet, cimi dixit, ^Sive 
aeqnom est.' Idem, 

Effedeti has nuptiaa] Non feciiti: 
est enim efficere, perficere faciendo. 
Et bene hae: quaram caasa laboro. 
Idem, 

17 Ego vero solua] Atdpota, Et hoc 
ad increpationem dicit, non ad oon-' 
firmationem. Idem, 

SoUu] Id ett, cni non assentiebat 
Pamphilas. Idem. 

Porro] In fntoram, deinceps : fo- 
turi temporis adv^rbiom : vel adhor- 



1114 



NOTiE VARIORUM IN 



Uotis : Dt, PmTQf QmirUa. Ideai. 

EmUerel Libora : qiuui diffictie 
fttt, et coDatu sit opns. Idem. 

18 HercU eedmlo] Prodoctiones 
sDDt Comici styli, ad fucoa orationis 
positz. /dm. 

• PoUm mmc] A postibili argooieo- 
toiD. /dm.- 

Dmm «nantf irriUtmM €if] Qnia dix- 
eraty 'Irs soDt iDter Glyceriom et 
goatam.' Irritatoa est, coauootos, ira 
proTOcatos, ot io Phonoiooe. Doci- 
tor aotem Terbom a caoibos, qoi re- 
strictis deotibos baoc literam r imi* 
taotor. /dm. 

19 QmUiCttt] Id est, cooqaiesce : 
imperatifi modi, oe iDJoriosum vidc- 
retor. Idemu 

Qaietcas] Pro qoiesce : aot deest 
¥olo, aotfacito. Idem, 

Age igUur] Age, dic : ot est, Egi^ 
atqme oravi iecum : aut adverbiom est 
bortaodi. Idem. 

Mirum ni domi est] Existimatiooem 
iatolit, iocertom fugieos. Idem, 

Mirum ni domi esi] Compositom 
est, quasi, boc est miruni, oi domi 
est. Cante servus callidam ioterro- 
gatiooem seois paratns excepit. Me- 
mor simulatae discordiae cum amica, 
fiogit, Doo se alibi eom esse sospicari, 
qoam domi. Idem. 

20 Dicam eadem iUi] lo aliis Uidem 
scriptum est: qnod si est, prottm 
accipiamos. Ao ergo idem pro item ? 
Idem. 

Ibo ad eum^ atqme eadem hac^ qua tibi 
dixi, dicamitidemiUi] Hoc ▼oltSimo : 
qux tibi dixi de Chremete iterum 
orato atque exorato, ot snam gnatam 
filio meo det nxorem, eadero dicam 
illi, nt sciat noptias liodie futuras. 
Bteclerut. 

NuUue eum] Plus est nullum eese, 
quam periiue : nam qoi perit, vel cor- 
pus babet reliqnum : qui vero onllns 
est , ita Don est, ac si oatos non sit. 
Donatut. 

Nullu» tum] De me actnm cst, pc- 
rii,penit08 interii : ^tiXoi 8' My oUkv 



mUmfuim. Eorip. ex Iphigeaia. io T«a- 
ris. T^ «MC 5rra futXXmw l^ fB^*. 
Sophocles ia Aotigooe. Fmrmmbau. 
21 Hiac] Id est, ex hoc loco. Ih- 



Pittriaam] Ubi, niolis jiuBeotoniB 
servommqoe opera circomactis fro- 
ges coDuoiaoebaDtar : ia plstriDaser- 
vi, ad pceoas detrosiy aMdebant. Fer- 



Reetm prv^iaocr na] Bene rccic, nt 
corporis impobiooem locrifiiciam: 
aot recta, ot ooo eam md precatoreBi, 
aot ad Pampbilom. Et beae Pr^ 
ciaemr : Prm/icieci enim in rem aegram 
ac diffieiiem didmos. £t reetm ns; 
plaoa dixit, non tantnm recta. Ih- 



22Nikaeet]^l$cireUeimM]Suh' 
joogit ergo causas cor profidscatar 
io pUtrioom. /tfm. 

NikU eet freci] Qood pnedixit se< 
nex. Idem. 

NikU ett preci loci rdicf .] Propter 
mioas seois, sopra act. i. sc. 2. vss. 
28. et 29. uode etiam pistrini men- 
tiooem hic facit. Bcfclenu. 

Preci loci relictmm] Dativo hoc uti* 
tnr etiam, in Phormioney act. iii. sc. 
S. Famabius. 

Jam pertmrbmvi omntta] AUocntio, in 
qua quid metuat, qoid veiit, mani- 
festnra est. Donatme. 

23 Hermmf^eUi] Haec enomeratio 
causarum est, qna magnifice exjigge- 
ravit errores snos. /dm. 

Cot^jeci] Nec immisi, sed cot^eci : 
qnod impetnm et injnriam sigoi^cat. 
Idem. 

Herilem JUimm] Thv rp6^ifidK Idem. 

24 Feci kodie] Nec solom feciy ve- 
rum etiam addidit tempns, hodie: ut 
ne diecula quidem ejus sit, qnod fe- 
cerat, mali. Idem. 

Insperante hoc, atque tnrtio] Im^' 
rante et inmto^ dnplex offeosio. Idem. 

Ineperante hoc, atque invito Pamphi' 
lo] Donatns : ' losperaote et iovito, 
doplex offensio:' videtnr ad Pam> 
philum retnlisse ntramqoe voceor. 



TERBNTII ANDR. ACT. III. SC. V. 1115 

Alii rh insperante hoc ad Siniooem Vbi iUic eit 8celu8\ Htee seenaf ctgus 

referiiDt. Boeclenu, perturbatumis eeee debeat^ etiam eupra 

Hoc'^ Simone. Famabiue, poeta jtraetruxU^ quum ad eonsentien" 

25 Hem agtutia8\, Bona elpvreia, dum Davi etmeUio tardum Pamphilum 

Pliiraliter dixit astutiaey qnasi is qul faceret, Donatns. 

abundet astutiis, ut ei nna non auffice- 1 Ubi ilUc est acekui] Accnsatio. Id, 

ret. Donatua, Ubi illic eet ecelus'] Niminm terri- 

Aeni fufttiia] De consensn librorum bile est, ssevire anteqnam videas 

nostrornm diximns. Apparet et £n- eum, contra qiiem irasceris. Idem, 

grapbinm ita legisse. At Donatns : Ubi iUic eet scelus, qui me perdidU] 

astutias legit, et ab^iK&s interpreta- Ad intellectnm, non ad verba rede- 

tvtr, BoBclerus. git: et est fignrao-^XXTT^ispergenera. 

Hem astutia'] Hem, qnonam mea Yirgilius, * Pars in frusta secant.' 

evasit astutia! Al. astutias, Farna- Sed hic figura est per numeros : nam 

bius. qnia scelus scelestus intelligitur, mo- 

Hem, astutial ^c.] Ita quaedam edi- do qui subjnnxit, non quod. Idem. 

tiones. Malim, Hem, astutiasl ot in Ubi Ulie scelus ett qui me perdidUf 

aliis. Erit antem^^synizesis in secun- D. perii, P. atque koc eonfiieor] Mnlti 

do pede. Elegantior ad sensum bsec !• s. et Donatus, ubi iUic est scelus : est 

scriptnra est. Faber, antem versns trochaicus catalecti- 

27 Uiinam mihi esset aUquid] Non cus, contracto per synizesin, eonftteoTf 

dixit gladium, autlaqueum : ne esset in dactylum. Faemus, 

tragicnm. Ergo expressit bene, di- Seelus eet] Scelestus : abstractnm 

cens, ' Qno me nnnc prscipitem da« pro concreto : cum respectu ad sen- 

rem.' Donatus, sum, qni sanus, genere licet videator 

. ScENA V. lambici octonarii aca- peccatum : vide syllepsin in Gram- 

tal. 14. reliqni 4. trochaici tetram. matioa nostra. F(iinia6t*i». 

catalect. vs. 1. Ms. nnns : ubi Ulie 2 Jure obtigisse] Interpone prono- 

est scehts: alter : ubi est Ulic scelus? men mihij ez omnibus 1. s. nt sit, jure 

omnes : qui me hodie perdidit, vs. 2. mihi obtigisse, quod et sensus exigit 

dn6:ittre mihi obtigisae: unus: mihi et ratio versus, qui est trochatcus 

jure obtig,ys,^, varie scribitur. vs. bypercatalecticns, velforteacatalec- 

5. doo : hoc nunc si devUo malum, vs. ticns, si ex quidem m elidatnr, nt in 

6. duo : sed quid ego nunc dicam p. vs. quinta sede sit anapaestns. Faemus. 

7. dno: qui sim poUicitus, vs. 9. om- Taminers] Sine arte, id est, sine 
nes : dicam aliquid me jam invent, vs. ^rr^. Donatus, . 

10. omnes : ohcy et : tuis consilUs, vs. Tam nuUi consilii] Una pars orati- 

12. nnns: hoc tibi ut credam ego f, onis est^nttUi consiUi: nos, nuUiuset 

alter : hoc tibi vis ego ut cred. f, ter- soUus: recte autem vetere8,iitt/2o nuUi, 

tins : ho tibi ego utcr, vs. 13. duo : tu soUt soU^ declinabant. Idem. 

rem impedUam et perditam restituas? Tam nuUi consiUi] 'Apx^^^» pro 

Atffnguo/retttssiein. vss.l6.etl6. unus: nuUius, bis Priscianus expKcat lib. 

quid miSrUus es? crucem: eed rine paut. vi. et xiii. Bcecierus, 

alter: quid est meritus? crucem: sed . NuUi consiUi] Archaice, pro nul- 

sine Ptanphile admeut redeam, vs. 17. Uus : qua snper voce, ut et aliis ejns- 

omnes : ctfr non hab. sp, vs. 18. nnus : dem generis, consule eandem Oram- 

namque hoe tempus pracavere mVii me mat. Famabius, 

manet, haud te ukisci rinit: alter: 3 Me commisisse] Non commen- 

namque hoe tempus monet pracavere mi» dasse : sed, Commisisse. CommUtimus 

hi me, haud te ulc, s, Boeclerus. enim quae cum magno periculo volu- 



1116 



NOTJE VARIORUM IN 



Bius eiie •enrata* Ihutim. 

FmHU] Levi: oaiD a va»e, q»od>b- 
iUe dicitor, qaod bod depoomt au- 
Bifttri McroriuBy qood est aeoto foa- 
doy et patolo ore, eoqoe iottabile ett. 
VirfiL ' Cootiliia iMbitos ooo fotiiis 
aotlior.' Idem, 

FtUUi] Levi et Taoo, qai qoicqoid 
io boccam ▼eoerit, effutit, pleoot 
riaiarom. Meupliora docta a vate fu- 
tili, qoo otebaotor to sacrificiis Ves- 
tsByOre patalo,fuodoacoaiiDato,qood 
stare ooo posset, qoio aqoa statioi 
cffaoderetor : piaculoui auteai erat, 
81 aqna ad sacra hausta, io terra po- 
oeretur. Famabnu, 

4 Ergo pretium ob stuUiHoM fero] 
Ergo pretiom et prseminm geoerali* 
ter pro beoe aut roale facto redditnr : 
sed disceroitor ita ; nam pretiom 
pro stoltitia, est pceoa ; pretiom pro 
virtute, honor est et locrom. I>e- 
natiu. 

Pretium ob ttuUitiam'] Sic Plaotas 
locotas est, ^Pretium ob asioos:' 
pro : asinorom pretium. Virgil. < Rem 
roagnam, pretiuioqae roorae fore.' 
£t alibi, ' IHum Tydides alio pro ta- 
libufl aosis Affecit preiio :' et est figo- 
ra iHXm)^is' ot apud Virgil. ^lnvi- 
disse deos patriis ut redditos oris.' 
Idem, 

5 PosthacineoiwaumBatieioforeme] 
Sic dicere solemoa io magoo pericolo 
positi : Dooquam nos periclitaturos, 
si illnd pericalum potueriraas eva* 
dere. Idem, 

Poethac] Aodacter se incolumem 
in futoram promittit fore, cum vita 
hominis tam variis multisque sit peri* 
culis conferta : sedhocdicit: Sic,in- 
qnit, periclitor ; si hoc evasero, scio 
me noD postea periclitaturom. Me* 
nander sic : &y Oc^r «ETTEI OTK AN 
AnOATMnnE * (Fortasse sic legeo- 
dum : "Ei^fy &iro^^>wy, ohn &y iaroKoU 
liy\v vori') et est seosns, Tam difficile 
est hinc evadere, ut qui hinc evase- 
rit, videator immortalis futurns. /d. 

6 Sed 9Mtd ego] Donatos et aliqoi 



libri, ialer q«os aBtiqoi,Mm fidi egt. 
Faero. 

Dicmm patri] Beoe pmbi^ noo Si- 
BMoi : ot de aoctoritate bi|iaa ooni- 
sis soBUMis terror exsorgot. Jlsoahw. 

If eds fot som pefficttos] Jfeds, au- 
re : etenim majorem via hohmt re- 
eeotiora promissa. IdfM. 

7 Qiii jw» poUicUm] Oratorie: mt- 
lios poUicitMM sum dixit, qoam si fn- 

diceret. /deak 
Qua fidaeia] Qua fidmdm^ o4 pene> 
soam retolit : et fidmem flsodo 
impodeotiam sBgoificat. Idew^ 

8 I^ee qaid me mme faciam^ scit] 
Nos, pud fadam, veteres ootem me 
addebaot. £t oou faeiawnt ciub ab- 
lativo casu. Ablativoa casoay oie. U. 

Me] De me, Famabimt, 

Atque id ago iedalo] Id qomro, hoc 
est, ut ioveoiam qoid factaoi. JDs- 
ualu», 

9 Dieamaliquidjamimaenimntm^lu 
aliquibos libris est,/am me: tn aliqai* 
bus, et ioter hos, Vaticano, et Basili- 
cano, solammodo est, me. Faenras. 

Aliquam prodmeam marom] Prodmc» 
tem legitar et pradtfcam. Sigoificat 
aotem differam, protendam, prohh 
tem. DomatuM, 

10 P. OA. D. vtsas som. P. eftsdam 
6oae etr, ^tiid ats 'i viden nte imi§ cso- 
«titts] Et Vaticanos et oouies alii li- 
bri quos vidi, ooo o&sed oAe, babeot: 
pro qao tameo libeoter legerioi, aka : 
qn» ioterjectio est exclamaotia irati : 
nt et io Adelphis, ' Oho, acis ot pa« 
teris?' Sed sive ohe iiwe oAe legaS| 
est hcc dictio oecessaria »aateiitao<- 
do octonario : ita ot ahe sit spon* 
deas: ex quid vero d abjieiotitr, ot 
io quinta sede sit tribrachos; faai 
una syllaba sit; eonstltis creticos; 
utrumque per synizesio. Faj^mua^ 

Ehodum bone vtr] Gravis interroga* 
tio, et minantis ciim iracondia. £t 
hoc tlpuvtU^ prosequitor, cmn omoa 
genas contomeliaB leve io oom diei* 
mos, tn qoem ferimur iracuodia* JDo- 
natus» 



TBRENTII ANDR. ACT. III. SC. V. 1117 

Viden* me] Hoc est, aftn^id ne- tnor postremi ▼ersiM sant Troebaici ; 

gare potes ? Idem* «juare aliter scribendi. Secundas sic : 

Ll Impeditum ease] Impeditut ett 8ed pttubtm $ine ad me vi redeamy ipe. 

proprie, qin ita pedet habet iiiigatos, Quartus autem : Namque hoe tempus, 

ut progredi non posslt. Sed hic ad tfn, £t sic io Edit. Faemi. In fine 

negotinm retniit. Idem, tertii verins scribe : wt wdo, non, tiii. 

Impedkum esse'] Implicitnm, intri- Nescio autem qnid visnm Mureto ftic- 

catnm, pedibus qnasi iiligatnm, ut rit, nt Ikhios Trodiaiooi transforma- 

progredi non Taiean. Fm^bius, rit in lambeos, per syllabicas adjec- 

Atjam expediam'] Non se defendit, tiones ; nisi qned lioc illi solenne 

6ed emendatnrmn premittit : et hene erat. Faber, 

ad impeditum, expediam retuiit : doo Quid merUue] SceosB Atticss ac- 

-promisit simjnl : et tempus cnm cele^ eommodatum. Athenis enim convicii 

litate, et effectnm. DotMtus. capitalis facinoris et condenraati unU 

12 Imo meliua epero"] Bene meliue lo expresso supplicio, iaterrogaban- 
comparativo est usus, quasi hoc bo- tnr quid se meritos pntarent: illi, ad 
oum sit, illud melius. Idem, misericordiam movendam in majus 

Furcifer] Furciferi dicebantnr, qni suam pasnam aestimabant. Quod quia 

ob ieve delictum cogebantnr a domi- non fecit Socrates, sed poenae ioco, 

nis, ignoniiniae magis, quam suppli- nt ex publico in Prytaneo aleretnr, 

cii causa, circa vicinos fnrcam in respondit, ad cicutam damnatus per- 

collo ferre, subligatis ad eam mani- iit, sed a gloria propter scientiam et 

bus, et praedicare peccatum sunm, virtutem non perivit. ' Carcerem,' 

simulque summonere caeteros, ne inquit Seneca, ' intravit, ignominiam 

quid simile admittant. Itaque et ipso ioco detractiirns, neque enim 

Cicero de servo, ' Quid inde furci- poterat carcer videri, in quo So- 

fer? quo progreditur?' /dem. crates erat. consol.' ad Helviam. 

Furc\fer] Adi Eunuch. act. v. sc. * Quem intrando purgavit, omnique 

2. FamabiuB, honestiorem cnria reddidit.' Sen. 1. 

13 Tu rem impeditam et perdUam re- ii. de Benefic. 27. Famabius, 
etituaa] Multum progressns est, impe* Quid meritus es] Aliqui libri et in 
ditam dicere: modo perditam dixit. his antiqniores non habent verbum 
Sensns hic est, Integram perdidisti, et, qnod nec a Donato quidem poni- 
et perditam restitnas ? Donatus, tnr. Faemus, 

Tu] Hoc est, qui integram expedi- Crucem] Plena satisfactio est, eon- 

tamqne turbasti. Idem, fessio peccati sine recusatione pcena- 

Quo/re<us sim] Estmeraorseante rum : nam mitiores eos reddimus, 

dixisse, Davnm video, cujus consilio qnibus vultn operaB pretinm pro de- 

fretus sum. Idem. iictis nostris offerimus. Virgilius, 

Hem guo /re^usstein]Ver8ns,et8er- 'Equidem merui, nec deprecor, in- 

mo exigit sttm, ut et alicubi scriptum quit.' Donatue, 
inventmus. Faemus, 16 Sed paululum rine ad me ut re- 

14 Qut me hodie ex tranquiU, re con- deam] O, 1. s. et Donatus, aed sine 
jec.] Plautus Captiv. iii. 4. 6. * Qui paululum: quod vero sequitur in li- 

ex parata re imparatam omnem fa- bris antiqnioribns et plerisque aliis 

cis.' Bcederus, estsineparticuia u^; est antem ver- 

15 Hoc esse/iiiurum] Utabillaex- sns trochaicns, ut qui sequnntur. 
clndar, huc concludar: et videquo Faemus. 

me indncas. Donatue, Ad me ut redeam] Redire ad te dici- 

An noH dixi hoc esse, ^c,] Hi qua- tur, qni animum recipit, et sedem 



1118 



I 



NOTJS VARIORUM IN 



isentui. Virgiliu, ' VktM rcdlit ad 
«e :' et hic de corpare dixit. Ad wm 
anteai redit, qni aBieM esM deMsdt. 



DijpitfMHj Dufiten^ ot difqmi> 
rere couiliiui ; DtMpiegre^ dcsnui 
«upicere. Idgau 

HnmUu^mmmmlmbmapJl PUat. 
Menscbm. u. S. 39. * Hcn wubi 
nihil est, iili qni hoauiii ilii 
capot.' BaKicmg. 

£i aiAt, cw mm toftio taipu] 
nes antiqni libri habeat, 
Aofree: oun eaiai etia» 
tcmporii prKseatis jnnfitnr, nt et in 
PhonnioDe : ' Peccandi cm ipse de 



se &« Mo facit.' fer 

17 CaraMiW6e#ipali»]OtfmMpi(a. 



18 >'■■§■ f Jhfc frwpiia, pr«cec<re] 
Sic Virfiliiu, 'Sed ■otoa prKstat 
coaponere flnctns.' £t est rAAAi|i|«r 
illnd cniB cogit, hoc sinit. idem. 

ymmifae hac tanpas] £t hic qnoqoe 
o. L 8. et Donatns Aic tanpns habcnt: 
nt et czifit ratio trochnici. FniEnnu. 

Sententiaai haac Tacitna ita cztalit 
XI. A. Sl. * Seenritati anteqnns «B- 
dict» conanlendun :* Tide infra Ea. 
IT. ft. %L Bflckmf. 



TERENTII ANDR. ACT. IV. SC. I. 



1119 



ACTUS IV. 



ScENA I. Versus snnt varii : misti 
ex lambis et Trochaicis : de quibus 
vide interpretes supra laudatos, et 
Guyetum. 

Hnjus ScensB versns, qni et per- 
tnrbati et Talde impediti sunt, exa- 
minavere Ooveanus, Jnlins Scaliger, 
et Erasmus. Nihil ipse mntavi ; et 
Dicile erat tamen ex ista materia 
octonario» facere vel senarios; sed 
illi versus non essent Terentii. Fa^ 
ber, 

Vss. 3. et 4. nostri omnes : gaudeat 
et eomparet : dno omittnnt rh alienia, 
vs. 5. duo : imo id est pestimum genus 
hominum. vs. 6. omnes, nt edidimns. 
vs. 7. omnes : post ubi tempua estpro- 
miasa iam perfici» vs. 9. nnus : res prC' 
mit eo8, vs. 10. duo, ut edidimns. vs. 
14. nnus: uH opus non est : alter: ubi 
non locus est, vs. 16. omnes : ingeram 
multa mala : nnns addit Uli : et mox : 
atque 81 aliquid d. a glossa. vs. 20. 
omnes : sedueere ; duo : hie dictis» 
V8. 23. omnes : nonne: duo : e88e 8ati» 
hoc solidum visum est g, vs. 26. duo : 
quantasque i8, vs. 35. omnes : nondum 
scis, C, seio equidem iUam ducturum esse 
te» vs. 37. omnes, ut edidimns. vs. 
39. omnes habent: interturbat om^ 
nia: nnus bis tantnm nomen Davu 
vs. 41. rh 8eio duo omittunt : om- 
nes: quiau8eultaverimeiy nt edidimus. 
Senarius erit si rh ei contrabas in 
nnam syllabam. vs. 42. duo : /actum 
est hoc Dave? P. factum: nbi rh est 
etiam tertius omittit. vs. 47. omnes : 
aggrediamur, \s,^S* nnns : quia suc' 
cessit primoparum: alter: quia primo 
successit parum, Argent. processU, 
vs. 49. omnes; non posse t. a*8,hoe 
converti makan, vs. 66. duo : si parum 
suceed, q, a, vs. 57. omnes : tute^ sed 
diverso positn. vs. 68. omnes, nt 
edidimns. vs. 59. omnes: hem» sed 
mane : concrepuit a Gl, o. 



Charini querelam, illustre philoso- 
phiae et eloquentiae Terentianae speci* 
men, egregia annotatione et para* 
phrasi prosecutus est Onyetns. Bcb" 
elerus. 

Hoccine credibile esf} Elegans per^ 
turbatio, in qua inter se Simo, Pamphi' 
luSy Davus, Charinus, Byrriaf Chre» 
mes, omnes omnibus redduntur offensi, 
Donatus. 

1 Hoceine eredibile esi] £t incredi- 
bile est, inquit, et nefandum : e con* 
trario enim ab interrogatione quadam 
incipiunt, qui nimis irascuntur: nt 
et illud,* HoccinehumannmfactumP 
Et totum hoc iu pronnntiatione est : 
hoc enim genus interrogationis vim 
negandi exprimit. Idem, 

• Hoccine eredibUe esf] A generalitate 
incipit, nt Cicero, * Quam facile ser- 
pat injuria et peccandi consnetudo, 
qnam non facile reprimatnr, videte, 
judices.' Idem. 

Hoccine credibile*8t'\ O. 1. s. et 
Donatus, hocine est credibile, Faer- 
nns. 

2 Cuiquam ut sief] Singnlari et 
plurali nnmero respondet. Donatus, 

Cuiquam ut siet, ut malis gaudeani] 
Cum dixisset euiquamj intulit nume- 
rum pluralem : ut alibl, ' Si quisquara 
est, qui placere se stndeatbonis Qnam 
plurimis, et minime mnltos laedere : 
In his poeta hic nomen profitetur 
snnm.' Idem. 

8 Ut malis gaudeanf] Legitur et 
gaudeat. Idem. 

Ut maUs gaudeat] Vaticanns liber 
et Basilicanus, et Donatus, gaudeant, 
Faemns. 

Atqw ex ineommodis aUeriua, sua 
eompareiU ut commoda] Hoc est, non 
intellignnt commoda sna, nisi ex al- 
terins incommodis ea aestimaverint. 
Donatus, 

Ex incommodi8 aUerius] £t hic gau- 



1120 



NOTiS VABIORUM |lf 



deant lubanditur. Idem» 

Ex iHcommodii aUeriu» §ua ut eom-' 
pareni commoda'] LiYius, simili len* 
teutia dixit : ' ex incommodo alieoo 
ioam occaiioDcm patere/ iv. 68. 
BeBelinu, 

4 Sua con^^eiU] Hoc e«t, acqoi- 
rant, vel aBStimoot, metiantor. Dona* 

tus. 

. Aliuriu9f sua eamparft ut cammodd] 
Particolamy lU, post suay ex o. 1. s. 
ooUocamus : eomparent autem icribi- 
mof ex Dooato et duoboa antiqoLi 
libris panlo ante addnctis. faiemus. 

5 14 ne esi verum ? imo id gemui] 
Alii iic,Vemm eit; boc genos bo- 
minum bominem se probavit eue^ 
com malus sit : et sic contra boc, 
Imo noo bominem, sed pessimnm 
horoioem se probavit» Donatus, 

Idneestoerum?imoi4gemus]PaTnm 
accnsaveraty.dicens, Id ne est vernm 
boraioum genus? et ideo addidit, 
Imo id gernis hominnro est pessi» 
jHom : nt boc facere, non hominis 
raodo sit* sed pessimi hominis. Jdemm 

Id ne est verum] Inanes nng» qnse- 
dam in commentario Donati ad b. 
1. legnntnr. Alii Servinm anctorero 
secnti sine cansa, vemm bic inter- 
pretantur «rfuiiiR. Melios Guyetns: 
quem vide. Baclerus, 

Verum? Sfc,] ^AKtfiivhv non verum 
tantom, sed justum et probnm signi- 
ficat, Priscian. 1. xvii. FamabUu, 

Immo id genus hominum eit petsimmR, 
in] Ita legenduro, tmmo, id est, genus 
kominum pessimum: ita Donatus et 
o. 1. 8. in quibos tamen extreroorura 
yerborom alia collocatio est, qnam in 
Donato: particulam antera t», noo 
hiitc versui sed sequenti attribount. 
Faemus, 

6 In denegando modo] ModOf pro 
laotumroodo. Donatus, 

Quis pudor paululum adest] Adest 
podor, ne denegent, non adest, ot et 
prsi^stejit. Idem, 

In denegando modo quis pudar e$t 
fffiMMum] Scripsimus eji DenatOt et 



o. 1. s. pMdor pauhdum adesi. Faems. 
In denegando modo, ifc.] Modo, com 
pettretur quid ab iis, promittebaot: 
pndnit quippe negare : jftm nbi beoe* 
ficium verbis iiutam re coniprobaadi 
tempos adest, prodont ooimi sui 
malignitatem et vecordiara : * hnm- 
nem alterios iocommodo apom OM»' 
modum aogere, magis est coMr» os- 
turam qoam mors.' Cie. Offie, JM 
adi Plotarchora Ub» wafH ^ i mmiah 
Famaims, 

7 Post uH tempu»] Dettt «i: at 
9itf tempus est, Donatos, 

Proadssa est jam perfUii Attiqoi 
libri, et aliqui aliinon habent verbuB 
eet ; com qoilms et Domtns owoor* 
dat. Faentift. 

8 Neeessario $e aperiuui] Mire ait 
uecessariOf qnia natnra sont tales: oe- 
cessitas autera in natora est coosti- 
tota. Donaiue, 

Aperiunt] Mire, aperiuui: qoooitai 
tono cum promittebant, maU eraot : 
sed latebat raalitia intra peetoris al« 
titodioero. Idem, 

Tum necessario] Interponimns ver- 
boro coaeti ex o. 1. a. et Doaato. 
Faemus, 

9 Et timent, et tameu res ^sgtt dens' 
gare] Bts numero sobanditor dene» 
gare, £t melius timenif qoara si di- 
ceret, pudet eos : nam tiraor est.etiam 
malorum : podor, tantnm bonoruro. 
Donaius, 

Res] Malitia seilieet, tanquaiirnali 
sint ad rero, qnam priBstare oop pos- 
sont. Idem. 

Et tamen res cogit deuegard] Innnllo 
1. 8. praetcrquam in VictorioBO, hane 
lectionero invenio, sed ita> et tamen 
res eos premit denegare: sio etapod 
Donatoro, licet alia ooilocatioBe : an« 
tiqoi sane libri non Imbeiit proiio- 
men, eos. Faernns. 

10 Ibi ium impudentissma eerum 
oraiio^st] 0. 1. s. ita collocant ; 
impudentissima, Idero.. 

11 Quis tues? quis nmhi.est?] 
iu es, ad dignitfttem. ffefertur.: 911M 



TBRBN*riI ANI>R. A.CT. IV. SC. I. 



1121 



mihi €*y ad neceftsitudinem : td est, ibif aptnm irascenti repetitionis ge* 
frater, ant cognatns. £t haec Terba nns. Idem, 



moUia snnt dictn, sed animo aspera. 

Donatus, 

Cwr mnm tibi] "EitA.ecif^»; Idem* 

12 Ueus proximus suml Heu» signi- 

ficatio est modo nominis, ad inten- 

tionem considerationemqne revocan- 

di. Idem, 

Proaoiwtu» eum egomei mihH Id est, 



lUic] Legitnr et iUi» Idem. 

Ubi nihil opus esf] Ubi nondnm 
proraiseront, ibi verentnr; qnod ait 
snpra, ' In denegando modo qnis 
pudor est paulum.' Idem» 

15 Adeamne ad emk] Hic locus de- 
liberationis est, an adeat ad Pam- 
philum : et unnm ad abnndat, et 



charior mihimet ipsi sum, quam qnis- moraliter verba Charini snnt posita. 



quam alienns. Idem. 

Proximus'] Chamsy benevolos : et 
hoc est quod ait supra, * Quo aequior 
snm Pamphilo, si se illam in somiiis, 
qnam illum amplecti raalnit.' Inde 



Idem, 
If^riam] Pro, de iojuria. Idem, 
ExposluUm] Eicpostulatio est adver- 
sns eum, qnem incnsarous : nam ex» 
postularey est querelam apud enm ip- 



proximi et pro^nqui dicnntur, qni no- gQm deponere, de eo ipso qui fecit 

bis chari esse debenc. Idem. injnriam. Postuiare autem, qnerelam 

Proximus] Supra act. ii. sc. 6. 'Om- dicere de altero apud alterum. Jdiw. 

nes sibi malle meUas esse quam al- le Ingeram mala mmUa] Qnasi tela, 

teri :' ^(\o* avry xo* Mpoowos ^9i ita se dicit ingesturnm mala. Idem, 

imL Plato de Legib. Tnnica pallio Atpu aliquis dicat^ Nihil promweris] 

propior est, et ySyv ta^fms ^frr^» Hoc dicit, Etsi existat aliqnis qni 



Arist. MoraL ix. Amicitia et chari- 
tas a seipso incipinnt. Famabius. 
• Attamen uH fides es<] In plerisque 
1. s. etiam antiqnis non habetur ver- 
bnm esi, itaqne id delevimus. Fasmus, 



mihi dicat, Qoid profeceris ? respon- 
debo, Multum. /dem. 

Atqp^ oKgats tficat] Irati mores ex- 
pressit, qnibas dulcis vindicta est: 
qaiqoe instar solatii habent XvrciF 



Ubifides] O Jupiter! ubi estfides? robs Xvrowras' itaque muUum Chari- 

Phorm. * Sero. b»c estfides?' Nero no videtur, si molestus foerit Pam- 

cumsibimanusintolisset^irrumpente philo, atque in eum suum dolorem 

qnasi in anxilium Tribuno. Suetonius. per convitia evomuerit. Sed ad hunc 

Fanabius. impetum irati, opportune Poeta ob- 

13 8i roges] Abundat, si rogea : sed jecit confessionem et excusationem 
ifiiK&s additum est Donatus. Pamphili, dolenter et actnose factam 

iVt/bti pudet] Pudor est mali facti : vs. 18. cni qnamquam Charinus iro- 

«ereoiiidiarectiethonesti. Ergomire niam acerbam reponeret, custodivit 

posuit. Idem. tamen Pamphilus specimen innocen* 

Hie ubi opme est] Salvo pudore. Jd. tis animi, quando cnm fiducia, quid 

14 Non verentuTy tfc.] Non vere* tandem? inquit. quid me pntas ac 



cnndantnr : antea, ubi opus non erat, 
aempe in promittendo, vitioso qno- 
dam pndore, non audebant polliceri 
quod postea non erant prsestituri. 
* Plerique sunt, quos cum nihil ro- 
fert, pndet; obi pudendum est, ibi 
deserit pudor.* Plaut. Epidic. act. 
II. sc. 1. Famabius. 

lUie] 'Ubi promiserant. Donatus, 
lUicy ubi nihil opus est, ibi] lUie et 



dicis tandem volnisse invenire nt libe- 
rasse fidem, qnam tibi dedi, videri 
possem? item: Qntd istuc est? et, 
/alsus es. omnia, qnantum ad me, 
bonafide gesta sunt. aliunde turba 
intervenit nostro negotio. quod mox 
scies» si imperare tuo affectui et au- 
scultare velis, qnae dicam. Bceclerus, 
17 Multum] Non snbjunxit, quo 
modo multum? sed, illud faciam. 



Delph. et Var, Clas. 



Terent. 



4 B 



im 



NOTJB VARIORUM ttt 



JUmatMM. 

MuUmm] SQbaoditory 
Idem. 

Mduhu certe ei fiufo] Trtnsitiini 
fecit dicendo, Moieetui cerie ei fmttei, 
hoc eit, ai aiiiil alind promoveroy 
certe ei molettns foero. /dm. 

Aiq^ ammo mtirem geeeero] Erit 
fmctus iracnndiae ex vindicta. £t 
per iracnndiam atqne tnrbationem 
non invenit qnod sit mnUnn : alind 
ergo invenit ; molestns certe ei foero. 
Idem. 

. 18 ChariMe^ et me, et te] Mire et 
artificiose fecit, Pamphilom priorem 
aUoqiii, ad perfringendam iracniH 
diaro Cbarioi : alioquin si prior voci- 
ferari potaifiset, tragica exclamatione 
nsnsfuisftet. DonatuM. 

Impntdens] Defensio ab impmden- 
tia : etenim nisi l>onae esset cooscien- 
tiKy nunqnam diceret, te perdidi^ pur- 
gatoms. Idem. 

19 Itane imprudm»] ImpnidenM, dis- 
tingue : et attende, hoc illnm repe- 
tere, quod indignatnr magis, qmasi 
andieHt innprudenB^ et non andierit 
reliqua. Idem. 

Itane imprudens] Quia articulos 
omnis defensionis per concessivam 
qualitatem hoc dicto est constitutus : 
idcirco hoc ipsum Charinns per in- 
firmationem repetit, hoc cnpiens eri- 
pere Pamphiio, qno ilie maxime niti- 
tur. Idem, 

Inventa est cauta] Orator negare 
factum non potuit, neqne defendere, 
recte factum esse: confugit itaque 
ad purgationem, qu» excnsat factum 
esse non yoluntate, sed impradentia, 
Famabiue. 

Solvietifidem] Ironice. Idem. 

20 Qtttd tandem? etiam nunc me eub' 
dneere ielie dictie poetuku] h. s. recen- 
tes eedueere habent : antiqui vero, dii^ 
cere, quod et placet: ita versus est 
trochaicns nt priecedens, et seqoen- 
tes : ducere antem, falsa spe subau- 
diendnm, ut in Phormione : ' Ut 
phaleratis dictis dncas me.' Faemiu. 



Dneere itHB] BUadis dletis delni* 
tnm Myw: tr/n #f nai pfyn v^s fm^t 
^m0)9,tKKm. Lnciaa. dial« lovis et 
Junonis. F«nMfrtiit. 

81 Posi^iMai me ammrt dixt, cMipIi- 
eiUa eei tibi] Vide ingeninm «miids 
snspicionis, qnse bac compendio pra* 
■ut, qnicqoid in pectore Charini tar- 
bamm conciverat. Betclerus. 

22 Qms tmm aatflnMn] Legitnr ct 
cum. Dooatos. 

2S Faleue et] Modo participimB 
tat, id esty faileris: si Pamphilna id 
dicit. Si vero conjungitur, pro fti' 
lax accipitnr. Idem. 

Faieut et] Falleris, qoi sic de mi* 
geniomeo jodices. FamaHiif. 

Hoc toUdum] SMidmm, plenna, ido» 
nenm, tntegrnm. Domatut. 

24 Niti nte laetaetet] Prodnzissei, 
oblectasses, induzisses, quae aignifica* 
tio fmstrationem ostendit. Lactme, 
est indttcere in aliquam voluptatea, 
a laetando, nnde et eblectare dicitir. 
Idem. 

Lactattet anmntem] Metaph. a ma- 
tribus. infra act. v. sc 4. ^ sollici* 
tando et poliicitando eornm animei 
lactas.' Famabiut. 

25 Habeat] Permissio animi intl^ 
Donatut. 

Habeat] Permissio cnm indigna- 
tione. ivania6tKs. 

Habemn] Ut supra, ' Ant si tibl 
hae nnptiae sunt cordL P. cordi?' 
Donatut. 

Quantis tn «alts verter miter. Qnmh 
tatque kic tuit consiUit miki ceeifoeit 
iolicitudinet] "EXpon^ta, nt snpra, ' Cn- 
jus comilio fretos som.' £t com «ef^ 
Mrprotulerit,coa/!ctai debnit iaferre: 
est ergo bvaic6\ou9ov. ant nt iUiMl^ 
' Principio, amico 6iiom restitiies, 
tibi generum firmum, etfiliae inve- 
nies virom.' Idem. 

26 Co^feat] Legititr et confiaeiL 
Donatos. 

SolUcitudinei] Pertorbationes. Id. 

27 Meut camifex] Id est, in me 
carnifex, qui me toraerit. ut alibi| 



• 



TERENTII ANDR. ACT. IV. SG. T. 112S 

Dto irido meo: boc est, in me irato /mo etutm, fno tm mmU teis «r. 

Deo. Ideat. nuasy ^c.] ]>oaatus mm latis expedi* 

Si de U exempbun cajnl] Utrtim, i4 vit senteatiam. Facit tamen consei^ 

te imitatar : an li de te exigit poi» sus omniuiii Mss. codicimi, nt, erudi^ 

nas ? ut ipse alibi, * Uterque e%&mr tan sane, Fr. Ooyeti emendationem 

pla in te edeat.' sed melius, te imlta- amplecti vix aodeam. Poto iUa ver^ 

tur, accipimus. Idem, ba, quo tu mimii aeia €Br, meatf ia tn^ 

De te ei exemplum capit] Credamne, jectione hac, veloti irapmiBermm aeci» 

Donatum hanc dabitationem propo- pi debere, ad hunc modum : imwm. 

anisse: < Utrom, si te imitatnr; an, etiamhamtptuBtumaifparabajUurmiki; 

si de te pcenas exigit ?' Quam diver- f ■• mmtu tu eda arumnas ineas, id est, 

som estenim quod sobjicitnr : ' Uter- immo longe gravius est infortoniaai 

que exempla in te edent?' Apage meum quam tu pntas. ta enim existip 

nngas. quas et Engraphius recoxit. mas, patrem voluisse mihi serio bxo« 

Uoc dixit Charinus : quid tam mirum rem dare, cum me de ea re appella» 

fuerit, si servus tuus tuo exeroplo vit. is vero minime id coostitoeratk 

adversum te ntatur ; id est, tibi eam qnod qoia ta igaoras, necesse est, eo 

^dem prsBstet, quam tn praestas aliis; minns tibi notas esse aemmnas meas. 

aive tali te mactet sgritndine^ qoali qni scilicet, nt nK>x dicam, fraodf 

ta alios, id est, me? vim accipit sea- servi ex re tranqailla prorsoa ■ in 

tentia ex eo qnod dominorum mores periculom ingeas prsscipitatns snor. 

■ervi facile imitantur. BeecUrus, Beederus, 

28 Haut istuc dtcos, n coguorisl 38 Ha uufUus] Legitnr et hm 

Nosti enim: sed si cognoris, oon ita mipHcr; sic enim veteres dixerunL 

dicas. DouaiUM. Douaiut. 

99 Cum paire altereaati] Ab iis qna iVon apparabautur] Apparari cum 

octa snnt, ad ea qnae tacta non snnt. dativo casu semper cladem et peroi^ 

/dm. ciem significat. nt VirgiliuSy ' Milii 

Cm« patre aUercaati] Legitur et at* sacra parari/ DomUuM. 

tercatua ea. noa enim aUerce dicimns^ 34 Scio, coactua tua uobmtate m] 

Idem, Post acio interponimus pronomea tu^ 

30 Nee te quiwit hodie a^ere] Hoe ex o. 1. s. et Oonato. Faenma. 
argnmeatom attnlit ex iis, quse non Coaetua tua voluutate'] Haec est ae* 
snnt facta,.cnm fieri debuerint. Idem» ciisatio : ille enim excnsat per im- 

31 Imo etiam] Propterea et am- prodentiam : hic argnit voluntatem: 
pUus. Idem. hoc ergo dixit : eo gravius, qnod nnl- 

Imo etiam] Daast, audi, Idem. lo cogeote peccasti. Donatua. 

Quo tu mtuua aeia ^erummaa meaa : ha Coaetua tua tdhmtaU ea] *£ie^ &6cor« 

nuptuB uui apparabantur mihi) Quo, id ri 9k evfup. Hom. II. Fartia6ttt«. 

esty qaod. et deest^ aiidt, vel acdpe: 36 Cur me enecaa] Excrucias. Do- 

ot sit, qood, vel qaoniam minns scis. nalua, 

Vel quo, id est, ex qoo, ant qnare. Nunquam deatiiii inatarcy auadere^ 

Ant certe erit sensus, cnm hnjnsmodl orare, 8fc.] Recte notat Donatus, dicta 

tameB snbanditione, Imo etiam qno esse bic quaecnnqne did potnerunt : 

tn minns scis sernranas meas, eo ma- snasioni adjnnctsa preces magnam 

gis andi. Ant, Imo etiam hae nuptisB vim habent ; sed mirifice aaxit utrnm* 

Bon parabantnr roihi, quo ipso minns qne instantia describenda ; naa^iMNi 

tn scts aemmnas meas. id est, falsae deaiitit matare snadendo sc. orando- 

iraptiae erant : quae res te faUit magis, qne ; et, uaque adeo douec p. Boecie- 

irasei^iie mihi cogit merito. Idem, rus. 



1124 * NOTJK VARIORUM IN 

S7 Indare, swtdere^ •rarc] Qnia 43 At tibi Dl] At, principiiiai in- 

dixit, instaref maderef orare, noD plos crepatiooi aptum: nt VirgiUns, 'At 

dicere posset, quando nihil potett tibi pro icelere.* £t Horatiaa, ' At 

esse. DematvM, o deoroni qnisquis in ctelo regis Ter- 

Inttare ut dieerem eeee dnetwrum ras et hamanam genns.' Donmius, 

pairi] Omnes qaidem libri babent me 44 EkOy die mtAt] Eko, interjectio 

e$$e dueturum^ sed impedita est ratio est intentionem andientia expoeceai. 

^•candendi, niii aat ex dieerem m ab- /dm. 

jiciat : ant legas Mne verbo, eete^ ut Dic milu] Seroper r^ die MtAt, iaj«- 

Donatus. Faemut, riosum est : ut Virgilins, * Dic mihi 

S9 Quiihomoittuc] Sc. fecit : mox r^ Damoeta, cnjuni pecus ?' /dem. 

intertwrbat non tantnm retinet, sed 46 Qvod nisi hoc emuiHaam daresi] 

expltcat Donatus. Vox Plautina est Cnm odio Aoc pronnntiaodnm est: 

in Bacchid. iv. 4.61. < Ne intertor* ideo co^jectum dixit« Idem, 

ba :' sed fateor, roihi non idem videri 46 Deeeptut sum] Conceasio. IdesL 

qnod Donato de vi vocis hoc loco. Deceptussumainomd^ai.^jAfafi^ 

Judicet peritua lector. Beeclerus. Davi Poeta res roaxime necessariai 

Davus] DanuSf cnm admiratione in tractatu negotiorum coBJonxit, 

pronwitiandam. Donatus. constantiam in pertendendo, et Ibr- 

Interturbat] Deeratct hic, ot Da- tnnam in promovendo. Deeeptmttsm, 

vns diceret ; sed plns intulit, inier- at non defaiigatut : seqnitnr qaod 

turbat, £t inter, modo non mediocri- propriom est rou impoS : * Hac nos 

ter significat: est enim adanctiva successit, alia aggrediemnr via :' st- 

particula, nt tnterfectus, interemptus, qne hioc forma sententiae convincea* 

Modo post: nt; 'Hunc inter fluvio tis,etadexemplacommiuiisvitaepro- 

Tyberinusamoeno,Vorticibus rapidis, vocantis : ' Nisi id potas,' (q. d. sb< 

et mnlta flavns arena, In mare pro- snrde id et contra experieDtiam pa- 

mmpit.' /dm. taretnr,) 'Quia primo snccessit ps* 

Ommia] Aposiopesis. IUud inter' mm, non posse jam ad salntero etn- 

Iiir6«l irrepserat ex annotationibus. verti hoc maluro :' fortnna eain, 

Fam a b iut . praesertim fidentibns et constantibos 

40 Nescio] Qnia irascitnr Davo, aeqna, saepe res in coatmriam coni- 

dixit Neseio^ alioqnin scit. Domaius, mutare solet, &c, Illody aria, qood 



Nisi miki deos satis seiofuisse irmtos] Cliarinns, et taiaM etima^ qnod Pam- 

Deest, fina: nt sit atstgiita. Idem. philns interponit^ rtfmmftuk saat. B«e- 

A^ist aiiAt deos satis] Diis invitis ant clerns. 

iratis nihil prospere evenire, nihil Decepius tum] UAk» alr i^tvfdsmm ^ 



feliciter geri, semper fnit horoinum hpfx^s bwTipam JwamwHkauiom» eaqac 

opinio. * Meroini relinqai me, Deo prima experientia ptu^ui aoccesse- 

irato Bseo.' In Pborro. act. i. sc. I. rant, secanda nonnanqnam coauno- 

* Iratis natus paries Diis.' Horat. dios eveniunt. ttvr^pwr jjjifipAmr 

Sat. S. I. II. * Diis iratis, genioqoe M\, Arist. A sacris videtnr ortun; ia 

sioistro.' Pers. Sat. 4. * Diis iratissi* quibas, si priroa victima noa estet li- 

mis.' Plaut. Pcen. act. ii. Farmabimt, tatum, iterabant sacraaa» aaccida- 

42 Fecftrat eti koc] Non qaod non neam immolantes. Farmmbims. 
credat, interrogat : sed qaod iacre- Seio] Th Seio^ noo ikI deceptieaeiB, 



pet. DMiahis. sed ad defatigationees reddil. ergo 

Faetum eti ktc Dmos] Omes iibri cum ^lpma ^i ^ sonandaas. Damatma. 

aniiquiores, Fmetum kss eti Dmmef 47 Hec ns« sticcfssif] Deesl, fas^ 

Faeraus. eo n m bmmut : et proprie de boM sic 



TERGNTII ANDR. ACT. IV. 8C. I. 



1125 



^cttnr. Idem, 

AUaaggreiiewmr vta] Vel adwriewm^ 
id est, enttemnr. Adoriri proprl» 
dicitnr repenie ex insidiis aliquem 
invadere. lidem. 

52 Hoe tihi pro eervHio debeo"] Mera- 
Xffirrue&f vel fjtermnffwc&s, Serviiium 
pro serWtate posnit: nt, 'Servitio 
enize tnlimns.' Idem, 

63 C&nari moMue, pedibiUj noctee-' 
que et dies\ Ad id intnlit, qnod ait 
sapra, * Qoem ego credo manibns 
pedibnsqne obnixe omnia factumm.' 
Etaccnsativocasn sine intermissione 
•igniificaty ATocfes et dies, Idem. 

3fiifit6iM, pedi6iu] Tircp^oXiicds. /d. 

Manibus, pedilnu] Extremo conatn 
mtqile discrimine, assidaa et indefa- 
tigata diligentia. Famabiu», 
• 65 Twim eet H quid pneter epem 
evenit ignoacere'] £x ]. s. interpone 
post evfxtl, pronomen mikL et stat 
scnarins si tuum et mihi monosyllaba 
liant. Faemus, 

Pretter spem evenif] Evenit, prodoc- 
tum magis : qnia hoc perpetno non 
Tult Pamphilo accidere. Ergo evi' 
nU, non antem evenit media correpta. 
JDonainf. 

jSK ^iiui prater spem evenit, miki 
fgiiMc.] Hic enim proprius aequitatis 
in ignoicendo locos. onde Eustratio 
(ad VI. £th. Aristot.) dicitur ri riis 
iwteue^as ^ts, ovyyiwfioPueQs StartOc- 
fUmi irpbs T& ZoKeMrra avfnriirrtuf hfio^' 
Kifra hf rois irpA^^auf, expressit Nero 
apnd Suetonium ad Jadices certami- 
Bnm, eleganter : (c.23.) ^Omnia se 
facienda fecisse, sed eventum in ma- 
im esse fortnnae : illos, nt sapientes 
et doctos viros, fortoita debere ex- 
clodere.' Beselerus, 
' 56 Pamin tuccedit quod ago'] Si nos- 
tmm est, officia praebere : at nos- 
trom oon est, fortunam posse prc- 
stsre. £t bene, tuccedit, ut quod 
agimns, ostendat succestus esse for- 
tame. Dcnaius, 

ParuM euecedit quod ago] Utilis sen- 
tentlm pvo sapiente cQntra fortonam. 



Idem, 

Parum successit quod ago] Victori- 
anus, et aliqui alii libri etiam antiqul 
et Donatns, parum succedit, Faernns. 

Seduh] Idest/ex animo, et sine 
dolo. I>oiia^s. 

67 Vel melius tu aliud reperi] Non 
fere invenias librnm scriptnm in qno 
non legatur vel tute : vox vero o^aiil 
non est in aliqnibus libris, inter qnos 
Victoriano. nt et versus exposcit. 
FaeniNS. 

Me missum faee] Id est, noli nti 
opera mea. Donatus, 

68 CMpto: restitue in quem meaecep, 
loc.] Plaut. Mil. Glor. iii. 1. 107. 
' Haud facile te in eundem rursum. 
restitues locum.' Cvpto sc. te mis- 
sum facere: sed prius nie restitnc 
in locum in quo me accepisti. BceeU' 
rus, 

Restitue, in quem me aecepiati locicm] 
Sensus hic est, Onmia mihi integra 
et salva redde, qualia tibi tradidi 
consultnro, vel quum nihil promisis* 
sem patri. I>oNaftis. 

RestUueinquemme accejrisH 2ociiin] 
Omnes antiqui libri, resiitue quem a 
me accepisti hcum, ita legit et £ugra- 
phins. ita videtor legisse et Donatos. 
nam quamvis alitier verba Terentii 
citet, tamen in expositione sic dicit: 
' Omnia mihi integra et salva redde^ 
qnalia tibi tradidi consnlturo :' qoas 
verba Donati optiroe qnadrant cum 
restitue mihi locum, Faernus. 

RestUue in quem me aecepisti 2octini] 
Omnia mihi integra et salva redde, 
restitue me ia staturo qno prius, vtt 
loquuntnr vnlgo. Fama6itft. 

59 D. Faeiam, P. at jam hoc epms 
est, D. hem sed mane, concrepuU a 
Glycerio offtttim] Post Hem nullara 
videtur habere significationem dictio 
sed. quare licet reelamantibus omni- 
bus libris accedimnt sententiae Mn- 
reti legentis, st, qn» nota silentii est; 
ita etiam optime procedente octona- 
rio iambico. Faemtfs. 

HemJ 'st, mane] Hoc qnasi inci- 



1126 



NOTiS VARIORUM IN 



pientis, demonstrantisqne, aliqnid 
■OTi se iDveiiiMe. Dvmtm, 

Hem, §ed mmte, etnerep.'] Dan», 
vrgente Pamphtlo, nt ezpediret, si 
qnid baberet comilii, aiio Teitere 
animiim adolescentis cenatnr. ted 
IDe iDStat : nikil ad #«,8C. ille foriaro 
■onitns. tum ergo demum Davns, ad 
Id, c|u«d PampbilM dixerat, mi jam 
cpM e«t, respondetlsed cnm dilatioiie : 
quaro, id est, id jam ago, in eo sum 
iit excogitem, inveniam remedinm. 
Pamphilus dilationem castigat,et il- 
lud prios jam sunra perteodit: kem 
mmeeine demmm? donec citra amba- 
ges et tergiversationem Davos : ' AC 
jam hoc tibi inventnm dabo/ Ita 
Poeta circnmduxit affectum Pamphi- 
li remedium cupientts, cui nibil satis 
lettinabatnr. ita sc. seq. vs. 21. ' jam 
boc opus est. D. quin jam habeo.' 
BeteleruM» 

Crepuni a Glyeerio] Vide Adelpb. 
act. II. sc 3. Famabius, 

60 Nihil ad te'] Hftc enim ad co- 
gitantem Dibil pertinere oportoit. Do- 
natm», 
> Nunccine demum'] Pro deniqve. Id, 

Atjam hoc tibi inventum dabo] Con- 
siliom scilicet, quo in pristinnm lo- 
cnm restitnari». tdem. 
' ScBNA II. lambici snnt octonarii 
catalectici. vs. S. e Mss. Argeot. po- 
tuerat. vs. 18. omoes : in preelivequod 
ett, vs. 19. dno : fortises. vs. 24. om- 
nes : hinc vog amoUmini. ubi rh vos 
nimis pnpfracte Pafanerius amolitur. 
vs. SO. duo: age ego veniam, vs. 81. 
dno rh me habent, sed diverso po- 
situ. Bceclerua, 

Jam, ubi ubi erit] Jn-scena hac, in- 
ttauratio ett adkortationie PamphiH 
per Myeidem, Oput est enim exhortari 
rursue adoleacentem^ ne sub patris op» 
pressione frangatur. Donatus. 

1 Jam ubi ubi erit] Opportnne ror- 
sns «stuantc Pampbilo, amicie men- 
tio objicitur per Mysidem, ne suc- 
cnmbat ad nnptias patri, qnaravia 
promiserit patri se doctmrom conju- 



gem. adversns qoam diflicnHatMi, 
qoia ipsios persooa noii tvfteit, id 
•git, nt ad Olyceriom Diodo addacst 
Pamphilnm: cnjus affectom escitat, 
non ex eo solum, qood eaoi pvelia 
vocat : sed etiam qood detiderat eam 
videre. Idem. 

Ubi ubi erit] Ubi «it, in prima parte 
vim suam tenet, in poateriore pro* 
dtictionem: et est qoemaihnodom ttf 
ut,quaqu€L, unde umde: pro nbico»> 
qne, ntcnnqne, qoacunqise, nodecoa* 
qne. Idem. 

Jum, ubi ubi erU, in u e n i mm iibi cafs- 
bo] Non solum se addncturam pro- 
misit, sed et tempos nddidit. £t 
beae tibi, qnasi amanti. Idem. 

Jmm] Mysis ad Pamphilnm adda- 
cendum missa, accensas in aninio 
adolescentis flammas amoris oratiooe 
sua ventilat. Davns novom iDitcoo- 
silium. ^of Paropliili facile, nsansae- 
tnm, simpiex : Davi andacbsiroom 
et promptum : Charini amore ececam. 
Famabius, 

Ubi ubi erH] In egressn coaversa 
alioquitnr Olycerinm intos. Idem. 

2 Anime mi] Mollis oratio et fsB' 
minea, multis implicata blandiroentis. 
Ait enim, ' Tn modo, anime mi.' Jlft, 
pro meus. Donatas. 

S P. Mysis. M. ^idd esi] H«e ver- 
ba omnia in Vaticano et aliqnibos 
aUis personae Pamphili ascribontor: 
qnod vero sequitur, mihi ie ojfers^ ita 
collocatum legitur, te mihi ojfers: est 
auteni utroque modo iambicns tetra- 
meter catalecticns, si qmid per dialy"* 
sin dissyllabum fiat. Faemua, 

4 Orare, tfc.] Priscianns iib. Xfi. 
ita citat : *■ Orare jussit bera si se 
ames, ut ad se venias.' Bwclerus. 

5 Uoc malum] Amor meus, ant 
Giycerii solicitudo, qoam. nescire 
eportuit nnptias. Donatus. 

Hoc nudum integr.] SoUicitudo sc. 
de nnptiis: declarant vss. 6. 7. 10. 
Bceclerus, 

Integrascit] Integratury qnod ad io. 
tegrain redit, qood repetitor, qneil 



TBRENTII ANDR. ACT. IV. SO. II. 



1127 



liistaaratur. Virf(iUii8, * Rainoqne se^ 
den» miierabUe carmen Integrat/ 

6 SotikUttPier^ Perturbari. liem. 

7 Qmd wUhi «pparari] Appanui, ad 
horroren et timoreni refertur: et 
datifo caftai flubjunctum, cladem et 
perniciem tignificat : ut Virgiliusy 
t Mihi sacra parari.' Idim, 

8 Qmbu$qmdemquamfaciUpot€nt] 
Antiqoi libri potmerai, FaemDS. 

9 AgOy n kic non inoamii miio] Hie 
excittt», comprimit Charinam, ne fo- 
iMnta iraoundiffi Pampbilo preebe- 
ret. Attty si pcenitet te, quantura 
|ue 8ua sponte insanit. Donaiuo. 

Si hk non inatmit stUia] Jipmv^ln 
e9ty ant laas ad mitigandom Pampbi* 
lain. Idem, 

Age ti hic non ineamt sua ep,'] Heri 
oli|>urgationem et reprebensiones fert 
DaVus, Cbarini castigat t «^Mvtlf qua- 
dam eiprobrans, quod irritatum per 
te salis PampliiU animum snis quo- 
^ue qiierelis incenderet. BeecUnu, 
; Inatiga'] Igni fomenta,flamm£ole- 
nm, ' oleum adde camino.' Hor. U 
II. Sat. 8. commotnm irrita. Famah, 

10 Ea rea ett] Id est, nnptias ap- 
parari sensit. Donaiu», 

diyeie] Asseveratio est, si a no- 
mine ejiis incipias, cnm quo loque- 
ris. Idem: 

. 11 Per omnea tiin ad^urodeo»] Ad^ 
auctiTa particula est : ut admirabiU' 
ier^ vakle mirabiliter. Idem, 

Atlptro] £t lioc superest, amissa 
fide nt adjurandnm sit. Idem, 

18 Inim, omnes hom,] tRecte Dona- 
tos bonestatem rovfftfovf hic agnoscit, 
qnod patrem in liac oratione non no- 
miaare, sed significare voluerit Pam- 
philus, In sequentibus, conjugis af- 
fectnm sententiose et graviter, ad 
rationem argumenti retnUt : hanc nii- 
hi expet, fyc, Bceclenis. 

OmiMt homines] Mira.verecundia : 
emnes homines maluit dicere, ut in kis 
qnoqne parentes significaret, quam 
aperte diceffe pitrem^ cnjus metii 



premisit nuptias. et est contra illudy 
8ed vim nt queaa/erre, Donatus. 

Ojimts hominea] Ita dixit de uno, 
hoc est, patre, Omfies hominea: nt 
tdem alibi, ' O coelnm, o term, o ma- 
ria Neptuni.' Nnncquid et co^nm 
Neptuni est ? non utique : sed omnia 
bsec maria voluit esse. nt Virgilins : 
< Omnia vel medium fiant mare.' Id, 

IS Conltgt^] Qn6d vix evenit, con* 
Hgiaae dicitnr. Idem, 

Conteniunt 9iior«s] Recte : et id 
quod matrimonium firmat. Idem, 

VaUant] Hoc est, abeant, rece* 
dant, quia et discedentibns et mor- 
tnis, vale dicitur. ut Virgilins : ' Sal» 
ve seternum mlhi maxime Palla, JE» 
ternnmque vale.' Vel potius ry cd^ 
fuapyv» ^^^ ^aI^ optatums esset, 
considerato patre, irapaib^i^s locntna 
est : et non dixit, qnod intenderat, 
* pereant.' £t attende quam moderate 
pluraliter dixerit, cum significaret 
patrem. Idem, 

Valeant] Rennntiationis et impre- 
cationis est verbum. Idem» 

Valeant] Abeant, facessant. Re- 
nunciationis est, non execrationis, ne 
male optet etiam patri. PamaHua, 

14 Qui inter . noa diaaidium volunt] 
Antiquissimi libri dtscufiimi per s, et 
c, scriptnm habent ; nnde conjicimus 
a discindo venire discidinm, sicut ab 
excindo excidium. quod ita esse ipsa 
vocabuli hojus significatio ostendit. 
nsurpatur enim et hic et alibi apud 
auctores non pro discordia, in quem 
sensum necesse esset hoc nomen ac- 
cipi, si a dissideo Tcniret, sed pro 
separatione violenta, et abmptione 
duornm inter se conjnnctoram. quod 
et hic ipse locus probat, et ille in 
Hecyra : ' Neqoe mea colpa hoc eve* 
nisse discidium, id testor deos.' Et 
Ciceronis ad Atticum libro quarto: 
' Acerbissime discidinm nostrum to- 
lisse.' Faemua, 

Hanc niai mora, mihi adimet nemo'] 
Etsi valeant, banc, nisi mors, nemo 
adimet* Concessio hic est, hoc enim 



1128 



NOTiE VARIORUM TN 



pcr eonceMionein dicitnr. DoMdui. 

Hmcy ntit morsy miki mdimei nemo] 
PtneTerit, ne dicat pater : pro, Non 
adiaiet pater. Idem, 
. 16 /2€«^>tic«] Spiritnm rcYOcat fen- 
snt. Idem, 

Re$ipueo'\ Ut supra act. i. sc. 5. 
* Reddidisti animom.' Famabiu», 

Ne» ApoUinie] ' Haec ez Oracnlo 
ApoUinis Pythii edita tibi pnta, niliil 
potett esse verius.' Cic. ad Brutum 
£piatol.2. Idem, 

Miigis verum] Ant nuvm «fncni, aot 
vmnf dicimus. DonOlMM, 
. 16 Utne pater] Ut ne^ pro ne non. 
Idem, 

Per me etetiese] Stetisaet hoc est, 
eMe, ut Virgil. * Desertaqne montis 
Stat domufl.' Aliter plenum eit. ut 
idem, * Stantet juniperi,et castanose 
birsutap.' Aliter borret. ut, 'Stant 
Inmina fiamroa.' £t Lucilius, * Stat 
•entibus fundos.' Idem, 

Per me stetiaee'} Hoc est, per me 
factnm esse, ne fierent nuptiae. Id. 

18 In proelivi quod est] Qood factu 
fadle esty pronum, declivCy praeceps. 
Farnabius, 

19 QMtf videor? miser, ^c.] Dona- 
tna bic orationem interrnptam Davi 
verbis continnat illo, fortis e$: quasi 
Pamphilus constantiam soam proba- 
ri concnpiverit, cum interrogaret 
Chvrioum : qwevideorl Charinus an- 
tem comparationem snae fortonae in- 
terposuerit, antequam r^ mieer rh 
fmrti» conjungeret Fr. Gnyetns, eru- 
dite sane, eandem Poetae artem for- 
tius expedit. vide notas ejus. Bacler, 

Mieer aque^ atque cfo] Bene, atque 
ego: quia hic amore vexatur. £t 
intolit irapdlio^, Nam volebat Pam- 
philns sibi dici, et fortis : quod illi 
tamen mox dicetor. Hic igitur aliter 
respondet» atque interrogat Pamphi- 
Ins, ideo quod videat impossibile 
esse, palam resistere parenti. Donai, 

Forti» ««] Primos moneo hic esse 
errorem. Legendom, AT/orlts es. Id 
et sensns pottnlat| et probat Vete- 



rom anetoritas ; qnod a nmine tni- 
madverstm usque adhnc faiAse d^ 
niror. £n tibi illam anctoritatcn : 
In ▼eteribos £xcerptb kaee veH» 
legdntnr : Misbr jbqub atqob bgo. 
Bene, aique ego^ quia kic u mart ncMitar; 
etiniuUiparudoxon, NamwotebaiPam- 
phibu tUn diei^ etfortis bs : fMrftUt 
/aai«n mox dieeiur, Haee in £x6erp^ 
tis e Donato. £rgo apnd imrjoret 
nostroB hic locns non ita legebatar 
nthodie ; nam scriptnm salteai ftiertt 
ET FORTis; sod profccto in£xcerp- 
tis error est ; qni enim illa noiiis 
consarcinavit, scripserat, non nr ior- 

T18 ES, Sed, AT FORTU BS ; lioe BeBSOy 

scilicet : Fofeor, inqnit Charinns, ette 
te miterum itidem ui ego jmm; atti? 



ts 

C- 
Itl i 




FORTI8 ESy ego autem injbrmior jnwIs» 
Faber. 

20 Scio quid conerel Sensns est^ 
Scio quidem quid coneris : sed 
efficere possis, nescio. Donaiue. 

Scio quid conere] 81 PampUU es 
persona, cum eipcnfttq. dicitnr : si Qia 
rioi, simplex landatio est. sed t 
Pamphili est, hoc significat qnod SO' 
pra, * £x onis geminas milii coBficie 
nuptias.' Sed .non essc 
Pamphili, ex subjectis ostenditnr 
Idem, 

Scio quid eonere'] Frustra Donatni 
putat, haec alii qoam Pamphilo tri 
buendaeste.cetera explicatioplacet 
Bcederut, 

21 Hutc, iion tHn kabeoy ne errea 
Deterret etiam nunc Cbarinum, nt e 
ipse adjuvet Davnm, ne Pamphil 
nnbat Pbilumena. £t eodem senso^ 
utitur Davns adversns Cfaarianm, 
quo supra, * Quasi neoesse sit, si 
hnic non dat, te illain nxorem dn- 
cere.' Dofia^Ms. 

Htttc, non tibi habeo, ne erret] Vel 
ut etiam pro se Charinos aentiat, 
hocdicit. Vel nt solent servi con- 
tnmaciores adversnm amicum domi- 
ni« quia nuper a Charino accosatus 
est : vei quia, et quid dicat non ha« 
bet, et videt tacendom hoa ete» /<(« 





TERENTII ANDR. ACT. IV. SC. II. 



1139 



22 Sat Meo] Qaia dilatio facta 
est, Jdem, 

C. Sat haheo, P. qvid faeie9 eid: 
D. dies mUd ut sit eatis vereor] Ita 
bsec colloca ez 1. s. dies tittAt hic ut 
satie sU vereor, et Tersiis procedit, qai 
est ejaDdem generis cum superiore, 
aliter impeditns est. Faemus, 

Ot sit satis'] Ut, pro ne non. i>o- 
natw». 

3S Ne vaenum esse me] Ne, pro ne- 
dan. ant adverbinm est prohibentis : 
nt sit, ne wm, Sallnstins secundo 
libro, ' Ne illa tanro paria sint/ pro 
nednm. Idem, 

24 Proindskmevas amolimini] Amo» 
Uri dtcnntnr ea, qnse cnm magna dif- 
ficnltate et molimine snmmoyentnr 
et ttfUinitar e medio. sic dtxit qnasi 
odioso et molesto. Discedere dicitnr, 
qni facile abit e medio : AmoHturf qai 
▼ix recedit. Idem. 

Prsinde hinc vos amoUmini] Moles- 
tom impedimentoni ex rei magnitu- 
dine jacentis in medio, et ideo impe- 
dientibnssedixityilmoKmtRtAific, non, 
abit^. Idem.' 

Ptoinde kine vos amoUmini] Spe in- . 
jeeta etiam domino imperat servas 
callidos. Idem, 

Proinde hinc vos amolimini] Consi- 
liH meis et expeditioni gravis ac mo- 
lesta est hsec Testra apnd me mora, 
qnin amoyete yos, si fieri potest. 
Famabius. 

• Nam mihif tfc.] Utrum hoc vere di« 
cit, an fingit, qni adbnc. consilinm 
■on inyenit qnod narrare possit. Ho- 
nishM. 

25 Hanc] Glyeerinm scilicet. et 
cnm miseratione puellae,Aiijic. Idem. 

Qmo hine te agis] Ut tarditatem. 
discedentis ostendat. Agere se enim 
et tardi et tristes dicuntnr. Sic Vir- 
gilins, 'Amissis remis atqne ordine 
debilis nno, Irrisam sine honore ra- 
tem Sergestns agebat/ Idem alibi : 
* Eece gnbemator sese Palinnrus age- 
bat.' Idem, 

Qm hine te agis ?] Admonitio disce* 



• 
dentls, nt solet. nam a qno discedere 

desideramus, admonemus enm quo 

vadat, vel qno eat. Id facere per 

interrogationem admonetDavusCha- 

rinuro, ut ipse abscedat CharinnS'! 

qni nnnc nltimus remanet. Idem, 

Quo hinc te agts] Admonitio obli- 
qua ad haerentem non sine t»dio 
Charinum, ut discedat stnpidns : 
agnntur enim brnta. Famabius, ^ 

Vemm vis dicam] Pro initio sedols 
narrationis hoc snmimus. Ac sic re- 
spondet Charinns, tanquam qui intel- 
ligat, non dicere velle Davnm quo 
eat : sed id agere nt abscedat. Po- 
natus, 

Verum vis dicam? tmmo etiam nar' 
rationis incipit mihi tatttiofi] Sensum 
Donatns et Eugraphins tam obscnre 
aggressi sunt demonstrare, nt vix in- 
terpretis partes satis b. 1. tutentnr. 
Hoc antem videntnr volnisse dicere : 
com Davns amoliendi Cbarini cansa, 
interrogasset, ' Quid tn, qno binc te 
agis?' atque is, non animadverso 
Davi proposito, nescio qnam narra- 
tionem vellet incipere, (id enim notat 
prooeminm ; * Vernm yis dicam?') 
Davns, tmmo etiam, respondet, narra- 
tionis incipit mihi initium, rejiciendp 
ejus narrationem sdlicet, nt intem- 
pestivam et imp«rtnnam. sicnt En- 
graphins qnidem pntat. sed Donatus 
yidetnr existimasse, haec postrema 
snbmisse et lente a Davo dici, in Cba» 
rinnm. £go prius illud Charini, tervm 
vis dicam? gestn et pronnntiatione 
adjuvandum arbitror, pon tam nt di- 
cere vellet, quo se ageret, sive qoo 
itorus esset, qnam nt suain cansam 
denno commendare Davo tali exor- 
dio iWtamKf studeret. Davns, qna 
erat sollertia, tmmo e^tam, inquit, 
jam scio quo tendas : jam fiarro^toata 
tuae (hac enlm voce soiienne illud ex« 
ordium perstringit) incipit mihi ini» 
tium, nnde Charinum, quod cum ap- 
paratu voluerat dicere, confessione 
rovvdfioys in compendium niittit, et 
^ifid me fiet? interrogat« q. d. ante- 



»30 



NOTi£ VARIORUM IN 



qiMUii btnc discedain, ex te toIo 4m* 
cere, quid tpei sit niiki reliquoni 
iibiqiie cautam nieani coramendare. 
in potes efficere, ut ducam Pliilume- 
paB. B4Bclenu, 

26 NarratiinU» inciftU miki iniHum] 
Narrationis, scilicet, qno eat. qoia, 
Verum vi$ dicotn, velut procemiam 
parratnri ei^t. Domitus, 

Quidmefiet?] Quid igitur ? inqnit. 
quid de me fiet ? Ab eo hoc, qnasi a 
jocante, pronuntiandum est. nam sic 
Uli imprudens respondet. Jdem. 

Quid WM fiei] De Philnmena du- 
ceoda. Idem, 

27 Eho ttt impudenti] Pioprie Cha- 
rino dixft impmden», quasi insoiita et 
Binlta poscenti. quippe qui et spon- 
aam alienam petere ansus sit, et non 
satis babeat, per Davnm sibi nMram 
praestitam Pamphili nupUarum. Id, 

Quod tibi dieeuUum addo] Dieadamj 
lioram. et est dvofc^(r/Mi. Dieeuiam, 
boc est, tempuscttlnni : et snmitnr ab 
eO| quod est hae die», DtemZa, mo« 
ra, et qoasi parva dies. et dMcidaiii, 
in qna scilicet ambias, qnantnm po« 
teris, ad dncendam Philnmcnaiiu 
Vnlt enira se Davus adjnvari per 
Charinum et Byrriam. Idem, 
- 28 Promoveo] Differo. Idem, 

Promoveo nnpHm] MenioriterDa- 
vns : scit enim illnm his verbis pe- 
tisiie, ' Saltem aliqnot dies profef, 
dum proficiscar aliqno, ne videam.' 
Cttjus rei oblitus Cliarinns, etiam nt 
dncat nxorem, petit. Idem, 

Promoveo niipitas] ProtrahO| differo. 
Famabiua, 

29 Ut dueam'] Scil. fac quseso, ef- 
fice: seqnitnr : ridioifliim. Donatnt 
snbandit hominera: al. caput: actio 
autem et gestns facit, nt idem sensns 
emergat qiii ante, eho tu impudenBf Scc, 
negare vult qnod rogatur Davns, nt 
intendat Charini indnstriam. Bced, 

Ut diicam] Sc. Philumenam. Far- 
nabius, 

Ridiculum'] Deest, hominem» Dona- 

tttS. 



Si qmd poteritf] An snb. sc. meam 
cansara jnvare ? an irr/x^faa>ri«M> : 
si qnid poteris venire, id est, si qvo 
Bodo poteris venlre ? BeKlenu* 

30 Attamen ti quid] Sc. babneris : 
hoc enim praecessit : repetit mox : 
'siqnid, domiero,' id est^si qnid ba- 
bueris, et ad roe rennntiare Tolneria. 
Idem. 

AgCy ociitam] Vix concedcatis, 
vix consentientis est, Age, ocnJaM. 
Donatns. 

31 Dtcm exeo] A Gljcerio scilicet. 
Idem„ 

Dum exeo] Sc. ex dooio Oljfcerii, 
in qnam nonc ingrediebatnr. Beede' 



Ita faeto opu» e»$] Lege cx ratione 
Tersns et libro scripto, tla faeto ert 
opu», FaemuB. 

ScKNA III. Senarii snnt lambid. 
vs. 6. Mss. omnes: doferem. ▼«. 8* 
mins: maliHa atque attutia, alter: 
memoria atque induetria, Argevtera- 
tensis, memoria aique astutia, ts. 9. 
omnes : ^titdiiam ineepturm» e»t ▼&. 13. 
nnns : Tiita »i opu» sU ad kerum jur»' 
jutandomihi, alter: quia forte m opu» 
»it ad herumjur^wrando mikL Argent. 
quia siforte opu» siet ad herumjueptran- 
dum mihi, sed rh jw^raMdumy prima 
sui parte est a secunda mann. va. 17. 
omnes: quid e»t? vs. IBt nnns : rfpiidio 
quod conoilium primum iniend, Bcecler, 

NihUne e»»e proprium cuiquam] Heta 
ocena adminiatraHonem doli hobet^ fno 
JU ut deterreatw Chreme» fiUam »uam 
PamphUo dare, Et vide non m int me s 
parte» in hac comcedia Mysidi aHribuiy 
hoc e»t, pertomefeemineee: »ive hc»e per- 
»onaH» viri» agUur, ut apud vetere» ; »voa 
per muiierem, ut nunc videmu», Donat. 

1 NihUne] Nf, adverbium percnnc- 
tantis. Idem, 

NihUne e»»e proprium cuiquam] Om- 
ne quod baberaus, aut mntnnm est, 
aut proprium. Ergo proprium, pet^ 
petnnm : nt Virgilius, ' Propria bvc 
si dona fuissent.' Ergo nihil nobit 
propriara esse potest. qnod enim non 



TERBNTII ANDR. ACT. IV. SC. III. 



1131 



(«aty fiec csse quideiii poteit. aiit qaod 
eripi petest, aoa est nostnim-: niii 
iUe qtt« eripi nos posstiiit, ut sa- 
pientii, Jastitia, pmdentia: quse for* 
Uwa aefae dare, neque eripere rni* 
qoain polett. £t slniil hoc ipsnm et 
a re, et a persena bic osteudit. A 
re, AsJUIm ene pr^ftrium t A persona, 
Ciisfiiaiii, pin0|prtaiii, perpetuun, nen 
temporale ac oHituum. Idem, 

Frvpruias anqumk] PecnJiare, per^* 
petUHni, sincernm. nt infra act. ▼• 
9C* 6. ' Cum sciam, nihil esse in vita 
proprinm mortali datnm.' Liicil.apud 
Non. Jib. XXVII. Bffiaioy ottSky h fii^ 
iomei 9^Mi9, Meaander. Farnabius, 

Dlvestram ftdem] Adniirantis ad* 
verlMlm ciun exclamatione. Fidem 
dixlt opem et ausilium : nt, ' Tyr« 
rhefiaiBqne fidem.' Donaius, 

2 Sumuimm bouum eMte] Mire, pro 
pleBO. £t nentro extulit, npmmiNs 
bamum. Idem. 

S Amicum, amatorem, vtmjn] Ami' 
cu9^ aniaM est : Amaior Tcro, corpo- 
rif. Boa «it|n continoo amator est, 
qni bene vuit. nt, Dido amavit qiii- 
dem ^neam : sed non et amica foit, 
qan ait, * Non pottii avulsum divel- 
lere corpot, et/ ondis Spargere.' Et 
iton Catullus, ^ Cogit amare magis, 
•ed l>ene velle minus.' Et est hic 
officinm et blandimentum. Amato- 
rem et vimm dixit ad discretionem : 
nt pcr ea qnse ennmerat, maritnm 
ostcnderet. Idem. 

4 Paratum] Paratum dixit ad om- 
nea affectns, qoicunque de proximo 
esae possnnt, et maxime ad Homeri- 
ca» tententiam respexit : *Eirrop, itriip 
<rO fUN iovi «trr^ udt w&rvia /xfrnipt 'H8^ 
umaiynfroSf <rh 94 fwi $a\«pi»s irapaKohris, 
Idein. 

Verum ex eo] Id est, Pamphilo. Id, 

Nune miaera quem capit laborem] 
Cum admiratione pronnntiat gum, et 
cnm exelamatione quadam. Idem. 

Quem eapit dohrem] Mnlti libri 
tcriptl, etiam antiqoi, babent, ptem 
oapii hbmrem? ita legit et Donatus, 



licet variare videatur, ita Engra« 
pfains, qni hic laborem accipit pro do« 
lore, sic nt pericnlum pro tempta* 
mento. Faemus, 

5 Dolorem] Dotorem distinxit pro* 
be: et post intnlit separatim qnod 
seqnitur, ' Facile bic plns mali est/ 
in dolore et metn scilicet amittendi, 
'qnamiUic boni,' in volnntate reti- 
nendi. Donatua, 

Facile hic plua mali est^ quam ilUe 
boni] FacHe, adverbium confirinantta 
est, id est, liquido et manifesto. Ve- 
teres dicebant, /octk, pro certo. Ut 
Cicero, * Illius civitatis facile prin- 
ceps.' Idem, 

Facile hic pius maU est] Plms moHf 
in dolore et metn, nt diximus. Idem. 

FacHe hzc plus mali est] Certe plus 
doloris exoritnr a metu amitteadiy 
qnam fnit gandinm in volnptate et 
spe potinndi. Famabius, 

Quam ilUc boni] lu snmmo bono. 
Dicit enim, ex bonis qnas bona existi- 
mamns, plns nos mali capere, cum 
autamissuros nos credimus, aut amit- 
timus : quam boni, cum habemns. 

I>Ofl<ffl». 

Quam Hiic boni] Id est, in amico, 
aniatore, et viro. Idem. 

6 Mi homof quid istue obsecro esi} 
£x Mysidis verbis, quid Davns fkciat, 
demonstratnr. Idem, 

Quid iatuc obsecro est] Involntnm 
pnernm portabat Davos : et ideo di- 
dt molier : < Qnid istuc obsecro est P 
Tum ille evolvit paerum, et pro- 
fert : qnem postqnam expedivit, tnm 
illa dixit, * Quo portas puerum ?' Id. 

7 Qttoporios puerum] Glycerii in- 
fantem involntom profert in sceaa 
Davns, traditque ancillse, qnasi pue^. 
mm mater ante Simonis fores exponi 
curasset. Famo^iiis. 

Mysis, nunc opus est] Hsbc scena 
actnosa est. magis enim in gestn, 
qnam in oratione est constituta. I>o- 
natus, 

MysiSf nune opus est] Properantis 
et impense agentb Davi verba moa- 



1132 



NOTiE VARIORUM TN 



strantur. Idem, 

Mifm mcnc cjm» ett, ^e.] Sc. ad id 
qpod geqaetar, ut orationi me» snb- 
servias Terbis : id enim inter ap- 
paratum doli distulit in sequeutia. 
Beeclenu, 

' 8 Exprtmpta] In medium prolata. 
DonmtuM, 

Exprompta memorid] Ut videantur 
oon ex composito et stodio prsemedi- 
tati dolum hunc dolare, sed ex tem- 
pore omnia facere ac dicere. ut mox 
•c. 6. * Paulum interesse censes/ &c. 
Famabiiu, 

Expromta memoria atque astutia'] 
Pro memoria legendnm omnino nuii»- 
Ita, qua voce.uulla est ad hanc rem 
aptior. Sic in libro Vaticano scrip- 
tum, sic in Basilicano; sic et Eu- 
graphius legerat in snis exemplari- 
bus : id et Faernns monuit, et Faer* 
num nemo audiit. Ipse autem audio, 
et sequor libens. Faber, 

Memoria atque as^u^ta] Memoria, 
ut praecepta Davi retineat. Aetutia, 
ad agendum strenue qnse imperet. 
Donatus, 

Memoria] Simpliciter magis, ut 
Diemor sit Davi pneceptorum. £t 
memoria, modo pro intelligentia. ut 
Virgilins, 'Instamus tamen immemo- 
res.' Idem, 

Memoria atque astutia'] Liber Vatt- 
canns et Basiiicanns, pro memoria 
habent malitia, et aliqui alii* ita legit 
et Eugraphins. in aliquibus corrupte 
legitur militia, Faernus. 

II Ex ara hinc iume verbenaa tiln] 
Ex arUf scilicet Apollinis, quem 
S^AioK Menander vocat, ant quod 
ApolUni comoedia dicata est : in cu- 
jus honorem aram constituebaut| 
comoediam celebrantes. Apoliini er« 
go conioedia, Libero patri tragoedia. 
Donatus* 

Sume verbenas iUn] Verbena^ qnasi 
herbenaf redimicula sunt ararani. 
Idem, 

Tibi] Th tibif quasi gestum quen- 
dam et motum itomacbantis babet : 



ut alibi, Quid ti» iibit Et tihi ntm, 
dixit : non, tibi nbsteme. Idem. 

Exarasumeverbena»] Fer6eiMe, suot 
mnoes herbae frondesqne fest» ad 
aras coronaodas. vel omnes berbae 
frondesqne ex aliqoo loco paro de- 
cerpts. Verbemg antem dictae, qoasi 
herbentgy sic Meoaoder * KOAE^C- 
CTMYFPTNACXXHCAIeTelNe.* Id, 

Ex ara hinc sume] lo sceoa, ioqutt 
Jnl. Scalig. i. Poet. c. 21. duae Aie- 
runt ane ; Dextra Baccho in tragoe- 
dia: ApoUini in Comoedia. Sioistra, 
ei ctti fiebant ludi. in iis aris ver- 
benas imponebantur Apollini, ut est 
in Andria Terentiana, Baccho he- 
derae. Farnabius, 

Verbenas tibi] Verbena est icpojSe^ 
rdyri : sagmina prisci vocabant. Hac 
de loco sacro Capitolii sumpta coro- 
oabantur feciales, et Pater patratns, 
foedera facturi aut bellum indicturi : 
hoc nomine et omoes sacrae froodes 
appellantur. Idem, 

12 Quamobrem id iute «on /ads] 
Tute tuuc dicitur, cnm prooomeo ad 
eam revocatur pcrsooam, a qna so* 
mitur. ut verbi gratia, cum dicimusi 
* Tu lege ;' ille nobis respoodeat, 
' Cur tute ooD legis.' Donaius» 

13 Qiita, si forie opus sit ad herum 
jurandum mihi] Sic locntns est ut ex« 
plicari atque intelligi ooo possit« aot 
enim deest jus, ut sit JKrandiaii pro 
jusjurandum : aut (ut vulgo dicitor) 
juramenium, £t opus est iUam rem: 
noo opus est Hla re, Idem. 

Qttia si forte opus ad erumjurandum 
mihi] Post opifs deest verbnm sUf 
qnod in omnibus scriptis est, et vide<* 
tur necessarium. Faernus, 

Quia si opus sii ad her, ifc.] Duo 
agit poeta : primo, ut specimen ser« 
vilis calliditatis ostendat ; deinde, ut 
tMO-vpTuc&s traducat. Cavillatiooes 
istae io jurejurando ooo dissolvnnt^ 
sed distringunt perjurium. qnod pro<* 
posito pejerandi constat. itaque an- 
cilla, nov€e religionis exprobratione, 
veterem malitiam nuoc quoque S9 



TBRENTirANDll. ACT. IV. SC. IV. 



1188 



ignoscere haud obscnre indicat. 

• 14 Vi liquido possim] Liquido, pare 
et manifeste. Nam qo» snnt pura 
et defscata, liquida sunt. Donaius. 

* Uquiio pMMm] Sincere, pnre, sine 
exceptione, aut congcientiaescmpulo. 
-jPamaMaif. 

. 15 Nmoa fiimc rHigio\ Bene. jusju- 
randnm metnere servum, monstri 
aimile est. l^oncrfict. 

Nofoa maie rdigio'] Servnm nolle 
jnentiri, nova religio est. Idem, 

Now re%to] In servo et suhita, 
Idem, 

Nova nune reUgio] Hunc versum 
cltat Angosttn. i. 1. c. de ordine. 

Cedo] Porrigentis est roanum. Do- 

- 16 'Porro inielligas] Porro, modo 
edveitilam est ordinis : alias tempo- 
ris. Idem. 

17 Pro JuppUer, M. quid] Addatur 
veirbam est, ex o. I. s. ita ex quid d 
elisO} factaqoe Bynaloepha, versus 
procedet. Faemus, 

S^^onsa pater intervenit] Mire non 
dixit, Chremee: ne quum dixisset, 
qnis Cbremes ? rursus hic responde- 
ret, tponsae pater. et non temere hoc 
facit poeta ; nam promiserat se re- 
ditamm domnm Chremes, * Domum 
nedo ibo : ut apparentur dicam : 
atqne huc renuntio.' Donatus, 

18 Repudio consilium quod primum 
intenderam] Antiqui libri ita collo- 
tant, repudio quod consilium p. t. Faer- 
ious. 

* Quod primum intenderam] Verbum 
« venatoribus translatum, qui retia 
intendont ad feras captandas. Quia 
ergo parat Chremem et Simonem 
fallere, inienderam dlxit. Vel a sa- 
gtttis atque arcu. Donatus, 

19 Nescio quid narres] Bene narres, 
Ndrrare enim aliena, et qnae nobis 
non sunt necessarla, dicimus. Idem, 

' Ego quoque] Bene ait quoque : quia 
kt Chremes veniebat. Idem, 



' 20' Tuut subservias] Recte, ut sub- 
eervias, dixit. non enim tantom lo- 
qaitur Mysis, quantum Davos. Idem, 

21 prationif utcumque opus sit ver" 
bis] Tnis verbis oratiooi mese. plura 
enim loquetur Davus, inde orationi 
dixit. illa subsequetur, ideo verbis, 
Idem, 

Vide] Cauta esto, intellige, specta. . 
Idem, 

23 Quod mea opera op, sit v,] Vide« 
tur recto casu accipiendum : ob quod 
mea opera opos sit vobis. alii sexto 
casu nialont. Bcecterus. 

Aut tu plus vides] Si sapis, intelli- 
gis. Donatus, 

24 Manebo] Nam dum ejus astutia 
opus esse dixit, itemqne orationi verbis 
sa(6s€rnre ju8fiit,manere etiam voluit. 
hinc respondet illa : manebo, Boecle- 
nis. 

Remorer commodum] Remorer, re- 
tardem, retlneam. Remorari a remo- 
ra pisce minutissimo, qni naves re- 
tinet. nam Grsece ix^vrits vocator. 
Donatus, 

ScENA IV. Senarii soot lambici, 
nisi qnod in ono et altero varietas 
codicom dobitationem affert. vs. 11. 
doo Mss. nostri : qui hic n, al, videam. 
vs. 12. omnes : dieturane es quod rogo 7 
vs. 16. omnes : mulier si faciat merc' 
trix, V. Faern. vs. 26. omnes : cujus 
nostri? vs. 34. doo non habent rh 
Chremes, vs. 37. unos : jamnunc ego 
in mediam viam, vs. 42. omnes : eho 
obs, vs. 45. nnos: an hic tu omnia? 
alter : hac tu omnia, tertius : ha non- 
dum omnia, vs. 50. ut edidimns. vs. 
51. nnns : attigas : duo, attingas. vs. 
54. omne^, omisso r^ hem, tantnm, 
prctdiceres, vs. 55. omnes : paululum, 
Bceclerus. 

Revertor] Adest nunc ipse Chremes, 
cujus causa scena fraudibus instructa 
estf ne promissas compleat nuptias, Do- 
natos. 

1 Revertor] Summo artificio Chre- 
metem circnmvenit Davus, qoo iilum 
a nuptiis de(erreat..Fani«i&tM«. 



1134 



H&TM VARIORUAf llf 



3 VtJwbmM aceimj Becte Jnbmm : 
q«ui summa potestai BnpUamai ui 
patre paeUaB ett. DomUu», 

Utjubeam aecern] Se. sponMm et 
cognatoft in domom Simonis. JBaBde* 
ntf. 

Sed quid hoc'\ Non interrogantis, 
sed mirantit et non intelliii^entift est. 
et apparet enm noo oculis prins, 
qoam corporis offensn puerum sen- 
sisse latenteni. DotuUus* 

S Puerherele eii] Omativa parti- 
cnla est Hercie, Idem. 

MuUer] Magis qnam Mysis. Idem, 

MuUer, tun* afpoeuUti] Annotatnr 
apod Donatum : * Mulier magisquam 
Mysis.' Sed qnoniodo potest hoc 
dici, cnm Chremes ignoraverit, cajns 
esset liaec ancilla, nednm qno voea» 
retnr nomine ? itaqne postea demom 
agnoscit Glycerii ancillam esse. yt» 
17. ' Ab Andria ett ancilla h»C| 
qnaatnm intelligo.' BeBcUrua, 

UU iUic eet] Davnm qnaerit, qni 
Bonc abscesaity ut et ipse de foro 
Tenire Tideatur. Dematue^ 

4 Nou wiiki respondes] Bene, nom 
reepondes, Se enim memor est veti* 
tam qvidqnam dicere, nisi anbserviat 
orationi Davi. Idem, 

5 ReUquit homo me] Mire hominem^ 
non J>atnun dixit : nt etiam si andiat 
Chremes, incertam personam homi- 
nis audiat, non Davnm. Idem, 

Homo] Davus, qui recesserat, nt dt 
foro venisse videatnr; namqne hoe 
agit, ut ipse videatur simplex et ig- 
naras, atqne nt Pamphili amor pro- 
datnr Cbremeti. Famabius, 

Di vostram fidem!] Adverbium ad- 
mirantis cnm ezclamatione. Donatue^ 

6 Qutd turhes est apud forum] Uaec 
verba sunt venientis de foro. Idem, 

Quid UUc haminum UtigatU] Legitnr 
eiUiigat, Idem. 

7 Tum annona cara est] ComminiS" 
centis est potius, quam alicui refe* 
rentis. Idem, 

Quid dicam aUud] Hoc post specta* 
tores. Idem, 



Qttt4 dioam aUud naetia'] Hse «d 

spectatoret conversns dicit. wasa^ 
qoe ipee technom iodi^a. in tfatatro 
enim ooiues onuiia reseitcBM: itt 
ut, qnat personae ooHoqnentcs se h^ 
vicem celant, spectatoribas patere 
debeant. BwcUrus, 

8 Cur tu obsecro hic me soiam] *Aff«- 
aiAwfitrtt tertia. Do mtnS k 

Cur U olmero, tfc,] ApoHepesit, eh' 
strnente illi os Davo et mollA simni 
interrogante. Pamabius* 

FabuU] Fabalam ae dictt andira^ 
qai rei principiam ratioBenque igDO- 
rat. Donatus, 

Eho] Eho interjectio cat vel 
principium animadversioneBi Ib it 
poscentis, ant repente cernentii. A 

10 Quem igitur regem] Post 91»», 
o. 1. 8. habent pronomen ego : qntd 
in seantioBe iB nntam ayUabam con- 
trahendnm, et per synaloepliam alf^ 
ciendnm ett. Fa^ii». 

11 Qui hU amtxeiR dUmn vlieo] 
Caliide affirmat oon sibi visam GIh» 
mem» cnm et praeviderit venienttBi) 
et pmsentem videat. DonatusL 

QuihU neminem aUum mieo] Its et 

Donatas ; sed o. L t. TereafU eadiomft 

Faernns. 
Qui lUc nendnem aitam, video] Diaai^ 

mulat sibi visum Chremetem. Farmab» 

Miror unde ait] Miror veteres «aai 

itad«, pro netcio ponebant. nam 

admiratio ab ignorantia detceodit. 

PiautiM, * Ne quit miretur qni «im, 

pancis eloquar.' Donatus, 

Miror unde sU] Dilutum nimit estt 

videtur Donati rh neacUf qao mtror 

unde expiicat. Davoa enim admi- 

rabundus vultiun cogitantit praefert, 

et inquirere se ostendit, unde tit hic 

pner. BeecUrus, 

12 Dicturan quod rogo] Liber Vic* 
torianus, diciuran es : alii omaeai 
dictura ne et, itaque Priscianns citat 
ibro XV. vertos autem susteotatur vtl 
abjectione t ex es, vel d ex quod, 
primo modo, secundus pes erit ana- 
paestus, tertius iambut ; aitero secun« 



TERBIfTII ANDS. ACT. .IV. SO. IV. 



1139 



dm erit iamlNM» terUus anapsstiuu 

FdUMHItf. 

. Au} Interjectio consternatn niii* 
lieris. DoHaiw. 

Omcede ad dexUram] Et bene deoB* 
teram, sinistFa enim venit Chremes : 
et Don vnlt proximQm ei Cbremeteniy 
sed joxta, snpra enim dixit, 'Ego 
qnoque biac dextera venire me ad* 
•imnlabo.' Pematue, 

MM9!ienml A. sinistra enim stabat 
Chremesy qnem omnia audire nondnm 
vnU* ^aquippe clare, alia dici jubet 
«afkprease. Farmbiue. 
. 13 JDehraa: wen tuie ipee] Deest, 
eam mihi dedisti. Sed et. snpray et 
naae iotartnrbat Davus, ne mulier 
totMB dicat. DomUkj. 

^em tuU. Hfee} Subroissa voce. Id, 

Verhm n ndhi niuun] Accommo* 
daie comminatur Davus : pene enim 
Mjaia uiiiyersa narrabat. Idem, 

Verlmm ai milu] Hoc ip»e voce snb- 
niiaaa. Famabtue, 

XA, Prefterqiattm qued te rogo] Hoc 
est, sensim» et nt senex sentiat, pro* 
nuntiari potest. Donatue, 

FaxUf cave] Gestu comminantis 
est, et vultu : iit suspenderet eoauDi- 
nationem, deinde inferret geatnm* 
Ord«^ Cemefime. Idem. 

15 MiUe dioie] Cum contemptn lo* 
qnerisy convitinm facis. Apparet 
ergo, Maiedieia lentius esse dictam» 
qoam aukynngit, J>ic clare. Idem. 

Jfoif dici»] Nove Maie dicie pro 
comminatione posuit, qnum pro con- 
▼itio aoleal poni. Nisi forte, qnia 
contamelisp. genus est comminatio. 
Qaidam potant esse unam personam, 
Davi aeilicety dictum supenus Mjsi* 
dis, non satis manifestum Chremi, in 
maJedicti aimilitudinem derivantia. 
Idaa. 

Ua4»ett ? dic ckure] Hic ezpressius 
dixit. Idtfat. 

IM«, eet? die cUare. M. a vobie] 
Noia fdrerinveniaslibrum ullum scrip» 
taoi^ qui non babeat, a nobie : quem- 
odfliodam ctiam Donatus legit, ita 



dicens, * Quia,' &t, Ceteram qai 
a tobia legunt, ex eo falsi sunt, qnod 
unde eaty accepemnt pro, a^ eat» 
qnod ai ita iatelligeretnr, jam ii« 
lud quod infra dicitur, 'Cedo^Ca* 
jum puerum bic adposuisti ?' nt 
geminatnm, supervaeanenm esaet» 
Duo ergo Davnm interrogare dieen^ 
dum est, unum uiide sit pner, id 
est, ex cuJQs domo exportatns, ad 
qnod Mjsis respondet, anobia^id est» 
ex domo nostra : ut revera erat : al* 
terum, Cujum pnerum adposuerit 
ante aedes Simonis : ad qtiod iUa 
respondet, Pamphili : quod ver# 
Pavus Mysidem, cnm respondisset^ 
a nobvij impudentiae insimuiat» ad id 
respicit, qnod infra dtcturus erat, 
* Quem ne ego heri vidi ad vos ad- 
ferri vesperi ?' in eo enim videri vnlt 
eam accusare, quod puerum, at ipse 
vult credi snppQsitom Glycerio, ad« 
posuerit ante «tdes Simonis, tanqoam 
fiiinm PamphUL Faemua. 

A vobia] Qtiia a vobia parum intelli* 
gebatur, hic addidit raorem meretri* 
cis, ut vel sic intelligat seaex. Htnaf • 

la. 14. li Lentius qnaedam a My« 
aide et Davo dicuntnr : quibus rap* 
tim ad occultandam fraudem jnges* 
tis, Davus instat interrogando : unde 
eaty dio clare? rh nude dida, qnod 
praecedity aliqui Davo tribuunty teste 
Donato, sed cum aliter, quam ille 
facit, expUcandum foerit. quasi sci- 
iicet illud, deliraa, non tute ipae? Mysii 
clare dixerit ; dictique veritatem Da- 
vus in suspicionem maledtcti a de» 
prehensa et irata muliere verterit. 
Tota haec scena est actnosa : et plu- 
rima ostendit vultn» gestn, prouuntia* 
tione. Bweclerua, 

16 AftruiB vero] Saepe ad ^fweiaa^ 
refertur. Donatua. 

Impudenter mulier ai facit] Bono 
ordinelocutusest. priiuo enim, causa 
impndentise natura est, deinde con* 
ditio. Idem, 

Mirum vero, impud,] 'Bipavtla est, sed 
cum indignatione cotijuncta, qnae 



113G NOTiE VARIORUM IK 

einmpit Ti. 18. BmeieruM. ^c.] T^ sMtn tti»m Doaalas «t Mm* 

17 Ab AmdriA esi ameiUm Atfc] Effe« grapbias agnotcuBt. interrogat m- 
eitqood volebat DaTos. naoi iotel- tem crebrios, ot nonien Pompbifi 
loiit Cbremet, ez qoa sit Pamphilo Cbremeti incolcetar. qoi etiaai stotia 
natns poer. Dono^ot. hoc aodito, Teloti io plenani rei noti- 

18 Ademu vidimmr wbis eaae idomei] tiam dedoctof, recte egm aemeper^ io- 
Idemeus ent aptos ad ooinia, et bona, qnity/mgikaMmmpiims, Bcedems. 

et mala. /dm. /fm / qmid ? PmmtfkUi] Apparet 

Adeom'] Adeone, an adeone ad molierem resiri et PMmpkUi lentkis 

eom ? Idemt, pronontiasse, qoam Davos Tellet : et 

19 /s pdlnu sic iUmdaiis] Et iUmds ideo nooc repetisse nomen otilit et 
tn te, septimo caso: et iUmdo te, acco* PamipkiU, Donatos. - 

sativo dicimos. sed in primo soper- Hem ! qmid f PmmtpkUt] Dnas res 



▼acoum ett : ut tit, qoibot iUodatis. operator Davns simol,et ntignarissi* 

Idem. mum se ostendat, et nt Pampkilot 

Vemi in ientp&re] Cnm provisos sit, nominetur. £t argote repetit noaMi 

Interveniste putaf. Idemt. Pamphili ; qoasi per indignntioneHi, 



Vemi in temp&re] Opportone. nos nt soceri aoribos, adolescentis ■oaea 

sioe prsepotitione dicimus, iempore et iocolcet. metoit enim, ne noo andiat 

iempsri, Idem. velut senex. Idem, 

20 Propera adeo pmermm toUere] Hic PampkiH] Repetit nomen Pamphi- 
▼ersos clare dicitur : teqoens, ne se- li quati cuui indignatione : verom ot 
oex aodiat, preste. Idem, id diserte audtat Chremes. FmrmakiMa. 

21 Cooe quoquam ex isioc exeesms 27 Prrfrrjrn trwprr/iifjn fcaiaa^iii] 
loco] Necestarto Davos retinet Myti- Et htc efficit qnod yoloit Davoa, at 
dem. nondum enim omnia audivit Pamphiii Chremes poerum esse cog- 
Chremes, nondum comperit unde sit noscat, et recnset genernm. DommtML 
mulier, et puer de qoo sosceptos sit. Has] Id est, hujnsmodi. IdemL, 
ExeessiSf pro excedas : nt faxiSf pro 28 Ofacimms amimuuitertendmm] 'An- 
facias. Idem. ouAmTiois quarta. Donaius, 

20. 21] Clare jubet puemm tolli Qmid clamitas f] Clamavit enim Da- 

Davus : cui cum parere Mysis vellet, vus, ut puerum audiret Chreraes. 

non audiente sene, mone, inqoit, eave Idem. 

quoqmef tfc, Boeclerus. 29 Quemme ego keri vidi ad mos ad- 

Cave, ifc.] Hoc ipse voce snbmissa. ferri vesperi /] Vult negando irritare 

Famalnus. mnlierem ad confirmanda qnsB vnlt. 

Excessis loco] Excesseris, excedas. Idem, 

Idem, Quemute ego keri vidi ad Mt mferri 

23 At etiam rogas] Rnrsum Jnrgium vesperi] Id est, eum ne quem, &c. ao- 
repetit, et turbulentam oratiouem. daci mendacio urget Mysidem ad ve- 
Donatus, ritatem proferendam. quod com illa 

24 Cedo] CeJo idera sigoificat quod coepisset facere, impudentem ejns 
dic, et da mihl. Ergo repetitionem audaciam accu^ando, respondet : re- 
significat, non supervacuam oratio- rum, id est, verum est quoddixi. 
nem, et est dictum cum quadamfidu- expectabatur repetitio ocnlati testi- 
cia, et contemptu ejus, cum qoo ser- monii, ego vidi, a quo dilapsos de in- 
mo est, interrogantis aliqnid.. /dem. dnstria Davns>rtdt, inqnit, Camikaram 

25 Mitto id quod acio] Hoc lentius s^ffarcimatamM, unde nondum confici- 
et snbmisse. Idem. tnr, quod dictum erat. neqoe sane 

26 Veatri, cHJuaf moitrif PamphiUf hoc confici volebat. sicut ex toto 



TBRBNTII AMDR. ACT. IV. SC. IV. 



1197 



■rino ai>|>aret. DiceDdam tamen 
aliqiiMl erat, quod a cerraptis Attico- 
ram moribiis non abhorreret. in qtii- 
biis crimen soppositi partns non adeo 
insolitnm faisse, festive Aristopbanes 
jcw^ivSm ia Bf^fM^tofnato^aais, BateUnta, 

Qumm» €g9f tfc^ Supposititiam in- 
nnit infaetem adlatnm. FamabiMS, 
' MO O kommem audacemj Exclaraatio 
MysidiSy teslimonlnm veritatis est. 
JDetMliit. 

Vinm mdi CatUharam mtffarwui' 
lom] Vide inGrmnm argumentam: 
prina» «td» pic«rKoi n^erri, dixit, posti 
non paenun, sed Cmdharam $yjfkrci' 
«dlM: Cmlftarfly nomen est anos. Et 
lioe dicit,nt leriter redargnat Mysi- 
daai^ nas ntf vincatnr. hoc enim vi- 
diaae rseilnnnit, CanlAarajn «v^arctna- 
Inm, noii pnernm portantero. Idem. 

Cemiharam auffarcmatam'] Annm 
craasam ' et snffarclnatam, nt quae 
pnennB nna attnlerit, qaem Pamphi- 
U .fiUaai esse pr«tenderent. yid. 
Adelph. act. ii. sc. 1. Pet. vero Nan- 
nidfyiit etF. Lindenbrog. caniharam 
legi Tokmt, ez recepto Athenis more 
ezponeadi qnicqnid natum nollent in 
fictiiibns Tasis, corbibus, aut sportulls. 
xfirpQtt, vei K§(iafois, Aristot vii. 1. 
Polit. e. 16. : Aristoph. in Ranis 
de:<£dipode ezposito. Callimachus 
Hymo. in:Jovem. Fama^titf. 

iS^^oretiMlam] Proprinm est anibns 
snfiarcinatas esse. ut Persius, ' Pan- 
nucia Bancis.' EtPlantus, *Dolia- 
rem, clandam, crassam.' Donatu$, 

32 Ciim ta pariundo aUquot a^ui' 
rmii Uberaf] Indicinm secuta confir- 
matio eet, quam ezpressit Davi re- 
futatio« Superest etiam ut et con- 
cludatnr effectns doli, negante Chre- 
mete se datnmm filiam : qnod sub- 
inde efficit DaviM dolo. Idem. 

AUquai tibero'} Nec paucffi, nec 
multSB. IdMi. 

lAberee'} Testimonia libera contra 
senrnm. £t boc proprium Terentii 
est^ nam de Romano more hoc diziu 
JdMi. 



lAberat] Qnse tektimonium' super 
veropartu perhiberent, natnm «c. ez 
Glycerio, non allatnm. Fania6cM«. 

33 Ne iUa iUum] NCy valde. Cicero, 
'Ne illi vehementer errant.* I>oiialia. 

. Ne UU iUum] Chremetem scilicet. 
Idem, 

34 Chremea ti positum puerum] 'Ei^ 
(nroKpiiru, Et est fiifiiiffu, transit enim 
a mixto ad imitativum characterem. 
Idem, 

Chremesy si pMtliim piiertim] Mlfoitnsy 
quando aliqua verba sic proniincia- 
mus, nt vana videantur. Idem, 

Chremea si positum p, fyc,] Scil. ita 
ratiocinatur» quae hoc incepit. /Ai/Mf- 
ruccos, nam haec fignra in dramatico 
genere, prsesertim nt quidque actuo- 
sius exhibetur, perpetua est. ita mox 
vs. 41. * Coactns legibns eam nz. 
dncet.' Bctclerus, 

36 Non hercle /aciet] Bene enim de 
se tertiam personam fecit, ut supra, 
' At nunc faciet.' Donatus, 

Ut iu sis sciens] Eloqaenter, sic 
enim veteres pro scias dixere. Idem, 

37 Ni puerum toUis] O. I. s. nisi, 
Faemus. 

In mediam vtam provoIixim].Bene tn 
mediam viam : quia ante fores positus 
jacebat. Donaius, 

38 Teque ibidem pervolvam in luto] 
Be proximo icap6iwiov repetit. £t 
quando nomina sunt, irapoifo/jMffta : 
quando verba, vapSpjoiov dicitnr. Id, 

Pervolvam] Id est, porro volvam : et 
dolo qnidem minatnr, quod factnrus 
non est : verum sedulo id agit, tit jam 
puer tollatur e medio, simul eum 
servat Chremeti, nt ipse recnset ge- 
nenim, non ut a quoquam passns 
videatur injnriam . Idem, 

Provotvam] Nannius legit proluam, 
tanquam scropham in volutabro. Far» 
nabius, 

39 Tu pol homo non es «o^rti»] jSo- 
6rtii«, est sanae mentis, quasi sebrius, 
hoc est, ab ebrio separatns, secretn^i 
separatus ab iis qui discernuntni'. 
Donatus, 



De^h,etVar.Clas. 



Terent. 



4 C 



1138 



NOTifi VARIORUM IN 



Fallaeia a/M idiam trudii] Provpr- 
bitiiti. cni snbjtcet, mm0nm mimda-' 
eem eue eportere. Idem. 

41 Civem Aitieam eweelume] Tnuisit 
id imitationem. Idem, 

Legibue] Lex emt : 'H jBiMniMra, l^ 
ydfioi^f ^ BdFarop alp^ta&w rov (kmfO' 
Ikivov, Famatnus, 

42 Eho] Interjectio est contnrbtttt 
mnlieris. Donatue, 

Eho obsecro'] Donatus legit oic, di- 
cem esse inteijectionem pertarbttae 
miilieris. Faemue, 

43 Joeularium in fiialinfi]E contnrio 
pro gravi, et molesto, ac nimio. ,JoeU'' 
larium igitnr icar' hrri^poffv, DanO' 
iue, 

44 Qau hie loquitur ? o Chreme, per 
iempue advenie] Principinm loquendi 
DavmCliremeti dat, perfectnrus qn» 
ipse conatns est. Idem, 

Per iempus adtenia] Idem e^t per 
tempu»y quod in tempore : ant certe 
per tempuif tempestive. Idem, 

O Chreme^ per iempu» adteni»] As- 
tnte, qnasi eom nunc primom viderit. 
Idem, 

45 Audivi omnia] Omnes fere libri, 
et in his pleriqne antiqnioTum, auditi 
jam omnia, versn etiam id postnlaote. 
Faemue, 

Ahy ne tu omfria] Ant ne pro non 
legitur. ant ne fn onmta, ut ne produca- 
tnr, et accipiatnr pro non. Donatu», 

Tu omfita] Andisti, subanditur. 
Idem, 

46 Auditti»* ohieerot hem] Exiiltans 
Davns infert, et inculcat, frequettter 
Tepetendo. Idem, 

AuHetbC obaecrol hem] Difficile cre- 
dendo, affirmat se non aeiviMe prm- 
sentem Chremetem, nt hac confirma- 
tione Bihii illnm dn se faciat auspi- 
eari. Idem. 

47 In cntciafiffft] Non in cmcerai 
sed crnciatnm. Idem, 

48 Hie ille est] Cnm ifupdffeiy quasi 
vir magnus: sed hoc, Chremetem 
oatendens, dicit cum «Ipo^peiq,, Idem, 

Hic ille est] Libri omnes M Do- 



natns, kie eet iUe, et rh kie pnpfc^ 
denti versni in •caasione «tlribuitar. 
Fojemus, 

Hie ilU eei] Cbremea Mr* 4^1^- 
Famahiue, 

Non te eredae Dmmm bUUm] Vke- 
gilius : * Nen Diomedia etpMav ^oa 
carrus cemis Achillis ^ Pamdm» 

49 Mi eenex] Bene ffnes; q«ia 
quasi alienier eat, et igaotaa Myildl. 
Idem, 

Afi] Sappalpatio malic4>rla. Idem, 

60 Navi rem ow mim , ud mt 8bm ^ 
hiff D. aat] L. a. e. navt oniiaMs wem: 
particnla vere ted md est !■ aati- 
quis libris : v<ert«a avtm «it dlBalir 
iamliicnB. Facraict. 

51 Ne «M alKi^giat] QnaNiaBi ••- 
taadnntor aperte in comoediia : q«»- 
dam ex aliia persoaia iotelligQiitor. 
Doao^. 

Attigae] Ab attigo pro attiiigo. post 
ChreaDatis egreasnm Davua goaticns 
prs Isetitia indos facit MjFfidi et 
blanditias. fVirfia6tifs. 

8i poi Gbfeerio noii onuiia kem'] 'Ara- 
mdanpns tertia, qnod alieon pors n ua. 
intervento reticeatnr. Fioat asteai 
kaoamwfiaet»y id est, reticentiaiy triboi 
modis. Ant enim tacet porso ipania, 
et ad alinm tmnsit : ct eat priBia. 
ant tacet, nec nltra aliqiiid ditdt : et 
est secnnda. ant alterina iotorveotn 
peraon» silet : et eat tortio. Daaa- 
fita. 

59 Neeei» fuid aii aetmaq Nmeit 
plemnqne dicitnr ei> non qoom vo- 
Inmns redargnere impevitlia aotig- 
Borantiae, sed qnem facene votoHHis 
nt velit libenter andire. Idewi, 

Qatd oiTiaMi] O. 1. s. fui aciMs. Fe^ 
Smns. 

58 AHopaeiohaudfet,f,utwgirHh, 
q, V,] Hts verbis omno fnnitfia ■ijs- 
terium revelavlt Po^a : qnod •£» t^ 
hi\ouy T^y oM^ffiv ru» apayptdrm^ ttu- 
diose facit. Beeelem», 

54 Ut9eirethacquafpohnmu,pr«ediee-' 
*m] Hunc versirm mstenlamna ^isso- 
iQtione ex diphthongis, alterinaqote 



TBRgMTII AMDR. ACT. IV. SC. V. 



1139 



la boc verau suBt. F^emut. 

Him pradieeri$] Th hem non repe- 
ritnr fere in Mas. itaque Gabr. Faer- 
niiA disftointimie diphihongi snsten- 
tandam eKistimat ▼ersum. ceteri, 
metri cansa, rl hem libenter admise- 
runU quorum exemplnm an deboe- 
rtm teqm, Descio : sed secutns sum* 
Ita tamea nt. nihii pertendendum ac 
ae «oiilmdeBdam quidem, ezisti* 
mem. Baclerua, 

G5 Pmiliini uUerente] Nove, pro 

ffMlltUiU Et eSt TtUnUfSMFU ffxklM. 



Ex anikm omxta, «^ fert naturay fa- 
cm$l Figura -Ircf^o-tf. Nam quid 
est«s«iimo, nisi, vU fert naturaf £t 
hmcjj^toatia a Terentio ipamifum' 
K&s prolata est, quam Menander ^i- 
SMtricfif posniL Idem. 

M UtferttMtura'] Hoc est^naturalis 
ftJaganitaaoiio. Idem, 

A» 4e wiuetria] Id est, scientia et 
providentia. ea enim qnae discimns et 
scimns, operatione genita et indus- 
<Eia qnaiam scnnas. nt Vi rg. ' £t cui 
patre solnm (namque hoc imitamor 
nrando.y Idem. 

. ScwA ▼. Senarii sont lambici. vs. 3. 
•mnes Mss. nostri : quts eeae inhonetie 
iffUmU parare hie divitias potiuBf ^c. vs. 
6. omaes : eemaobrinus. vs. 8. unus gemi- 
nat rh hem, vs. 9. omnes : Satin recfe ? 
neeae ni f • ai. vs. 12. unus prima ma- 
nn attuU, v. Fr. Guyet. vs. 14. om- 
nes : eemper ^ue dicta est hcsc (hcec 
eei) aique habiia eat soror. vs. 18. om- 
ncs: amieum et difent* ^ue. vs. 22. 
nnns : opUme h^qte» pol morem onit- 
9i»m Crito eht. duo : ept. h. pol Cr, 
entijmm m^rem obUnee, Bcsclerus. 

1 In hac habitaaee platea'] In hoc loco 
ptrmm ed aitaetraphen macMnata^nune 
fsfMKar* ^e» i^c Crito nihU argur 
meaU debet^ ntst abeolutionem errorie 
^ne: eimul ex uerbie tutf, quam grame, 
qeam madeaUUt q[uamque juatua aitf oer- 
tandU. Donatns. 

In hae habitaaee'] Non hdbitare: 
aed qai^ mortua est, habitaeae dicit. 



Idem, 

/« hae, tfc,] UapaffK&jii ad Catastro» 
phen fabulae, ex interventu Critonis. 
Famabiua, 

Plttiea] Grepci «Xarcioy dixernnt, 
qnam nos plateam dicirous. Secun- 
dum formam ejusmodi, MifScIoi' et 
Medeamt (neowWiw et S|NmdeBm scri- 
bimns. Donatua, 

2 QutB aeaeinhoneaie optaeit] Optare^ 
est unum de duobns eligere. Virgili* 
us, ' Pars optarelocnm teoto.' Idem, 

Qua ae inhoneate optamt parare hie 
dtmttos] £x 0.1. s. et Donato gemina- 
mus pronomen ee; pro parare autem, 
parere habent omnes libri antiqniorei 
et aliqui alii, tam Terentii, quam 
Prisciani hnnc locum citantis. atque 
ita ratio versus reqnirit. divitiaa an- 
tem per synizesin, coeontibns vel do- 
abi» primis syliabis vel dnabns ex- 
tremis, contrahitnr in creticnm. ita 
remaoet iambns in fine. atque hoc^ 
modo ssepe ab Terentio et Planto 
nsnrpatur haec dictio. jpa^rmis. 

Qtuv ee inhoneete optavit parere hie 
dicitiaa] Male. Legendum, nt in 
aliomm editionibns, et Faerni max- 
ime^ Qua ae ae inhoneete optaeit parere 
hic divitiaa, In editione Mnreti est:. 
Qute ee inhoneete optavU parere hic 
ditiaa, Yitiosns est in primo pede, 
nisi 81 nnlla est synalcepha. Ceternm 
4iBUiaa in fine versus est trisyllabumy 
per synizesin. Nam illud dt<tas Go- 
veani, qnod probat Muretns^ haud 
equidem probem, etiamsi dicatur 
ditea pro dimteej et ditior pro dirttior, 
et dtiore, et Dts Pater pro Plntone 
Oraecorum : hsM: nihil sont. Detur 
modo nnicum exemplnm, ipse manae 
dedero. Dein nibil necesse est, ut 
jam dixi ; figura enim versum expe- 
dit. Feber* 

QtMT «e tn&ones^e, 4r<7.] Qnm patri- 
am, panpertatem, pudicitiam fugit. 
FamaJ^ua, 

Parare hie divUiaa jM^ttis] Animo 
heredis dixit jxirare diot^ias. Dona- 
tns. 



1140 



NOT^ VARIORUM IM 



3 Quam in patria] Pnmnm dolet 
Crito, qnod meretrix fuit Chrysis. 
secundo progressns, queritur quod 
inortua est. £t nota quod tria dixit 
Crito contempsisse Clirysidem: pa- 
triam, honestatem et panpertatem. T^ 
9^w etiam servatum est gravi viro, 
qnnm illnm sobrinae pudet. simul bic 
ostenditnr ejus generis fuisse Chrysi- 
dem, ut quaei probe vivere potuerit, 
nisi, ut ait, necessitas cogeret. Idem, 

Quam im patria honeste] *Avri9rTW 
primnm. Idem, 

I» patria honette pauper vivere] His 
Terbis a poeta jam lionestns induci- 
tnr Crito, et dignns cni credi opor- 
t«at. Idem. 

Pauper vivere] Ad illnd reddidlt, 
' Sed inopia et cognatorum negligen- 
tia coacta.' Idem, 

Potiua quam in patria paupera vivere'] 
Hanc lectionem planissime improbo. 
Scribendum pauper: sic olira Dona- 
tus, sic Probus, sic et Servius, sic et 
PriHcianns legernnt ; sic deniqne et 
Faemus in Mss. invenit. Faber, 

PotiuB quam in pairia honeste'] Ita 
et Donatus, et antiqniores libri Te- 
rentii, sed omnes alii, potius quam 
honeete in patria, Faernns. 

4i Eaadme lege redierunt bona] Hic 
jus tractavit dicendo redierunt: quia 
in familiam redennt, si non est heres 
de proximo, ant ex testaraento. Do- 
natua, 

Bona] Redire dicitur hsreditas, 
quse tnm primum defertnr. in fami- 
liam redeunt, si non est hsBres de 
proximo, aut ex testamento. Famab, 

5 Perconter] Interrogatio est, cui 
necessario respondetur, ant etiamt ant 
non, Percontatio, cui nihil hornm. 
Ut si qnis dicat, Ubi habitabat Chry- 
sis, dicatur, Ecce bic. Percontatio, 
nt si quis dicat, Cnr adnlterium com* 
misisti P Simnl etinm modeste et ma- 
ture, et de se nibil interrogatums, 
cnspit a blandimentis. Donaiu», 

6 Eai ne hie Crito sobrinua Chrysi- 
dii] Sobrini suut cougobriuornm filii : 



nam sic dicit Menander: veram nt 
alii putant, de sororibns nati, nt siat 
fo6rtai, quasi sororini. Idem, 

7 Salvua iis, Crito] Salvue, aaseve* 
ratio salntantis est, non quasi respoa^ 
sio. Idem, 

8 Itane Chryeia? hem] Non onDc 
interrogat, sed commiseratnr : et ita 
seqnebatur nt dicerct, periit. sed 
magis gemitus significat, qnod minnt 
dixerat. Idem. 

No§ quidem pol mi$eraM perdiiit] Hie 
intelligitnr, supra snbandiendam per- 
iit, Nam pro perOty haec repoenit, 
perdidit, Idem. 

Itan Chrysis? ifc,] In verbis Crito- 
nis snb. periit, ad qnod MysiSy cnm 
affectn, ejus morte afflictam doarani 
ostendit. Bteclerue, 

9 Quid V08? quo paeto hie] Pro- 
gressio loquentis ad interrogandnm. 
Id esl , puto, inquit, quod illa periit : 
vos autem qno modo ? Donatua, 

Quo pacto hic] Significatio est pe- 
regrinantis. Idem, 

Quid vos, quo pacio hie? iotin reete? 
no8 ne? sic] Ratio versus exigit ut 
saiine legatur. qiiae vox non minns 
qnam aatin Terentio est familiarir; 
ant in pacio non fiet synaloepha. ex 
eatin vero n elidetnr. quae omnes 
licentia» cessarent, si legeretnr^ m- 
tine, Faernns. 

Quo pacioy ifc.] Agitis. Famabiu», 

10 Noane? siCj ut quimuSy aiuntf 
quando, ut volumuSy non Hcet] £t ad 
przpsentis, et ad praeteritae Titae ex- 
cnsationem pertinet ista responsio, 
qua pnrgatur voluntas Chrysidis in 
qnaestn meretricio. Caecilins in Plo- 
cio : * Vivas ut possis, quando nequis 
nt velis.' Donatus, 

Vt quimue aiunt, ^r.] V. Fr. Guye- 
tnm. vult dicere: non satis ex voto. 
Sed ferenda nobis est sors nostra. 
qnae oratio ad praesentes turbas spec- 
tat, qnae nondnm patiebantur ani* 
mnm niuliercularum consistere. Do- 
natus putat excusationeni et praesen- 
tis et prseteritse vitae, quautum ad 



TERENTII ANDR. ACT. IV. SC V. 1141 

qasestnm Chrysidis meretriciuniy hic scenae ostendit. nnnc expendit fnad- 

strai. Baclerwh tatem totins negotii, stve difficnltates 

Ut quimus] Ztcfify yhp oitx &5 94\ofi€P objectas, jndicio viri prndentis 

ftA\* &s 9wdfi^a, * Vivas nt possis, considerat : primo, qiiod commnni 

quando nonquis nt velis.' Caecilius errore Glycerium habita Cbrysidis 

in Plotio. Famabius, soror, in possessione bonoram esset : 

11 Qicid Glycerium? jam hic sum] qute Ulius fuerunt, possidet, itaque 

Convenit hereditatem petenti, con- commnnis illa et fama et opinio pro 

venit jndici futnro, de pluribus inda- ipsa stabat, tanquam proxima he- 

gare. Ergo recte et ordine qnaesivit, rede. deinde expendtt, qnam sit pe- 

Quid Chrysis? quid vos? quid 61y- regrino ardunm, Athenis litigare, 

ceriam? Donatus, quod ad corruptum jndiciornm roo- 

. 12 Utinam'] Novo genere exopta- rem spectat, quem etiam alibi Poeta 

tionem pro negatione intnlit. DofiaftM. noster KVfitfSu. tertio conjicit (non 

Haiud auspieato hue me appul\\ Id sine ohcovofxU^, qusB omnia in dramate 

est, inanspicatns, qnod non esset ad olxnacaf refert) jam aliquem esse 

anspicAtns. et usitatum veteribns sic Glycerio amatorem, qnem ipse ami- 

dicere^ si qnld iliqnando aliter eve- cum honestins, et defenaorem^ si jndi- 

nisset, qnam vellent. Idjim, cio experiendum sit, designat. £z 

13 Nunquam huc tetulissem pedem] his difficnltatibus, etiam famse sne, 
Virgilius : * Mene efferre pedem ge« cnjus prsBcipna tali viro cura est, 
nitor te posse relicto SperastiP' Et, metnit, atque sic ad honestatem trans- 
* Ferte simnl Fauniqne pedem, Dry- it. Posse enim fieri ait, ut Syco- 
adesqne puellae/ Sed Critici adno- phanta et mendicus dicatur: qui cum 
tant, alienius esse a charactere co- excidisset suis, aliena appeteret bona. 
mico, tetulitsem pedem, Idem. honesta oratio : sed adhuc honestior, 

TetuHssem pedem] ' Qni hnc in hanc qna se ipsnm judicem metnit, neque 

nrbem pedem nunqnam intro tetnli.' ab animo suo impetrare potest, ut jns 

Menaech. act.' ii. sc. 3. Famabius. suum perseqnatur cum incommodo 

14 Semper enim yus dicta est hac mnlieris orbsB et desertzp, quae pa- 
atque habiia est soror] Ant veris cre- rentes snos nondum reperisset. snm- 
dendnm est, aat etiam falsis, qnsB mam rei, inquit, complectar: ipaam 
tamen inveteraverint. Hio.c Cicero, despoUare non licet, Ita animum here- 
' Ita habeantur, itaqne dicantur.' 'dis, qnem jure attulerat, aequitate 
Habita ergo plas est, quam credita. singnlari ductns omittit. nt in enm 
Donatns. conveniat illud Poetse, * Non illo 

Semper ejus] A possibili et utili. melior qnisquam, nec amantior aBqni 

Idem, Vir fuit.' Bceclerus, 

Semper enim ejus dicta est hcec utque 15 Nunc me hospitem lites sequt] 

kaLUa est soror] Hic versus varie le- Mire dicit tne, cum ifjuf>dffUf id est| 

gitar. Vaticanns et Basilicanns sic : senem et remotnm a litibns. Hospi' 

Semper enim dicta est esse hac, atque tem^ id est, peregrinnm. lAtes sequiy 

habita est soror, Alii omnes : Semper id est, pauperem. totum per ifx/^tv, 

^uSf fye, Donatus vero, quem et se- Donatus, 

quimnr: Semper enim dicta ett (jus 16 Quam hie mihi sU facUe atque 

htBC atque habita est soror, versus au- utile] Id est, difficile et inutile : et 

tem stat, contracto ^us in nnam syl- est comicnm. Idem, 

labamlongam. Faemus, Lites sequi, ifc,] Snper Chrysidis 

Stmper enim dict, ^c.] Animo here- bonis, quae possidet Olyceriumy re- 

dis, ttt lobrinas, veneraty ut ab initio petendis. Famabius, 



1142 



NOTiB VARIOBUM IN 



19 Gnmduuada jam] Ad partem 
Ktatis refertar grandis, id est, gran- 
dis natu est. -Major aatem, genera- 
liter, et ad sammain letatiii refertnr, 
et ad comparationem aetatis pariter 
poaitam eit. Donetef. 

SO Sycapkaniam] Hoc est, qiiimi in 
me ronveoinnt lites. Idem, 

Syoophantam] Bene, aycophaniam: 
qnia bonam causam habet, nihil aliud 
timet qoam convitia. Et tyc^phan" 
tojfisabdistingae : et sic infer aeqoen- 
tia. Idem» 

Me tycophantam hereditatem perte- 
qui] Invidiotius est hereditaita; nt 
apud Donatora legitor scena qnarta 
acttts quinti. Faernua» 

Sycophantam] Calumniator ; vitiliti- 
gator. Kal trvKo^>diniip cMs ^ t^ rpi- 
fiAinoy ISx^ icaAffiTat, k&i^ iJiuco6/uvo9 
T^. Menaoder ywpyf, sed vide 



act. V. sc. 4. infra. Famabius, 

21 Tum ipsam despoHare non Ueet] 
Ab honesto. et bene, quia nihil soaDi 
habet, nisi Chrysidis, DonatmB, 

32 Antiqunm obtine»] AntiquMm ab« 
solute dixit: ut eequum ant homm^ 
qnod antiqoi solelMUit: ont ceite per 
(^Xfffff^ury id est, morem et ing eoinm. 
Idem, 

23 Dm «M ad eevi, quemdo hnc venif 
«I videam] Vtl hoc inqnit, ni videam, 
cur autem ut videam ? quia timet et 
est ordo, Dne me ad eam, nt videam^ 
quando huc veni, Idem. 

24 Videat eenexllitne eenex, Simo 
enim cum Chremete est propter hoc 
videri non ▼olty ne ejns ntator apnd 
socerum testimonio» reni esse Pam- 
philo adversns Glyceriara : et rorsos 
noptise coofirmentor. Idem, 



ACTUS V. 



ScENA I. Trochaici suot tetrame- 
tri catalectici. vs. 2. nostri Mss. om- 
nes : incepi adire, vs. 4. omnes : imo 
enim nuno quam max, fyc, vs. 6. om- 
nes : vides quam iniq, s, p, st, dum id 
efficias,q,c, vs. 9, dno : atrogitas? vs. 
11. omnes : ^{iawi ii^ dorem. v. Faem. 
Ts. 20. omnes: neuter tumprasenserat» 
Boeclerus. 

1 Satis jamf satiSf Simo] Heec scena 
officiorum disceptationem continetf pa- 
trum inter se de officio amicommi et 
patema pietate traetantium. Donatos. 

Satis jam, satis^ Hkc velnti qoae- 
dam controversia est : namqne inju- 
riarura reus fit Simo. contradicitar 
per conjectoram, falsum esse qnod 
intendlt : cum Pamphilus neqoe amet, 
neque ex eo natos sit fiiins : et adhi- 
betur derivatio cansie, qua dteitor 
meretricem ista omnia esse moIitam> 
ad distorbandas nuptias. Donatus, 

Satis jam^ satis] Bene, negaturus 
filiam, purgat prius officiom suum de 
fide promissi : ct iiltro accusat ipsum. 
Idem. 



Speetaia] Probata. ot Virgilios ait| 
* Rebus spectata juveotns.' Idem, 

Satisjam Simo aatis, ifc,] Quia mi- 
tem ubique et placidum Chremetem 
fecit poeta, igitnr hic qnoqne de suo 
prius pericuio conqoeritur, quod adi- 
verit stndio obseqoendiSimoni, ejos* 
que petitioni gratificaodi : donec no- 
va et importuna Simonis instantla 
permotos, aperte eoni accosat ob 
injnriam : praemissaprinsdemonstra- 
tione pathetica immodesti et ofiScia 
vitae ae amicitiaB male ratiocinantis 
animi : ' Vide quam iniqtius sis prae 
stndio, dum effieias id quod copis ; 
Neque modum benignitatisy neque 
quid nie ores, cogitas.' et graviter et 
modeste haec dicuntur : nec sine 
figura, qoa m^jorem iniqoitatis cal- 
pam, non ad propositum, sed ad in- 
cogitantiam refert : ' Nam si cogites, 
remittas jam me onerare injuriis.' 
Inde sequitur versibus sex accusatioi 
brevi anibitu, copiosa vi, coocliua, 
non sine affectibiis : ' Ut rogltas i 
perpolisti me' (qood impertiuii erat) 



TBRENTII ANDB. AOT^ V. SC. I. 1143 

'iithoniini adolescentnlo' (cain q«o« DomiIimu 

dMCORtevfU) Mn «Uo oecijiitato a- Imo mum\EtuM9Ufii\itmf e»t figura. 

more» aUiotTe«iU a^ re iwQria ' (is qiM^ Idem, 

jaBiniqiuUtTersaterytiniatriiiiooiuBi Imtno enim qmm wmxiaie abi te }ios- 

^Im oflSeretui' bf iwUie vurfini, qui ne-^ ttdo, atqui oro, Chrome} 0. 1. 8. taimo 

retrif i«i ainores, nt potabiit, iieii mi* enim numc qmm mMxime. Donatns 

tiqa eloq«e^tiir Qiieoieay ooiijagio vero, nune am maxime. ita et Eiigra<- 

pniiert) 'filiaiB darem in seditioneot phius. et ita legendum est siiperest 

atqueiBceflasim^tias/liocenimcitra ut versui cousuiatur: quod ita fiet, 

ve^WVallMD» signate tame% ostendi si vel in immot priore correpta per 

petevat e^He dehebet. unde et cansa parellipsin, priuius pes sit anapsBS- 

praegfavauir h«e i^juria : ' £yus hi- tus : vel ex etiim abjecto m, dactylus. 

hwr^ fttqiie dolore gnato nt medica- Fii^rjius. 

rer tiio.' Novua iniquitatis titulusy 6 InUum] Coeptom, ab tiMWMto: 

ips» «•tnratt jure inlamatos, si ex unde et inUia quoque dicta. Donatu, 

•mici» iMio altefiiM cnjusvis iiominia 6 Qitod cupW] Quod velis. Legi- 

infortVMe toa oomparare cemmoda tur et, quod jubee> Idem. 

atnteia. Sed (ita pergit Chremes) iSihidio] 'Ah! ne me obsecra. Qua- 

vide q90 mea me benitas, et nimium si vero hoc te a me impetrare opor* 

amicif ohseqneiidi stndinni, indnx- teat.' supra act. iii. sc. 3. Fania&ticf. 

erit ! %ued a nemiue te oportebat im- .7 Neque modum benignUiUig, neque 

petraroya me 'impetrasti.' rem mag- quid me oreey cogUas\ Id est, uon co- 

nametmihioonimmeritosempersus- gitas, aut qnaotura de beuigniute 

pectam ' ineepi ' tamen^ et ad ezitum amoris exigenduni, ut praesumeudum 

predamvereceumsussum/dumreste- sit: aut qnam sit impossibile, qood 

tuUt» uouc 000 fert.' constuntis coiisi- petis. Donoiue, 

liisetremediisnihilaliudrestat,quam S RenfBUtas\ Remitta»^ pro mittas. 

ot toom ioCortoninm tute * feras.' uon Idem, 

enim iU amat filius tuos, ut avelli 9 Perpulieti me, ut homini adoteeeen* 

per mairimoQium nllo modo queat. tulo] Haec est tota accusatio. Idenu 

* Illam hinc civem ease aiunt: puer Homtiu odtfltfSfieiUaio] Sic Sallustius, 

satof eat : noa miasos face.' comula- * Occultans a e tugurio mulieris ao- 

▼it deoiqiie et festinavit, quae Pam- cillas.' Idem. 

plulom idibi attioereut, hiuc expedi- Pfrpuitstt mtf, i^c,'] Vt ot pericolum 

reot, adeoque, quod nonc agebatur, in filia fieri grave sit, tuo tamen ut 

aftmtatemhancdissolverent. Beecler* obsequerer studio, precibus tuis ex- 

Satia jam, i^c.] Acris expostulatio oratos, pene illnsi vitam filiae ; quam 

Chremetis cnm Simone. £t plana prope coiyeceram in nuptias iucertas 

Duptianim renimciatio. * Spectatiun et divortium. supra act. iii. sc. 3. 

satls et donatom rude.' Hor. 1. £- JFVurfiafriiif. 

pift. 1. 1. FanMHuf . II jPtliam darem] Invidio«e ; non, 

8 O^a^fiii tiln] Conseqnimur, io- promitterem,ioquit,seddairem,qoau- 

qniunt, studia; obseqnimur officio, tiim in te est. JOMiaitis. 

peKsaqoimur iiynria ; prosequiiuur FiUam darem in teditiionem atque in- 

ordine ; asseqnimor voto. Jdm. certae ntipltas] O. 1. s. et Donatus, 

4. .imf futm Benc 91000 majcisif abs filiam ut dar«m. <quod si recipimns, 

tf pMioJe] Kennotiare affiniuti Chre- particula of, vel hic, vel supra, su- 

maiem, aat pamm adhuc intelligit perflnit. et tantum ad majorem ex- 

Sim0| aot sulitiliter diisimnlat, nt ad pressionem posita est ; praeterea oni- 

fidem promissi hominem compeUat. nes fere 1. s. et maxime antiqui I»- 



1144 NOTiB VARIORUM IN 

bent, atque im incerias, qoft lectione Idem. 

ftdmissa, » abjiciendura in teaiisione 19 Errm^ ^f^.] Pertemiity qvad 



etL ut in Ennacho: ' In hanc noi- dixerat, Chremefy «rgetq«e Si 

tram plateam/ FmemnM, nem, nt expedire ae ez tempore 

IS Paon ret teMit^ Compotitoa queat ; itaqae Poeta DaTan, et 

pro timplici est tetmUt, et altins qnam Pamphilom addocit| «t Simoai id- 

decet comicnm cliaracterem, dictom naator paalatim de iallacia aoiplcio, 

Tidetar. DomtMt. ne Chremeti molestaa eaae pergat 

Penui] tl rh f4pw ^c ^pct, ^ife retinebitor tamen in aceiMi CkrtoMii 

lud ^fyov, &c. Pallada Anthologia, partim ad temperandam SiMoaii iri- 



Kb. I. Pamabhu, cundiara ; partini et pr aci pa e ob ag- 

16. Per ega te ieos arei] Defensio nitionem Olycerii filia». BmgUnu* 

per conjectnram. et est ordo, Per C. Errof, cam IXmo egamti tidijm' 

diOM te 9ro ego, Donatus. gamiem tmeiikm^ S. Seio. C «C 

Per ego ie deoe aro, tfc,'] Negatio- Vero voUu] Istad Mi», Tolgo ■Mdeae- 

nem suam Siroo prece mnnit, et ad- cipitnr ; nam cum illi veteres «cj» 

huc de fallacla conficta, Chremcti dicebant, plermnqae idem erat ac li 

pertnadere vnlt: ipsam personarum dixissent (iogi, somnia, msgaBv fabo- 

Yilitatem pro argomento habent, * ut lae) Gallicey Bagmteilu. CeUt «'sp- 

ne illis animum inducas credere, qui- pMe rien, Ce mmt de» dbmwaof. Id 

bos id mazime utile ett, illom esse ▼erum esse et alia satis oatewimit, 

qoam deterrimum/ id est, meretrici- l«ge modo. Id etiaia Chrettietis re- 

bos, servis, ancillis. nam ab his Nap- sponsio satis probat : Ai vero Mifti. 

tiannm gralia^ id est, ad dif tnrbandas, Oall. II me fami poimi dire^ bagmieUm, 

de qnibos agimos, nuptias, < haec sunt e*esioii iomi de 6m. Ntf U mermmde, 

ficta atque inccpta omnia. ubi ea *9 U vaUt^ me SfototMt pom^ CNCtff 

caosa, qnamobrem hiec faciunt, erit V^ je Jmue-U. Faber. 

adempta his, desinent :' id est, nbi Cmm Dmeo, ^c.] Modo ac. ly. pr«- 

noptiis Pamphili com Philumena eedentis actus. FtfmaMas. 

confectis, non erit, qood sperent se 20 Vero vmiim] Qoast dijLerit SiiMy 

con6ctis istis dolis posse proficere, eimmUbai mmcilU, Doaatos; 

eTanescent omnia : ementiri hsBc ta- Ciuk ibi nu adeue memier imm pr«- 

lia et in ▼ulgus edere desinent, cum eemeerat] Credit. aut etsi visos a My- 

sibi nil prodesse amplius mendacinro s>de erat, tamen ignoraiiaUir esso 

videbnnt. BoeeUrus. Chremes; donecdiceretDavas,*Uie 

16 QmiUis id mmxime mtiU esf] Ar- ilte est, non te credas DaTom iadere.' 
gnmentum a persona, Qmibms id nuuri' Idem, 

me viiU esi, A causa ratiocinatiTa. Cmm ibi nu adesse'] Tmm deest, ot 

Donaius, sit iategmm, Tkm, emm. Idea. 

17 Nuptiarum graiU] Cum toa filia 21 Dai^ dmdmm fresdixU mild} Hic 
cavendarum et cum Olycerio confi- ostenditur quod vidit callidns Dams, 
ciendarum. Famabius, ut prsdiceret futorum seni id, qnod 

18 Vbi ea causay ipumobrem Iubc fa- ipse erat factnros. Idem, 

eimnt] 'ApoKdXavBoy, nam non intolit Daws dudmmf tfc,] Supra acL iii. 

ob quam causaro, cum supra dixerit sc. 2. Famabims, 

ea camsa, sed qnasi* dixerit, Ubi ea 22 Nescio qmid] Deest iVvfiter; nt 

res : intulit, quamobrem haec fiiciunt. sit, Propter nescio quid, ant nescio 

Danatus, pro qna re : nt sit adverbiale. Ihmai, 

' Ubi ea causaf qmamobrem hac fa^ ^^ toUx] Ac^ pro contra qoam* 

cimmt] Aot rem abuudat, ant causa, Idem, 



TBRBNTII ANDR. ACT. V. SC. II. 



1145 



nacio quid tibi tum oblUua hodiif 
in dicere] Donatns : nescio ^uid 
•^ fropt§r quid, ac volui id est, 
I faMm volttt. ita esset dnpler 
It: noocio pad^ id est, nescio ob 
: cC M voiui, id est, secni ac 
i.qaod porro explicatnr, contra 
volni. Melins lioc sane qnam 
I illo modo» qni nonnnllis pla- 
mmio quid tibi nm oblih» hodie 
t flc ffobii, id est, et qnidem ¥0« 
eere» desUnaveram dicere. qna- 
fai domnm snnm invitaret et at- 
■i Tellet, nt nnnc andiret, quod 
non prsedictnm erat. Viden- 
«men, an non sit, ae voiuif ut 
•icot voloL Noster Heaut. ii. 
«mmttt te orga idem ae fwU^ id 
t fuit, slcut fuit. nam cum ex« 
il,- fvs /vt<, non ad significatio- 
rooue respiciunt, sed ad sen- 
qni illo quoqoe modo procedit. 
oeo igitur sensns esset : ueeeio 
Irtm oMt quomodo oblitue hodie 
Hdicere id, eieut voluiy eieut dee» 
'eam, BGeelems. 

NA II. Trochaicis tetrametris 
«tlcis et Senariis lambicis sce- 
Dstat. Ys. S. dno Mss. mei: 
Ms md temipue, quod nonnemo 
irticipio accipit. male. melior 
inino lectio, Aonnjim, adventumj 
r^ nt figurate distribuatnr, tem^ 
m hominie adveniue^ s. opportu- 
\. Donat. Ys. 6. duo : o Simo, 
nHns: ornniaiom eunt apparata. 
omnes : is enimeero hine nune 
▼s. 8. unus: etiam hoe tu re* 
f fMtd tibi iethic neg, alter meo- 
eHarn tu hoc reeponde mtAt, gtitd 
■• Argentoratensis etiam babet, 
ie, vs. 9. duo : tibi ego, tertins : 
rgo, vs. 10. omnes r^ crueior 
Davo tribnont ; nisi quod Ar- 
ratensem seconda manus cor- 
vs. 14. omnes : nescio gnts eenex, 
pro co^Mi, eautua, vs. 18. Argen* 
jr^fcerium civem eese Attiettm, 
lOy nt edidimus. vs. 20. diversa 
tlo verborun?. vs. 22. duo : st 



^iitcfiuMi iaeeiites m« mentUum, nnns : 
me inven, ment, vs.24. omoes : tu cura 
adeerv, vs. sicnt in Mss. Paiatinis in- 
venit Parens. vs. 26. duo: jamegopoi 
hodicy ei vtvo, tibi Dave ostendam. unns 
insnper ante t^ hodie interponit 
/urcifer, BGsclerus. 

Animo Jam nune otioeo eeeeimpero'] 
Htec eeena prineipium indicU et tra- 
cwitftam senti centinet: atque in ea 
vehementer exprimitur eoneuetudo pa^ 
trie ac domini offenei et indignantie* 
Donatns. 

1 Animo jam nunc otioeo'] Exultans 
egreditnr Davus, nuntians prona esse 
omnia ad securitatem. £t oHoso, 
securo : quia negotium, soilicitudo 
est. Idem, 

Impero] Pro volo. An nt statim 
fiat, tanqnam iilud quod imperatnr ? 
£t tiiipero, snperbe dixit. summnm 
eoim indicinm securitatis est super- 
bia. Idem, 

Animo nunc jam o<tofo] Ut major 
videatur turba, qusB excipit -Davnm, 
secums indncitur,et tanquam re con- 
fecta exultans. ita enim solet Poeta. 
Itaque oratio gestientis statim inter- 
stinguitnr indignantis Simonis suspi- 
cione : imde egreditur ? nam e domo 
Glycerii egrediebatur. id quod me- 
rito suspectnm Simonifnit.undemox 
perturbatio Davi : ' Herus est, qnid 
agam?' BcBclerue, 

Animo jam nunc] Insolentem et 
triumpbantem gaudio Davnm jubet 
Simo iratus vinciri atqnein pistrinnm 
abripi. Fama^Ht. 

Otioeo] Securo et tranquillo, nt £nn. 
y. act. S. scen. Idem, 

2 Unde egreditur] Hic non in^- 
terrogat ; sed cum admiratione, 
vel magis cnm indignatione dicit. 
Donatue, 

Meo preeeidio atque hospitie] Id est, 
Animo jam nunc otioso esse impero. 
Idem, 

Atque hoepitis] Scilicet Critonis. 
Idem, 
, Meo preesidiOf if€,] Meabocfactom 



1146 NOTiE VAKI0RU5I IN 

opera* fttqM CritMis advcotia. F«r- rant intiu,' ftr.in domo nostra, qun- 

mtkiut toin ad Pamphilaai attinet. aaai s» 

3 Ef €9mwudi§rtm AoBuaeai] Hic pra (act. iii. sc 4.) diacrat aciwi : 
Dariu admiratnr, qnod in ipso arti- * Domom ■lodo ibo, «t appamtar 
cnlo pcrioiU •opcnrenerit Crito. Da» dicanu' Davna crfo, diaaimnlaBdi 
aatet. eanaa, oouiia jam apporata caac ait ; 

Ego eommMortm kwmimm^ odoai- iiM «afet mcune^ ac. spoaaam Phila* 

ta»y teai|ma naa fridi] Potest enim et menam. icd iater£itiir acocx ringai : 

commoduf cme qaisy et aliciio tem« emngH prtAc. 11011 ct ilbid qaod lo- 

poro snpcnrenire potcst : ct commo- qnitnr, iracuida irooia cat : ktm fMC 

d«m in honiae cat. ted et opportn- de qno intoleralMka iiagm Im Doaati 

imamalnm etiam adreatnm habcre commcntario lcgwitnr: Atat aaaf; 

potest. Nam c a awiod M w, in homine wtiidef faaa faa aeaaa ci<^ tdcm al aali* 

cst : mimntmj In facto ejns: temftu dm»» qnis credat Doaatm kaee acrip* 

in opportoniute facti. Caammdaorem sisse ? IMm«. 
&Miiaeai, cdrcalaaiy Ira^pnt, o^A Xi f ^ 6 Oamta yp ara ta jam amii iilm] 

idem. Qaia infecta snnt de parmlla. Dsnalm. 

4 SceUa, ipuwnuim kic teadal] Noo CarasltpraW] /V a> r » ■«M>rtter»at 
est Aie soloectsmns : ad sentum enim, aolet. snpra enim dizerat sciicxy * Imo 
oon ad Terba retpeait : etenim prop- abi intro ; ibi me opperire : et qnod 
ter sentas rerba tont : noo propter parato opot etty para.' ifffm, 
Tcrba sentnt. Idam. 7 C/MvoieSyOCCirat] Uki, pte qnaa- 

Scelm] Scclettnt, tnpra act. in. do; oonest eoim lody sed temporis 

scen. 5. Farmmbim, advcrbiiim. Idewu 

Omni» ree eeijmm ta oodo] /a aodo, JBtot ttot] Valide, qiifai qoi tanm 

» secnritate. oam nt in profaodo est, idem et ralidot. Idmm» 
pertculBm ett : ita in Tado secoritas Aketi] Pro dtcsl. Idem. 
ett. ProTcrbialc, /o vmdm^ io tato. firatfttotyidtaiamtraAicnootektl} 

l>MtlMt. Oouies fere i. s. et Deoatoa hebeat 

/a vado] la tnto, citn discrimen. a &tBtamit aAtsl : item Eogropkios, qai 

natnntibus ¥ei navigantihna samp- hoc ita ezpooity/dtaiaiofraus. aoliiai. 

tum. FmmMnM, Atat nuot «ksl, id eat, peella. Ft 



5 Qtttd tgwa] Plat est dicere, pdd 
agmmy quam cogitare de foga. DtMl. /dt auac ano kk aoot aketi] Beoc, ad. 



iSSalvt 6oBt otr] Elpoop^ major ett ▼ide Ooyct. Eographioa otiam ita 
qnam iacrepatio. qmim enim omiie legit, et explicat : ikottncm taiomjtai 



geona criminia aliqnis snpcraTcrit: dtttl, al tjMa puaUa de kem t 

tnnc ezclosi, tiptn^ landamns. Edeae. Boiclonts. 

JBoatrir] Ironia. ForaoMoi. /t cotm vtro] Pamphilos. Ft 

Hem] Interjectio pertnrbatl ett. Mus. 
DondBt. 8 £liaM lajbot rfysodw] Deeaty ta 



O noaltr CArtait] Notltr dicendo, noo. Donatas. 

lateoter significat Glyccriam filiam £laaat tu km retfemdm] EHmma^ aat 

Chremetis esseinrentam. Idem. hortatio est, ant conjnnctio. Et ride 

O aotltr Cirtaitt] Argntios hic qnanta diaerityetyaid, etialtt,etlJ6i. 

qnam rerins Donatns annotat : * Nm' Donatnt. 

ier dicendo,' &c. Neeter blandimen- laHe] Apnd Olycerinm. FaniaWat. 

tnm ctt, nt stppe aliaa. oec Darns Mikme] Qaando non snoms parati 

tnm scire potuit, filiam Chremetis ad retpoodeodom, dncendo tcmpot 

csie. Bioz: *Oouua apparaU jan clndioios. Dtnalat. 



TERBNTII ANDR. ACT. V. SC. II. 



1147 



MihmeJ Apparet ita tari>ari Davimi 
inodQ,cfon8ilio poet», nt omnesainit* 
tat fallacias : et oppi^eww prodat 
PampbilDm, dam malum comiaa» 
perliorveflcit : totnmqne hoc ex ar- 
gnmento est. Vnlt enimjampoetm 
caCastroplienfieri. Idem, 

JUikint mihinef mod^ talroti. C«m 
Itio gtuii9 ima] Qnam evidenter et ^ 
^fi tergivenationem servi pertur* 
bati ezpresflit? qna tamen proditvr 
Pampbllns, onHiisqHe jam faUaeHs 
fides abrogatnr. Sed mire Poeta 
Chremetis «rbanam f2p«yc(ar bnlc 
tnrbae inaerit, ut Davnfl, cnm bero 
jam loqni ilon audens, occasionem 
arripiat alio yertendi sermonem, et 
qufl» ex Critone andiverat commc- 
morandi. qnod, recollecto animoy 
astnte Hsicit : ut elevare videretur, 
qnae eerta esfte credebat. BcKlenu. 

9 Medo tirtroti] Hoe sif^nm, per- 
tnrbatara indnci ob conAtientiam 
Davum. Donalaa. 

Modo talroti] Consternatns Davniy 
et non in promptu habens quid re- 
spondeat, eadem repetendo, alind 
qnam interrogabatnr respendendoy 
vaclllat ; denlqae nt se excnset, Pam- 
philttm acemat. fViniaMM«. 

10 Ctcm iuo gnaio «na] Servi exeno 
satio, filii accnsatto est. et boc quasi 
a pertnrbato dicitnr servo : sed cod- 
silio poetae ad exitum festinantis et 
resolntionem fabulie. DonoftM. 

ilitiie eH inthn Pan^piUh»] Cansa irae 
vehementlor inventa est /dem. 

11 Non iu dixtif ^eJ} Supra act. iii. 
seen. 2. JFVtma^tas. 

12 Ami] Nulla ratione dicit, stml : 
sed nt nihil respondaat. nara tnrba* 
tus est, ntpote oppressus. Domiue, 

QM UhiM eetuee] Deest, propier : 
nt sit, propter qnid iUam esse cea« 
sesf /dait. 

CiMt iSU UiigatJ Chremeti eonvenit 
bic seirmo : hoc enim irridet : qni et 
tspra^iaity ' Amantinm ineyamoris 
integiratio eat/ et sic hoc dicit, nt 
aUbi| ^Credo, ut fit, misera pm 



aBKNre exclnsit hune foras.' /tfan. 

Cum iUa Uiigat] Irridet Simoneai 
Chrenesy qnia dixerat ; Jrm tmU int^ 
Glycerium et gnatum» Idem. . 

ClKm Hla Uiigai} Amara Ironja. 
Fama^tas. 

19 /flso vero indignumi Chreme'] Bene 
ad eum loqnitar, qui est a Boptiit 
df terreadas : vei qni non interturbet 
oratiootm suamt vel quem etiam sUh 
precatorem destinet. Ita loquitnr 
qoasi baec sit cansay cur ut Pamphilus 
ingressas : quod qnasi ei lis intend*- 
tor a Critone hospite dncendae uxo« 
ris, qnam civem Attieam vitiBverit. 
JDoiia^Ks. 

Imo vero, 4^.] Cansam reddlt, cnr 
PampbUus intns sit. Famabiut, 
. 14 Nescio ^nts seit€v modo vemi'] 
Bene^nesctofiits; etenim si notos esseta 
videretur gratificari, id est« gratiosua 
esse testis et minns veros. Doiia^* 

EUum'] Veteres, quod nos ittKm di- 
cimus, vel eUum, vel oUum dicebant* 
quamvis eUnm qnidam ecee iUum 
velint intelligi : tanquam pro ipsa 
domom OlycerU ostendat Davns, di- 
cens» EUumf qnasi e» tUtcm. ett enim, 
ttt alii volunty pronomen : ut alU ad- 
verbium demonstrantis : oam prooo* 
men hujnsmodi veteres sic profere- 
bant, UUf eUuSf oUue, sed (ut diximos) 
adverbium compositnm cz pronomine 
videri potest : ot sit, e», vel eece t^ 
lum, Iden. 

Coif^deae] Ccmfideniem bie pro con« 
stanti non mala signifieatione posuit. 
Mem, 

Catue] Callidns, doctua, ardens» 
irof^ rh KaUitf, nnde Gato dictns, in« 
geniorum etenim igneus vigor esae 
videtur. Jdem, 

Catus] Pruden», cordatnt. Fania6. 

15 Quantime jireiH] Ad magaitudi- 
nem refertnr qumiimo, non ad par^ 
vitatem pretii. £t totum. oratorie* 
scite enim locutus tst. 8ed intertst 
inter quamvis et quanlivie, nam .alte* 
rum eonttwptioiiisi alteran laodis. 
Donatue. 



1148 



NOTiE VARIORUM IN 



CumftcieMvideaM] Horatius habait 
in animo Satyr. ii. 3. ' Atqoi ▼ultas 
erat mnlta et praeclara mlnantiB.' 
BtKlervM* 

16 TrittU] Ad landem interdnm 
lomitnr, non ad amaritndinem, trigtii. 
Cicero ; * Jodex tristis et integer.' 
DmmIiw. 

18 GhfceriuM $e tcire cirem e$m At- 
ticmmi] Bene: constanter et ea qn» 
lomtas est §eire se dixit. Idewi, 

Attiemm'] Viros, 'Mtfimianty molie- 
res, 'Arriic^ appellari aoctor est £o- 
stathios. ForiMiNiis. 

19 DrvnM, Drmmt] Commotas ira 
et dolore nihil dixit : nisi qood lora- 
riom repetendo scpios Yocat. Dmui- 
f«s. 

Verhmm st mdJMeri»] Beae, qoi om- 
nia prvscnte socero contra noptias 
loqaitor. Idem. 

20 Ama oheecTh] Plernmqae a ver- 
berandis, tcI indolgeotia loquitar, 
▼el mora. Idcm, 

SfMimem] Id est, in soblime, per 
altom. Idem, 

SmbUmem hme talr» rmpe q. p9ie$] 
Plaot. Asinar. t. 2. 18. * Qain tn 
itlom jobes anrillas rapere sobliaeai 
domom.' Bcdmis. 

Smtamem kmac] Snblatam, at ter- 
ram ooa tangat. Faraaiias. 

Quaolam pciee] Hoc esf , celerrime : 
qola sefBiores se ostendant serTi ad 
poniendos collibertos, scilic. mora 
veoiam captaatea ndignaatiaB do- 



21 Qoia btket] Hoc seosa et saprm 
dietam est, * Aut si Ubitum fuerit, 
caasam ceperit, qoo jure, qoaqoe bi- 
jaria.' Idewu 

Quim iMkei] Davo dicit. /dm. 

QoM laket] « Stat pro ratioae Tolao- 
tos,' JovcB. 6. Sot. obi sennmi cruci 
oAjieodum jobet OMdier imperiesa. 



•] Hoe D 



verbera supra dixit, ounc accidtlt. 
Idem. 

23 CoMMola»] Citam, celeren. 
/deai. 

EgB te ccmwuium reddam'] Dmt. a* 
tmmy celerem: qoae res nononllis sospi- 
caodi caosamdedit, quasiad Dromo- 
nem hsc, ▼eloti cunctantem, dicereo- 
tnr. sed non dobito ad Davam dici : 
qui cum supra sltMaj iocessissct, 
aliosque animo otioso esse jnssisiet, 
senez, ego jmm ie cmmumctum reddam^ 
inquit. sicut Heaut. iv. 4. 8. dicitur : 
dsmiiaal ; egm pml imtmm cmmummmehm : an 
alludic ad labores pistrini, in qaod 
post vincula et verbera dedendas 
erat? Fr. Guyetns tameo eineodat 
«tMolino, et erudite ezpiicat. Bet- 
denu, 

Tk tmmun] Deleoda est vox fo, et 
distiof ueodum est post faoKa, ut ad 
eam interrogatiooem Davi, teasea ei 
«t kmc verum eUf respoodeot Simo, 
tamem, Deinde subdat ad Dromo- 
nem, cora mdtermmmdum vtodino. Faer- 
nus. 

24 Qaadrapfdeai] Utmm lisatorat 
geous sic dicitnr, fmmdntpem? aa 
quadrupedem, ut feram ? an quadm- 
pedem, id est, cum pedibos et asaai- 
bos i ao quadrupedem, pro servo ae 
fugitivo posoit ? Sie Virgilios, * Sao- 
cios at quadmpes oota iotrm tecta 
refa^t.' Dm mmi u M , 

Cooilrtj^fiio] Mire : oe qoid fiat tro- 
gicom io cooMedia, osqoe ad viocola 
ira progreditar: oae qaicqoaoi teo- 
tatulterios. /dno. 

Qumdrufedem] Maoibos oc pedibas 
coliigatis: erat etiam KwfmmmiAs 
apod Atbeoicoses supplicii geoos, 
quo coUa cippis iocorvareotor pes- 
snm, oe posseot capot erigere, qood* 
ropeduoa iostar ioclioati. Famolinf. 
23 Si ctvo] Qui certa ouoori vo- 
IttOt ; iocertam faciuot vitom soam. 



21 iSS 

•ccidii»] 



plos dizit. 



Hflram foid mU pericU /aflcrc] 
Herom et potrem com iogcoti pro- 
oootiotiooe dixit. £t alibi, ' Nam 



TERENTil ANDR. ACT. V. SC. III. 1149 

mentiri, ant fallere insnerit pa- tine me ut exjmrgem, vs. 91. omne» : 

1, aut Audebit, tanto magis aode- quidvie cnpto. doo : comperiam, vi. 32. 

;eteroii.' Idem» dno: paulvlwiu Boecleros. 

' Ei iUi patrem'] Sc. Pamphilo Quia me vuU? perH] Hic aceueatto 

Ddam, quid ait pericli, s. quantum est: qum sohritur dtfennoue, tn eo quod 

>ericulnm, patrem fallere. Bescle' ad ametinn pertinet, per eonceatwnem ; 

in eo quod ad Critonia peraonamf per 

t mgvi tantopere] Ne imperativo conjeeturam, Donatus. 

is qnamconjunetivo adjnngitur. 1 Quid aia omatiim] *Awoai/^hrtiffis 

Irgilias, ' Ne saevi, magna sacer- tertia, et est ad deformationem per- 

Donatue. sonsB. . £t est irati familiaris &iroeru6. 

i Pietatem gnati] "EXXw^is, deest wiiois, quum pro dignitate peccaii 

I mdee, aot quid tale. Et est non inveniat convitium. Idem, 

'iimj pro impietate. Et vide in- Quid aie] Non interrogantis, sed 

im, qoasi parricidam accnsantis. invebentis ; et est ^XKtti^, multa 

enim pudorem dixit, sed pieta- significans, in eo qnod ait, oinfttNiit. 

Idem, Idem. 

ktatem guati} EUipM. videsne, Quie me vult, ^.] Flagrante inpri- 

sam sit pietas gnati? Iron. quan- mis iracnndia parentis adversni fili- 

diitet a pietate. FarruUrius, nm, opportnnus adhibetnr moderator 

Tantum hborem capere] 2t(AXin^ti. Chremes. de qua re Donatus : ' Arti- 

Bendnmestenimextrinsecusme. ficiose interponit loqnentem Chre- 

r, pro molestia. Donatua, metem, qoem volens usque ad cog- 

et 29 Magni affectus amant el- nitionem filise suae retinere, non facit 

tt> et abroptas orationes. pieta- irasci Pamphilo ob contemtnm filiae 

piatif sc. vide. contrariom antem suae (alterins sc. Philnmenae) et post- 

iigit, implnm filium suum esse hoc abire de medio.' Et Chremes 

fOMW, tantum laborem capere ob qnidem. iracnndiam patris in filium 

U. id est ; tantumne laborem me temperat, revocando ad rationem et 

ce, -tantam aerumnam^ ob talem apqoitatem ; qnasi dicat ; cnicunqne 

B? sc. annon indignem est? &c, etiam nocenti defensionem dandam ; 

SsriM. in qno ipso subest pudor quidam, ut 

BNA III. Constat Senariis lambi- intelligeret Simo, se praeter decorom 

t Trochaicis tetrametris catalec- incantins efferbuisse : deinde, velnti 

. ¥8. 6. omnes Mss. noslri : o t»- expleta vindicta, satis jam poenarnm 

m confid. vs. 6. omnes : pudet, vs. esse, scilicet in tam gravi objnrga- 

imes c vide avm «ftis color n pud, tione, aorea Ula, meritoque laudata 

▼8.10. duo : etudeat, vs. 11. om- sententia ostendit: * Pro peccato 

hem modo ne, ifc, vs. 15. omnes : niagno, panlum supplicii satis est 

widago, vs. 16. omnes i meam se- patri.' qnod jam Plantus patri pla- 

IfiM. vs. 16. et 17. omnes, nt cato dederat in Mostellar. y. 2. 43. 

iniis. vs. 23. et 24. nnns : at ta* * Si hoc pudet, fecisse snmtnm, snp- 

SHmo audi, S. ego audiam 7 quid plicii habeo satis.' Pamphilus ipse, 

IM Chremef C. attamen dicat, S. demissins se gerendo, confitjendo, 

dieat, S^c, alter : tandem Simo poenitndinem et animi cmciatnra prse 

'S.aiidtam? quid ego audiamy o se ferendo, iracnndiam patris expng- 

me»? 4rc. tertins : attam Simo nare contendit. Vide omnino, qnae 

8. otedtam? quidnam audiam Aristoteles habet ii. Rhet. qnando 

IM? C. attamen dicat iine, vs. 27. t^ irpaXfpriKiL et rV wpdOvcrt» tractat : 

C8| nt edidimos. vs. 29. onuies : atque confer exeroplum Nostri in 



1150 NOTJB VARIORUM IN 

PhonMo«e t. 9. BmeUrmi. • effrog Uk wc lefi, et pnMnnittatiMe 

Qarf «if «Mnm] Sob. petnae. M odjovmri. et hmc vnU Douuos, cmi 

ONUuaMi] PessiMf sceleratisftiiiie : annotat : * Artifidote pro,' te. £»- 

Apoaiopetii, ex ira. F t rn mk im » , dfn». 
9 Moie laf»] CoavitiarL Jiliiii. O uqTal» em^UgwiimmJ Et mi^ 

3 Qoni f iff ew ta faiac j—igro» dflrfHBi iMido pco aadacim eol cm 
tias dtci fMM] QoaM qnod fecit, iMprobiUte. at ia PhorMioae, flMO 
quam qood peceavit. Disaafat. coa^Ucaf. Afiter Ihc npra. taafidm, 

CiorJM did ptMil] Dooatiifl sap- pro coostaati et gravi. £rgo coa- 

plet : * qaaM qaod fecit, qaoM qood 6dentia iMrdaM in boM iiipiiica- 

peccavit.' Videtnr antcM koc d^ tione, interdoM ia Mala poaitBr, wti 

cere : c«m Chreinee snlnBontttstet, fidnda stMpcr ia beaa. Iliwrfei. 
«OD esse muledktu a ft ead a M cma iiio> 6 Kbm Myitel ftd dicni P aoM >W 

sed dMnoMitmtioaa peccati aten- pifi«] AsMns csl qi«i aeociat qeid 

d«M ; S i MO, fmam fiinai ia Aaar dicat, aMcntior, qatM aoa p Maitffar 

ioM irrarias did pMiil, iaqnit, id est, iKtisai. /doa. 
qiiasi in koMineM taMcn noceat«M Xbm cwgUmi fnid dicaQ Qaia ii|i«- 

pcccari poeset «ude diccQda : qnasi riar«M se «HifaL Jdoa. 
aea eo «sqae flagitiis sais proccsso- A^Bayaeli j^fcl] Qaia dicit 'prs^ 

rit, at aihil jmd ia caM aiaris graio cant :' aea *" dicnat.' et at saleat irai- 

a«t niHis dnraM dici qoeat : g r mkm ccates^ aTcrtit Mili«arM 

dUertf tV ^v^p^bxV ^ Jii r yi^pwi ad tritiwi pen«B«M ; i 

lere apod boaoe icriptoros aolat. q«a loq«ebat«r» ad aliaB. 
Aaclinis. AaMMfiM^faiddicaC, #r.] Aca 

4 ilt«' tasdcM] QaMrit Proba^ ^ 
aia' qa» pan orotioais rit : et «a aa« pUI«s 
rit. est anteM m«' q«aBi «iiae. £t stiaate operaM det, at Oljmi— 
■Mrcy q«asi ipse dicat, qaod Deras azarcM dacat. id cngBeralar, tufh 
dixerat. £190 «m'» percoatatiraM ^««m caatra «Mrca et kffcs civitatii, 
TcrbaM est. 1>i««Im. iteaiqae 

TJMdiM] Pro teMffa. Id«Bk ci|i«s ia boc aesotii 

Ji«' taidM^ ^.] Irasccatietjafw ritas esse deberet, 

gaati coaveait abrapta iatenofatio: ] 

qaa signiicare ralt, BaraM p ri d eM pbibi iMp«diariMi aa «arbis (^ 

« ■ cga taM, «t CM e at iftar^ Q l y c i ti aM fislsa aasoTcrare aOal ▼crcatBr) et 

circM esse AtticoM : aade aaac, T«lta (qaia a«B efabeMBt) et 

aades ac, iaqaii, boc diccra scilicoty qpu aec prabri Meta a tal 

qaed t«o «Uegata Mede mliiif qaeat ratiaeri. «git bcc, bravi mi 

]|«v«8 «pportarit ? ita sccaa scq. eftcaci ceMprebeaMOM ramM «ar- 

CritoaeM ttatiM ad«rit«r: ^£b«t«, boi«Mq«i : ig«ria ad 

GlyceriaM biac cireM ctea eiB ^ CMM«l«adaM» 

f] Artiftcioee pra dlfeaf 1 
it: adeo ia boc r« ▼ebeaMaler 7 ^3 

boC iptMM fepetlt» fMMM*Mt] 

V per iracwadieM. £t d«M sigai fc a tii^ 

#1 ctt br 41^ «t rcpclaatBr Terba^ ^aalii 
la qaib«M arfailar JMyadealia. t^ JSm 

5 lhi pr «diiM i ]PaMtt tt sJBOM»- N 




TERBNTII ANDR. ACT. V. SC. III. 



115L 



HtiMy podentesiqae esse, ftiniiiiare 
est: cni contrarinm est, ' Eirnbnit, 
eaUa res est.' Hoc ergo dicit : Nec 
tiraet, inqnit, nec enim p«enitety nee 
ydc t. /(tfem. 

NuM 91M coUr, S^eJ] Nnnoam ern- 

' tMiit? ecquis illi pndoris color, atqne 

▼irtotis tiactiira in facie apparet? 

8 Impotenti] Nimis petenti. vel 
«ertedobili et devicto. Dmm/ii*. 

hKpaUnii] 8ni iMdeninen non lia- 
benti. FtBmabiua, 

9 Cmkm manm 0tqM Ugem^ et 
■md w t kmi a tt m patrk] Trla conteBnpta 
«mit, DMty UXf imperimii patris. De^ 



Pnttertt9imim»mn] Prater con- 
tra Mnt slgnificat. Idem. 

Legmt] A Periole latam, qua ean«- 
tnm, nothos eos esse qni non ex dno- 
bna AtlienieDsibvs nati eisent, pro- 
iemqne illMn, liOBe?nm, magistra- 
tuum, et eiviltnm conHiioditatom, 
«deoqne ooofngii minkfte eapacem 
viderL Plotareli. in Pericie. F^gnuh 
bius, 

10 fWiiMiilQunm noo dixerit fiMim- 
«ity ■ttbjecit, imneH : et fignra est 
ibwi^XovOor. DenatuB, 

11 Me mtsemm] Initinm defensio- 
«Is, depleratio calamitatis et mise- 
ri« : qnla in amorem cnlpam remo- 
•M a volontate sna, qnum pater, 
jqnod amat fillns, yitinm mentis dieat 
«sse, nen impnlsnm Dei. Idem, 

Modome id demmn aensHy PampkUe] 
-Comprobatione ostendit eom esse 
inisenim. Demmn antem, Bignnm est 
tarditatis. £t sentire dicitur, qni 
'▼tx eolligit se, vi-vque animadvertit : 
tit aKbi, ' ViK tandem seosi slfoltdns.' 
Idem. 

12 Olim iatnCf o/tm] Objnrgatio est, 
qnod ^ictnm est oitm. coofirmationem 
•mitem per repetitionem ostendtt. Ut 
Virgifine : * Divnm inclementia, di- 
■vnm, Has eTertit opes/ Idem, 

OKmisliir, olnn, cum iin m. tnd. ^e.] 
^Faennde detcftbit pervicax animi 



propositnm, s. Inbtdinem animi. Con* 
fer snpra 11. 1. 6. &c. et Enn. 11. 8. 
S8. et 29. Beeclerus, 

13 ^Zt^MO pucte] Qnoqno modo. 
Donetifs. 

14 Aceidit] ETCnit, iViit. Idem. 

15 Sed quid egm] Proprinm est pa- 
rentibus, indignatione yelnt abjicere 
cnram filiornm, qnnm destomaobati 
foerint. Idem, 

Sed quid ega] "EXXmJHt per &irmra$- 
mjo-cv, scilicet promoYeo. Idem, 

16 Cur menm eenectulem] Nen me, 
sed meam senectutem : qnod plos est 
«t miserabifins, dicrt. Donaeus. 

SoUicito] Sollicitam reddo, id est, 
•eofitristo et perturbo. Idem, 

18 Imo habeaty valeat] Non irasei- 
tnr nt pnter, sed dissimotat ot alie- 
tms : qnth Tebementer dolet. Et hO' 
Iteat^ snbanditur itlam, Idem, 

Ima kabeaif t^c,] Tales indignan- 
tinm mores etiam alibi stgnat Noster. 
T. Hec. Tif. 6. 61. sed '^aiBriTue^tpov 
Ad. I. 2. 54. et 55. Bmelerus, 

Imo httbeatf ^c.] Epitrope,qnasi re- 
nnnciantis. Famabius, 

Mi pttter] Mi^ meus. et priRcipinm 
factoo» a conciliatiene personfe. Do- 
natus, 

19 Quasi tu hujus indigeas p«^] 
H^jus ostendens se dixit. nt Virgl- 
Hos, ' Est hic, est animus Incis con- 
temptor.' Idem, 

20 DomtfSy lusor, ^m ineeiiti] Mira 
graviiate sensns elatus est, oec de 
Menandro, sed proprinm TereDtiL Et 
Mberi inofjitt dicit, qvom uoos esset : 
aed invidiosins tiberi, £t miwnls, oon 
geniti ; secuttdiim illnd, ' Hoc ego 
scio, neminem peperisse hic' Dmmm 
addidit, non lopanar. £t oratorie 
■de uno plnraliter loqnimur. Idem, 

Sl Viccris] Verbom est ejiis, qoi 
▼ix sibi extorqnet, nt abjiciat cnrara. 
£t proprinm patribns, ae famitiare 
iratis. Idem, 

Viceris] Te penes sit yictoria : sed 
Cadmea. Famabius, 

22 Pattr^ Hcetne pauca] Titnbans et 



1152 



NOTiB VARIORUM IN 



bftlbntiens oratio pndore et cooscieD- 
tia. DirmUut. 

PaieTy Ucetme paiica] Tb jMrfer non 
sineemphasi pronuntiandnm est, ut 
Hec. IV. 3. 6. boc est magistris Orae- 
cis, irp^ itKdfm^ oUtw koI ^fi/paruf rois 
^ivmeois M/uuri xpV^i^' Itaqne ali* 
qnoties in satisfactione Pampbili re- 
petitnr vox. BeteUrmM, 

24 Age dicat : nno] Hoc totum non 
ez animo pennittentis, sed cum sto- 
macbo patientis est. Dsaolifs. 

26 Ego me umare hanCf /ateor] *A/i' 
^tfioXia rqff ^ptt/ihniis» Jdem, 

Hane/aiear] Et bene heme dicit, non 
* Glycerinm/ cojns nomine offenditnr 
senex : nec ' peregrinam/ ignominiam 
scilicet vitans. Idem, 

Si id peccare eet, /ateor td quoque] 
Noliy inquit, me accnsare qnia amo* 
amantem enim nemo accusat, nt fe« 
bricitantem nemo accusare potest 
cor febricitet. Sed amare, inqoit,- 
81 putas esse peccatum, fateor etiam 
me hoc peccasse. Mire igitnr, et 
•ubdefendit culpam : et assensus ira- 
to est. Donatue, 

Si id peecare eaf] Peceare dicit : 
qnia amor Dens est, non volontas. 
Idem, 

Fatetn' quoque"] Peccare me scil. 
Idem, 

Fateor id quoquel 'Vitia sua con- 
fiteri, sanitatis indiciom est.' Sene- 
ca 63. Epist. 'Noroen confessis ali- 
qnod patet.' Ovid. xi. Metam. Far- 
nabiue, 

26 Tibi, pateTj me dedo] Bene dedo^ 
qnasi hostilia et contraria volenti. 
nam deditio in hoste fieri solet. Do' 
iMteffk 

Qutdotff oneris hnpone : impera] £xe- 
cntns est translationem ooeris, di- 
cendo, impone^ ut potero/eram. Idem. 

27 Fts me uxorem ducere? hanc 
tia amitttre] £t quod unnm est, duo 
fecit : ut ostendat se non posse ferre. 
Idem. 

Hanc vie amittere] £x vis elidendum 
est, s, ut sit trochaicus. expeditius 



tamen aiibi videretor ai legeretir, 
miUere. Faerons. 

Ut p«4er0j /ermm] Obseqoinm sisc 
vohiotate ostendit : et moltom valet 
sub Chremetis praeseotia bnc eos- 
fessio, ad recosaodas onptiaa. Bsrs- 
tue, 

28 Ut ne] Pro ot ooo. /lieiR. 

ilttf^aliMi] Adbibitom. Idem, 

Hunc aenem] Critooem acilicet Et 
non Critonem, sed seoem dictt : At 
dehac appellatiooe poodoaadjic^ffet 
testimooio. Jdfm. . 

4tf^«tfaM] Sobomatoni. FomaMn: 

30 JE^uum poatulai: dm Mosam] A^ 
tificiose ioterpooit loqoeotem Ckn^ 
metem : qoem voleos osqoe ad cof- 
oitiooem filiae snse retlnere, noo fa- 
cit irasci PamphUo ob cooten^itiia 
filiae susB, et post boc abire de medio. 
J>oiia<MS. 

Da vemam] Cooeede, iodolge. 14, 

Sine te hoe exorem]. Id est, nt bm 
purgem, ooo addocam. Idem» 
^ ZlAbhoc me/aUi emapermr] O pa- 
teroa pietas ! ipse accoaator est, et 
redargoi se cnpit. Idem, 

32 C. Pro peeeato mmgn» pautukm 
euppUcH eatie eet pairi] Peccat versQs, 
nam debet esse Trochaicoa. Scrilie, 
jNia^ni. Faber. 

PatilM Jtim «appitctt] iSTiiiJptidtMa dicit 
ipsam accnsatiooem. Donaiue. 

Paululum suppticii] Pauiuium itesi 
£agraphias, qni super. hoc loco iu 
dicit ; * Adverbia frequenter fiont 
oomioa c^m pro caso accipiontnr; 
ut pattiv^ttm, et saiis,' Horatias, 
' Jam satis oivis misit pater.' jpoer^ 
mis. 

ScENA IV. Constatsceoa Trocbaicis 
tetraroetris catalecticis ; et lambicis 
tetrametris acatal. vs. 3. duo Mss. 
Dostri T^ et omittunt ; omoes autem ira 
distingnnnt : Cr. salous sis Chremes, 
Cu. Qutd tu Ath, ifc, vs. duo : et iu 
negas, omnes: quaderef va. 7. om- 
nes : hoe /ac, vs. 12. duo : 60011« esi 
hie vtr. vs. 17..omnes : st mrAt pergei 
.q, vs. 19. unus : n. ego qua dico, duo : 



TERBNTIl ANDR. ACT. V. SCs IV. 1159 

^ • 

4uBt» V8. ao. eaures: jl^eiow fKufoM Orit&nem. Farmbiua. 

oiim,nave fracta apud Andrum^, eai^ Salcus iiSf Ckreme] Ne Uboret ad 

vs. 25. et seq. ut eididimns, omnes persulidendum, miro compendio po« 

luU>^ttC»praeterpaiictiladiTersaescrip« etaey jam Crito notus est Chremi. 

tune, quse non est oper» pretinm Donaiu8» 

ftDDOtare. vt. %0, omnes ut edidimus. 4 Qaid tu Athena»f huolenM] Inso» 

V8. 84. emnes : ^* de iUo $./, vs. S6. lens, tDsolitoSy insnetus. Cicero, ' Mo- 

omnes: mmeistam mulHe modis tuam veor etiam loci insolentia.' Sallua* 

inv. g. V8. S9. fit edidimns. vs. 45. tiiis, ' Insolens vera aocipieiidi.' In- 

ArgeBtoratensis : jamdudmm re$ re- eolenB et arrogaas iDtelligitur. Qal 

dMMl ipoa (prima manu erat tpsam) praeter legem agit humanam et natn- 

t» graiioM tuam. Mei duo : jamdu- ralem, tnsolens dicitnr. Cicero, ' Im 

dMm re» reduxii me ipsajam in gratiam victoria, quae natura insolens et su- 

tmam, lidem 47. titft ^utd pater aU perba est.' Idem, 

aUud. P« «ea^ ut tu, S. id sciUcet, Ar- Insolens] Insolitns, insoetns. Far- 

geotor. aoD babet, ut tu. vs. 51. nnus : nabius. 

P. 9«* non poteet? S. quia aUud habet Evenit] Pudet fateri propter here- 

eoBtmeetmagis. alter : quia habet aHud ditatem venisse. £t vide ipsum esse, 

t» am^ maguM, vs. ult. unns non ha« qui dixerit snpra, * Ciamitent me 

bet rh hunc. Boeclerus. sycophantam, hereditates persequi.' 

• MUie orare] Hic m scenam progrc' 'Donatus. 

ditwr Crko:. tn evjus verbis jum modo Evenit] Ut huc venirem. v. Gnyet. 

ipae promittit : oed etiam quod et Pam» fy «vu venu par rencontre. c'est ca$ 

pkilu» dixerit, demanstratur, Et hic d'avanture. Oall. BtBclerus. 

^mms erroraperieturfalmkB.DomsLtns. 5 Ch. Hic? S,men queeri»? eho tu 

, 1 Miae orare. una harum qutevi» Hlycerium hinc civem eese ais] Ita ie 

eauea] Pamphilo dicit. et dicendo ttna omnibos vetostioribus libtis et ali- 

•Adfam, ostendit multas esse cansas : quot recentibus. sed hiiic trochaico 

eUam pares «itgDitndiiie esse, dicen- dimetiendo necesse est diphtlio|ngum 

^'puevi», Idem. dissolvere in ^iKrrts. in Glycerium 

Mitte orare] Exoraverat Pamphi- vero non facere uUimae 8yUab8K.col- 

His patrem, nt liceret addncere Cri- lisionem. Faernue, 

tonem. ad illnm curricnlo contendit, 6 Paratus advenie] Hoc est, siibor- 

atqne ot edissereret apud patrem, natns, et compositns dolo. Donaiue. 

t|iiie ad agDitionem Glycerii pertine- 7 Tune knpunehoc facia»] Mire acrt- 

rent, rogavit. is ergo inter acceden- ter Critonem aggressus, dilatavit in- 

^m offieiese pollicetur, sibi hatie cosatioDem, et generale fecit virtote 

rem non nnas ob causas commeoda- oratoria, qoae*^<(n}f dicitur. Idem. 

tam esse debere. BcMlerus, Tune hic] Id est, Atheois, nbi de- 

Mkte orare] Post errores, ira», licta vindicantnr. Idem,, 

«llereatloDes Catastrophe prospera. Tunehichomin, adAlesc, fyc,] Aik «iy- 

•Famabhti, tuv rh ^ttyhp rov Xirfoo iraipti, ut Grae- 

Mitte orare} Pamphilum in via al- cidicerent. taaqnam io coavictum et 

loquitur. Idem, compertum flagitii, fim« tmptcfie htte 

' S :4iidfttoii ego Cnienem video] Bo- facias ? increpat. et jam facinus par- 

iram iDitimD agnituri iiiiam. Itaqne titione quodammodo multiplicat, le- 

eotiipeDdii caiisa, non laborat de ag* DociDii cujosdam Critonem insimii- 

nitione personae Critonis, ut ab ee lans: qnod exaggerat et a loco, f foV, 

faoHe deeeri possit. I>omi^. Dbi leges bono in usn,) et ab aetatei 

Andrium egOy ifc*] Agnoscit Chre- et ab honestate iilii sui qnasi «edacti 

iMt velerem amicuim et hospitem erteleodiiia, et ab Ulecebris perava- 

Delph. et Var. Cla». Tereni, 4 D 



1154 NOTJS YARIORUM IN 

sioDQm ae pollicitationnin ; et ab hy- maxime venerat, atqnt ab eo defen* 

perbolica descriptione facti, qnasi datur, nagis ut res progredi ad w 

ptns qnamlenocinium velletobjicere. tastrophen possif. /irfm. • • 

accedit interrogatio tam instanter et - 13 /a ipsia HMpiiia] In ipso articoio 

iracande facta : tnm, nt majns vide- nuptiarura. Idenu 
retur crimen, hondneB ado/escaUii/os, 14 Ut vaiirtt mt§hae «aifMS»] 

&c. nominat, cum de uno sermo es- Plemmque casas imitatar indnstrt- 

set. Bceclenu, ara : et hoc sa»pe fit, nt etiam sednlo 

8 /n fraudem iUicis] lUigas. nnde facta, sint suspecta. Idem. ^ 
Yirgilius, ' Terna tibi haec primum 15 Ni metuoM patrem^ kabea proilk 
triplici circumdata fiio Licia circnm- re eum quod moaeam probe"] Vide omii* 
do.' Lieia enim dicta sunt, qnasi no Ouyeti expositionem, qnsp probs 
ligia. DonatuM. est. rh monere est bic 8ubmonere;]iro 

9 Eorum animos lactas'] Hinc etiam Uta r«, id est, de illa re. qnid respon- 
ohiectatio dicitnr. Idem, dendnm sit scilicet. Baelems, 

Lactas] Quasi teneros animos. 16 Sycophania] Hoc eat, qnod ni* 

Laetare, est dulcedine aliqua tenere, nime voluit sibi dici Crito. nani' itt 

ad persnasionem inducere : unde et locntus est snpra, * Clamitent me sj' 

delectare et oblectare dicimus. Idem, cophantam, hereditates perseqou' 

Lactas] Demnlces. snpra act. iv. Donatus, 
soen. 1. ' LaCtasses amantem, et falsa Sycophanta] Vetitnm caricas in At- 

spe prodnceres. Famabius» tica nascentes exportare. Cnm vero 

10 Ac meretridos amores nuptiiscoh' multi furtim avehere deprehenderei- 
glutinas] Vide oratorle agi. ut gravi- tur, delatores qni iltos apud jndicei 
ns Critonem accuset Simo, nnnc de- accnsarent, vocatos principio Syco- 
fendit filinm, quem dudum increpa- phantas. Athenaeus Deipnosoph. c 
rerat. Donatus. 2. Cum e ficnum mercatora, vinik 

Ae meretricioB amores] Pejus leno- olei, tributa colligerentor acporto- 

ctnio crimen ingessit : non amicam ria, et mnlctarentur, qoi ea non sol- 

facere de meretrice, sed coujugem. vissent, coactores appellatoa fnisis 

Idem. Sycopbantas. Ibidem. Alia originis 

Nuptiis eon^lutinas] Hoc gravios nomina habes apud Plotarch. in So^ 

est lenocinio. Idem. lone et interpret. Aristophanis ia 

11 Mstuo ut subslet kespes] Ut, ne Philo. FanuUtius. 

non. Lucil. * Tuam nt ntemoriam Hem] Principium iracnndise. aBdl- 

retuieas.' £t bene hospes tdty non Ao- vit enim quod maxime vitabat : nam 

mOf vel Crito. est enim ipso nomine nt supra, ' Clamitent me sycophan- 

cansa diffidentiae. Idem. tam.' Donatus. 

Ut substet hospea] Ne non subsistat Sic Crito est hic : mitte] Hic Chre- 

hospes. Famabius. mes traducit iiium ab iracnndiay di- 

12 iVion Ua arbitrere] Id est, non cendo sic esse enm. Menander > oJU 
arbi treris. Dono/ns. rus abrSs iorw,* £t recte : quia na- 

Bonus hic vir est] Cum pondere et turae ignoscitur, voluntati non item. 

rdistinctione inferendum. Idem. Idem. 

Hic virsit bonus] Hic, per ^ipoweioPf Sic Crito est, i^c,] Sic faomo est. 

nec- virum, nec bonom esse dixit. £unucb. iii. act. 1. sc. iracondns, sc. 

Idem. ofiras aln6s iorof. Menander. Fanuif 

• Hic vir sit bonus] Mire poeta, cnm bius. 

oportuerit Critonem inimiciorem 17 Si mihiperffity qua vuM dicartl 

Chremi esAe quam Simoni, sic rem Graviter, mature. Donatus, 
iodncit, nt nolior ei sit contra qnem Si mihi pergit, ^c.] Piaiit. Aiinar* 



TBRKNTII ANDR. ACT. V. SC. IV. J155 

u. 4. 88. <Ta tfontameltaro alteri Bembinas, dd ^xdrum. Faenias. 

facias»tibi non dicatar?' BaeUrua, . 21 Forte applicat] Applkaty proprie 

Si mUU pergitf ^c.] 'Oinro76y k* cfirp* de oaufrago in Htafl ejecto atqae 

c$a Irot, ToUy «' iwaicoioais, Hom. 11. v, egenti. Donatua, 

plqra super hoc adagio, Yide apnd 22 Pritnum ad Chryaidii patrem] 

JBraam. ChiUad. Famabiui* Qaid est primwn? an quia postea 

18 Ego ittae moeeOf aut curo] Est mortuas est P Jdem, 

«Aim syeophantflB pertnrbare rem bo- Fahvlam ineeptai'] Aat ad comcedi. 

nam, et enrare malam. Hoc igitur am retalit /a^ic/am : qaia /africte co* 

dicit com ^woKpUr^i, Ego hsc tarbo, mmdia : et quia argumentum quasi 

nnt cogito, qoemadmodam tu dicia, fabaiae narratur. aut certe ad irrisio- 

Siino. DonaiuM, nem narratioois dieit etenim oUm 

. Noniu tmummalum iequo animo fe- fabulae proprium ; at Horatius: 'O- 

ret] Non ^iuro, sed amorem in fili- lim Rusticus urbanum murem mns 

nm significat. Anqaiairatusest? £t paupere fertur Accepisse cavo, ve* 

.qnaBritnr, an conveniant luec verba terem vetns bospes amicum.' Idem. • 

Pamphilo veniente. Imo enim con<- 23 Itane vero? obiurbat'} Si snbdis- 

Teniaat : nam quanto magis dissimu- tiuguit, interstrepit accipe : si non 

lat fMorem, tanto plns acquirit fidei distinguit, evertit intelligas. Idem, 

ad ea qaas loqnltar. Idem, ^ . Itane vero obturbat] JPot^st, itaue 

Non tuum malum tequo animoferes] vero, subdistingui : et sic cum commi- 

Ezplicatins eadem sententia Hec. natione inferri, obturbat, Idem. 

lY. 4. 27. ' Non tnte incommodam Tum is mihi cognatusfuit] Sc. Chry*^ 

rem, nt qosqae est, in animum indu- sidis pater. Bceclerua, 

ces pati V Aristophanes d4ffiM<pop, 24 Ibi ego oudtei ex ilh] Magna con- 

4L\V uinhs iy€ oip ^iv oiKeim <p4pt, firmatio veritatis est. Donatus, 

Dno vultsententiahfcc : non tantum, Ibi ego] Id est, apud Chrysidis pa- 

qnse' aceidnnt incommoda, ferenda, trem. Betclerus, 

(qnod Enripidi est riafoyKoua tov filov 26 h ibi mortuus eat] Idem liber, 

^)4pmy,) sed etiam per se ferenda, id curo quo omnes alii fere concordant, 

est, aliis nnUam inde molestiam ex- ita ordinatos habethos versus : Isibi 

hibendam. Beeelerus, mortuus est, Ch. fjus nomen ? Cr. no^ 

19 Nam ego qua dixi vera an falsa men tam cito tibi ? Phania. Ch. Hem 
audieris jam sciri potest] Liber Bem- perii, Ca. verum hercle opinor fuisse 
binns habet, nam ego qua dico, quod Phaniam.hoc certo sciOyRhamnusium s$ 
etiam magis quadrat : nam si utiqae e^ebat esse. Ch. o Juppiter, Cr. eadem 
jam dizisset, quid opus erat iterum hac Chreme Midti alU tn Androtum 
.dicere, ea qaae jam dixisset i idcir- audicere, Ch. ttitnam id ttt, quodsper 
^co in praesens tempus ait, nam ego ro: ehodic mihi Q^uideamtum? suam 

^ua dieo : in fntarum autem vera au ne esae tyebat ? Cr. non, Ch. cujam tgi> 

/a2ia audieris. sane in libro Bembino tur? Cr. fratrisfiliam, lambici octo*- 

.erat andtertm* quod fortemalum sen- narii snnt, quorum in primo ^us mo- 

snm non ht^bet. Faifraut. nosyllabum est.secundi prima syilaba 

. Jam sciri potest] Addidit et tempo- fini praBcedentis adjungitur. in qnarf 

ris celeritatem, et magna maturitate to audivere trisyllabnm est. in quinr 

dixit. Donatus. to, ex quid d abjicitur. eam vero 

. 20 Attieus quidam olim] Haec pars monosyllabum est. FajBmus. 

argumenti est : quae et supra jam Nomen tam cito tibi] Non negantis 

dicta. Idem, est, sed difficile se dicturnm osten» 

Apud Andrum tjectus est] Liber dit. Donatus, 



1136 NOTiE VARIORUM IN 

PAflina] Hoc Ita didt Crito, at ne. 81 TVonmi, <f Jtio] N<«rani PbaBiatti 

IDO andiret : icllicet adhuc dnbitans, scio fratrem fiiisse. Ergo et ad ^ 

an ipfte sit. Idewu sonam et ad rem retnlit. DoMfitt. 

26 Hem] Sant qni patant, Simo- S2 Meque m Aeiam per»equen$y pn*' 
iiem dicere, irascentem filio, Crito- ^iMt^ar] Bene tn ilMem, nbi bensgi 
■em sobmoneoti. Idem, non erat, sed in Graecia. Et pem- 

Perii] Hoc Pampfailns post iracnn» fiuns dicit, persoTeratioiiem seqaeii- 

dlam patris. An Chremis est dolen- tis ostendens. PertequUwr enim ^ 

tit| vel ad ejns mentionem, yel qnod non desinit seqni. Virgillns, * Qm 

in filiam pene peccarat. Idem, te sola, pner, multis e matribns, aiBt 

VeruM hercle optwor] Hoc adhnc Persequitnr.' Idem, 

eanctanter est dictum : et ideo indi- 34 Vix sum apud me"] Hoe est ar|fii* 

get confirmatione. Idem, mentnm, sapientibns iKtitiam Tehe* 

Verum herde opinorf,'] Potest snb. mentem in bonis moderandam: cim 

nomen* ▼. Donat. de Distinct. Pers. nnusquisqne gandens ita pertnr^e- 

et Onyet. Bateierue, tur, nt apad se ipsam jam non sit. 

27 Rhamwuiium ae] Pirspus et Idem, 

itliamnus, et caetera hnjnscemodi, Vix eum apud wu] Nom eum upud m/, 

maritima Attic» oppida intelligenda magis consnetodine quam ratiotte 

aant. Khamnue pagns Atticae est. dicitur. Aat forte sic dicit, qasii 

DwuUut, abierit aoimus, et rarsas redierit. 

Rhamnuiium] Rhamnns erat pagus Idem. 

tn iigro AtticO. Strabo 1. ix. Fama' Ita animu» eommoiu» eet me tu] Dtio 

bius, carnifices fntnrarum reram mnt, spes 

28 MuUi alU tn iliidro] Hoc teHi' et metns. Dolor enim et gandiDn 
moRtta» eaeum dicitnr. Testimonio- prtesentium rernm snnt. Virgil. <^tM 
rnm enim modus duplex est : et mont- metunnt cupinntqne : dolent gsu« 
feitue et cacus, Mamfe^us est, qui dentque : nec auras Respiciant.' 8ed 
certos testes, et prsesentes habet. dolorem hic in Isetitia non posnit. el 
Caeue, in qno mnltitndlnem aut ci- mire ordinem servavit, sic enim le 
Titatem dicimns scire. nt Cicero : fasec invicem sequnntur. £t iuniM' 
^ Testis est tota Sicilia.' qnod tamen tus distinguendum est, spe, gaadto, 
audientem constemat. Est etiam in at separatim inferantnr. Idem, 
eaco jnsjnrandum, tabnlae, absentes- 35 Mtrando] Mirando, dum mirer. 
que person». Donatus, et est participinm. Idetn, 

Cujam igitur] Vetnste, ciOam, qnod 86 Ne ietam muUis modi» tuam] Non 

omnibns generibns et casibus servit. mnltis modis inveniri ]|;aadeo, sed 

idem, tuam inveniri. Alii, muUi» mdi» 

29 Qi^id eofi» fiim? sttamR^ i^ebat tuam inveniri gaudeo : non, tNv^mri 
e»»e] Id est, qnam eam tnm ajebat gaudeo, Hic jam redit in gratiam 
esse, snamne P Beecleru», Simo cum filio : nisi forte patrem 

SO Arrige aureis, Pamphile] Trans- socerum appellat. nt Tumns apnd 

latio a pecndibns. quibns verbis in- Virgilium, * Et nos tela, pater, fer- 

tendit, accii^iendam esse vocem. De- ramqne haud debile dextra Spargi- 

flialiiJ. mus.' Sed qnomodo infra dicit, * Qoid 

ilrrtg^e aarets, PamphUe] Hoc Simo restat, pater ?' an restat ideo, qnia bsee 

videtur dicere. Ut alii putant, ipse jam roajor pars recbnciliationis est? 

sibi Pamphilus. Idem, Idem, 

Arrigeaures PampkUe] V. Donat. et Ne istam] Ne nimis. Cicero, * Ne 

Guyet. Bceclerus, isti vehementer errant.' Sall«<tiusy 



TERBNTU ANDR. ACT. V. SC. IV. 



1157 



^N« Uta nobU mansQetado et miseri* 
cordia.' Idem» 
MuUimod,'} MulUa modis. FarM« 

GcihUo] Gaudemus nostris: grahh. 
tomar aUenit. Ut SaUiutius, < Et ei 
▼oce ma^a Yehementer grataUban- 
tnr.' Hoiiahif. 

CredfipaUr] Incertam, otram, cal 
Cratalatnr, Simo sit, qnaniYis Pam- 
phitqa respondeat. potest enim Chre-. 
mea et pater videri. Idem. 

Creday paier] Sic respoaderi solet 
dicenti, gaadeo. Idem, 

S7 Ji mihi unus ecrupulua etiam, 
nttail Aif discretivam est saperio- 
nun dictoram. Scrupuhis a scrupo. 
lapide dictusy lapilius minimus. nam 
nimU molestaB sunt pedibus scrupu* 
toss riae. at Virgilius, ' Scrupea tuta 
lacn nigro, nemorumque tenebris.' 
Idem. 

£lum],Proadhac. Idem* 

Serupuku etiam restat] Dubium 
qaoddam non ita magnum superest. 
Scmpiilas dim. a scrnpo, lapillus qui 
offendit pedes. hinc pro re molestay 
difficiliy anxia capitur Dooat. sed 
Nannins a scrip^ulo seu scrupulo^ 
vigesima quarta nnciae parte, sump* 
tam Tiilt Metapboram, Chremeti in 
filia ezaminanda satisfieri pleno pon* 
dere, nisi qaod unns scrnpulus desit, 
nomen sc. non convenire. Famabius» 
. 98 IHgmu «8 cum iua reUgiane 
edium] Aat accusatiTUS pro ablativo 
^a est positusy pro odio. aut se* 
paratim odtiim legendom est, ut sit. 
dignns qnl male babearis. Donaius, 

JHgmts es cum tua religione odtion] 
)ta Donatns, et apud Faernum iiber 
Pembinns, ac Vaticanns. Recte dici| 
exemplU Plautinis ostendit Pasca- 
siua Grosippns, sc. Caspar Scioppius 
in Orammatica Philosophica (p. 30.) 
nt stty dicnus aliquid, id est, ad ali^ 
qnid. Beeckrus, 

ReUgione] Tam solicita disquisitio- 
ne, saperstitione. Famabius, 

Nsdum VI idq^ qumi} Scirpus, pa^ 



luf tris res, et levissima. Lncilins iA 
primo, ' Nodum in «cirpo insane fum 
cere vnlgus.' Est autem «cirpia, siim 
nodo, et levis janci species. AUbi 
ipse, * Reddunt cnratura jnnceaa.' 
Plantns, * Scirpea inducitur ratU/ 
Donatus, 

Scirpo quaris] Scirpi snnt jund 
leves et enodes, nt scribit Alciatnaji 
nodum in scirpo quaerit, qui in re 
minime dubia dubitandi occasioneia. 
qnaerit Plantns in Menaechm. act. 1I4 
sc. I. idem babet proverbiura : * Nor. 
dum in scirpo insane facere vulgus.' 
Lucilins. Famabiua, 

40 Id qutero] Rnrsus Crito oblivjo- 
sus est, utpote alieoarum rernm. De^ 
tiafiif. 

41 Voluptati obsiare] Nunc laetitise 
et gandio. Idem, 

42 Ueus Chreme'] Heus dicendum 
erat, qoia Chremes Critonem intner 
batnr. Idem, 

43 Ex ipsa audivi milUes] Dnas re^ 
ostendit Pamphilus, et quod verom 
sit qnod ex ipsa saepe audierit, et 
quod fit Glycerinm. Idem. 

Omnes nos gaudere hoc, Chreme] Ant 
hoc correpte, ant hoc producte: nt 
sit, hac re gaudere. £t gaudere noa* 
tris est, ut supra adootavimus : alie* 
nis vero, graiuUsri, Sallnstios, ' £t 
ei voce magna vehementer gratnla* 
bantur.' Plus est ergo gaudere, 
quam laetari. Idem, 

44 Qtttd restatf paier] Hoc est, ne 
irascaris. Idem, 

45 O lepidum pairem] In quo lepo- 
ris est plurimum, lepidus dicitor. 
Nam lepos est venustas. Donaius, 

47 Nempe, sctitcf ^] Nempe et Sciiif 
cet dicentes, mann vel vultn dotem 
significant. qood mox intelligit Chre- 
mes. Alii &ir^ rov scilicety Chremetis 
personam facinnt. Idem, 

D08 PamphUe est] Id est, Pamphi» 
lo pro uxore dabuntur decem talent^ 
Idem, 

48 Acdpio] Ille nisi dixUset, aeci>^ 
pioy dos non esset. datip eoim ab ac» 



UfiS 



NOTiE VARIORUM IN 



eeptione confiraiatar : nec potest vi- 
4eri dfttom id, qiiod non sit accep- 
toni* Idtfn» 

Eho] Eho bic admiratio est io* 
ientiooiSy ad id qnod dicturi somns. 
Idem, 

60 Rede admoneSf Daoo ego isthue 
dedtanjamnegoit. Non poiest] Istnd 
iedere negothm dlicni milii exemplum 
videtar plane singulare. Longe enim 
alind est, dtnrS : alind dedere, Scri<^ 
berem : Reete admone», Davo ifthuc 
Jmn dabo negoti ; non potett, Sed, nt 
dixi, haec dubitatio mihi est, ant con- 
jectnra, si voles. Faber, 

Dedam Jam'] Addidit et temporis 
celeritatem. Donatus. 

61 Qui] Qaamobrem. Idem, 

62 Non recte foinctuB est] Id est, 
non juste. Sed bic ad causam retn- 
lit, noH recte: senex vero, ad rem re- 
tuUt. Idem, 

Vinctus est] Festivum est, quod 
iarpoalhMrfrrats infertnr ad majns nego- 
tinm sc. Respondet Pampbilus pa- 
ter nm recte vinctus est, q. d. pater 
non crediderim serio te loqni, id est, 
non putem recte, id est, serio et vere 
Tinetum esse. itaqne Simo, haud ita 
Jussi inqoit, sc. ut paruni serio vinci- 
retor, nt non recte vinciretur. quod 
com dicit, Kcofwcus alludit ad imperia 
ana : quadrupedem enim constringi^ 
adeoque accuratissime vinciri jnsse- 
rat. baec simplicissima expositio, cni 
cnr aliquis ceteras praeferat, nibii 
causae est. Bwckrus, 

Non recte vinctus est] Jnsserat enim 
qnadropedem vinciri modo scen. 2* 
hujos act. ludit in ambiguitate rov 
recte, Farnabius. 

Hattd ita Jussi] Qoia qnadrnpedem 
stringi jusserat, quasi recte ac dili- 
genter. £t boc ipsom non vacat. 
nam jam jocnlariter loqoi, et minns 
irascentis est, et placabilis animi. 
'Ponatus, 

Haud ita Jussi] Eleganter lu^it ad 
hfupipoMapy et simul ostendit, qnam 
propttina sit Pamphilo pater, et qnam 



facile veniam Daro impetnHB pcuit 
ab eo, quippe qnl jam etlaili jo6ettf. 
Pamphiius antem dizerat, noo joste: 
ille sic respondit, qoasi dixerlt, noi 
diligenter vlnctns est. £t kand Us 
Jussii sic enim prseceperat, * Qaidnh 
pedem conttringito.' Idem, 

63 S. Agefiat, P. ak maiwra] £rror 
est. Scribendnm omniho, Ai («o- 
ture), En tibi exemplnm in Eima- 
choact. II. Bc. 1. P. nu, Ph. (tf 
maJture, £t hoc certe Ita esse debet: 
Fiet maiurey non antf ra, &c. Faher, 

ScENA V. Snnt Trochaicl tetra- 
metri catalectici. Moretns lambi- 
cos miscet: vs. 1. unns Ms. refoito, 
duo : forsitan, vs. 2. omnes : mn pt- 
tare hoc, vs. 6. omnes i si nuSia agn- 
tudo, vs. 6. unns : sed quem ego miii 
potissimum optem nwse hoe an naTrm 
dari, alter meomm : sed q, e, m. p. 
exoptem nunc eui hac narrem dari, 
Argentor. sed q, e, m. p. exopt, ati 
nunc hoc narrem dari, vs. nltlm. rh esu 
abest ab omnibus. Beeclerus, 

Proviso quid agat PttmphUus] Hac 
scena aUerum generum Chremeti com- 
parat : ne aut Chariniks triitis reeedatf 
aut non provisum videretwr PlultmuMt, 
Donatns. 

1 Proviso qwd agat] Hoc colloqni- 
um post compendium fabnlaB indRCi- 
tor : ut una narratione etiam nego- 
tinm Cbarini transigi possit. Idem, 

Proviso qmd agat] Dnpllciter res 
ab ocnlis spectatornm moventnr : aot 
enim fiitura promittnntnr, ant facta 
narrantur. Proviso^ dno aignificat, 
et provideo et procedo. Ideni^, 

2 At mihi nune sie esse hoe verum 
lubet] Sic delicate pronnntiandom 
est, et separatim distinguendtim. Id,.^ 

At mihi nunc sic esse hoe verum hiM] 
Sensos bic est : alii pntent, ut volnnt : 
ego autem verum esse coniirmo, qnod 
mibi lubet verum credere. Idem, 

At mihi nunc sic esse hoe verum f.] 
"Efipoffis est in rf nunc, Lietitiie 
enim prapsentis exultationem expri- 
mit. ita in £unacbo lu. 6. S. *' N«nc 



TERRNTII ANDR. ACT. V. SC. VI. 



1159 



est profecto/ &c. ubi idem vd&os sig* 
Bator. Beeeleru8, 

S Ego Deorten vitam propterea «em- 
^ienuan eeee arbUror^ Omne qnod ha- 
bemas autem matnnm est, ant pro* 
priom. Mntnum est quicquid ad 
tempos habemus, nec postmodnm 
noafrom futnrnm est, ut uxor, domns, 
▼ilU, servi, et cetera in hiinc modnm: 
Proprium, nt virtus animi, et bonnm 
tempiteronm. qnod proprie de Diis 
clicitor. non enim alinnde venemnt, 
ted apod se ipsos sunt semper. £t 
Epicwnm secntns hoc dixit. Pro- 
prie ergo de -Diis sempiternum dici- 
tnr. Nam loter sempitemum et per- 
peiuam hoc ioterest : quod sempiter- 
mm ad deos, perpetuum proprie ad 
homuies pertinet. Donatus. 

Bgo Deorum vitcun proptered] Hanc 
senteBtiam totam Menandri de £u- 
Bocbo transtulit. et boc est qiiod di-. 
citnr, ^ Contaminari non decere fa- 
bolas.' Idem, 

Ego deorum viiam'] Nou dixit, quod 
8Cit: sed qood vemm pntet. £t est 
Z4yfM *^iKo6p€unf, quod a ceteris phi- 
losopbis repndiatnr, de otio Deornm 
ac.perenni Toluptate. Donatua, 

Ego viiam deonm] ToOro rh fyv rh 
KoXoiftMyoif Bwy &Kri9as filov, Apolio- 
dorns. ' Deomm vitam adepti su- 
inas/ Heantontt. act. iv. sc. 3. ' Im- 
Biorlalis ero, si altera talis erit. 
Ncmqne.Deos didici secornm agere 
«viud/ 8cc ex schola £picuri. Ho- 
rat 6. S. 1. 1. Famabius, 

4 Propria tunt] Perpetuae, sempi- 
temaey.qnae non snnt accommodatae 
ad tempus, ac mntuae. sic et supra, 
* Nihilne esse proprium cniquamr' 
Danatus, 

. ProfTUB SttfU] Peculiares et perpe- 
toae : ' Propria haec si dpna fuissent.' 
yirg. ^D. VI. de Marcello, cui djn- 
toma/vit» nsnra negata. Sempiter" 
man ad Deos, perpetuum proprie ad 
homuies. Farwdnus, 

5 Si miUa iegrUudo huic gaudyii] Sci» 
lipet secaodom sopradictam senten- 



tiam, Si propria, inqnit, haec fuerit 
volnptas, Dens sum. Donatut, 

6 Sed quem tgo potiseimum] Bem- 
binns liber et mnlti alii hsec ver- 
ba sic collocata habent, Sed quem 
ego mihi potiuimum exoptem nunc, eui 
htec narrem dari? ita trochaicns, aliter 
impeditus, procedit. Ceternm liber 
Bembinus pro exoptemf habet optem, 
Faernus. 

7 Quid illud gaudii est] In aliis,' 
Davi persona infertur. Donaius, 

8 Nam hunc scio mea iolide tohm 
gavisurum gaudia] 'ApxaXfffiSs, Idem, 

. SoUde eolum] Fignra xap^pjoiov, Id, 

ScENA VI. Trochaici snnt tetra- 
metri catalectici. vs. 1. dno Itfss. 
quisnam homo eat, Argentor. quisnam 
hic esi, Idem vs. 2. glossam insernit : 
cerie nescio, id enim snbanditnr in 
aliis. vs. 3. et 4. omnes, ut edidimus. 
vs. 6. unus : paier am, siimmtis est nobis. 
alter : p, a, esi sum, n. vs. 10. unns : adi^ 
bo et coUoquar, alter: adiboutcoU, Ar- 
gent. adibo colloquar, omnes : o Charine, 
vs. 11. unns : hem audistin, ceteri omit* 
tnnt rh hem, omnes r^ secundis addunt 
rebuSf sed diverso positn. vs. 14. om- 
nes : apud Glyc, nnus omittit, hac, 
vs. 17. omnes : quod resiat, duo ante 
rh piaudiie habent hoc signum GG, 
Argentor. valete et plauditef absque 
hoc signo praevio. Subjicinntomnes: 
Caliopius recensui, Boeclerus. 

PamphUus ubinam hic est] In hoc 
aciu mira arte ea qua restani de Comoe- 
dia breviter explicanturf ei designaniur 
duorum sodorum bincB nuptue, Donatns. 

1 Pamphilus vbinam. hic esi? P. 
Dave, D. quisnam homo est] In affec- 
tu gandentis Parophiri, et Davi gra- 
tnlatione, cognitionem rerum Cha- 
rino praebuit: cujns persona parce 
utitur post compendium. Idem, 

Pamphilus ubinam hic esi] Davus, e 
quadrnpede redditns bipes, id est^ 
vinculis exutns gratulatur Pampbilo 
prosperas nuptias. Charino ne qnis 
laeto destitnatnr exitn, spes bona 
dncendi Philumenam facta feUciter, 



llflO VOTM VAEieRUM tH ' 

F«rii%biiit* ect coalniomtio. 8ant enitt i|m fc^ 

DoM, D. qvknam hmo e$it 4«.] Do* citate elati, ne respicere qaMea vo« 

natvt : ' In affecta, &c. cajus persona lint amicos. £t reepicere, cst proprie 

p«irce otitnr post (leg. propier) com<« retro af piecte. Id eat» quen prflNOt 

pettdiwn/ Talis compendii specip dia felicitate» ncn obliviaearis. Uemt 

men mox est etiam yi. 8. 11. 13. 12 Tuue eet nunc Ckremee] 



BeuHerue, in secnnclo, ' Nimc pnetor tnoi ttt} 

2 Sei quU mhi eemtigerit eeio] Sde, meus si diaeeaserit horso Gentlt».^ 
id est^ persensi. Donatue, Jiem, 

3 Et quidem ego] Retolerat Simo. 13 Atque adeo hngum eet nMtHmi 
«■pra 8c. 4. * ▼inotos est.' Fwmalnus. expecktre] Qnia et aodaeter et nrltf^ 

More AomJaiim] Hominum abnndat. ciose binos amores dnomm adolm* 

Jhnatue, centium, et binas naptiaa ia mm hi* 

More hominum evenii, ut id quod eim bula machinatm ett: et id eitia 

maetue mali] Quia fama mali celerior, prsmcriptam Menandri, oajoa CaaM»« 

qoam boni, id est, at facillus mala, diam transferebat : idcirco aiod ia 

qnam bona nnntientnr. Ad hoc ergo proseeaio, aUad post acenam retaHt) 

dizit, quod ille prior scierit qood ne vel jnsto kmf^iorfieret, vel in eaa* 

esset vinctns, qnam ipse cognitam dem propter reram aiauUtndiBem ea^ 

Glycerinm eognosceret. Idem. gerentnr. Idem, 

Utquodfi^,] Velocior ficti pravi* 14 Sequere hae me imiue ad Gi§ee* 

qae est fiima, qnam nancia veri ac riam] Jam post soenam itvr : qaia 

boni. Famabiue. alterins in proscenio nihil agitor. Jtf. 

5 Meu Glycerium euos peireatee rep- Tu Daee abi dommm'] Hi versus, m^ 
perif] H»c ita narrantar Davo, nt que ad illum/ Gnatam tibi aMam Fhi- 
eadem opera etiam Charinns andiat Inmenam uxorem/ negantar Tereatlt 
Donatue, esse : adeo ut in plnribaa exempiari' 

6 Pater amieue summiM] Heec om- bos bonis non inferantur. Uem, 
nia^ nt diximns, propter Charinum Tu Dave abi Donum'] Dooatbs» 
dicunCnr, nt andiat. Idem, * Hi versus/ &:c. Habee eos apod 

ilmictfs sammiM] Deest ^ue, Idem. Onyetum, quem vide. Beeclerm, 

7 Num iUe eomniat ea, qua vigikme 15 Qiit au/erant eam] Rlte namqaO 
teluit] Hinc Yirgilins, £cl. viii. virgo nuptoi data simnlabatur ent 
' Credimns P an qni amant Ipsi stbi gremio matris, aut ea si deesset, tat 
semnia fingunt ?' Idem, proxima necessitudine rapi, cnm ad 

8 D«sm«]Compendinm attnlit. Do- viram transferebatur ; qood ea res 
natue, feliciter Romnlo snisqne cessit, Sa- 

9 Solue eet quem diHgunt dit] Dic- binas rapientibus. Farnahiua» 

tum erat proverbiale, qno et alibi 16 Ne expeetetie] Mire cKctt, laten- 

nsus est Terentins plns semel, ter, tcr se laudans: qno verbo avidum 

quater. Faber* adhnc audiendi popolum, adeoqae 

10 Conloquar, P. quie homo eet? cupidum et intentnm ostendit, «t fi« 
Ckarine in ten^pore] Stat versns, si nem ComcedisBevenisse aonseosefit. 
vel ex eoneequar r, vel ex ^ats s, cH- Donatue, 

datur. Idem, Ne expeotetia dum exeant kue, intm 

11 Bene Jactum] A gratalatione des|N>nd«6i/ttr, Intue traneigetur, ei qnid 
empit. Idem, eet qnod reetet, Plauditb] Isthme 

Omma] Compendinm. Idem, verba Si qnid eet quod reetet, non daW 

Age,meintuieeeeundierebuereepiee] bent divelli a proximis: imoetiam, 

Hkc snnt qnse absolate dicontnry et cnm illis aaice jqocta sant et cop«« 



TBRBNTJI ANDK. ACT. V. SC. VI. 



IMl 



Absqne eo sit, isthnc traurige' 
litarinm fnerit ; et non est ta- 

Hnnc enim ordinem verba ha- 
iSi quid est quod restejt, id troMa» 

hiiuM, Dices, Qnid tandera re- 
pomit? annon absolnta Fabnla 
■ babes quod argnas ? Absoluta 
ifaam, et snos nuraeros habet 
«; nihil argno; sed tamen et 
d restat. Primnm, petiito Cri- 

ad qnem lege veniebat here* 
Chrysidis postquam Phaninm 
I erat non esse illins soror. 
\m et alind etiam ; id nempe 
ittiBebat ad Chariaum, qni Pfai« 
Mannptias taro ardenter ambi- 
kipererat.ergo aliqnid, et recte 
an a Poeta, Si quid e$t qmod 
Quamobrem miratns snm nnw 
led milii in Galliea Interpreta- 
••tensiun est; idqne eo etiam 
f qnod antiquos Terentii Inter- 
i-eemrem planissime explioasse 
UM« Sie antem eum locum verte- 
Apree eela, MesneurMy u*edtendex 

Ik ne vUudroiU poiai iey, On 
inf h marUige dans le Ugie; Et 
ilf emeare quelque autre ekoee, eeU» 
Merm dane le logie auMei, Illa 
I verba ideo a me bis posita 
, dans le logia, qnia et Terentin« 
4a posnit, Imtue ; qnod, nt opi- 
19 tcriptore pmdentissime po- 
t ebservari. Ceternm sic Lec* 

tredere Yelim; h»e me doqi 



maligno aliqno obtrectationis stndio 
scribere, sed ideo tantnm, neqnis tam 
elegantem Doctissimi viri Interpre- 
tationem legens, interdum, qnod fieri 
facile potest propter famam ipsins, 
et amplissimam existimationem, la- 
batnr. Faber, 

17 inliis Irans^Mf , ei quid eet qued 
reeiet] Artificiose poeta hereditattt 
justam petitiooem ex Critonis per* 
sona prstermisit, quae ei Olycerio 
cognitajure tribuebatur: ne vel par* 
vo rei Critonis tractatn, ant defraoo 
datione Olycerii infuscaretur finis 
fabul». ad laetum exitom spectans. 
Idem. 

Si qjuid eet quod reetet^ Qnia narra* 
tione dignnm non est, quod Cbarinos 
rogat. Idem. 

O. plamdUe'] FaemiM in antiqnii 
libris hanc notam reperit. qnam Pe* 
tittts existimat coaluisse ex duplicl 
oe Orsseo, qoasi notare volnisseat 
6 KxAiir. non nno modo infirman po- 
test katc conjectnra. nihil certins 
puto, qnam literam G fuisse, qiiai 
gregeHkWOtwreU habetnr illa gemlnata 
in duobns nostris codicibns Mss. ea 
forma, qna Longobardicns eharacter 
ntitnr. Grex vocabnlnm acenioMB* 
Plaotns AsinansB Prologo; * Hoo 
agite...Gregiqne huic et domlnis at- 
qne conductoribns Face jam nuno tu 
praece emnem auritum popnltim*' V4 
Cbrestom, v. Orex. BeeeUnUt 



1163 



MOTJS VABIOBUM IN 



EUNUCHUS. 



Prologus. Senarii sunt. vs. 6. 
M». nostri omnes : exUtimacU €»m, sic 
exUtimet, iciat, prasumat ; nisi qtiod 
Argent. extimavit, et extimet, dtio 
illa verba niat pranum, etiam in altis 
codicibtis glossemate intrnsa, Faer- 
nus jam roonuit. vs. 7. oinnes, ut edi- 
dimiis. vs. 10. dno : atque a thetaurtM 
$cr, Argentor. atque de tlietauris «ttin- 
9it, vs. 12. unns : quamdicat ille, alter : 
quam Uti qui pet. rh iUi etiain Argen- 
toratensis, sed secnnda manu prae- 
fert. vs. 14. omnes : fraudetttr, vs. 17. 
omnes: condonabuntur, sed in Argen- 
tor. sectinda manu vs. 10. ut edidi- 
mns. V8. 24. Argent. et nikil dixisse 
verb, vs. 41. omnes, ut ed. Boederus, 

Didaacalia'} Monui superius, omis- 
sum. foisse in bac Didascalia pre- 
tinm, quod Terentio ab ^dilibus nu- 
meratum est. Vide excerpta ex Do- 
nato. Faber. 

Peraonte muta:'] In recentioribus 
libris Strato ponitur inter personas 
rootas; male. An quia Miles Glo- 
rioftus soa narraiis facioora, de Stra* 
tone Elephantarcbo, (Livins diceret 
Magistrura Elephantorum,) quem et 
Ipsa etiam Heinsiana Editio militis 
servum facit, aliquid de Stratone dix- 
it, (qui tamen Athenis non erat,) ideo 
inter personas theatri collocari de- 
buit Strato? Quin et Sannio hinc 
quoque excludendus fuit ; nam, ut in 
Comcedia est, ' Solus servabat domi/ 
dum alii in tbeatro sine sanguine 
belligerabant Sed cur et Pyrrhum 
regem non fecere personam mutam ? 
Nam in hac ipsa Fabula aliquid de 
Pyrrho scriptum reperias. In An- 
dria, nbi inter personas miitas scri- 
buntur Chrysis ac Niceratus, illum 
et illam sustuli ; nam et bona illa 
Chrysis nalla tunc erat, et Niceratus 



in actione Fabnlse nullam ommao 
locum habuit. NonnuUae editiooes 
in eadem Comoedia et Cliniam po- 
nunt et Phaedrum, quia scilicet illo- 
rum mentio fit in narratione Simonii. 
Sed quam illi in actione FabolsB psr- 
tem habuenint ? Nnliam. Idem, 

Si quiaquam etty fnt pUceref tfc,] At- 
tendenda poets copia, qnod in tot 
prologis de eadem caasa iisdem fere 
sententiis, variis verbis ntitar. Domtf. 

Bonts quam plurimi$] Commendst 
personam. Idem, 

Quam pkurimia] Una voce et coo- 
junctim scribi debet, quamipberimi»t 
non divisim. Erravit ^milins, Fer- 
rettus, et post ipsom Mnretnti qoi 
iliius sententiam probat. £t poit 
Muretum nonnuUi ; ante illos aatem 
Eugraphius, ante Eugraphiam No- 
nius Marcellus. MuUiy inqaiont, id 
est, moit (scilicet ita Grmci). Sed 
dormitavere omnes. Qmamplwrim op- 
ponuntur minime muUi»m Satis in 
praesens isthuc esto. Faber. 

Bonis quam pli<rimts] Superhis ver- 
bis ita Etigrapliios : * Bonis qosm 
plurimis qnidam inteUigant» qoam 
plurimis bonis. nos intelUgamas ex« 
trinsecus plurimos, nihil aUad poso- 
isse nisi malos. boni enim admodam 
pauci sunt. ita quod dixit in numero 
plurimis, qualitatem potius declars- 
vit.* Faemus. 

Qui placere Me, ifc,] Qui placere 
studeat bonis potius quam maUs ; et 
subanditur potius, sic Plautns : ' Cer- 
tum est mori, quam hunc pati leno- 
nem in me grassari.' Rudens, act. 
III. sc. 3. Bo^\o/i* ^fib Xahv a6w tpiU' 
yai, ^ hiroXiaBai, Hom. ii. Iliad. 6^ 
irpovoias araKarfyjlw % rifx^s wUhv, Far- 
nabiuB, 

2 Pbaimis, ifc,] * Iq dissensiODO 



TERBNTII fiUMUtiH. PBOLOG. 



1163 



eiviii, cnm boni plns qnam multi va- 
lent.' Cic. de Rep. 1. vi. Idem, 

£i mmhne muUoB kedere] *Arrl$rroy 
wpSrfop, Donaiua, 

■ t In hia Poeta fUe nomen prqfUetur 
mmm'} Cnm disisset, quiaquamf intalit 
di kUf et alibiy * Cnjns roox maxlme 
mt eonsimilis yestrnm, hi se ad yos 
appllcant.' Idem, 

" Nomenf 8^e,} Translatio a militibuR, 
quinominalnmilitiam dant. Famab, 
; 4 IVim si qui$] Bene, «t7iiM:cnm 
Ja, Lavittinm significet, ne vel ipsnm 
• ae Ittsnm ease fateretnr. Et Tum, 
pneterea : ut * Tum canit Hesperi- 
dum.' I>9Nafii«. 

" 8i qui$] LaTininm innnit. cujns ca- 
Kiiiniiis respondit in prologo Andris. 



* Inckmeniiu$] Pro inclementer: nt, 

* Jun senior, sed cruda Deo, viridis- 
qne senectus.' Donatue, 

' 6 ^^rim^] Pro existimavit. Id. 

6 Reepontum, non dietum eeu] De- 
•at et, ut in Phormione, ' Si qnis 

^nld reddit, magna habenda est gra- 
tla.' Idem, 

Nem Mmm me] Snperins didwm 
pMtWi^— 1 6«t : inferlns, nomen. A 
qoo eifaun iliMCcs dlenntur, qui joco- 
ais salibus maledicunt. Idem, 
• Responeum, non dictum eeee] Figura 
«Xmc^. nam dictum modo bis numero 
Ipoiitnm, snpra nomen significat, in- 
ftm participinm. ut in Heantont. * In 
^vem qnidvis hamm rerum convenit, 
qm snnt dicta in stnltum.' Idem, 

Quia UeeU priue] Prior, quod est in 
Berobino et Vatlcano, mihi magis 
probator. Faemu», 

7 Qtit bene vertendo] Bene, pro val- 
de. £t VertendOf in linguam Lati- 
iiam transferendo. Plautus, ' Yer- 
tit barbare.' Aut vertendo, corrum- 
pendo. DonaiuB, 

Qui bene vertendo et eaa describendo 
male] Lego ex libro Bembino, et eae- 
dem eeribendo male ; nt sit sensus : 
elegit ille quldem bonas quas verte- 
ret, sed eaadem male scripsit. quem 



sensum confirmat inseqnens versus: 
Ex GrtBcie fronts, Latina» feai mom bo^ 
nos : est et haec lectio in libro Victo- 
rlano, licet is pro ecribendo habeat 
eonscribendo, ita legit et Eugraphios 
sic dicens: bene vertit^ de Greeeo in 
Eatinum : nude acribU, maie verba eom' 
ponit, Faemus. 

■ Qfit bene vertendo, et eae deaerihendo 
male] Varie laborant eraditi in hoe 
versn explicando. nec Donatus quic- 
quam expedit. Nannius autem l>ene 
prolixa oratione de vitlo et laude 
interpretum ita disserit, ut sensnm 
hnjns lori tamen reliquerit ambi- 
giium. Fr. Fabricins t^ describere 
ad dispositionem refert. Faeraus: 
degit iUe quidam bonas quas verteret, 
eed eaedem male ecripsit: sed Latlni- 
tas vix patitur, ut bene vertere, sit, 
bene eligere vertenda, Fr. Guyetns 
ab emendatione prspsidinm repetiylt. 
Nihil autem forte homm est, in quo 
aliqnis possit satis tnto acqnlescere : 
quin amplins sibi cogitandnm putet. 
in eo tamen Ouyetnm sequi placet, 
quod vix persuadeor, Luscio 6flie 
tertenii landem a Nostro tribui. 
BeederuB, 

Qui bene, 8^c.] Bene ad verbum 
transferendo, sed disponendo male. 
' Se niirari non modo diligentiam, 
sed etiam solertiam ejns a quo essent 
illa dimensa atque descripta.' Ly- 
sander de Cyro, apud Cic. de Seoect. 
FamiiMiis. 

9 Idem Menandri Phtuma nune nu- 
per dedU] Th airrh apparet pronuntia- 
tum, quasi hoc ipso admonnerit spec- 
tatorem, quam tnrpiter et imperite 
hsec fabula scrlpta sit. £t bene, 
nunc nuper: ut ex vicinitate facti 
ostendat, nihil esse dicendum, qnam 
displicuerit haec comopdia L. Lavinll : 
propterea qnod res recens sit,et 6m- 
nes memioerint. Phasma autem, no* 
men est fabuls Menandri : in qna 
Boverca superducta adolescenti, vir« 
ginem, qnam ex vicino qoodam con« 
eeperat, furtim ednctam, ctun hal>e- 



1164 NOT^ VARIORUM IN 

ret ia latebrU apnd vicinom prosi- culcavit. Interpaiictlo shre ita fiit^ 

maiOy hoc modo secum liabebat assi- causam dictre pruu und£ petitmr, CMnm, 

due Duilo conscio. Parietem, qui quan ait fMum; sive, caifjaM dktn 

mediuB inter domum mariti ac vicini priua unde petitur otirum, qumre $Um 

foerat, ita perfodit, ut in ipso trant- um : •enMis tamen motandat non eit 

ito •acrom locom esse simalareU qui talis est : prius eam onde petitor, 

CanM|ae traniitura intenderet sertis id est, reum caosam dicere, qoare 

ac fronde felici, rem divioam saepe tliesaurum sunm esse conteBdat* 

faciens, evocabat ad se virginem. qnam ille qni petit (actor) deoMNK 

Qood com animadvertisset adoleiu strasset, oode sibi vindicaret tbesao- 

cens, priraaro aspectu puichre virgi- rom, sc. cor thesanrns ipsl deberetor* 

ois, velut nominis visn perculsus ex- vmde petUwr^ id est, is nnde petitnr, 

horruit : unde Phama est nomen reus est : 9111 petity petitor, actor. 
fabolaB. deinde paulatim re cognita, Objicit ergo Terentius Luscio Ls^ 

exarsit in amorem puetl» : ita ut vinio adversario suo, qnod in Comcs* 

remedium tantae cupiditatis, nisi ex dia rui Tliesauro titulnm dedit, ordii 

nnptiis, non reperiretur. Ita ex com- nemjuris et consoetudinera judicto- 



modo matris ac virginis, et ex voto rum perverterit : in eo, qnod 

amatoris, consensuqne patris, nup- primoloco causam dicere fecerit,sii* 

tiarum celebratione finem accipit teqnam actor intentionem suam pro« 

fabula. Utrom ergo hoc dicat, qood basset. Sicut aotem Lnscios ille lAvi^ 

totam fabulam transferendo, IsBserit niusPAtumasuumexMenandrotranin 

li. Lavinius : an hoc tantum, de qqo tulerat ; ita idem in TArsoicro fecis- 

reprebendat, sed his sigois velit os« se colligitur, cum sciamns Menaudri 

tendere, quem dicat vitiose TkemU'» drama hoc vocabulo extitisse. Qued 

rom composuisse; nt in TAesaoro sit autem hic prsepoiitere in Thesaara 

culpa, non in Phamaie? Donatus. factum arguitur, illud neqnaquam ad 

Numc nuper dedU] Nuperf ex illis Menandri Thesanrum pertinet» sed 

verbis est, qu» veteres propter am« ad Loscii Lavinii. qui ex l>onaOriBe« 

biguitatem cnm adjectione profere- fabnla.nonbonamfecitLatinanu Neo 

bant* nani nisi adderet: moK: hoc frustra hoc monemns. 

nupiTf olim, pridem, et jam signifi- Sed apponemus huc totam cansam 

casset. Domdu8. ex Donato et Eugraphio. i>oiia^i hsM 

Jdem Mentmdri Phasma numc nuper estannotatio:*ArguitTerentias,qno4 

dedU] Haoc fabnlam totam danuiat, Lusciosoontraconsuetudinemlitigan^ 

ut apparer, silentio : TA6«aiinim vero^ tium, defensionem ante accnsationem 

oon totum, sed ex nno loco. Idem, indoxerit. Hujusmodi enimestLuscii' 

PAofma nune, ifc»'] Comodiam, cn- (nota, non Menaodri, qoi aliter ordi- 

ju8 ^rgomeotnm satis longum refert naverat) * argumenturo. Adolesceni| 

Donat. Famafnu». qui rem faroiliarem ad neqnitiam pro« 

10 At^e tn Thetauro aeripsUf caii^ degerat, servom mittit ad patria ti)o- 

aom^tcire] TAaisaiinfmLatiniveteresy numentum» quod senex sibi vivns 

secttodum Graicos, sine n litera pro« magnis opibus apparaverat, ut id 

ferebant. Donatut* aperiret, illatorus epulas, quas pater 

Atque in Thetauro teripgUf eawum post annum decimum caverat sibi in^ 

dicere, ifc,] Prius de verbis aliqua ferri.' (hoc ipso haod dobie oonsiHo- 

Botabimns. Theeaurum (firfiravpifw) po^ ot reperiretur tbesaorus.) * Sed «ani 

tins quam thentaurum, qiiod posterion agrum, in qno monamentom erat, se^ 

ris ssculi est, scribi oportere, et D05 nex qoidam avarus ab adolescente 

natus monuit, et Quyetus merito In? •merat» Servos ad aperiendum me^ 



TBRiBNTll BUKUCH. PR0L06. XL65 

tntBiD anxilJo osns senis, thesftn- ipse pater ikionliBientniii td extrnx- 

enin epistola ibidem reperit. erat, pro eo pngnasse Yideatnr, the- 

K thesanruni, tanqiiam a se per saurtim Yerum non esse, nt.qui ig« 

Itmn hostilem illic defbssnm re* notum dominum jam minime haberet, 

, et sibi vindicat. Adoleseem 1. xxxi. ^ 1. de A. R. D. et mansisse 

eiB eapit : apud qoem, prior se- ejns, cnjus antea fuerat, lieet perdl- 

qni annim retinet, cansam suam tns bactenus, et ab eo, ad qnen per- 

|i€ : Athenienses, bellnm cum tinebat, non ablatns. 1. lxvii. R, V. 

ieiisibos qnod fnerit, qnid ego nam jus potsessionis ei, qui eum con- 

ivdicem ? et csetera : qnas contra didit, non videtur pereratnm. et qood 

•m jnrisqne consnetudinem po- noitrnra est, sine facto nostro ad ali- 

rgnmenta notat Terentins, qnod nm transferri non potest,!. xi. de R. 

rdo potior erat, nt adolescens I* Qnapropter non immerito repre- 

proponeret cansam, qui petitor henditnr Poeta, qui contra naturam 

itar.' Addit mox de eodem er- ordinis et negotii, ante petitorem, in 

Liiseii : * nam possessorem fecit scena fiecit cansam dicere reum, cni 

em agere, qnam petitorem : tamen sufficere debnissety qnod pos- 

abhorret a consuetudine juris sidebat, 1. 1. §. 6. nti possid. coi etiam 

mm*' Hvbc Donaius, Engraphins velnC possesseri «ctio ultro,id est,nt 

xkiibet argumentum comcedise prior ageret, nnnqnam dari poterat. 

i : ' Quidam agrum vendidir, d. §. 6. nam in controversiis remm 

Al>ebiBt patrium monnmentnm, corporalium actio negatoria, per 

I thesanros emptor invenit,com- qnam negetnr res actoris esse, prodi- 

▼enditor :' (nam ita legendum ta non est, §. 2. in f. Inst. de Action.' 

' ia jndicium Tenitnr. ntiqne ex Epistolam, quam adolescentis vendi- 

16 et ex consuetudine prior lo- toris pater nna cnm thesauro depo- 

ebet ille, qni petit. Petitor an- suerat, haud dnbie cnm ipso thesanro 

hic venditor est: nt secundo retinuisse senem emtorem, intelli- 

respondeat, a qno petitnr, hoc gendumest. alioqnin futnmm erat,nt 

aptor. At contra Luscius La- res controversia careret. Vidit sane 

I fecit ; nt prior loqneretur, un- servns adolescentis eptstolam thesau- 

titnr, qnam ille qni petit.' Ad ro additam, sed antequam inspecta 

cansam, ex jnre civili Romano, esset et exhibita, senex ementiri po- 

peritissimns est^hsBC annotavit tnit, se pecuniae cnstodiie cansa de- 

lelmns vir Jo. Henr. Schrote- positae illam addidisse, nt constaret, 

* Emtor, a qno, tanqnam reo, qnis et qno fine deposnisset. Potuit 

iinis petebatnr, cansamdicebat, postea, spatio dato, et i^nppoiiere 

am suns esset; quia scilicet a aliam epistolam. Deposnek^at antem 

10, et in sno repertns esset, I. pater adolescentis illic thesanram, 

. de thesanr. atque id qnidem, ne filins statim nt hereditatem pater- 

qnam venditor, qni petebat et nam adisset, prodigeret omnia. fore 

erat, proposuerat, cui probatio enim sperabat, nt absumendi iibidi- 

iliebat, nnde in patrium monn- nem mitigaret ratio et setas. itaqne 

ira Is tbesanrns pervenisset. quod decem annos interponi volnit, ante- 

linnde potuisset constare, debe- qnam filins rescisceret, sicut in ar- 

iDditor ad exhibendnm agere, gumento apud Donatum amplios ex- 

t «x signatura nummorum, lice- ponitnr. Vide etiam, quas magttnm 

liqnid coUigere. Perez. nura. qnondam nostrae Academiee orna- 

1. {. C. de tfaeaaur. quamqnam mentnm Caspar Bitschius, Jnreeon- 

hoc casn etiam praBsumtio, quod sultus, de Thesanrie parte priore et 



1166 NOTJS VARIORUM IN 

p«tterior«» anootaTit Btedtnu. niiie tmB tceMe, tinB pop«ll: tM 

. TkettMroy tfc^i Alia Meoandri fa- jest qnodiiiihtobjiciatTeremiiia.f<ff- 

bola, in qna praepostere inducit re- naHui, 

am agentem ante petitorem, qoi pos- 16 It tu errHf MMea^ ^xi^ '""^ 

cebat thesannim patris soi in moni- accuu Denmtm», 

mento conditom, et a reo ablatnm. • /« ne erret] Reapondet Poeta lai* 

Farmabius, ter. Famabius. 

11 PruUfUndepetUwraKnm] Unie^ 17 Qna aaac cw i d — a 6ttMr] Sie ia 

a qno. VirgilinB, * Genui nnde Lati- Phormiooe, < Argentum qaod babci, 

num.' Nam posscMorem fecit prio- condonamns te.' Nam et dem ekAM^ 



rem agere, qnam petitorem: qnod tivo casoi jungebant Yeteresy 

abhorret a consuetudine et juris et ^ero accusatiro. DaMltca. 

litiom. DenatuM, Condefnahiiur] Qo» in prstcoti 

12 Quam Ule qui petit] Deest dicat. condono illi. Phorm. act. ▼. ac & 

Idem. ' Argentnm quod habes, condomMiai 

Qui petit] Id est, petitor. Idem. te.' Plant. freqnena. Sed pkraaa 

Quam ille qui petit] Esiet recta lo- hanc explodit JoL Scal. Poeticea Vk 

cntio li diceret, quam petitorem : ant vii. c. 2. partis 9. impatatqoe Eraa» 

quam iUum gui petit, Sed quam iUe, mo. acriter interim toetor lacti o B cai , 

matnit : ut subaudiauins cautamdtcai, condonabuntur, Scaaontaa ac inter^ 

per fwyfJM a soperiore fignratum. .seri quandoque, probat mnltis ad^ 

Idem, .ductis exemplis Planti. idqne fieri 

Qaai» iUum qui peiit] Liber Bembi- varietatis gratia et excitaodi spoeta- 

nns ac Vaticanus, et Donatus, quam tores. Fomafrtas. 

iUe qui habent. qua lectione staote il- * 19 Nunc quam aeturi emwnui] Obli- 

Is tres dictiones aoapaestom faciunt, qua narratio facti est, secaadnm ca- 

correpta priore syllaba in ille; petit sum accusatlvnm. Donaiua, 



vero iambus est, posteriore item cor- Nunc quam aeturi svams] O. L s. 

repu more veterum. Famtus. quam aaac, qua coUocatioiie adoMSsa, 

14 Dehinc] Si loquatnr. Donatue, priniam hujus versns syllabam prnce* 
Ne fruBtretwr ipu u] Tlap^ vpoo^ denti versui in scansione appUcabi- 

Ktay dicitur : sed post addit. Idem, mas. Faemus, 

Aut eic cogitet] Si taceat. Idem, 20 Pos^^Maai tedUeM eaierwii] Mire, 

15 De/unctu» jam eum] Sx^/xa Sta- cum ordo melior videretnr, si lie 
roios, iiOowota. id est, omni labore diceret: Postquam sdilos ememot, 
liberatus sum,auctoritatejamconfir- quam nnnc acturi sunins, per(eeit 
mata et inviolabili. Idem, sibi ut inspiciundi esset copia. Eme- 

Dejunctuajam sum] Id est, jam egi runt aotem, mediam corripe. ot, 

fabolas meas : ant jam destiti peri- .' Matri longa decem tuienmt faatidis 

clitari in edendis comcediis: aut menses.' Donatus. 

certe, jam edidi quam tu reprebeo- PoslgMaiii JEdiles emermU] Ergo vi- 

du fabnlam. Idem, tium est in lambico ? Nil minoi ; 

D^unctus jam sum, nihU est quod nam illi veteres pennltimam plnrs- 

dicat mihi] Non sit, inquit, de suis lem tertiae persons fecere commu- 

vitiis secnrus propter vetustatem, nein; id quod olim ad Phasdrttmet 

nihilominus enim a me reprehende- .P. Syrum probavisatis. Fo&er. , 

tnr. Idem, ^dUes] ^dilibus cnne eraat nrbii 

Defunctus jam, ifc,] fHlfiviais defeU' .sedes, annona, Indi solennes et stati. 

•dentis se Lavinii. Jamdudum eme- publico, interdum sno sompta ladoi 

.jritns snm, defunctus labore et discri- edebant* Fama^tas. 



TBRENTII BUNUOH. PB0LO6. 



U67 



.' JEoienifi<] Penultimaiii defendit 

SpMnebiu 1. ^Yui. c. 2. /dm. 

. : 21 P^/ecit} Mire, quasi difBcile et 

MlicUani. Dcnatus, 

. 2^ ExckmuUf furem, non Poeiam] 

Mireceprehendit .ante Yitium, quam 

4e causa maledicti dicat. Idem, 

*. Exckttmatf fwrem, tion Poetam'\ Ad- 

Jmc nulla reprehensio est : si quidem 

lioet transferre de Grsco in Lati- 

atim. Idem» . 

. . 24 Et fiikU dedisse verbontm tamen] 

J^nti. neminem fefellissc : aut, nibii 

apposuisse de suo. Idem, 

. . Ei nibU dediue verbqrum tamen\ Aut 

nemiliem fefellisse : dare enim verha^ 

4«eipere est. Quia qui rem expec- 

tfttyet nihil prsBter verba invenit,de- 

ceptoa est. nnde alibi, ' Verba istaec 

jnint:' ete contrario, < Rem cum vi- 

deasy censeas/ Aut aliter : nibil adr 

didisse de stylo suo Terentiura. Id, 

• 23. et 24. FabuUm dedissej et nt- 
Jktl dediaae verborum tamen] Donatus: 
^Ant, neminem fefellisse, aut nihil 
apposoissede suo.' placet prius. Bcer 
clerus, 

. Et nU dediese] £t nihil de suo stylo 

jdedisse taraen. Famabiue. 

-. 25 Colaeem eeee] A k6\ov cibus dic- 

tam refert Athenaeus lib. yi. Deip- 

jiosoph. 18. cap. para^i^iw itidem a 

^os, Idem» 

. 26 P.aragiti peraonam inde abUttam] 

«Ethoc.mire: non versus objicit, sed 

personam esse translatam. quid stul- 

•tiot, ant calumniosius dici potest? 

fionattu, 

. t9^ Peceatum imprudentia eet] Id est, 

igoorantia : ut imprndens harnm re« 

^mm. non enim stnltitia. Idem, 

m 

Si id eat peccatum, peccatum tmpru- 
dcolja est Poeta] Primo negat pec- 
.eetum, deinde concedit et purgat. 

. JmprMdentia] Ignorantia, non im- 
.feritin* , Idem, 

• ^idpeceatum] HKoieti, Nampecca- 
:lt(9l superius, nomen est : et se- 
^iiensi participium* flt primo negat. 



peccatum, deinde si peccatnm est, 
purgat id ipsnm veniali.qnalitate ab 
imprudentiae partibns. Idem, 

Imprudentia eat] Ut sexto ab hoc 
verbo. Fama6tu«. . 

28 Non qui furtum facere etuduerit] 
Antiquissimi libri quo habent, non 
fMt. quo antem pro quod exponen* 
dum. Faentt». 

32 In Eunuckum suam] Ad fabn- 
lam, non ad hominem retnlit. nt Vir- 
giliuR, 'Centauro invehitur magna/ 
Donatus, 

Eunuckum suam] Fabulam respexit, 
ant comoediain. Synthesis. Famahiu». 

34 Latinas acisse aese] Haec lectio 
placet mibi propter versum. quam vis 

0. 1. s. non habeant nisi unum, $e ; et 
in Bembino, ubi gemioatnm erat,posp> 
terius sit deletnm. Faeriii». 

Id vero pernegat] Annis tamen pro- 
pe XL. ante hanc fab. editam obie- 
rant Nsevins et Plautns. Famabiu», 

35 Quod ei personia iiedem uti altis 
non licet] In Bembino est, iiedem huic 
uti non licet, quarnm lecttonum ntra 
melior sit, statuere nescio. interim 
vnlgatam tenebimus. Faemue, 

36 Qui magis lieet currenies aervqe 
acribere] £go potiorem arbitror lect 
tionem, qnam continet Hber Betubi- 
nns, currentem aervum; ut et in Hean- 
tontim. * Ne semper servos currens.' 
Idem, 

. Currenteay ifc,] Subjecta hsc, per-» 
son» et lidri Comcediarnm; * Teren- 
tins meretrices malas, avaros lenones, 
tristes senes, edaces parasitps com- 
memoravit.' Victorinos in Cic. Ebet. 

1. i. ^ Dum servus fallaz, dnrus pa- 
ter, improba lena, £t meretrix fuerit 
blanda, Menander erit.' Ovid. i» 
Amor. 15. eleg. Famaibiua,. 

37 Bonaa matronaa] Ut Nansistra»- 
tam. Donatua. 

Bonaa matronaaf,] Egregius locns, 
qno 6ir6$€<ris K»fW(^ snmmatim exhibe-' 
tur. Adde Horat. Epist. ii. 1. * As-p 
pice Plaotos, Qoo pacto partes tatOf 
tor amaotis ephebii Ut patris attenti« 



1188 HOTJS TAftlOftUII IK 



iMioiiis «f iuMioti f QnBtoi tit l>or« de «dMiiiistnitiime, iKd 4e ptifiM- 

MOBM MUcilNW in partsitis.' Bsdt* tione moadL Noiie ad rein. VcIUb 

nu, f^eidein aMiid D. HieronyaiM leiip- 

- Met9tne€9 mtiU»] Ut Theidca et- flMeti nam profecto et MagiHit^ 
qne Bacdiidem. Sie ett ia Heaa- Piscipalm erranmt. logeMote^di^ 
tODt. ^ Scortari crebro nolanty nolant tem a BoMto fnit, ^eor, et «t Dt* 
erebro coafivarier.' £t artificiosa natnmdecelMit facereyriietorempr»- 
eetcodBt oamem materiam eomico- darum, et primariam in toe lUo 
mm. DwaJtm», genere, ted errarit tamen Domles, 
• $8 PaMuiilhtm\ Ut Onatoneqi. /tf. ant errare ▼olait, nt locat tam eto> 

G2#ri0MMi anlilMi] Ut Thratonem. ganti dicto dari potset. Nam totasi 

litm. boc Terentii nlhil ett afind qnam re- 

GloriotMM mUteml Facere sabandi- dnctio ad abtnrdnm, nt vnlgo in Lo- 

tnr. liem, gicit loquantnr; sic: aon Ucet oti 

t6 Fellt per servum eenem'] Ut De* pertona militit, nee tenls, inqnit Ve- 

meam et Simonero. Jdem. los maleTolns Po^a, dee. Non licet 

40 Amaref odtssf , tMfptaoi] Mire a cbaracteras personamm seqni, smi, 
personit ad gesta cnm Tarietate ridelieet, matroim, dieretricBltt) pa* 
trantltnm fecit. Omne enim qnod in ratiti, &Ci Non lieet deniqoe sffiK* 
orationem venit, ycI pertona, yoI fac* tos iptot in Fabnla ponere, nt oditte) 
tnm ett. Idem, amare, tnxpicarl, quts qmnia tnst 

- Odiste] Qnia edere non est Lati* omntbns tecnlb commnnla. Id vevt 
nnm. Idem» ti admittendnm fnerit, inquit Tertih 

41 NuUttm ett Jam djctvm, ^ptod nom tint, hoc quoqne eoocladatnrnecesst 
iHeium tU] li^fiM K^v,ir\oietl. Nam ett, et perridicnlnm ac perqasa 



Dietumf bis positnm : nt snperins absurdnm ; Nikil htntie diei potte qmi 

pecGOfvm diferta tignificat. Idem. ntn dieium tit jnitt, Addo ad Imoi 

Nulhtm ett Jam dietum quod non dte- Natnram et habit Am argmnentatioois 

fvmtiiprt««]Lociitettin Ecclesiatte satit demonttrat illnd deo^iie; qnsd 

Salomottit cap. i. * Qnid ett qnod animadvertl deboerat, neqiie temerc 

Init^ ipsnm quod erit. £t qnod fac* transiliri. Nam ex paveniis etemtAH 

tnm est, ipsnm quod fiet ; et non est tis qnot liogust ? QnDt eppcilatioaef^ 

omne recens snb sole.' Adeapost* quot verba, &c. Qnotpartie«l«,ctt' 

qnam D. Hieronymus dizit qnod clamationes? Et ea tamen omoia 

nihil attinet hnc transferre, sic scri- finiri possnnt et conclndi ? At vers 

bit ; ex editione Frobeojana : Huic oogitationes et fbrmte ac figorst eogi- 

qnid slmile sententiae et Comkms ait : tationum, ill» vero apnd ODnm DemC 

NikU ett (jam) dietum^ quod nm ttl finiri, apud hominet non poosmif ( 

dictum priut; unde prteceptor ment aon magis qnam effecte omnia^r- 

Donatns, cam ipsum versicnkim ex- pnsculorura ; aut, ut qnidam toqnan» 

poneret, Pereant, inquit, qui ante tur, materHe prima&, ant mixtiODei 

nos nostra dlxerunt. Qnod si in ser* omnium nnmeromm, si qnlaqne nn* 

mooibus nthil novidicipotest, quanto mems proprietatem tnam habect^ 

teagit inadministrationemnndi,quaB &c Verara htec mnsa faciamas. 

ab initio sic perfecta est, nt reqniet- Interim, hoc notari possit ; Hnbc 

tferet Deos ab operibns snis in die Donati lovnm apnd hodieranm Po« 

septima? HtecD.Hieronymns.Sed natum non reperiri. Dices, id fbr- 

anteqoam qnidquam dlco, emenda tasse Donatns in ccntinua oratione 

hnoe locum, et iege : aui oh inUio tie « suggestn recitaverat. Fieri pot«lt; 

PnmcTos «ti, >^c. agitnr eoiiii noa «ed an patis tam^gaos dtccaihi» 



TBRBNTIIBUNVCH. AOT. I. SC. I. 



IIW 



intario^ non fnisse translata- 
Non ego qnidem. Faber, 
m eU, ^.] < Pneceptor mens 
is/ inqnit Hieronymos in a i. 
Miciy * cnm ipsum hnnc Yer* 
I «sponeret : Pereant» inqnit^ 
• nos nostra dixemnt.' FqT' 

oa cognoseeref aique ignoecere'] 
\i&yov, ira^iMtov» Donaiui. 
mw veteres/aelitarwUfSi/acimU 



ftofn} Et ▼arie dixit, /aidiiarunt et 
/aduntf et cnm magna defensione 
Tereotii, semelfacientis id qnod saepe 
▼eteres. Jdem. 

44 AmnutivertUe'] Nos 4w&rTtKmt 
dicimnsadvertt<e,qoodveteres plen.e, 
animMm advertUe. Idem. 

45 Qiitd eiU Eunuchut veUt] ^kpxoSt^- 
fihs, velU sibi. ut alibi, 'Nam proh 
Deum atque hominnm fidem, quid 
▼is tibi, aut quid qusris ?' /dm. 



ACTUS I. 



A I. Senariis constat lieec 
fs. 1. duo Mss. nostri : num 
tertius : non adeam ? ne nunc 
'dem? VS.6. omnes : perficies, 
nnus: iUudet, vs. 16. rh tu 
iltnnt ; quorum unus, postulaa» 
omoes, ut cd. vs. 24. unus : 
t, duo, accusabis, omnes,ei dabie 
S. duo : m indign, /, vs. 29. 
puim queas, Boeclerus. 
vero Comcedia est qus docto 
ete, nec docto tantum, sed et 
igenioso, opus habet. Caroli 
tmporibus prodiit Versio Jani 
Baifii, astricto sermone, Car- 
imetro acatalecto, et hyper- 
;p (Gall. des Vers de kuici d 
Sed hodie vel ignoratur, vel 
or, alioqui et exemplaria rara 
M. decem aut duodecim locis 
Interpres; in ceteris omnia 
oommode, et sane ingeniose. 
iqne (non loquor de versione 
Venetiis prodiit) Ennuchnm 
rem sermonem converternnt. 
Pajbulae alium fecere titulum ; 
id eos dicitnr la Mora, in illa 
itatione multum est boni, 
aed ita res interpolata fuit, 
Terentium in Terentio non 
k Utntsit, homo fuit inge- 
qui hanc nobis Comoediam 
tano habitn dedit. Yellem 
dicta proverbialia haberet. 
talorum <aepe mos est. Faber, 



Quid igilur /odam] In hac irporAcru 
exemplum proponitur, quam non sute 
potestatis sit, qui amat: quam sapialty 
qui non amaJt, neque aliter affectus est, 
Donatus. 

1 Quid igUur /aciam'] AiaXoyLffphs, 
ffXTiiM^wolas. Apparet et multa ta- 
cituni cogitasse adolescentem, et 
tandem in haec verba proropisse. 
Igitur, pro deinde. Ut Plantus in 
Ampbitryone : ' Sin aliter sient ani- 
mati, neque dent quae petat, sese 
igitur snmma vi, virisqne, eorum op- 
pidnm expugnassere.' Idem, 

Qwd igitur /aciam'] Menander, cfra 
WiroiV»; Sic Virgilins, ' Hen qnid 
agamP' Et est hia\oyurfihs perditae 
mentis post mnltam frustra cogita- 
tionem. Idem. 

Non eam, ne nunc quidem] Hoc 
videtnr non esse contrarinm : sedest. 
Nam dnbitat utrum meretricis satis- 
factionem expectet : an illam omnino 
non quaerat. Idem, 

Non eam, ne nunc quidem] Non eam^ 
Probns distinguit. Jungunt qui se- 
cundum Menandri exemplum legunt. 
Idem. 

Qiitd igitur/aciam? ifc,] Exmedio 
amoris argumento initium repetitur, 
in qno mira arte affectum aegroti 
amore animiexprimitPoeta. exclusas 
erat; inde revocatns amator,per soli- 
tas aniantium iras. hinc opportonum 
erat, ^eliberare.; an injuria exclusio- 



'ph, et Var. Clas, 



Terent. 



4 £ 



1170 NOTJC VARIORUM IN 



nif, an blundimeBtmB rev«cMtit boraa oniiiM !■ Ba|«r«ai pailMi 

potint attendl, paresset. E&preteit est alHBiiiai. Idem, 

et iaterpretatos ett nobili imitatione 6 Si fmiem hertk pooie] AMdl0)!ir- 

sttniinani bigaB scens HoratiniSat. h^s ^aei ad altemm : «t, * Netdi 

II. S. ' Amator Esclnivi qtA dittat ben perdita, McdmB LMmedanttt 

afit nbl •ecwn, eat an non, Qno redi- Mntii peijnria gentit.' tdam. 

tornterat non aecertitnt, et b«r«t AtiUlprmt,n0fnf/trfant] Deett,at 



Invitit foribot ? nec nnnc, oun me nt, * Mnltom ille et territ jacCatm d 

▼ocet nltro, Arcedam? an potint om» alto.' £t priat oMdo ad laodem, bn 

diter finire doloret i Esclatit ; revo- od ordinem peniaet. nt Sallattia^ 

cat: redeam? non ti obtecret. ecce 'qmt priam mortalea dncniiL' Et 

Serrut, non paalo tapientior, O bere, ipte in Heaatoat. ' Et tMvia qm 

qntB ret Nec modnm babet, BeqM ettent, priaM babere.' /dcok 

contiliam, ratioM modoqM Tractari fVtat,aifnf /irftw] Meliiia, pr» 

BOB mlt. in amore b»c snnt OMla: ttaatint. T> ^t^rnr, aal T^T^idrfya», 

bellnat,Paz rartnm.baic tiqnltteBH wpi t^ ^ if ^Um UnL Arktot. in Ct- 

pestatit prope rita Mobilia, et cmca tofor. FanmMat. 

IhiitMtia Mrte, laborct Reddere cerw 6 Aarttcr] A mtI dactBm, a qM ii 

ta; tlbi aibilo plat ezplicet, ac ti elto BBllam dtiertoti BM cat. HMf 

lataBire paret certa ratioM aMdo- ^m. 

qM.* AddcBdot ett PertiM Sat.5. Xefae ptr/km» fBMotar] PlaBtim 

Cicerode Nat. Deor. iii.S9. ad leri- iIIb bnc pertiaMt TkBenl. ii. ft. U. 

tatm ComicM refert : nt et LMretiM * Male qimd mafier laecre iBcepit, 

libro iT. qatt ab alilt jam prodBcta Bin id efficcfe perpetrat,' te. et n. 

SMt loca. BMcrot;. l^ * Niaut qaam paacm eficiMf, 

Qnid %alar, ^.] Adi HoratiBat, st food occeperiBt bcM Ibcefe.' Bm- 

qni bmtc locnm traMtnlit. * Amator rimuL 

EadnsBt,' te. S. Sat. IL fib. Adi et T A^m^mHpmtimmpaUwiM^^JFt^ 

Pertii $at. S. f a n mi mt. OMriM boMO Imt M^faitiM; at btc 

9 C sa q p aiim ] CoMtitBam : at, ioco, dom m d ott a M babari TBh, se 

<Mm iat^M ctaqMrilBm ct*. ]>obb> derideadnm prafJMiit. Da 

taa. ibCi 

9 .Vm jMrpirli M trtr i i.am finlami mw iBteUcxit qaid ttt 

liM] Sic im ABdria» ^ Priaaqaam b^ odn». faier. 

rnm sc e lt r a et lacriatar coBlictm do> 9 l^i/iMa fmet}' 

Wu*^ Cam aai sit iratBa» de OBMibM fdm* X^mote. 

qBcritttr. Idmi. 9 MiMmteaaMr] Nm 

4 SwiMil: Ttwmi} VtmasqM i»- dlcao» ot afibi, ^ Ibi 

i^ctt^mL verbo, d lcM do , £»> PampbilM 
aM odmisil. et» 




«MtM# pouBa» qBam» pM ol 

qBodl erat MOcleratiB». titmu JBre trMBlehim 

JMiMi $ BtB» it m « b mv Hj YblM 
ftfO iBf iriorsm partem dubitatioBia 
Ii09 Ibiioo^ Bl rofptM redbot: i»^ 
Mmroa^ Bt M rofBtM qBidem. kL 
^ N^ it aw iltt sr sl j Bom de e% 

rl IMm pr o tirT e afeBo, OBciBeit 
WMBft: BMi potBt, aec rofet, 
KI»%W^m4 tb MCWV imtBit : qBod 




TBRBNTII BUNUCH, ACT. f. SC. I. 



ntt 



£Mee] Ehtdere proprie gladitp 
B eat, CBBi vicerint. Cicero, 
m dia etiam foror itte taiis 
it^ Ebtdertt est finem lodo im- 
re» Jdem, 

Pnm iu] Ut ext» et exmdtf sie 
etfrotiule dicitor. idem, 
Heref qtue rea, Sfe,'] Concessnm 
1 Palliata poetis comids, servos 
ik sapientiores fingere : qnod 
ia Togata non ferre licet. Dena-' 



ilie regere nen pote$\ Nanc 
DO senros est sapientior: qnia 
mator, nec amans. Ut idem in 
ia, < Facile omnes cnm valemns, 
consilia sefrotis darous.' Idetm, 
re qum ree, 4*^«] Donatos liic: 
eeasam est/ &c. qun res forte 
arom facit. Seryos ab Horatio 
i nem jmmI» eapienHor hic nomioa- 
ero, propter wdOos lieri, quod 
Bt ratio omnis soccombat mgrim 
i animi, qosB res infira apud Nos- 
Poetain satis declaratur. De 
D serri vetuli adolesceutibos in 
sdia soasores fere indocontnr. 
Iterom noila annotatione opus 
enros esse sapientiores dominis* 
prassertim de calliditate senro* 
nnnqnam de prudentia Noster 
qoaotom aotem ad heros m^jo* 
i est, ad patresfamilias attinet, 
Ittit sane Terentins, nt ioter- 
i aerfis illi fallantor, (nnnquam 
mtim sed fallaciarom ope et 
tla,) plemmqne tamen illos aut 
Mlbere,aut metuere facit. iterom 
IMI est opos dicere : servos in 
edlis paliiatis deminis sapien- 
1 esse. Hsec ad Donati annota- 
m. 

nto» attioet ad rem ipsam, 
# Iterom hoc loco otitor ad de- 
trandom animi levitatem Tns- 
r. t6. Plaotus antem amoris in- 
loda exequitnr omniom copio- 
le, in Mercat. 1. 1. 18. ^ Nam 
Bm hsec cancta Titia sectari so- 
Cora, Kgritudo, nimiaqoe eie* 



gantia, Ste, Sed amori acoednoteti» 
am haee, qo» dixi minns, Insonioia, 
serumoa, error, terror, et foga. In- 
eptia, stoititiaqoe adeo, et temeritas, 
locogitantia, escors imroodestia, Pe- 
tnlantia, copiditas, malevolentia ; lo» 
haeretetiam aviditas, desidia,injoria, 
Inopia, contumelia, et dispendinm, 
MoitUoqniom, paociloqoiom.' Bte» 
eleru», 

Here qiut ree, ^.] Senros non pa«- 
lo sapientior. ' O here qom res,' 
Horat. Sat. dicta. FonMifrtiis. 

C«fi«i<itMi fiffiM modirm] Abmnt ex 
iis affectibos est, qoorom ? irtos rego- 
la esse non potest : mediocritas ao* 
tem et modos affectionum a virtnte 
dependet, &e, Aristot. ii. i. Ethic. 
Nicom. 6. c. Idem, 

14 /» OMore heee omma meumi mtid] 
Dn» praepositiones, m mmore tmimt. 
Donatoa. 

/tt amore, ^re.] * Aroorem haec conc- 
ta vitia sectari solent, Cnra, segritu- 
do/ &c. vide prologom Mercatoris 
Plantin. ' In amore et ira, jnrgia, 
preces, exprobratio, satisfiwtio,' &c, 
Tacit. An. 13. FarmMme. 

15 liidiiettf] IndMda, snnt pax in 
pancos dies, vel quod in diem dentnr, 
vel qnod in dies otinm prssiieant. 
Donofiit. 

BeUmmj pax rafeiim] Ut sopra in 
Andria,' Amantium irse, amoris inte- 
gratio,' erat. quod de commuBi Tita 
dictum, apud Piantum, ad amantes 
praecipae pertinet, Amphitr. iii. 3. 
67. Scc, ^ Nam in hominom aetate 
molta eTenioot hojosmodi ; CapiBot 
volnptBtes, oapinnt rnrsum mise» 
rias. Irae intenreninnt, redeont mr- 
snm in gratiam. Yemm irae si qn» 
forte eTeninnt hiynsmodi Inter 00«, 
rnrsum si re ventnm in gratiam est, 
Bis tanto amici sont inter se, quam 
prius.' BaeUrue, 

16 Pax ricreiim] Bene, ot eonsa- 
laretor, oltimam partem posott. Do- 
naiua, 

Hae ei iu pottulet] Id es t, si feli». 



1172 hOTM VARIORUM IH 

vel conerit. Idem* ti miterum •tipiil& dli|iefdeBe etr« 

17 Nibil» plua agat] Id est, nihil men/ £t: <Una dolo divnmsilDi- 

•fM. Jdem, mina vieta dnontm eit.' Doiiatef. 

19 Et quod nune] Pro, ^a, nt sit 2A Et U mUto aceumM] Si hoe di- 
«onsequent, * li»c Yerba.' sic in An- cere volaisset, rectnm erat ot diee* 
dria, ' Quod pleriqne omnes (acinnt ret, ei te ip$e aeeueabie: qnare mefior 
«dolescentuli» Homm ille nibil egre- mihi videtnr ea lectio, qose est ia 
gie.' Jdem, Bembino et tribus aliis antiqnis libris, 

20 Egone iliam? qme iUum? quee et omnibns ferealib^ eifeiittraLMm- 
me] Familiaris IXaci^» irascentilins, ^abit : ut sit Mliro pro, insnper : «t 
•am singnla sic complentnr, Egone non modo Tbais minaa Phcedric «Bt 
iUem mm ttlctiMtr ? quae illnm recepitP lacrimnla restinctnra, sed iosuptf 
quae exclusit me? qus non admisit? euni accusatura dicatar. Faeniiiff. 
Etenim necesse habet, nec potest Et dabie et uUro eafpp^] Ut ia iU6 
complere oratiooem, qui et secum lo- snmmi PoStae : ' Ire iterum in iacrjr- 
^nitur, et dolore vexatur. Nam amat mas, iterum tentare. precando Gogi- 
htoatAmiffaf nimia indignatio. nt Yir- tur, et supplex animum submitterc 
gilins/Qoosego— sedmotosprsstat amori.' Betelerue. 

componere flnctns.' Jdem. Ei dabie, 9^,] Vide act. r^ acen. 8. 

JE^oae iUam? ifc,] Snpplet hanc Famabiue, 

orationem Donatus. et jiixta snam [Per * Sic/ qnod invenias ad h. l 

emendationem Gnyetus. Beeclerut, in nostris VV. LL. intellige id quod 

Egme iUam, ifc,] Egone illam ade- legitnr in textn Westerhovii.] 

am? qnas. illum mihi prsetnlit? qnss 26 Nune egoM iUam] JV^mc, id est, 

me sprevit ? qnas me beri non admi- sero. nt Virgii. * Nunc scio quid sit 

sit ? Famabius, amor.' £t, * Nunc angnr ApoUe, 

21 Sentiet qui vir tm] Possis inter^ Nunc Lycim sortes.' DonfilMt. 
pretari illo Horatii Epod. 15. * O do- 27 Et prudenej scieNs] Prmdene tttj 
litura mea multom virtnte Neaera; qni intelligentia sna aliqnid sentit 
Nam, si quid in Flacco viri est, Non Seiene, qni alicujus indicio rem. cog- 
leret assiduas potiori te dare noctes.' noscit. Ergo prudensy per sese : 
BtBclerua, sciens, per alios. Jdem, 

22 Hae verba] Verba ifjL^ut&s. 28 Vumt, videntque pereo^ Mireet 
Dixit, quae sciiice^ nibil effectura nove, vivut pereo: et propterea sic 
sint. Donatue. dixit, nt inteliigamns, ocddor: et et- 

Me hercle una faka lacrfmula^ quam mUf quasi sapiens et sentiens. Jdem; 

ocuht terendo mitere vix vi expreeterit] Vivutt videntque pereo] Bene addidit 

Expressio ad afi^a^iM ducens. et non «tdeiis, nam vivus perit, qoietiamdor- 

«era, sed falsa : et non Uwrima sed mi^ns opprimitnr :- videns auiem»qui 

lacrymula : et non uUroflentj sed ocn- vigilans vim patitur et perit. Nam «t- 

ios terendo : et non /actJe, sed vl : et dere^ pro vigilare posuit, nt etiam Vir^ 

non, exttiUaverU, sed expresserit* sic gilins, quum de silentio dicit» ' Jamqne 

Virgilius, ' Captique dolis lacbrymis- videnti Sangiiineis frontem moris et 

,qne coactis.' Jdem, tempora pinglt.' Ergo vivus, non mor* 

UnafaUay ifc,] Juvenal. Satyr. 13. tnui : videus, non dormiens. /da». 

'Doctaoculosvexarehumorecoacto.' Prudent^tcientj viv, vid„ifc.] Iwo' 

Famabiut, roui im poten tia irdBovs ipotriieovy quaur 

23 Qtiam ocuht terendo nutere, vix do suecumbit ratio, id quod Proper- 
«t expretterit] Totum sensum yerbis tio, sine amplificatione, est nuUO: otr 
/Vf Bificantibus protnUt ; ut| < Striden- vere eontiUo. Sed ot rhhifwrpo^ 'Aiwi^ 



TBRBNTII BUNUCH. ACT. I. SC. II. 



tm 



ptipritfp apnd Scholiafttein Aristoplia- 
nU hnc potest accominodari : koI /mU- 
pofaM mg^ ftaipofim. ciTm ratione enim 
inaamiHit qiiodammodo, et piignantia 
loqanntar ht tales. ut apud Ovidium 
(Metanorph. vii. 1.) < Sed trahit in- 
vitam Dova vis; aliudqne copido, 
Meiis alind stiadet; video meliora 
prohoqne, Deteriora seqnor.' Eu- 
•tratios non omisit notare, in vr. 
Sthie. Ariatot. cap. 2. ubi 5p«|u' ^- 
iVr explicat : Xra fiij 9idirrpo<l)09 odaa 
oSnr, oi/K dpiyrjTiu iK^lvov h ij 9td»ota 
9mKT6v i&cu irw§irtpdvaTOy &AA^ irphs 
^virayriar ^pftf* ''oKKdKis yitp M rSi» 
kfaroBw rovro yherai. otov 8^ ica) ^ M^- 
JbM^ «2^7« fjAw 4k rou \6yov Zri <pav\u 
^ $,w€p ifUWM Hp^, hrh 8i rrjs Kcerii $0- 
fJbt^ Ptke^/Uinis ipi^tvSf &ipaffK€v ^eiva 
k6KSyos9hat'^HuiKaiiir494i^€. B^ieclervs, 
Vimu, ift.'] Lncret. iii. * Mortua 
etii vita ett prope jam vi?o atque vi- 
deati.' FamabiM, 

' Peno"] Interpretetnr, qnid hoc sit 
tperife, PiautiisTmculento i. 1. et 2. 

80 Captmm] Sallostins, < Sin cap- 
Cttii pravis cupidinibus.' DmMAta, 
' Q^uM quetu minimo] Perseveravit 
i# iransktione, qnam jamdudum 
•nmpsit a bello. Idem, 

Sl iSfi Mopis] Id est, si sapias. ad 
inferiorajntagendiim est: nam aiiter 
Hbil iatelligitur. Idem, 

S4 Sed ipaa egredUur] Nollnm li- 
Imilli vidij in qno non ita legatur, 
M teea ipsa egrediiur. ratio carminis 
CMistaty si ex sei, elidas t. Faemus, 
■ 8ed eeed ip9a egreditur noBtti Jkndi 
etdamUoB] Optime, et rotunde, et 
Comice Baifius: Ho, voicy Vorage, 
Quigrette tout nostre lieritage, Faber. 
' ?h8tri fwmdi ealamUa»] Proprie ca- 
IMtalffii rnstici grandinem dicunt, 
qood comniinnat calamnm, hoc est, 
^«Imoili ac segetem. Vonaius, 

Coldimtos] Orandinis tempestas 
qM calamos, id est, culmos, frangit, 
ettegetem sternit, a rusticis vocatnr 
eeSUKmUoB, llia vero oon intercipit, 



•ed plane disperdit. Meretrici pro- 
pin» conv^nit KaXafMia^ id est, locosi- 
ta, quod nomen indidit Theocritiis 
puenee quae depascebatur, messem- 
qne agricolis destinatam intercepit» 
Idyll. 10. FamahiuB, 

SA /fil«rciptO Proprie, qoasi totmi 
capit. Plantus in Anlnlaria, ^Qusb 
mihi interbibere sola, si vino scateat, 
Corinthiensem fontem et Pyrenaenm 
potest.' I>ORa^s. 

ScENA II.] Iteriim Senarii snnt. 
vs. 6. nostri Mss. tune hic eras mi 
P/uMlr, vs. 9. unns : sane, quia vero km 
mihi 8emj*er patent fores, alter : sam 
vero quia hae nUhi p. a,f, Argent. ioni 
quia ha miki semper pat. f, vs. 16. om- 
nes non (^eminant rh mi. vs. 22. om- 
nes, ut ed. iit et vs.26. vs. 28. omnesi 
tum ild, vs. 30. omnes : arreptam, vs. 
S5. diio : unde eam emerat : vs. 97. 
omnes : educare Ua ut st. vs. 41. om« 
nes: rogas? quia, V8.46. dno: inlerea 
loci te cogn, vs. 49. duo : nee hoc qui» 
demi, vs. 51. dno : a/t^iuinUtttm. vs* 
52. omnes, ut ed. vs. 54. dno : produi 
tU ac vendii, vs. 60. lectio est codicii 
Argentoratensis, qusB metro conve- 
nientior visa est. t^ eam ceteri quo<* 
qne nostri omittunt. vs. 72. omnes : 
al^ intAt respondes. Ph. pnstma es. 
vs. 75. diio : at ego nesc. nnus : aic^ e, 
s. vs. 81. dno : quo addueta est, unns : 
advecta, V8.82. rh aliud omnes habent. 
vs. 99. unns : ego ex anwno dieo, alter : 
ego ex an. misera dico, tertins: ego 
non ex an. tnts. dico, vs. 108. omnes : 
morigerandum est Thaidi, vs. 117. om- 
nes : pai*Mm. vs. 119. omnes : certe, 
vs. 126. duo : centai. Boeclerns. 

1 Miseram me, ifc. nece oitorstim] 
AUorsum, in aliam partem : ut s€or^ 
stun, dicitur. Doiialics. 

3 Qifod keri intronussus non est] 
Hsbc lcvius, nt de facto sno loquens. 
At Phaedria, < Exclnsit, revocat^' in- 
quit, ' redeam ? non, si rae obsecret.' 
Idem, 

4 Tremo horreoque] Ex amore ni- 
roio. Nimius igois efiectum frigorii 



1174 



NOTjl VARIORUM IM 



r«cldit: etex frigore nimio effectet 
ignis ezistit: lecundimi iJliid qaod 
pliysici aioot. binc et Virgilim, * Ant 
BoreflB penetrabile liigM adurat.' 
Idm. 

Tremo AorreefHf, puiquam lupexi 
kmu] Natnra magni caloris etiam 
borrorem incntit, nt ninis febres. 

Tremo htnreoque] Sangnine ad cor 
refngiente, extremos tremor octMpei 
wrim, Farnabiufl. 

5 Aeeede ad i^em fnme] Potins^ 
nm meretricem accipimns, quam a* 
ram Apollinis : Tel quia amator nri" 
tur. Ut Virgilius, < At mibi sese of- 
fert nltro mens ignis Amjrntas.' Vel 
qaia avida et avara est, ut ignis ali- 
mentornm. Donatue. 

Jam eeHeeeee plue eatie'] Nove, sed 
intelligitnr quam^ id est, plus se- 
qno. nt a\ibi, * Qnam ne qnid in II- 
hiiu iratns plus satis faxit pater.' 
Hoc quidam pntant. at milii de Ihs 
videtur esse^ quae a veteribns gemi- 
nabantnr : nt, plerique omnee^ boc 
cst, omnes : et, pkraque omnia, id 
estyomnia. sic et, plue «a<tf, pro satis. 
Idem» 

Ignem hume] Aram, inquiunt, Apol^ 
linis in scena, (vide Andrise act. iv. 
sc. 4.) vel aram Veneris in atrio mere- 
trids. imo ipsam Thaidem. ' Nam 
si te vel modice meos igniculns affla- 
verit, ureris intime.' Photis ii. L 
Apul. Asin. FanMJtnue. 

6 Qiits kie loqiuiiur] Non imperite 
Intelligunt, qui existimant meretrii 
cem etiam boc simulare, quod non 
providerit Phsdriam. Nam et per- 
sonse, et dictis ejos ceteris boc con- 
venit : et tunc ernnt gratiora omnia, 
qusB snpra dixit. Donoitcs. 

2W erae hie mi Pheedria'] 0. 1. s. 
banc colloeationem habent, lun' hie 
eraa mi Pheedriaf qai ordo verbornm 
versum reddit expeditiorem. Fdem, 

7 Cur Hon recta introibae'] Quasi pa- 
riim fnerit introibae: satis mire addi- 
tnm recta, Donatus. 



QuidhieeUAae7eurmtmrteiuie»e* 
ibae] Exqnisitioribns bhinditiis im- 
retrix apnd Plantnm : * Aninale«iy 
mihi mira vldentnr, Hie te stare ib* 
ris, fores cni pateant Mngis, qoan 
domns tna, domns cnm Ime tna slt.' 
Terentius apte dtvisit, nt M#sm psi^ 
tnlabat. Beteierue. 

8 De exehmone uerbum HfiUnM] PKh 
admiratioiiis est,nec acciiBationi,iMe 
satisflMslioni locum reliqnisse mer^ 
tricem, callide disslmolata injaria. 
DonaiMe, 

Quidiaeee] Et boc cidlide: qaasl 
Innocens ne snspicetnr qnidem, qaid 
snccenseat adolesceBs. Idem. 

Sanef quia vero eemper^ 9fe.] TeU 
le, eane et «mv, et pronontiaBdi adja^ 
menta vnltnmqne dieeatb : et Ib vfi«* 
bis non negatio, sed confesslo esse 
credatur. Nam uer» Iroaim ctove- 
nit. ut Vlrgilinsy * Egregiani vers 
laudem et spolia ampla refertis.' lik 

Sane quiat ifc,] Ironice. FemaMas. 

10 Aui quia eum apud U priMat] 
Duo dixit qnae doleat : et qaia elaa* 
sse fores, et qnia posterior habetari 
prselato milite. Idem, 

Aui quia eutn apnd ie primiue] Snb- 
anditur, * Non recta introivi.' Idewu 

MieeaieUecfaee] Alia dissimulatio, 
et durior post admonitionem. sed 
bene intelligit, qni hoc a m^retrioe 
ridente molliter, et oscalnm porri« 
gente dicl accipit. Idem* 

11 Qmd inissa] Magna virtns pee^ 
te est, non sententias solnm de coo- 
snetudine ac de medlo toUere, et pe- 
nere in comcediay vernm etiam ver- 
ba qusdam ex commool aenBooe, 
quale est qnod ait nnnc, Qntd mtSMr 
Idem. 

Utinam eeeet miH pare etquu amerie 
teeum] Vei amandi, vel non amandi 
scilicet Idem, 

Quid? mieeal o Thme, uHnaM, ift.] 
Expressit Poeta animum iimatoris 
mobHem ; et in ipso conatu coaqne- 
rendi de excliisionis injuria, remolli- 
tHmin confessionem desiderii ac amo* 



TBRBNTII E^CNUGH. ACT. 1« SC. II. 1173 

tis vaU Btedmu» quibos non eit facile defendere qiio4 

Utinmn «Mf», 4«.] ISiSt dfiakoH iryf^ factam est. BmeUnu. 

^nmf iti^ dfffor^oMror Iporrcs NJKkr. 18 Credo, tU JU, miaera prm mmrt 

neoerit. Idyl. 12. Famdbm». exclum* hme/oroi] Oratorie acfacete 

• Ift Ae pttriterfieret'] Pariter, MiiiiU*> additnm, mtaera. £t cum SUa a de- 

ter, SalliMtitoSy * Cai nibi pariter oi>» rivatione caas» argomeatetnr, mire 

vian iretor.' Donahte* a Pamienone correpta est, verisimile 

IS Ut amt hoe tibi dokretf itidem ut non esse, ut quli, quem amet, eun* 

mriMdoiei'] 8i ambo amaremus. Idem» dem possit exeladerc. Donaiue» 

14 Ani ego ietkne faetum nUulipen^ Exdueit hme forae] Tlapk wpoado' 

4erciii] Id u eMet, non amaret. Fab, idoM intiilit, intnens pueilam, et ei os- 

M Ne ermda te ; o&i0cro / anime mQ tendcns Phaedriam : utostendat qnam 

Mi, vocativus est, ab eo qnod est me^ falsa et repngnantia loquatur mere* 

sif. Vide quam familiariter hoc i^m trix. Idem, 

repetit blandimeotam. Vult enim MieeraprmamoreexciMeitluf] Op- 

Terentlaa ▼elut peeuliare verbom hoe portune poCta, ad narrationis et con* 

mtnt Tbaidis. ideo totiens dictnm est, tentionis lcTandnm taedinm, servum 

^T«ne ble eras, mi Pli»dria? Ne vernili dicacitate indndt meretricem 

trsela te, obs^cre, aoime mi, ml Indere. Priscianus lib. xiv. bwie 

nsBdvia.' HsMhif . versum ita scribit ; ^ Credo, ut fit, 

NeermJM ie] Haec ntsi amplectens misera prcs amore hnnc exclosit fo- 

idpleiif tem malier dixerit, videbi- ras.' Beederue, 

tmtueemeiaBine affecto dicere. Sed Exchuietif 8^.] Menander in prolo» 

•lc dioet, ne ermcia te, eo gesta qnasi go fabuls FAats InscriptSB i$ot ejos 

ia eo etiam ipsa crucietur : nam ideo expressit : *Efwl isJkv oSr &ci8f rombnnr^ 

sobjecit, amkme nd, hoc est animos M, epcurf loy, ipola» 8i, KeX viBaw^ 

Idem» ifio, *A8ficowr«r, iwoKKtlowrap, ahwaa» 



Ne crueia te obe, anime fnt, mt P&«- irvfcy&, Mrfi^fbs ipAvaw, irpmnroumiUvtif 

Merito secnti somas Donatom, 8* &f(. citat Plutarchns de audiend. 

cojus testimouio geminatur rb mt. v« PoStis. Famahiae. 
Fr. Fabric. et Ouyet. Bceeterue, 19 Siedne aie] Qnlnqoe antiqoi 11- 

Awkne mi, Sfc»] * Vox blanda et ne- bri, eicine agie? ut sit sensus : hocine 

qoam, digitos habet,' ait Jovenalis 6. modo me tractas i Falemue, 
Sat. Zt^ «U i^vxt* )'><M ^""^t *no" P^~ -^e] Corripientis est modo agCf 

Ot eeur, OalL nd etda, mt abna, mia non hortantis adverlHum. Hoiialits. 
SNfrmMS, Hlsp. FoniadiMS. 80 Te acoerei Jneei] Hoc est, qood 

16 JVisiiiisIfico^ifcmfiManp^amem] sopra ait, ^ Non eam, ne nnnc qul- 
Hoc tntnm nimls blande, et cum con- dem, cum accersor oltro i* Idem, 
trectatione adolescentis, dicit mere- Dic miki] Meretricia calliditate 
trlx. i>oiioliis. commcndat, qose dictnra est. Idem, 

17 FaaKfulHm/kif] Legendum, fa- 21 Egone? o|i<ttms] Beoe. nob ex- 
ciendum,scribendnm,totumhoc8em- pectavit serTOs, ut pro se dominos 
per necessitati adjnngitur. Virgilins, responderet Thaidi. Idem, 

* Aot pacem Trojano ab rege peten- Po<ta' eet kie tacere] Prsestroetam, 

d«m«' £t alibi, ' Arma acri facien- ot inferri possit : * Qoam intimom 

da viro.' Idem, Habeam te ; et mea coosiliu ot. tibl 

Ita ree erat, fadendum fuit] :Sxn/>Mi credam omnia.' Bmclerue, 
nmpxeip. ita expedinnt, et absolvnnt, 32 Verwn heue tu] Astate servus 

tnmpendio simnl ac disslmnlatione, reponit TUaidi vicem. Nam illa «t 



I 



1176 NOTJB VAKIORUM Ilf 

mftgnani Tolnit expeetari, qnod dic- patat referendam ad Ftftitey qoodad 

tora etty iste ut falflom eontenioit. Pertii, Satyr. Lntntioa, nd AndriH 

DmmtuM* (111. 5. S.) Donatnt dcacrilHuit. nA 

Jlfffnn 4tiringo fldem] Fidem pro- rimarum iIn nullm mentio. Inttabiii 

mitto : quia riffcii2a/dd dicuDtur. /d. tantum, tive quod ttnra.nc deptii 

St QuiB vera audivi» taceo] Mire vi* non pottet, detcribitor. BtKiem* 
cem Parroeno reddldit meretricl. Plenus rimanuHf tfcJ] KM9pM$k 

Nam ut tervum difficile ett tacere ' Sum cni rimOta. male depooiMitar ia 

committt, ita meretricem rarom ett aureArcaoa.' Somptnm n vnaitfiae* 

vera dicere. Idem, tit et fatilibut* 



QucB vera oadtet] Figura wapoffKtvi, 26 Pr^ tu, tmeeri ti vi», 9era ikite] 

Idem* Utrum te tnceri, ant tmmi dictra? 

Ceniineo ophime] Proprie a meta- an impertonalitery et infinito modof 

phora vaioruui tranttulit verba. Id, Dmatue* 

94 Sin/aUumf aui oaanm, autfictum 27 iSmiia miJU mn<cr AtH] Pndoit 

eit, cantimu» paiam e$t] FaUum ett, dicere Thaidem, Jlfcrcfrix miki mekr 

qno tegltor id qood factom ett. Fo- /tni. quod tamen tigolficnvit^ tf cenda 

nnm, qood fieri noo potett. Fietumf alionde civem alilM babitnatc. Nan 

qnod non ett factum, et fierl potuit. ideo meretricet, percfrin« dictte tont 

Vel faleum, ett fictum mendaciuui ai- in comcediit. ut in AndriOy * Adeoat 

inile veritati. Faniim, oec pottibile ett dement ez peregrina.' Idrak 

nec veritlmlle. Ftcliim totum tine ve* iSamia oiiAi mater fuii] Valde toat 

roytedveritimilc. Faltumloqul,men- bonae narrationea Tercntinnm. Hie 

dacitett: fictam,caHidi: vaniiro,ttQl- Thait ab initio, fidei canaa fnciendc, 

ti. Falaum loqoiy culpm ett. Fictum, lente et cnm mora qnadam nairat 

virtutit. Vannm, vecordim. Faitia tubinde cootrahit in annamam non» 

declpimnr: fictit delectamur: vana nnlla, quae seriem negotii conteie* 

eoutcmnlmut. idm. iMmt qiiidem,coiiailio nntemyCninar- 

iSin faleum anl von. aui JUtJ] Prit- ratio toU deatinatnry Iwod pcrinde 

cianiia lib. xiv. coocite afiert, * Si permizta erant. Bsclemia. 

fiittnm» ant fictum, continuo palam Samda wuld, tfc.] £n 8amo intnla 



tst.' V. Guyet. Bflcirmt. Icarii marit, lonio adjaccnti. Fa 

25 PUnu» rtOMmm anm] Vilis at- Rkadi] Int. maria CnrpathiL /dna. 

qno abjocU trantlatio, et apta apod 28 Patmt taeari kae] Id eat, veri» 

merttricem ioqncnti: trantlata an- milecat. Nec Aoc ad iaiidcm proficit» 



tem ett ab aqnario vaac fictili. D^ ted ad dedecna oMretricia. 

nolnt. Patmt tueeri kee] tfoc, percgriMOi 

Hcf dfnt ilinr prr^] Contin» Gmh nasci meretricem. £t idco potttt 

itnia «plnmf. Ideaa. vemm videri. Ueuu 



Peteai tmeeri kae] Id eaty ittnd vcro 
paig^] I>Miatiit : * vitit atqne al^< credo, matrem taam id Iniaac qaod 



la tmMlalio,' &c« nbl,qnod de m et e. ea, merctricem tcilicet ; iiam oi iUa 

tricia penona addidil, argntina eat ^aatia erat, et apnd Rhodnm habita- 

^nam verina»el setvna jam hnic tmns- bal, ibi emt pciegrtnny id cat, qnod 

kHoni» nl aplt tncctdt m l» viam pa. talb sit dixisac semd, malier, fns 

tattml» enm diccml : * coBlineo op- corpom corpus alebat. Hnlamo nt- 



lime«' sient vas inlegraai^ continet vena^deccm iocis pcffcgrinam ¥0001 
Mhaa» rimoanm tiimMlil. Allemm tnrpcm ittam mtrcam. Sicetpcce» 



HMkdt taataqniaritficlili» Scaligtr grinain Andria ptaiinm cat in pm> 



TBRBNTll BUNUCH. ACT. I. SC. II. 1177 

%fi toco : ' Habed bic nemincin, n^ E SMnki] Sunium, promonforium 

amicmn/ IsttiBC ▼ero qni tan- eit AilieDiensinm : et in eo fomm re-^ 

Tbais possit dicere! Illam PIkc- rum venalium, fywSpiov, Idem, 

ideperiiMit ; ipsa autem Phaedri» Abreptam € iSiinto} Cieero ad Attic. 

tal-aBiore paria iaciebat; quin et ip- Ep. 7. 3. legit : captam e Smdo, air 

•MB nodo dicentem aadies : ^ £go /muioviK^ &fMfn^fiart ? Basclerua. 

yiil» qna^ mibi snm conscia, hoc cer* iSimto] Promontorio Atticte. b. 

t» il»io, .... Neqae meo cordi csse Capo dette Colonne. ioter Pirsenm por- 

f M qaam cariorem hoc Pbaedria.' tum Athenarum et Leonnm promont. 

Qnid igitnr? qtiia adolescentesy metn Enboeae. citat hnnc locum Plinius : 

probri, infamia?, et interdum exhere- ' Mercator hoc addebat, captam e 

^tioaift, palam el pnblice ejnsmodi Snnio : qnod si 9iifiovs oppida volu- 

Amlier^s adjatare non andebant. mns esse, tam est oppidum Snnium, 

Fmber, qnem Piraens.' 1. vii. Epist. S. Fama-> 

S9 PnellaM dono qMam] JEiM et 6tiM. 

aexiu amoris cansa siint, cur eam 96 Maier ubi aecepU] Haec fignra in 

Tbaia imeUam dlligat. Doaoiiff. narrationibns fidats dicitur, cnm om- 

Ai€ttaM dono fiodamiR^rciUor dedtl] nla pedetentim dicnntnr indinnandi 

Pmfitier hoc osteudit roeretricem gratia. nt nunc, Matri mercaior donb 

Msse «atrem : et dono ideo accipere dedti. Mater uhi accepit. Et simul 

puellam potuisse. Idem. convenit mulieri loquenti hiijosceroo- 

M Ex AtHca hhte o/ifrplam] Qnia di mora. I>oiia<««. 

Athenis «st constitnta scena. Idem, Mater ubi aecepU'} Aceepit, simpli- 

AtHca hinc aJbreptam'] Regione li- citer, aut audivit ingenuam : ut, Ca- 

torali iuer^ olim vocata, h. Dueaio piendi et c, a. t. Sed melius prius. 

dc- SeikineB^ in qna nrbs Athenae. Idem. 

FwmabiuB. Capit ctudiose omnia docere'] Mire : 

' ArbUrwr] Bene arbitror, et nibil nam non docnit, sed ecepit docere. r^ 

eerti. qnando enim ansums esset Par* /ifXXi^r/Li^. Et vide quam satis mnlie- 

flBeiio adomar* Cbaeream ad vitian- briter. Idem. 

dom hanc virginem^ si praescisset 87 Ita ui $i esset JUia] Ergo vetnt 

civemesse? Danatuc. soror habenda est Thaidi : et ideo 

tl ilfa<ns nomen et pairis dieebat sequitur, * Sororem pleriqne esse cre- 

ifca] Qnaa iofaniis memorisB proxi- debant meam.' Et oratorie cumnlat 



■nnn Nam qnid prius aetas illa, dignitatem et amorem pnellae : nt 

^oara patrem matremque cognoscit ? ejus comparatione leniatnr injnria 

Idmn, facta Phaedris. Idem. 

J8 Ei aigna eetera neque seiebat] Id Doeere^ edueeri iia ut n eBaetflHa'] 

ett : domnm patris, regionemqueejns. [In Faemi nota, inter VV. LL. in h. 

Uam, 1* supra inserta, propter homoeotelen*' 

M Neque per ataUm etiam potuerat] ten quatuor voces a typotheta male 

Hoe ideo «ddidit, ne esset minus ele- sant omissae. Error sic corrigendns : 

gansjtjnaanesciret. Idem, 'Sed nnllus liber est inqnositeda- 

, S4 Hoeaddebai] Ad matris scilicet cere. Sed in omnibns edncorf.* qnam,* 

iKMiien et patris, quod pnella dice* &c.] 

htt. Iderih . ^9 Ego eum iUo, 9110 oiwi tma titne 

S5 Unde] Id est, a qnibns. ut Vir- rem habebam kocpite] Totum dixit, et 

gUins, «Oenus unde Latinnm.' Et, qnod bospitem, et quod rem habebat. 

' Cansam dicere prins, nnde petitnr Et bene tunCf et non mmc. Nam 

•uram.' Idem, nnuc^ cum duobus. DanatuB. 



1178 NOTjl VARlORUIf IK 

Qm «imi im* tfwtf inm AflMm] Id tU ot buIm qaati d th a tit l, «wiPfcx 

cttf consoettdineni^ aflioreai. IrftM. dria : et ^pterea iiildl p eccetin g 

HoipiU] Id esty Attioo. Id§m, ti ordine serTato Biilet anlepoum 

Qw etm tm» rm AaWoiw loaiJbipt» fHerlt amatori poetBMNlui cegniltii 

tfl Reposuiinns ez o. 1. s. et Donato et hoc siae pneUa, et nranenH» eaii- 

lianc coUocationeai Terbomniy qm sa, mnlttun pro milile contniPh» 

onn <nm imo rtm ih«Mmn Aofjnte. et driam Talet. 8ed Tide nMrelricaKk 

■tat ▼ertufl, si in rmm ooUiaioDem noB ^nia rem dixil pemroHtea^ qnol H 

fariat. FMmnf. <|nalia UandiaMBln anbjiQil^ die e nd ig 

40 AbH kme} Rhodo Atbenai aciU* ^Tnle icia poal llla» qni 



oet. Dimttlua» habeam tCy' 4tc. /dcm. 

Qm mUd relifuU ibrc, qtuikmbeo^om' Cmrmm mf, 4pc] Profii 
ma] Hoc ideo, ne tnntnndem obte* rb Aslm» inter Imdim ad Bor. et 



qnii exigat Phsdria. Ideo contra Lyciam ad Ort. mare Carpathinm «i 
Parmeno. Jdem, Ocoid. Rhodinm ad Antlram. h» AU- 



41 UinMpu heeftkmm t&i : tfkmi] «mIK el Jtfen^mtetti. Famabias. 
Ipte ezponit Aoc mirnmqm qnid dical. 47 Cifnoni] Proprie eegmm. Dt* 
el contradicendum ett, qnia prm^ natnt» 

tent amator graTatnr hoc dicto. Tuii «nt pui tfla» tftJ] 'EnMA«4 

Idem, fignra: nam boc ad narralioncm nta 

42 Neque iu mm erme etnfonla] pertinet. Idem» 

Quippe qui admtserit railitem. Idem. 48 Ei mem eomSia «I It6t frtdmi 

Ne^ eohie dedU} Qoippe quia non tmnia] Ex pr»tentl aeta tnmptit ar- 

oimiia toa iliiua fuere mortni. Idem. gumentnmy qnod enra nnno lanqnan 

Nepu iUf 4*^.] Admitisti namqna contnltorem adhibueril. £t beat 

militem, dein hernm meum. Jnven. 6b Crtdom. tecnodnm iUnd^ Pelin' id 

Sat. ^Ocyut iUnd ExtorqnebiSy nt Atc<ac«re? Donalns. 
hsec ocolo contenta tit noo.' Foma- 40 Ne kee ^nidMi] Id etl, hoc qat* 

6tat. qne faltnm ett. /dem. 

45 Nom kk fMtfMf ] AcMtriicwr. non Ne hoe fmdem tamftsiAnMaa] Aat 
Phtedrit, ted 4k ^Uxit, tang ent illnm, ex quiiem m olidaadam, qaamvii 
et qnati inrito illo hoe exprobral. aeqnente contonantoi aullegeiidmB 
HtiMlMf. ttt Ui Vaticano : NefmhoeiemliUFer' 

Bonam wugmmiqm pariem udieai» mfnt • qnod minnt placet. f aifniat. 
iaUt] HtBC dicnntnr JiroeimvioSrra: nt Ne kee] Utpote faltom. FamoWM. 

Abe ie peiere ei poeeere, An potint . Dat iwamg id eei} Me noii lacilnrmB 

bonam tpecie, magnam qoantitale? tcilicet. Donalaf. 
et nune discretive dictnm ett : nam 50 Hoe agUe'] Pro adverbio coiti* 

aliat bonam pro magna et mnlta ao- pientit ett potitnm : anl certe pro 

cipimnt. /drm. adhortatione andientim pnebeiMUi. 

44 /to fil] Non erat iiegandum, Sic Plantut, * Hoc agite tnltit tpoe* 

qnod dixit Parmeno raeretrici satit- tatoret.' £t convenlt vehil jintu au« 

facere cnpienti, et non tacenti cnl- dientiam significantis, el gettn heo 

pam in contcientia eme. Idem. iptum adjuvari. Hae agiiOf id est, 

46 Te interea loci eognom] Oratorie Ulud detinite, et hoc attendite. Idem* 
priorem amatorem facil militemy Hoc qgiie] Imperats altentioBis 
quam Phaedriam. Nam potterina formnla, in Sacris nsitata. Faruakius, 
dicit liuoc oognitnm per abtentiara bl Nuper] Ut adhuc amor flagrare 
militis. £rgo com militi Plitedria videator, addidit aaper. DonatnA. 
rivalis superdnctus tity contcqnent AUqwtfUuium ad rem eei avidieri 



TBRBNTIl BUNUCfl. AGT. 1. SC. II. 1179 

Voita mecoaiodato ad reprehensiiH Rem habere] Sie dixit, ut lionette 
proDontiaiidfim est. Idem, res tmpora dicatur. Idem. 



Ad rem avidior] Proprie otndtor. 58 Ne dety aedtdo] Seduh, sine dolo, 

Et rem pecnniam nodo dicit. Idem, hoe est, impense. Idem^ 

62 le uln kane formd] £x aliena 69 AU] Seraper mt dicimns, qaum 

poraona vnlt ostendere praeter affec- vei invisa nobis et andientibns, vol 

tem^ qnanti sibi «stimanda sit i et vana dicta narramns alicnjus. Idem* 

^aato mnnere miies PlisdriaB me- Si fidem habeai] Hoc est si faciam 

raerat anteponi. Idem* aliqna, nnde credat se tibi prasponi. 

M Eiftdiime eeire] Yetnsta ^As^ir. Idem. 

Idem, Si fldem haheat] Si credere coga« 

Pretium epermui] Deest nM^maii. nt^ tur, id est, si credat : unde fidejueeor 

* £t atabnlo frenos audire sonantes.' dicitur, lioc est, Huctor credendi» 
/dem» Idem, 

64 Predueit^veMi] Froprie, Nam Se iriprapoeUumiibiapudme]'^!^ 

predmA res venales dicnntur. Idem. arpo^ in verbo, pr<0psM<i(iii iri, ac 

PredaeU: veudii] Haec celeritas necessaria implicatio io liis, qus da* 

veadibiiem indicat mercem. Idem, ra dictu sunt. Idem, 

Farie/ertfma] Id est, bona fortnna. 62 Sed ego i/amiliwm eoBpiew] Alta 

M4§m, et acuta inventio. Scit meretriz hoe 

ProdmeUf Sfc,] Venalem exponit solo amatores inimicos esse, qnod 

Tenditqne. Pamabiae, ideni diiigunt. Magnifice igitur, nt 

M Hie meue amicm] Qnia loeus est rivalis odium delinirety vult persna- 

meritomm, non jam miles, sed mens dere Phaedriae non se amari, sed vir<» 

aoileiis. Vide cnim quid seqnator : ginem. Idem. 

* Emit/ inqnity ^ £am dono mihi, im- 63 Ad virginem auimMm a^eeii^ Cnr 
pmdens hamm rerum.' Hic osten^ hoc inferatE ut vel laedendi miiitia 
ditnr qoam avidus id faceret, si rem cansa, Phaedria patiatur, enm, qnam 
penitus nosset. simul etiam ostendi- amet, et nolit, virginem dono dare. 
twr qnanU secreta dicat Phaedriae : Ad «tf^iiem, Sfc,] * Sed praecanta 
Qtpote qnae rivalis nesciat. Donaiue, est opus : Ne ad illam me animunv 

Hie OHae ttmtcas] Miies, Thraso. adjecisse aliqim sentiat' Plaut.Mer- 

F<trKa6laii. cat. act. ii. 8C. 2. FariMiMiis. 

66 Impmdene harum rerum, igua^ Eiiamue aiiipjtfis] Mondat Teren*^^ 

rm^ omniimi] Prudautiaf natnralis tins, ut solet, res hujnsmodi per IX* 

est : guafiiaef extrinsecns venit. /m- Xte^ snam. Doiiaftif. 

prudeney per se : Igearue^ per alios. EHamue «nplias 1 ntfcll. nom feeeei' 

Hoc est, qnl nee suspicatns sit, ne- m] EtioMue ampUue^ sc. militi cnm 

ex aliqno audierit. Doniihis. illa virgine aliqnid fnit? ut snpra 

6T Venit] £x Rhodo Athenas. Far* plenius in Andriae ii. 1. 26. interro- 

gabatnr, respondet \Thais : ' Nihilt 

Poetqmm eeueit me iecum quoquerem nam quaesivi :' in hao re stndiose in- 

kabere] Non dictum, sed quasi ccela- primis curavi ot resciscerem omnia. 

tnm. Demiue, fitPhaedriae interrogatio, et Thaidis 

Seneit me tecum quoque rem habere] responsio mire servinnt rf oiuoropi^ 

Magno pondere dixit, teeum quoque: Interrogatio eoim illa, ut bene Do- 

tanqnam irascendi jnsta magis sit natus notat, honestati virginis et 

cansa militi, quam PhaBdriae. Nam matrimonii Chaereae consultura erat^ 

eensit, et tecumf et quoque^ hoc signifi- ut intacta a milite intelligeretnr cn- 

cat. Douatue, jns nuptiK adolescenti nobili dei^e- 



1180 



NOTiK VAniORUM IN 



bantar. simnl avebat Phsedria co^ 
noscere, si forte aniinas rivalii sui a 
Thaide ad aliam translatos noscere- 
tiir. Responsio autem Tfaaidis auc- 
tura erat snspicionem Phapdri», qua- 
si ea amore niilitis potissimoro tene^ 
retor, et aemnlatione Ktimulata me- 
tueret, ne is alio amorem snnm con- 
ferret. id qnod aote perneKaverat. 
unde poitea Phaedrie occaslo fuit, 
eam argnendi, et ex omni oratione 
ejns hoc coD6ciendi, ' plus amari 
militem quam se.' vs. 78. &c. BacUr. 

64 Nihil : nam guaiivi nunc ego eam, 
mi Phadria'^ Optime purgavit Teren- 
tios, quod mox liberalibus nnptiis 
fnerat obfutunim, si vitiatam virgi- 
nem duceret Chaerea. Necessario er- 
go defenditur, tanqnam qnae boneste 
nnptura est. Donatut, 

Nam quasivi, tfc,'\ Optime cavit 
poeta nt virgo integra et casta ser- 
varetur, quam liberalibns nuptiis 
destinarat. Famabiua. 

65 Multis aunt cauia'] Non indili- 
genter consideraverant banc mere- 
tricis orationem, qui illam instar 
controversiae retnlernnt. Nam et 
principium est, ' Me miseram, ve- 
reor ne illud gravins Phaedria tole- 
rit.' Et narratio, ' Samia mihi ma- 
ter fuit.' £t partitio cum confirraa* 
tione. nt, * Nnnc ego eam, ral Phae- 
dria, moltae sunt cansae quaraobrem 
cnpio abducere : primnro qnod soror 
est dicta/ et cetera. Reprehensio 
quoqne, * Egone id timeo?' et, 
^ Egvne non ex aniroo misera dico ?' 
£t coDclusio per conquestionem : ut, 
*■ Qnam joco rem voloisti a me tan- 
dem, qnin perfeeeris? Ego impe- 
trare neqneo hoc abs te, bidnum sal- 
tem nt concedas solum.' Donatu», 

Quamobrem eupio abducere'] Etiam 
hoc verbo gratifioatur Phaedriae : non 
enim aceipere, nt ab amico remnne- 
rante : sed abducere^ ut ab stnlto, et 
experte. Idem, 
Abdueere'\ A milite. Famabiu», 
67 Ui wu reftthiaiii, ac reddaml 



Reetituimur iis, quibns noa vdoinint 
Reddimur iis, qni nos Tolant. Ergo 
restituimns volentem, reddimos vo- 
lentibns. Sed in hac utniraqne eit. 
Donatus, 

Sola 9um : habeo hic nemiHem'] Sek 
«Mfn, ad familiarinm refertnr abseii- 
tiam. Habeo hic neminemy ad alient^ 
rum amicitiam. Potest enim sola 
domi esiie, habere tamen aliqaeD 
foris. Et habeo hic nemineniy plos se- 
nat, qnam, Neminem kie habee, Et, 
Sola ncm, ab iis qnoi natnra coMiliat 
per se. Habeo neminem, eorura qa) 
voluntate jnnguntnr. Idem, 

68 Neque amtcMiii] Bene hoc apid 
smatorem : quia est alitid «mcfor, 
aliud amicus, Amaior^qm ad tempnsi 
Amicue, qni perpetno amat. An qaia 
in patris potestate est Phaedria) 
Idem, 

Quamobrem, Pheedria] fn taeeinn^ 
riis interponi nomen licet andiemis. 
Idem, 

60 Cujrio aliiiuoe parare amicos beni^ 
fido meo] Hic ostendit specialiter,' 
cnjusmodi amicos qnserat, ne Pbs- 
driam contemnere videatnr. Idem* 

Parare amioos benefieia meo] Qwilk 
parantur, et sucr, led rainiM dlliguMt 
Idem, 

70 Id, amabo ! a^juta me, qmo idfid 
faciUua] TlapiXKoy, bis id posutt, J^ 
nalt». 

Atliuia me] Mira coactlo. pro pa- 
tere excludi, atlfjuia me, dixit. Umh 

71 i9iiie Ulum] Blande eine iihmf 
tanquam in mann ejiis sit injnriail 
non pati, et excludi militem. Non 
enim dixit /n*, aut patere, sed mne, 
Idem. 

Priorei parfet hoaee «It^voi djot] Ho- 
neste circumloqnitur : et oratorie, n4 
dicat, Abi foras, atqae exclodi t€ 
patere. Idem, 

Priorei partee, ifcJ] Quoa in bonor6, 
gratia aut amore habent hominea, hoo 
wpor4povs wap* airrots «Ikai dixeffiint« 
Arist. Categ. Famabiui, 

72 Nihil reapondee] Jara ailentlm 



TBRRNTII SUNVCH. ACT. I. SO. II. 



1181 



•ocnsat : «piia scit nihil responsnruni 
contrarimn. £t satis blande, NikU 
r0$ponde8 dixit : tanqiiam qai debeas 
^oris vicem. Donatus. 
. Pemna] Lssa patientia exciCavit 
iolorem, dolor iram. FarnaSnMs» 

73 Ego qmdqnam] Facete exprimi- 
terUkidy f Amantinm ir» amoris in- 
^egratlo est.' Donatu», 

74 Tandem perdoluit'] Nimis dolnit, 
id eat, persensit dolorem. £t tan- 
4em, qnati qni nimis patiens fnit 

Vandem perdoluU : vit ee] £leganter 
Tariavit persoDam secnndam, et ter- 
^lai». Idem. 

Vir <f] Non pner, sed jam vir, qui 
noretricem contemnis. Idem, 

Hemwmterfiaudo] Benibinus et non- 
nulli aUi anttqni libri Eu sine aspira* 
tione habent. Faemua, 

75 At ego^ neadebam quorntm tu irea] 
Tres «ntiqniasimi libri habent, aut 
ego, alii omnes haud ego^ quod et 
placet; id est, non eram >nescius. 

AJtegoneadehaMn^ife,] Hh at, louge 
significantios est hoc loco, qnam 
htmd, an aotem cnm Ouyeto Kar* &y- 
xi^pmTt¥. accipi debeat, id est, haud 
nescietHim, possis dubitare ; videtur 
AHinL Pliaedria apte assimulare, se 
noD satis animad^vertisse antea, quo 
tenderent iil» ambages : donec tam 
importnna petitio rem ultro prode- 
ret. considera, an magis opportunum 
hfifi sit moribus hactenus cum silen- 
tio et benevole audientis, nunc au- 
t^Bi, ad luentionem praeferendi riva- 
lis, sublto. impetu ad indignationem 
concitati. Ceternm /iiiJLriiris haec, ex- 
cerpit odiose snmmam dictorum, ac 
iaterpretatione quasi violenter illata 
in accnsationem mendacii et perfidiae 
cnjnsdam desinit. Baclerus, 

Partula Mnc est abrepta : eduxit mct- 
Ur pro sua] Vide fjdft.ri(rtP cum odio 
ipdttctam, et depravatam pronontia- 
tione : ita ut et SfMun^tvra non vi- 
tarentur indnstria, Parvula hinc eat 
iq^eptaf eSunt mater pro em^ torer.est 



dieta. Donatus. 

Parvula, ifc,] Mimesis com odiosa 
repetitione et gestu deformi. Fam»' 
itiu. 

77 iSofor dicta esl] Liber Bembinns, 
cnra qno hic consentiunt omnes fere 
libri recentes, habet eoror dieta ett» 
nec versus repugnat, si abjicias r, ex 
s»ror, nt primus pes sit anapaestus, 
sicut et snpra in, nvper ^uefrater^ at 
alii antiqui libri wror est dicta, Faern. 

78 Hac nunc verba] Id est, fatm 
dicta. Donaiue, , 

Huc redeunt] Ut excludar. Jdem, 

80 NiH tUum plus amoBf quam me] 
Repudiatis causis, quas illa: attulerat, 
per derivationem causs, hic aliod 
djcit esse eor repellatur. Idem, 

Et ittam nune timet qua jodvecta ett] 
Adeo, inquit, amas militem, ut etiam 
invideas si qnam amaverit. Idem, 

81 Talem praripiat tibi] Eipwyc/a 
stomachantis amatoris. Idem» 

Ne iUum taUm prtsrip, tibi] Haec vei 
ita accipi possnnt, nt habet Guyetus, 
iUum talemy nescio quem, cum con- 
temtn : vei iUum la/m, fxifairutwSf 
quasi judicio Thaidis talem ac tan- 
tnm, id est, quem tn tanti facis> 
quem tibi prae omnibus tenendum 
putas, &c. quo possit pertinere Do- 
•nati annotatio, qni tipw^la» ttomachan^ 
Htamatorit hic agnoscit. BcBderus, 

82 Quid te ergo aliud tolidtat] Qoid 
est, inqiiit» si hoc non est ? Donatut* 

83 Num tolut Ule dona dai] Jam 
qnasi quaestiones tractantur: sed ille 
muniis advexit. Idem, 

Num tolut iUe dona dat] Post locitm 
amoris, apte mercedis et donorom 
tractatu utitur apud meretricem, cui 
omnia pretio metiri, disciplina est 
itaque nec exprobratio aliena fuit. in 
qua hoc custodivit Poeta, ut animus 
Phaedriae in dando valde honestus, 
Thaidis in accipieudo vilis ostende- 
retur. et aniroo. promtns, nec operas 
aut pecuniae parcus signatur ille.; 
adeoqoe vere benignns. at Thais nec 
de muneribus recte jndicaty et anc^ 
tori ultro pro gratia injurian reddit^ 



1182 mOTM VARIORUM IK 

Debaeniiit hflee gniTia etse, nt mo* Ex JEtkiapia] Non iEthiopitMB, 
bilis amatorifl inconKtantia panlo post aed honestinfl ex JSiMopia. IdcB. 



velnti exadversnm spectaretor, qnan* Ex ^tkiopm] ^thio|nsa&nui 

do tanta ratione, tanto affectu hnc nisterio ntebantnr matraiMe' 

provectus, onico verbo labascit, ex- et divites. nt et EmiiicbonMy wi 

pugnatnr, saccnmbit. Bceclenu, lectorum cnstodiam: iradeila 

. Nuncubi meam benignitatem] Possnnt ex c^ et Ix». FamMme, 

enim dona dari, sed exigua, ant roinus 86 ReUctie rebuB 

liberaliter : et ideo mentionem l>e* Haec jam omnia in beaetfciia 

nignitatis adjecit. Donahu, derari soleiH. DaMrfvf. 

Nuncubi meam bemgnitatem] Sed 87 QM<eitoi] Vide qoeHMdmodaB 



ille benignns est. Nmnc ubi^ nnmqnid exbibeat, atqne mrumnaR aibi dlfici* 

alicubi. Ant si, nuneubi, legimns, liom muuerom dicat imposaiafle ma- 

erit adverbinm temporis : nt sit nbi, retricem. £z ^thiOpia anoilieiaB, 

qnoinloco, qnainre. Idem, inqnit, dixti te cnpere. Qeld tg» 

Nuncubimeam benignUatem] Intel- feci In re coeli, et sotia, nc peneei^ 

Itgit se et dona obtolisse, et Id benlK^ Mt ellerim ^ qnaMiTl. non enfv ii 

ne sappe fecisfle. na» plemmqne !»> prompto erat. Deinde, non petlflli, 

grata donaflont, in qnibus benignltas sed dixiflti : nec velle te, fled enpere: 

iMNiapparet: qnas aat in qnantitate non nigram, sed ex ^tUepla: nec 

renim est, ant in facilitate prflestantia. dedi, sed relictis rebns onnrilMifl qn»- 

Idem. flivi. Qnid hic non ezqoiflitnmP 

84 Ctaudier] Claudif ant claodicare. qnid non ita expressnm, nt i^l addi 
Sallnstius, ' Neqne enim ignorantia possit P Idem. 

clandit res.' et, ' Nihil socordla clao- EaxiicAimi porra veUe] Eonacliofl a 

debat.' Doaafufl. Persis institntos pntant ex eapthrlfl. 

In ie claudier] Ita Bembinns, et A Babyloniis enim Hellanlcnf anc- 

omnes recentes libri ac Donatns. at tor est id habnisse. Idem, 
ex antiqois alii intercludier, alii inter-' Eunuchum parro dixti veUe U] Vidc 

€laudier. Faernus. qnemadmodnm, nt majas faciat «fnod 

C2attdt«r]Qni]ectioneniciifotcr,Ter- pnestitit, non semel iropntat diifl 

bo obsoleto 8ignificante/rtwiror,/fMfl- mancipia : sed primo paella», deladc 

^raiiit habeo, frostra sunt, nt et qui ennuchom. Idem, 
elaudier pro daudicare, nec minns qni Eimnc^m] Ebvovxos ^tpnrm, As c^ 

ta/erctoadter. Namqne Ciceronifl auc- v^iv (hc»», tovt^ fart, ^Kifrrmf OCOC 

toritate nitendam, cni eadem est elNryNeN KeCANAPOc* /dein. 

Metaphora, I. ii. de Officiis. < Nee * Porro] Deinde, vel pofltea, vfl 

ita ciaudenda est res familiaris, nt malto post. Idem, 
eam benignitas aperire non possit: £luiiiicAtfira porro] O. 1. s. et Dona- 

nec ita reseranda, nt pateat omni- tus, porro eunuckum, Faernns. 
bns :' libri vnlgati habent re/erenda, 88 Qicta eoUe ututOur his reguue] 

sed perperam. FomoWii». IHam, qnia ex ^thiopla: bnnc, qnla 

85 Nonne ubi mihi dixti cupere te] «olae his reginae atnntor. * Qotd tale 
Plns dixit, ubi dixii cupere te: quam Thaidi rivalis dedit?' Donalitf. 

ai diceret, fecisti nt emerem. Plns Quia eoke utuntur hi§ reginai] Varie 

est enim id praBStitisflc, qnod qui ac- £nnnchumdixit,et intnlit Hi$, ut: 'Si 

ceperit, non aoflus faerit postalare. quisquam est, qui placere se Btadest 

Donafiifl. bonis Qnam plurirais, et minime mnl- 

Ctiperc ie] Vult rem parvi pretii ex tos laedere ; In his poeta hie nomen 

illins cupidltate et ^no labore perpen- proiitetnr suum/ Idem, 
<li* ^d^ Riginm] Id est, dlvltes. sed ^ifo- 



TBRBNTII KUNUOB. ACT. I. SC. II. 



118« 



Qma i9l€B uhmtwr hi$ regifUB] Nota, 
qaam Eanuchnm in Binfulari numero 
pffwpesoerit, his subjonzisse. sed his 
«WB ftd Eanaebara retulit, sed ad de- 
liems, ant quid tale : qnia soIbb utan- 
tor hajasmodi deliciis servitiisque re* 
glm. £t oMorie hic subdidi^ quod 
in ancillala prstermisit. qnia nulla 
JEthtopissa bonesta dici potuit. £t 
rtgimMa modo divitee dicit. ot in Plior* 
nioney ^Regera me> esse oportuit.' 
JMan. 

QiiJa mim utumhir hU regnw] Dona- 
toa ngJMM hic pro diviHbui accipit. 
noo plaeet. vide Chre»tomath. th hia 
Dooatns aon ad £onuchos referty sed 
ad deUeias ; euriosias quam par est, 
Bmderug* 

RepfeHi\ Plos est quam #iiit. £t 
vide qnam propriis et amplissimis 
▼erbis usus est. qaia et anctllam ex 
Athiopia, et EMNichum : quo solie 
utmiCnr ffogime. illam quaesivi, et 
boBC repperi : neotrum enim horum 
faciie positum erat. Domrfi». 

80 Heri nwMB tigvnii pro ambobuB 
dedi] Recentiora beneficia graviora 
odversnm ingratos sunt. £rgo a tem- 
pore indocitor ezprobratio. Idem, 

Pro ambobui dedi] Melins ambormi 
pretiom dizity quam ut separatim di- 
<;eret, qoaoto emerit anciilafam ni- 
gram: de qua moz dicetory ^Hic 
tant tres minsB.' Nam eonstat£a- 
no^um solum empturo esse minis vi- 
ginti, ot ipse Parawno confitebitnr 
•eni. Idem, 

00 Tamen e e nim pt u» abs te] £t hoe 
aervatnr Ui beseficiis. Nam majora 
aunt cessaatibus meritis eorum, qui- 
bos prsBtUintur. Idem, 

Tameu eouiemtue aba te^ hee habui ta 
memerki] L e. qmmvis ezcluseris me 
adeoqne contemseris, non tamen de« 
•ii corare munera tibi destinata. hao 
habui in memoria^ i. e. non abjeci cn< 
raa de maneribus tibi destiaatis, sed 
ut emerentur ac adducerentur ad te 
tncilla' cam Eunacho ■ accaraBdam 



mthi duzi. Beoignitatem voluntaa 
commendat, ne injuriis quidem abs* 
territa. Baelerus, 

01 Ob hae faeta aba te spemor] Sie 
Vlrgilius, * Nos munera templis Quip- 
pe tuis ferimnsy famamque fovemus 
inanem.' £t Vd qua» tuUt cum in- 
terrogatione aut cum increpatione 
proferri potest. Donadis. 

Obhaefactaabsteepemer] Hicdu* 
plez est pronuntiatio : yel per invi- 
tliosam prolationem, vel per iuterro- 
gationem. £t melins hoc modo, quam 
interrogative profertur: hic enira 
est multo gravior illo. Idem, 

Quid istic] Hoc adverbiom coa* 
fentlre incipientis est. et est Iaam^: 
deest enim remoramuTf ant qoid tale* 
Idem, 

02 Cupio abdueere"} Abdueere dixit, 
tanquara ab stulto: nec per vemm 
meritum, sed per fraudem. Cicero, 
^Per vim atqne dolom abducta ab 
RhodiotibidBe.' /dem. 

Atque kae re arbitror] Non dicit 
qua, hoe est, ez te. Vernntamen scit 
meretriz, contentione qucdam nega* 
H. £rgo fingit se vinciy nt adoles- 
eentem molliat : et ipsa cedit, ut et 
ille remittat pertinaciam. Donatu», 

04 Potius quam teimmieum habemity 
faeiam ut jusseria] Hoc totnm loqni- 
tur, tanquam magis ipsa amet Phae- 
driam, quam ab illo ametor. Idem, 

Te hnmicum htAemm] Hnic contra- 
rium est, Ut te amkum habeam, Idem. 

Fadam ui fmeeri»] Nec voluntatey 
nec vultB censentientis hoc meretris 
agit : sed callide tentat omnia. Nam 
qoia persistendo non perficit quotf 
ezpectabat, docot Phaedriam etiam 
ipsum negligentius negare quod pos- 
citur. et adeo hoc subtile est, ut sta- 
tim impetraverit. Pervulgatum est 
enim, Qnqd snmma vi defenderis^ 
quum eztorqueretnr, hoc idem post- 
modum remitte remittenti. Idem, 

Faeiamy Ifc,] Cedendo vincit, re^ 
mittendo impetrat. Famabiu», 

06 Utinam i»tuc ««^6111»] £t i»tue 



1184 



NOTi£ VARIORUM IN 



terbumj pro toU lententia. Verlmm 
pro dicto. Sed proprie &|»»^, id 
est, sententia vel enontiatio, qaae 
uno ligatiir et astringitur verbo, ver- 
Ifum a veteribus dicebatnr. Donatua. 

Ex animo^ oc tert dicerea] Certe, 
qnia ent qui ex animo dicat, fallat 
tameu. Idem, 

Utinam istuc verbum ex animo ae 
vere diceres] Imitatur et interpreta- 
tur Catnllus Carm. 100. ' Dii magni 
facite, ut vere promittere possit, At* 
que id siucere dicat et ex animo.' 
JS<Bcleru8, 

06 Potiu8 quam te inimicum habeaml 
Tantum in animum Phsdriae boc 
descendit» ut etiam repetat quod 
amica dixerat adulando. Donatua. 

07 Sincere diciy quidvis po88emper» 
peti'] Sincerumf pnrum, sine fuco, et 
simplex: ut mel sine cera. Bene 
ergo, ut mel, blaodiraentum meretri- 
ci« dulce fatetor, sed ncgat esse sin- 
cerum. Idem, 

08 Labascit} Omnia incboativa tri- 
syllaba, fere media prodocta ennn- 
tiantur. Idem. 

Victua uno verbo quam cito^^ Quam 
tito ait, qui illum falsa lacrymula 
vinci crediderat posse. Plus factum 
est : uno victas est verbo, et cito. 
Idem, 

Fictue tino verbo"] Utinam istue ver^ 
bum. Et »110 verbOf ut diximus, sic 
accipe : nt verbura dictum inteiligas, 
quod verbo complectitur, et com* 
pletse sententis pronuntiationem, 
quod iiiUiffM nominabatur. Idem, 

Labaecitf Sfc.] Metaph. sumpta ab 
ttdificio tenui tibicine fulto, aut ab 
arbore multis ferri ictibus snccisa, 
adeoqne ruinam minitante. ' Non ita 
Carpathiae variant Aquilooibus nndap, 
Nec dubio uubes vertitur atra No- 
to, Quam facile iratl verbo mutantur 
amantes.' Propert. Famabius. 

00 Ego non ex animo tnisera dico"] 
Quod sensit niultum valuisse, hoc 
Thais incnlcat animo amici sui. £t 
^go, vide quanta si^^nificet. Conve- 



nit hoc pronomen blAode iMilta «i< 
probranti : at Virgiliaa, ' M«iie. fi* 
gis?' Ihnatui. 

Quamjoco rem voluiiii] CoDtra ilM 
refertur, quod ait Phvdria, * MoiBt, 
ubi mihi dixti copere te ex ^Uiio|Hi 
aucillulam, relictis rebva «nuubw 
quaesivi V Sed hoc TeheneDtiv» et 
disertius, Quamjoe^ rmm voimaiL Noa 
rounus, inquit, sed qnod plaa est, 
rem. et non serio, sed joco. A i$f^ 
litate praestantis. £t vokdsHy, wm 
etiam dixieti, Mirandum obteqninv, 
ex voto animi pendeos. Non expec- 
tat imperiaro : oe volnptati inora sit^ 
dum jubetur. Tnro iUad qaod ait, 
perfecerisf nonne pondaa hoc Terfai 
et potentiam PhsBdriaecircauDicaMt 
et lllius obseqniam veheroeBSy.et re* 
Tum difficultatem qum extortaa aint, 
monstrat, atqae omnem obterit qoe- 
relaro Phaedriae? Idem. 

Quam joco rem volwUti m me tmiem, 
quin perfecerie] Illod, joco, sensnn op- 
timum habet ; sic : In re jocalari 
nihil est quod a me non iropetrea; al 
ego in re seria, et quae ad roeav 
cedit utilitatem, nihil a te impetrare 
possum. Nolim itaqne iilad, jm«, 
miitari in, ro^o, quod nnper cojp elo- 
gio prodiit. Faber. 

101 Ego impetrare nequeo hoc mbe te] 
Tu et joco, et non petisti, cnm perfe- 
ceris tamen. at ego hoc iropetrare 
non possuni. Donatue.. 

102 Saltem ut concedms. soiiiiN] Ar- 
gute additnm saltem et eokm. £l 
bene, concedaa^ ut volnntatis sit : sic 
enim dixit snpra, * Sine illnm prio- 
res partes hosce aliqaot dies apnd 
me obtinere/ /dm. 

103 VerumnefiantifHtngimiidiail 
Facete bidnum decnplavit : et simul 
quia ex eadem ratione snnt viginti, 
ex qua duo ; et ex qaa vigiDti, dmif 
centi, dno. millia, et sic deiocepi» 
Idem. 

104 Prqfecto non pbw 6tif «iMiy enl] 
'Awofft^hniffis secnoda. Idem» 

106 Hoc mmdo eine te exoronil Noft^ 



TERBNTU BUNUCH. ACT. I. SC. II. 



118& 



iMiBC» - non Dt 1» €x»em : sed Uijco^. qaam inTitus absced^t. Dmiatus, 

iioc ab8o);ate. Idem, In hoc Iriduum Thais vale] Acc«s«« 

106 Fadundum eat quod vW] Noa> tiTO ntens casu expressit amatoris 



qmod eporM^ sed quod vts dicendo, 
mi)tam addidit obsequio suo. Idem. 
' MerUe amo <e] Bene amoris men- 
tionem ad auferendam suspicionem. 
contemptiis Phsdriae fecit. /d€fn. 



impatientiam t Biduum dicens, prss* 
scripsit de tempore. £t vale majo* 
rem vim habet ex dolore disceden- 
tisy qnam obsequio salutantis. Idem. 
111 Numquid via aUud egone^ ^e.} 



Bene/aeie'] In consuetndinem ve- Apud Plautnm Amphitruone i. 8. 44. 



nity Bene fad», et bene fecieii, non 
J4idieantis esse, sed gratias agentis. 
Idem* 

'BenefaeU] Non jndicantis aut ap- 
pcobantis, sed gratias agentis pro 
oblato officio formula. sic Benigne, 



* Nomquid vis ? Al. ut cum absim m» 
ames, me tuam absentem tamen.' 
BeecUrus, 

Ei tu : numquid vis aliud] Vaie sub- 
aiidiendnm salutatorium. £t subin- 
teltigendnm est post osculum dicl, 



£pUt. 7. 1. I. Horat. < Pyris vesci 'Nnmquid vis aliud?'quasirecte fac- 

Calaberjabetbospes...vesceresodes. tum. Donatus. 

Rt^ Jam satis est. Hoepee: At tu 112 Cum milite ieto] Itto bene ad. 

qouitam Tis tolle» Reep, Benigne.' ditum, qnasiodioso; ot alibi, 'Jam 

vero mitte, Deroea, tuam istam ira- 
cnndiam.' £t Virgil. * Ant quid pe- 
tis istis ? ' Haec enim pronomina 
spernentis sunt» odinroque monstran» 
tis. Idem. 
PraaenSfabsens] KokS^iiKov. Idem, 
Preeeene^ aheene] Dido Virg. Mn,- 
lY. ' Illnm absens absentem audit- 
que videtque.' Famabiue, 

113 Medeeideree] Alf^is : quia plus 
est amore desideriura. Donatus, 

114 Me eomnieSf me expeetes] 'Era- 
qnae Mb amoris sit, ut Thaidi mos vaipopdt prima. Cum araare et desi- 
geratar. Idem, derare sit voluntatiS) atqne etiam- 

109 Hu/efaeilUadducantur] £unu- num obsequii : somniare, satis amato- 
chus et ancilla, figurate lUi : sed rie dictum est. Idem, 
prsevalet genus masculinum. Addu- 116 Me speres'] Cum me expectee- 
eantur^ pro, adducito eos. £t bene jam dixerit, quid sibi vult iterum me 
adjectum est, ne diiatis ob retentio- speresf Inter spem et expectationem 



lOT Rui ibo] £t hoc amatorium 
est, odisse nrbem sine amica. Nec 
dizit, * Ibi ero :'• sed, * Ibi hoc me 
macerabo biduum.' Pronnntiandnm 
ost Mdtiiiii, ae si dixisset biennio. Do* 
meduej - 

1:68 Ita/aeere eertum est] £x his 
apparet verbis, quam sibi amator hoc 
sefre imperet. Idem, 

Moe gerendue eet Thaidi] Cum pro- 
nnntiatione et gestn : ut ostendat, 



nem muneribus, non procederet ac- 
tus fabulse, et . simui qnia absentia 
Phaedrias opus est, dnm per Chae- 
reani ladificatur meretrix. liUm, 



hoc interest: quia expectatio certo- 
rum est: spee vero incertoriim. £t 
eacpectatio propinquamm rerum : Spee 
longinquarum. £t Expeetatio desti- 



IlHuddueaatur] £unuchns et ^thto- nat tempus : Spes non destinat. An ? 

pissa. Fanui6tiis. me speree idemfaeere : id est, de te co- 

110 In koc Hduum Thais vaie] Nunc gitare : ut sit speres, credas : ut sta- 

vale abseessum significat, non saluta- tim in subditis invenies : <Nam ejus 

tionem: nam si mera salntatio est, fratremsperojaropropemodumrepe- 

bidno solum amicam valere optat. riise.' Idem, 

Sed praescribere conatur, quanto tem- Me ti oblectes] Septimus casus me^ 

]^oreal>flltfirns.sit, et siffliilostendit, Idem. 

Delpk. et Vur, CUu, Terent, 4 F 



1186 



NOTiE VARIORUM IN 



MecMM Ma ri»] TAto «nimo. Nam 
illam nanc aninium valt eite, Bon 
eerpot. et simul quod ipse ab ejof 
corpore patitnr: id Tult militi ejas 
mente continfere, tanqaam penitna 
tzclufo ab amica. Jdem» 

116 Qumdo ego nm Imtf] Animat 
•ciiicet. Idem. 

AnimuMf ^c.] 'Anima ett amiea 
•manti : si abest, nuilns est : si adesf, 
res nnlla est: ipsns est neqnam et 
miser.' Plant. Bacchid. ii. act. 2. sc. 
Fwnahiu», 

117 Af< miiertml forntan kic mthi] 
Itecte Tliais nunc partem argnmenti 
exequitur taeitam apud Phaedriam, 
propter prssenfiam servi : qnem po- 
eta volt ita nescire, ut audeat ad 
^itiandam virgioem snbornare Chas- 
ream. Donatu». 

. 118 Atque ex aliarum ingenii» mmtt 
mjudicet] Hic Terentins ostendit vir- 
tntis sne hoc esse, ut pervulgatas 
personas nove inducat : et tamen a 
cqnsuetndine non recedat: nt pnta 
meretricem bonam cnm facit, capiat 
tamen et delectet animum spectato* 
ris. Idem. 

120 Nequi me ftaxi»»e falti fvtJ- 
quam'] Aut dtxtsse debuit dicere, ant 
abondat faUi. aut ideo, qoia et va- 
Dum aliquid fingi potuit. ut snpra» 
<Si vanum, aut faUnm, ant fictum 
est.' Idem, 

121 E»8e quemquam chariorem'] Me* 
Uas ^m^aaai, quam u dixisiet, 



utUUem qutmquam #Mriifm. idem. 

QMeiN^tMifi ckanoram] Qaasi mei^ 
trix non chamm alternm, aed charia- 
rem negat. DmmIiis. 

122 £1 quidqmd A19W /msI Ai^ 
absolnte ; ant per l\Xfi4«r, nt ^isit 
f«t. In Heeyra, * Ne qnid ait hn|as 
oro.' In Heautontimonuneao, * hi^ 
hil me istins factanmi patri.' Vir- 
gllios, * Ant qaid petia btia^' /dm. 

QittdfMid kiOu»] Rei sabaiKliMidMi 
est, quod eum exclusi foraa. Idam» . 

Et quiequid knifu» feci, nmm mrf .] 
Exprimendom hoc erat iteriMs, paap- 
ter oUo¥Ofdar argomcnti, qiKMl ab 
nna parte hnc praecipue tODdcbat: iS 
intelUgeretnr, qnid ae qoomodo in 
epitasi hnie primario conailio iiitW" 
cederet. Qum ad oatretricia artes 
et eloquentiam spectant, diligtitci 
executus est Donatus. BeeaUnm* 

Quicquid k»Oa»t Ifc»] Qqod heri i|aa 
latromisi Phiedriam. Fmnaftsiis, 

123 iSp«re prspemodwn] Novo i|ww» 
pro credo vel confido. Prapemadwut 
ideo, quia hominem qnidem iiavlt» 
sed fratrem etse virginia nDBAain 
probavit. ^Donatu»» 

124 Adeo nobHm] Adao^ pfo nimia 
positum est, ant prp ex|»letiv« parti- 
cola. Idem. 

126 Atque expeetabo dumuemH] Pa- 
turum actum promittero woluii i aon 
quo aliquis gestus sit oxpectaitis. 
Idem» 



ACTUS II. 



ScENA I. Scena hsc satnra est, 
ex Trochaicis, lambicis, mixtisqae 
metris. de quibns v. Gnyet. vs. S. 
omnes Mss. nostri, »it, vs. 4. ut 
edid. vs. 6. duo! cariu» e»i» w, a. 
omnes: quoad poteri»: dno : etiam» 
vs. 9. vs. 10. onus : kau wumini: aU 
ter : o^ mem, vs. 16. rh eet, in dnobas 
legitur, sed situ non eodem : mox onw 
nes: miikt tiidi^g. vs. 21. orones : uec 
magia ser. vs. 24. omnes: kic dabo: 



nisi qnod Argent. mann coivoetoris, 
Atacd. Bflederus. 

1 Fae ita k< jiiast] Jaas amotoriom 
■uiltiloquinm et vaniloqniom eonti- 
net ista actio : nam et repet&t qeod^' 
jam dictnm est : et id lacit aagia et 
odiose nimis. Doaahis. 

Deducautur] Eunuchoa et JEthio- 
pissa deducantur ad Thaidem. i^- 
imMiis. 

2 Ak, rogitaret quau d^/kiU aitl 



TERENTH XUNUCA. AGT. II. SG. I. 1187 

Beett frit, vel pergia: Qt sil, rotitftnt- Wnt est, et carint. alii, qni mihi snm 
pcrgil ? Vol te^ si iptnm retpicit : vel charior. Famabhts. 
kime, si adversus hoc dicit: ut tit,. 6 Quin ejffichm dM] Qvinprt imo. 
Ab, rogitare te ? aut, rogitare huHc? ut iu Heaotontim. « Qain nolo raen- 
J^ dittiactione interpotita, inferenw tiare/ Donahu, 
dum vnitaote» quati difficile sit id NeistuetaminiqmpaHare aMimo.F. 
qnod mandat. Ita et ineptiam nimi- minme^ quin] Hnnc vertnm ita ordir' 
am eirca hoc toUiciti amatorit ex-^ namut: Ne ietue tam imque paiiare 
pcettit r et ottendit, nihil ette faci- mimo. P. mtiitine, quin effeetum dabe. 
liot, quam dedncere ad meretricem Sed nunquid aliud impera» ? Qoornm 
iwuiera : eom contra illnd tit diffieil- prior non faeiendo coliisionem in tam. 
limumy poseenti aiiquid non dare. tiit^« e&t trochaicus tetrameter hy»v 
Mhnatue* percataiecticut : posterior dimeter* 

Rogitare'] Subanditor te, Ut sit^. iambicns. duot vero veraut, qui. hoa 
mitiim ett te rogitare ; quasi sit dif- seqnontur, ita ordinarous : Jtftmnti 
ficlle eomplere qnod jubet. Idem. noetrum omato verbis quod poterie, ek 

Ah HfiUire'] Pergin- id rogitare? tt^am eemulum, Qued poterie^ab ea pel' 
Fmmkiuei. Hto, Faernus. 

4 Ahfuid ineenire facUe poeeie] In- 7 Sed numquid aUud imperae] In hit 
PjBoire^ aeqnirere. Sic Heautontira. tervot nihil vult, niti coactna faeere». 
^NonqutBritpatriqnomodoobteqoa- propter majorera dominum : tie eH 
re : et ut terves quod labore invene- alibi, Jubeene inquUf responderet ei 
rit.' Nam ideo a praecedenti etiam Cbsrea, Coge aique impera, Donatnt.. 
qfuntue dicitur. Donatut, 8 Munua noitrum omato verbi»] ^HBt» 

Utimamtamimvenire aliq,fae, poseie] kSos non dixit meumy qnasi et Parme-^ 
Nuliam occationem urbanitatis et nonit sit. Idem, 
jpoi opportaoe captandi praetermisit Et ietum] Id est, molettnm et odio^ 
in hac Commdia Poeta. adeo quidem,^ tnm : nam hoc tignificat t^m. Idem. 
vt iBter iptam trittitiam Phaedria Mimim nostnofi ortMto ver6ti, 4^^.] 
v^Mos ipwrac^iry ' Ego quoque uua per*. Seutentia vaide proba et elegant^ 
oe; qood mibi est cariot : Ne istuc certatim ad imitationem placuit ero* 
t«m hiiquo patiare animo.' ubt eru- ditis. Baderue^ 
dite Donatot : Pro, qui mihi, &c. 9 Ab ea pelUto] Ab ea, ab ejna anivi 
eSt¥f*9 magOQ jndicio usurpata. Beer mo : et non, pelUfacito : sed, peUito: 
ehrus, Donatus. 

6 Quam hoc peribit] Deest faeilei. 10 Tametei auibctmttieat] Properat 
nt tit,. Facile hoo peribit, Denatue, tervnt carpere vaniloquium dominir 
Hoe quam.peribit] Damnum in pro^ Et mJiut , pro non : tio in Hecyra, 
cHM et praecipiti et^ Nec ingrato ' Nnilus dixeris.' Plautut in Trinum» 
toHitQm, ted:q^od meretrioi datur, pe«. mo, ' Nnliut oredat.' Idem. 
rit. 'Meretricem ego idem esseneor^ Ego rue ibo] Et hoc jam dietnm 
BMife ut ett : qnod> det devonat^ nec ett s sed ottendit, qnam molette id 
lUi^nam abuodalv ^c. huic dca qnaiir> incipiat Phsdria. Idem, 
tmiHrit, datqBafli apparet, neqne da*. It Ceneen*po$eemeidifirmape,etper^ 
torl neque acceptrici.' Piant. Tru*^ petij Arbitraris: ut Censores, qiii> 
cnleiitb u. actb 7. aeen. Pamo&tiit. morom alienorom hal>ent snmmnm 
Qued miki esiearius] Pro, qoi milM arbitrinm. Et ided hiinc putant bob 
tWB earior. Sed ego dixit abtointey censere, quia ipta detiderat fiert. 
occurrent hnic pronomini qued* Do«> Idem, 

^utm, P^eee eiifirmasre^ d ^erpeti] Verba 

«M9d»4ii;]QttQddamwittadlMii!ft- timt cketpmntit: nov firmare ted 



1188 



NOTiE VARIORUM IN 



obfirmire: oon piti, sed perpeti. 
Idem, 

. \2 Te ne] Te qnod ait, hanc vim 
habet. nt significet perditam amore 
Phfpdriam e»se. Idem» 

13 Nmn aut Jam retertere'\ Modo 
jam, pro statim. Idem, 

Aui mox noctu ie adigei horsum im- 
toNiiiia] Miniro est dubitasse de hac 
lectione Faernum : nam, profecto, 
insomnia eat nnmeri singnlaris, et ita 
OalHce dicnnt medici. Unde et mox 
addit Terentinii, ipse ini interpres: 
Vit^Uabit hufui. Male igitnr qni ali- 
ter vertunt in sermonem Oallicnm. 
Fuber. 

Te udigeni ktrtuml Hoc est, ad nr- 
bem agent Donaiut, 

Insommiu] Vigilis?. Legttnr et otft. 
ffl, ut sit tJisefliiiui numeri lingularis. 
I4em, 

Te tMgeni k9r$mn i n m mnn ] Dona- 
tas affirmat legi etiam, ndigeiy in sin- 
gulari ; qnam lectionem in nno tan- 
lom libro Terentii inveni. Fmiimus, 

Nociu ie, 4^.] Qoum in solicitodiae 
cogilatio vertatur, fit ingena animi 
perlnrbalio, nec tamen adeo valida, 
ul etiam somnnm convellat, unde et 
domiienlibus qaandoqne contingtt nt 
per •omnura ambolent. Fa in a lsai. 

14 Vi isf^iig^ i»fw] Ordo eat, 
usqne nl defiitiger. J^snaNs. 

O dl^/ieaigtr nfue] Labor difiundit 
in nobis qusMla» quae vicem incocti 
«lineali prvbtat: atqiie endem ra- 
lioM ^Mi eibos» vapores in snbliaw 
^l^fWit» ^wi a ceffebffo relrigerati 
ikliHuit» 
^t,i 

i]Mcst, 



tnr :* nam et vertns stnt etoaitataest 
ea dictio Terentio et Planto. Fur- 
nua, 

15 VigilabiM Uurnu* koc plm» /sdit] 
ExpHcat Ooyetos optirae. nt et Fr. 
Fabricios. Beeelerutm 

16 A^imts me indmlgeol Me sic vete- 
resy qood nos mtAt dicimns. Alibi, 
* Te indulgebant, tibi dabant.' DMa- 
htf. 

A^tmtsmetndidl^] Donatiiaqnoqaa 
sic legit. recte opinor. r^ mt&s ab iis 
substitutnm videtnr, qni omnia sii 
ssBcnli voluernnt esse. Bas cfems. 

Me induigeo] Ardiaicey pro mikt. 
Famabios. 

17 Taiidem iiMfgettiac«r0flm,sist< 
opmM,rei ioinm IridinuR] Sic ooepit taa- 
qnam aliquid foret dictnrns magnifi- 
com : non antem est rapk frpa^Ssiciar; 
sed vere amator magnuB hoc pntat 

I>M«fllS. 

Fdlolvmfrtdmim] Magna professio 
virtntis, cnra bidno sit opns fridaa 
posse dorare. £t toimm ir i rfimm , dt- 
cit nniversnm tridnnm, mpmngmt: 
qoasi sit IridiinB in mnlto Dinnero» 
/tfm. 

18 ridef»d^^]Sicdicit«rnMg- 
na aggredientilHis. Rsaafns. 

Stmi snfflifia] Et vnltn et gesta 
magis spectabile qaod dizit, timi ttn- 
teiMm: vel maxinM eo, qnod tantoiM- 
nitn hstc de se prooaittat Plnedria 
continno reditnras : vel potins dob 
accocsonu ad viUam : tantnns antem 
aberit, qnsnlani tempoffis opw est ad 
vl 




19 QmU ht€ flssrM eti] Ezcnaatio 
aaaoffts» qnaodo bob cnl|»a, aed ■wr- 
bns est. Jdsm. 

Mmrkieti] Hoc cx Stoicor«BB 
la ; qnibos anhmi pertnrbotiooes 
pellaotnr wmotbt^^mti^mTu, et l^i^if 
Fi 




TERENTII EUNUGH. ACT. II. SC. 11. 1189 

te» : et ideo ad amorem retnlit stnl* Faceteflico ad parasitnm retulit, cnm 

titiam Phaedrift. Idem, pnlchro mnnere TenieDtem. Et prae» 

Hpe nemo fuU tnimts ineptus, SfcJ paratio est ad dncendum Cheream 

Compara ingenium nostri PoetaSy potins, qnam deformem Ennnchnm. 

qiwm absolverit et inipleverit locam, Donatus. 

qoem ex Planto imitatns est Mostel* Decrepiio hoe Eunueho} DecrepUi 
lar^.i. 1. 29., &c. ' Qoo nemo adaeque. sunt dicti, quorum crepitu et plan- 

jnyentnte ex omni Attica Antehac ett gore familiae fuerant jam conclamata 

haMtus parens, nec magis continens : funera. Idem» 

Is nunc in aliam partem palmam pos- Deerepiio hoc EunMcko'] In seniurm, 

sidet.' TS. 80. iwuepUr» summatim no- vergente ; stante quasi in crepera» 

tatvr 3 eormpiua ex adoleeeente optimo, ancipiti, et extrema aetatis regula, 

Id qnod et efficacius et civilius extn- atque ipso vitae crepusculo. Famab» 

lit Terentins : ut non eognoseas eun- Hac euperai ipeam Thaidem'} Hoc 

dem.ene» Bceclerus. sicaccipiasjDon vitnperari Thaidem, 

21 Minue inepiua, magio ^erua] sed tanqnam ^epfioKiKus dici. Ideo 
Kiftienim hoc esset, quid esset qnod addidit ipsami quasi nimiae pnlchrito^ 
tllmii molier praeferret militi ? aut dinis. £t bene ipsamy propter quam. 
qnid relinqneretur proprinm personae ilatur. Donatus, 

milltiSySi ethicstolidus estP DonoliM. Scena ii. Trochaici et lambici 

Magi» eeverus quisquam, nee wutgie acatalectici snnt. vs. 10. Mss. nostri 

€oniinen$] Animadverte ut amet Te- omnes : amieiati. vs. 16. dno : iatic, 

reatins magi» addere positivo, potius vs. 19. omues, nt ed. vs. 22. unns : 

quam comparativnm facere. Nam M^mor : alter in margine adscriptnm 

neqne «fveriorneqne coiUtnMdory tam habet: a/. uberior, vs. 23. omnes :. 

valnit dicere, qnam magis severus, et prorsus. vs. 24. omnes : ad«eiil<tfiit». vs* 

«fl^ eoutinens. Idem. 26. duo : ojRii«f ; ex qnibns alter ta* 

22 Hic quidem est parasitus Gnatho'] men in margine, ol. honnnes : tertina i 
Hsec apud Menandrnm in Eunucbo homines eo loco praefert. vs. 28. om- 
non snnt,.ut ipse professos est, para- nes, uted. vs. 29. duo ut edidimus e 
sitS persona et militis ; sed de Colace tertius, esse tanto' honore, vs. 32. om« 
translatae snnt. Donatus, nes : ex ipsis philosophis: a giossa. vs, 

Virginem huic dono] O. 1. s. dono 34. omnes : faciat. vs. 36. omnes : 

kuic. ita et in Bembino emendatum. roga/re. vs. 38. omnes : eludere : et 

Idem. mox nnns: hisce. vs. 42. duo: quid 

'24 Facie honesta] Ohcowfda^ qua diitn. omnes : nihil qmdem. vs. 4S. 

ostenditnr amatnrns Chaerea : siqni- omnes : utfaUus animo es. vs. 48. niiiis^ 

dem hanc Parmeno ipse miratur. sed quid beo te. alter : heo quid b, t. io 

Xhnstus. margine, al. eho. aL et. vs. 49. omnea : 

Faeie honeeta'] Sic Virgilius : * £t profectttiMS. vs. 50. unns : tum tute ig^ 

laetos. ocnlis afflarat honores.' Et Argentoratensisquoquerbliitesnper- 

mox Idem : ' Ita me Dii ament, ho- scriptum habet. alter lum igitur : et 

nestns. in roarg. a/. tum tu, al. tu tu, vs. 65« 

Ni ego me turpiter hodie hic dabo] Ni Argent. etiam tu nune hic st. dno: 

dabo, pro dedero. Virgilins, * Qnamvis etiam nune tu hie st. et mox unus : eho 

aolna avem cielo dejecitab alto.' Idem, numquid nam hic relietus eustos, alter : 

Me turpHer, Sfe,] * Shali shame and eho numnam relictus eustos, Argentor. 

disgrace myself/ Fama6iiiis. nt ed. vs. 66. omnes : eursitet. vs. 

25 Cicm meo decrepito hoc Eunucho] $7, in Argent. et meorum altero fih 



1100 MOTM VARIORUM IN 

€tU qoidem legitar, ted mmM cer- fenti» ■mltoiy aec elegiiBtic qne- 

•Mctoris. ilM in mmrg. nppen. «1* /h qoam babentiom. onde in ▼eteriiee- 

jccrr. Bo ¥01^0 eC ▼olfmribos aBiinie bcc 

Obterva, qomm meeormte Poetmf pm- oblectmmeBto Inenuit. 

rmsiticum morem descripserit : cojos Gnmtbooicm mrs, siTe 

doplicem toU esse discipliBem, ▼ete- plinm Parmsitorom, otseBtntioBe 

et novmm, ot io pnefmtiooe de- mtmt ; cojos primm les, o o mee , qoiboi 

ttrmvimos. Commooe pmrmsitis osneotmodom sit ; arrogmatibBs oeili- 

de otroqoe genere hoc erot, nt sois cet iisdemqoe stolidis oc oBrem M idB 

eebos per prodigentimm mbonmtis, -bmbentibns. amm qoi pmdeBs est, 

alieBo cibo sosteotmri, samaimm Toti ' Hoic orale si polpcre, recoleitrmtt 

•tiostitoti bmbereot. Gnmtbo igitnr ondiqoe totos.' ProzhBB mtloeil: 

▼Bterem illom (ot aoac itm vocemns) ingenio, propoeitis, coaeiiiim ooilli 

formsitom ' soi loci et ordinis bemi- -illins, coi osseBtotieaes plaeOBt, mW 

Beo^ pmtrim itidem qoi mbligorriermt blmndiri. idqne (ot porro pors tiia gm 

boom,' mgooscit. obi Doomtos, * locom ' mos pmrmstticm myot er i m) O M fB tieado 

•d iogeoinm et omtmles ; *■ ordiocm' od -vmmm, mmplificmndo inmnm. at aoa er- 

pmnpertmtem et fortoomm, ooo smtis rmtnms sit, qni iim^fioxkg propriwa 

mccnrmte refert. melins Eogrmpbios : pormsitomm scbemm et hnlNieflt et 

nut Uei, pmnperem dicit ; •rrfiats, pm- crediderit. Mn ol mdAmmt%, d^* S#«r «Mr 

msitnm. Qnidmm ^e «afoXA^^AMr mc- yt m^rsis x ^ ^0« ralf fcripgi iJ l d ft , Lb« 

dpinnt : wui lod mtqae mrdUdtj id est, aanodemonstraate. mtqoe ila gmtiBm 

BMs sortis et cooditioDis. Disciplinse ani Mida», et ex grmtia lacroBi qOB* 

at mrtii discrimen kw* iifXJt* l^ "^ mnt. dvm is et mmmri se ab liis plori- 

r^imn^ m snmmo md imam, exhibait mam et coli repntmt. Bme sbbbnu 

Oomtbo. lo tempore, primom md BmcUrm», 

differeotimm OBOOieotom. noa idem 1 IH twnrlairt/ Asnmat Jbaoie foitf 

«tmtom geaias est : BBatmatorqoe com frtnimi] lu km sceao asa tim§, eti 

tempore iagenim boaMaom, ot qaSB foosi oaiMaat psrsaaa tadaealar. Cm- 

apod patres oostros in hoaore Ine- MHiU imatt 

rant, o oobis speraaatar. Prima talargs, dom arsam I sf ailai - . 

ergo lez discipliase porosittcsp, od mmieat pmrmtiimm^ ei emk 90S a ir ii i csr^ 

geoiom sccoli apposite apteqoe pa- mplas atarcs tn 

msitari, at Plaotiaa voce otar. lia- pntrtas ol 



^oe qood oiiB apod ardom prtas ob> kmjmsmtodi emlpm tnomte satl ; trf oiAi, 
alaoit, novo ioveoto, nom ¥10, booc 



BBOtmndom eat. Ca^nt vieisaitadiais, Donatas. 

Bcc mtioaem obacive sigaotmm «o- DI ■■mtrialff] 

iait: aimpliciom laisse, qoam boc pro secoli ac temponua 

tempore, smcali prioris iogeaim : aaac siooe smtyrice Temotias, qaod apad 



aovo msto, nom mocopio opos esse, eom il a Ha m ▼oemt simpltcem porsai- 
iriot Pmrmsitns. Prodncnatar tas, et tnlri%mlam BBmlnm. 



satMode Teteris discipliac geaem DI immmmrimles] Admimatis eaelm- 
dao : Jttdimli et PUgifeMmy ot Plma- mmtioest, cam pmrmsitigeatlcBlatioae. 



tas aobis hoc ▼ocmbnlam desao peaa /drat. 

aotnetor.aam « OKm isti loit geaeri DI laaaiiHlw.^ iimini Jbaom fmi 



qooadam qosatos mpod oaclom pri- pr«stfal] Moratm amrmtio a seateo- 
as.* Altamtm oat otroqoe geaem tim iocipiaoiet ; qotB ^citBr apiiiiilir. 
4electmri« homiaam est aec iatelU- 



TBRBNTU BUNUCH. ACT. II. SO. II. 



1191 



tlafttnnt, Qiad pra^at tttOto imteUi' 

fVM. Alii thdU intelligeng quid u^ 

teret^ 7 quia sic veteres loqaebratwr. 

liem. 

• 8 Qnid iMtereti] Hoc admirantif 

eM, et ideotic pronuotiaudom. Idenu 

5 Conveni lwminem\ Conreniseey non 
viditae tantuili, sed etiam coilocutum 
foisse significat. Idem, 

ComoeM, ^.] Parasitnt, qni Inxnm 
|>ro ftnlnnie bono posnit, collandat 
liominett snorHmnatalinm et fortuna* 
rem, qni in cupediis liguriendo ab* 
ftmnpierat patrimoninm. Famobint. 

4 MSti loei edque oiYUai^] Loct, in- 
geonnm : ordmu, pauperem. Illud 
iMtnlittn, lioc fortnnae est. Donatua, 

Mominem Aand tm/ii(nnN] Nondixit 
prodignm, qnia hoc ipsum probat: 
«ed non avarnm, non improbnnK Et 
nie iandamns eos, in qnibns nihil est 
qnod magnopere efferamns. Idem, 
■ Hidem patria qui abligwrierat bona'] 
Hoc jocnlari vnlto dicitur. £t ele- 
jganter ex persona parasiti non cul« 
patnrqnod comederit bona. Idem, 

Abtignrierai] Snavibus escis con- 
•nmpserat. Nam M> rov ktyvpov, est 
Ugurire, et Xryvpbp Graeci suave ap» 
|>eilant. Idem, 

Itidemt ^.] Eodem quo ego ipse 
oiodo. Famabim, 

6 Ftd«o sen^vin] Qoam bene video, 
|M>Btqnam dixit coneeni, et tempus 
nntavit et verbnni. Donatus, 

Stntwn] Horridnm. Idem, 
Senimm] Ad horrorem retnlit. Id, 
Sentum] Aspernm, qnasi sentibut 

horrentem. FamabUu, 

SigiHilidnm] Ad sordes. Donatu», 
SqnaUdum] Sordidnm, incultnm. 

P«nM6tiis. 
JEgrum] Ad maciem. Donatut, 
Pannio annieque obsitum] Ad vesti- 

tnm et ad tristitiam. Sed pannis et 

nnnu, fi»po\oyiai parasitornm sunt. 

Idem, 

Pannis annieque o6stiimi] Vel parasl- 

tica vemilltate uatt duotor^fVToy dic- 



tnm : vel qnia Hdmerns dixit, oSfa 
yitp ip Houirrjfn Bfwrot KOfroFfiipiffKovtn^ 
et est miserisB seninm deditnm. Undt 
huic magis tristitia gravitasqne dis- 
plicuit, aliena semper ab omnibnt 
parasitis. Idem, 

Annioqae obHtum] Bene addidit an- 
nt«, quia ut qoisque miserior est ita 
senior videtnr. Idem, 

Anni» obntum] Qni dicnnt esse 
morologiam ex vernnlitate parasitica, 
ipsi vero plaue morologi sunt. An 
et Virgilius parasitice locntus est, 
cam in re grandi et heroica, de maxi* 
mo principe agens scripsit : * Ibat 
rex obsitus aevo.* Faber, 

ObaUum] Ut sentnm, dixito6fi^inii. 
/Aera/^pk ab agro. Donatue, 

Panme^ S^,] Lacero vestitn, panno- 
snm, *senectnte,' ut habet Plantnt 
Menaechm. 5, act. 2. sc. * consitum.' 
Metaph. ab agris. FamoMiis. 

6 Qntd isiuc omatif inquam?] Scire 
nos convenit, cum recto casu profer- 
tnr interrogatio, non esse contnme* 
liosum. Ut si dicas, * Quis hic homo 
est^ Si autem in obliqno, contemp 
tnm significari : nt, ' Quid hoc e^t 
hominis? qnid mulieris? quid orna- 
tus V Donatus, 

Quid ittuc onurfi, inquam] Omatut 
rmv puhwf est, ad dedecus et ad tnr^ 
pitndinem. Vel simpliciter hoc a<s 
cipe, vel ^lptnnttms, Etonurfi, utte» 
naJtij antiqnus geoitivns. Idem, 

Omali ett] Oenitivns antiquns, 
originem testatns, tanqnam secnndm 
form» declinandi. Famabiut, 

QMod habui^ perdidi] Non dixit, id 
qnod erat comedi^ nnt consnmpsi. 
I>onahif. 

Qntd ittuc tngiiam ormdi*^ 7 ^ n o wi mn 
mijier quod habui^ perdidi] £x fntd, 
elisod, item ex mtser r^ stattrochai- 
cus. Fa^mnf* 

7 Hem, quo redactut sum] Vel habi- 
tnmsuum, vel corpus ostendens, hoc 
dicit. Nec quicqnam hic, nisi ex 
media consnetudine collocatnm est. 
Donatut, 



1192 NOTiE iTAIllORUM IN 

HeMf ^ redtetui ntm^ ifc.'] Istnd^ pannit anaitqne obaitM.' Ctbrer* 

Hem, quia exclamatio est, baberi go ad senitm: Niior ad a^mmHium: 

extra versom debet. Faber. Vetiiiui ad poatitf cMuafM •6fitaii: 

Oniii^A iM^i me, aique amiei deitnaU^i Hahiimdo corporis, ad mgrmm refertafi 



SeDtentiose atque mordaciter in mo« DofUfiut, 

rei . Danaius. Qme habitwdo eai carftn»] Plantii 



8 Hie ego iUum eoHiempti frm m€\ in Epidico, * Corpuleatior liercley it- 

Hoc est illod, ' Homo bomini qoid qiie babitior.' /dm. 
prsstat? staltointelligenf?' Idem. 12 Omrm hmbeo\ Ad femd Mm»- 

9 /ifaae^fpara«<i]Qaam objurgan- perdtdi. Idem. 
ter ! taoquam in illo sit, quod miser Neque fmdguam kmbeo] Ad wm Ud 

Cht. £t alibi, ' Nam nemo illorum aique ordhm komimem» Ouuda kahe o% 

qnisqoamy scito, ad te venit, Quin ad indostriam retulit. Ne^ue find» 

ita paret se, abs le nt blanditiis suis, f HajR habeOf ad fortnne colpam. £t 

Qnam minimo precio, suam volupta- item denno, fortnns crimeny Cii» ni- 

tem expleat.' £t hoc proprie verbom hil e$i, ad aiiam landem, Nilml d^ 

ad exprimendam inhomanitatem et iameu, Idem. 
ignaviam factum est. Idem. Omnia hobeo, ueque q^uidquam kebeo^ 

Ut spee nuila reliqua iu ie titi tibil Allerum bornm, neatrnnive potest 

Sententiose, ad illud quod et Virgili* cnivis accidere : otrnmqne nolli. Do» 

us ait, ' Ponite spes sibi qnisque.' uaiue, 
Idem. Nihii cum etif nihU defii iameii] Fi« 

Ut spet nuUa reliquain te net iibi] gnra o(^/A«por. Ut apod VirgiliiiBy 

Bene quasi qui rem a fortnua acce» ' Sequitnrqne sequentem.' EtCicerOy 

perit. Idem. * Cum tacent, clamant/ Idem. 

Ut spesy Sfc,] Ut nulla tibi tni su- 13 At ego i^felix] Jam transit M 

persit fiducia. Anutiqne efiugitspes, roviuiurruuivwpiisrbwpaieruci^, Idem» 
' Ima quie sola in pixide mansit:' At egQtt^elixnequeridieuluo^S^ht*^ 

"Ep^v ^iupvt wi0ov bvh xcUc<r<y. Hesi- menter invectns est in tempora et 

od. 1. i.^Epy, Famabuu, mores poeta, sub hac persoiui : in 

10 iSima/ coNfi/iian ciiiii rfainiffi?] qua hominem ita indncit poeiiitere 
Virgilins, ' Nec si misernm fortnoa probitatis snsB, nt se infelicem, non 
Sinonem Finxit, vanum etiaro, men* honestum dicat. £t, non nolo : ged, 
dacemque iroproba finget.' £t Sal- non poesum, Idem. 

Instius, ^ Neqne fortnna eget : quip- At ego i^felix, ifc,] Neqne anm ego 

pe qnae probitatero, Industriam, ali- ex numero parasitorum qni ridicnlb 

asqne bonas artes neqne dare,neqne dicteriis cibnm aliennm captant»>c- 

eripere cniquam potest.' £rgo haec KurowoUs : neque ex iis, qni ' colapbot 

interrogatio, increpantis est : nec de- perpeti poBsnnt, frangique oUas in ca- 

siderat responsionem. Nam consili- put.' Plaut. Captivi : irXify^ bwifmom 

um in bonis animi : res in potestate icoMxmif ualrpufiKifMf, Athenaensqnem 

fortnnae. Doiia<iif. vide lib. vi. c. 6. 8. 9. &c. quos Plaoti 

Simulf ifc,] Ovid. iv. de Ponto, £rgasilns in Captivis appellat Plagi» 

£leg. 12. ^ An sensns cnm re consi- patidas et Lacones. Famafriiif* 
liumque fugit ?' FamaMiif. 14 Quid tu hie rebut credit Jieri] 

Ex eodem ortum loeo] £x eadem for- Dum qois ridetor, aut vapnlat. J>f«e* 

tnna. Donatiif. iut, 

11 Qififo2or,]it<or,vef<ihif,fii0AaM> Totaerrat via] Uap6poio¥ per /i«r«- 
iudo eti corporit] Hoc contra illod, ^pciy. Idem, 

* Video sentom, sqnalidom, aegrom, 15 Apud ucUtm priut] Scilicet cnqi 



TERBNTII EUNI;GH. AOT. It. SG. 11. 



1193 



esAent^eiiipoM meliora. Idtm, 
' M» H«e '«Mlim nt aiicii)mtfii] Vide 
qBid intersity cam iilnd qiumtum di- 
cat) boc otietcpiittn: illud de sapienti- 
bos, hoc de stultis. Idem, 

Hee «oviMt, ^c.] Tertinm adulato^ 
rnm genus esr, nornm et inventum 
menmyorifyKaraycucri^wtywyyqni mandn- 
cbnes adnntum, landicoenae «ro^ofcX^y 
Oti^nmbnp. Fanutbiua. 

17 Ett gemu homimm'] Qoia mnlti 
sont liujnsmodiy non dixit, Aomtnes 
MiiiyBedy e9t genus hominum» Dona- 
tns.- 

Qm» esMf ^.] Oloriosi, ^(Aauroiy 
^iKaiwpatniopm, Famabiua, 

18 Hiice ego non paro me ut rideant'] 
Qnia ille dixerat, * £go infeiix neqoe 
ridicolai essey neqoe plagas pati pos- 
som/ Donatu», 

19 Sed kie uUro arrideo] Quid est, 
hiearrideot aot veluti pareo, id est, 
obseqoor : aot veloti dictis delector* 
Atqne arrideOf non sicot in parasitis 
fieri soletyOt bis arrideator a regibos, 
qnum potios ipsi dictis factisqne ri- 
deant alienis, hic esse intelligendum, 
etiam res ipso indicat ex contrario. 
Nam qood ait sopra, ' His ego non 
paro me nt rideant i' hoc e contra- 
rio of tendity qnod subjiciatur ex dic- 
tis. Idem, 

Sed Ats iillro arrideo] UUrOy versa 
vice* an prior ? an etiam insnper i 
hoc esty nltra. Idem. 

ildmtrsr] Plos intnllt, quam si lau' 
do dixisset. Idem, 

20 Qnicfiitd dieunt"] Non, ^iiod dt- 
eumJt: sed, quidipad dieunt^ id est, bene 
▼el male. ne Tel si interclusa fuisset 
assentatio, se impediat, qnod con- 
trariom laodaTerit. Idem. 

QuieifM dtanit] Citat haec Cic. in 
Ltelioy Tide Jovenal. S. Sat. < Rides i 
majore caehinno Concutitur. flet, si/ 
4c. FafM^tiis. 

Id rwnum ti negant, laudo id quoque'] 
Prselare Terentins, quod a Satyrico 
de aliis diceretnr, id hic de se dicen- 
tem indociti facetius multo, quam si 



aliter fectsset: sciJic^t icatfarr^^of 
mores tempomm jam. tom vitiatoa 
per assentationem, qood fere in pler> 
risqne fabolis, monstrat» Ut etiam 
in Andria : ' Nam hoc tempore oiise- 
quium amicos, veritas odium parit/ 
£t in Adelphls: * Qnod te isti facl- 
lem et festivnm pntant, Id non fieri 
ex vera vita: neque adeo ex sequo 
etbono: Sed ex assentando, indul- 
gendo, et largiendo.' Donaiu». 

21 Negat quis, nego] Benesic dixit :* 
negat et ait contraria snnt. Ut Plau- 
tus in Rudente, * Vel tu ais, vel ta 
negas.' Idem, > 

Negat quiSf nego : ait, oto, ^o.] 
Qnanto-concinnios Poeta noster Pa? 
rasitum facit hoc ad alios^dicentem^ 
qaam Plantus ad eum, cni assenta- 
tnr ? In Menaechmis enim (i. 2. 52.^- 
oum Menaechmns interrogasset, ' Sed 
quid ais?' respondet parasitus : ^E- 
gone? id enim quod to vis, id aio 
aiqne id nego.' Explicavit autem 
hoc ^os parasiticum Cicero in Laelio 
(cap. 25.) nbi ceteris snbjiciontor 
ista : ' Qoid potest esse tam flexibile, 
tam deviom, qoam animus ejus, qai 
ad alterins, non modo sensnm et vo- 
luntatem, sed etiam vnltum atque 
nutum convertitnr ? * Negat quis ? 
nego. ait ? aio, postremo imperavl 
egomet mihi Omnia assentari ;' ot 
ait Terentins. Sed iile snb Onatho* 
nis persona, qnod amici genns adhi» 
bere omnino levitatis est. ninlti «o- 
tem Onathonnm similes cnm sint, 
locQ, fortuna, fama superiores, ho- 
rum est assentatio mole^ta, cnm ad 
vanitatem accessit auctoritas.' Bot- 
clerue. 

22 l8 quieatus nunc eat muUo uberrU 
mu9] Qnam ille apud seculum prins 
fuerat. £t vide quemadmodum illi- 
beralem vitam honestlore nomine pri^ 
mo anctiptiim, post etiam qwestum no* 
minaverit. POnOKAPhc * hic indo- 
cens. Donoti». 

23 Sdtum herele hominem] I^re T«* 
rentius longaa orationi interloqoi^ 



1194 KOTJB VAftlOROM IN 



^pMidaBi aAibet, «t fkstidiwn finK Ccfam] Qoi eete, M ceC» taigMl 

lixitatis eritet; velat neiic ParaeBe piaeet veMUtaaty et boloMt en^ 

procol aedieas OnatlMMieflif li»c lo* ecot Umm» 

qiiitar. Idem, CeUBrUy iaMt, caf aty f m M im u^ fim* 

■ Seitmm hertle kmmmem! hic ibpw iaa i Uree^ oiingMi] Istod oefpft^ eitit 

firorsMm ex ehiUiM huameefmeU] Lego oersom esty et qoidaai boc videmt; 

fldenter,/i«tl, id est, feeeriiy ten, Ik- aed Imic non ▼identnt, nnde tandcn 

cere possit. Id et sentos postiilaty Imc iotmsoai slt; id qood in nttt 

et Tertes cst tetraoieter catalecticos, aeqoeoti dieoot. At Ue aatllM fiNrit 

Qt niolti alii qoi post iptom legontor. dicere^ oooipts est glossem ilUii 

Qoin ec io proaime seqoenti pronon- ▼ocisyMtret, qood miror ego acni* 

liandom est miwemmue, in prtpseoti ; nem olfecisse. 8ed ad fortotes ct* 

pro qoo in qoibosdam exemplaribiis mos. FeAer, 

legitory odecnlemiff, qood (f^oasema LoottJ Qoi laniant pecora: wek 

est. Faber. et Isatsfit dlctl, qoi lanio&dls pro- 

M IwUrea lod] Doti partes orotio- snnt gladiotoribas. 8ie et HmmI* 

■is, com conjoncttp ooam fecerinty lom a mactandis pecoribos dictim. 
notont accentom. l>iiiiihit. 



SS CooaoTMie heti mi eMmk] El ' Far<or<f] Qoi tealtlo et fiirchBifli 

inoltosy et properot ono verbo ot« faciunt. /dm. 

lendit, et ez adverso ad se fcstinan* - Forfofet] Non snnt qoos Oolli fo- 

tes. Idem., cant CJboroifieri, oa i dgtr t <it iooriwet 

' Capedtoarii] Varro bomanaram re« ttde Ctrtwlat ; nen tont: Orttci id 

rom : * Numerios Eqoitios Copes/ in- genos allantopolas dicnnt, ot Arittt* 

«qtiit, * et A. Omanios Macellos, sin- pbanes. Hic errarit Marsot loteT- 

gnlari latrocinio multo loca haboe- pres Terentir, et, qat lllnmbodiilB 

mnt infesta. His in exiliom octis ▼ertendo T^rentio teqooiitory tUl f^ 

poblicata sont bona, ct sedes nbi ha- ront qaoque. Fartores sont sagisi' 

bltabant dirut» : eqae ea pecnnia lores altilinm aviom. Goll. qm (iooit 

scalte Denm Pcnatium eedificattt des tfoUaUm en wmiifpewr lee ewgrdimf* 

snnt. abi habitabant, locut, obi ?cni» Res cerla est ex Cotooe Ceotefio ii 

rent, ea qoae Tescendi canta in ur- libris de Re Rustica, pag» 81. BdK 

bem erant alltfta. Itaqne ab altero tionis Commelinian», et ex VatroDe 

Macellam, ab altero Forum Cnpedi- pag. 114. et stepealibi. Sed tcia^ta 

nls appellatam cst.' Idem, quo nomine isti farteres dici LatiDe 

* Copedtoartt] Omnes qui esculenta possent? Aviarli, Onece Omftbepo- 

et pocolenta vendant, a rebus Cupe- lae ; hoc volnit dicere qoi oonqMf 

dinis ob alimentnm cttpedtnartt appel- posoit, ot hanc Tocem /atferef ex- 

lantor* Et ipse subjecit, qui acci- plicaret. improprie, fateor ; {tm 

piendi sunt capedinarti. Idem. auceps et aviarius non snnl idea;) 

CMprtftnartt omnee] Lautiorum epn- sed qui hoc adscripserat, oasom ha* 

laram caupones. * ^grotationi sub- bebat tamen. Httc igitur otigot^ 

jecia sunt avaritia, ambitio, muliero* roris, qoi in hoc verso est^ hoiid du* 

kitas, pervicacia, liguritio, vinolentia, bie, vetastissimus. Faber, 

copedia.' Cic. iv. Tusc. QoaeBt. id Piecatoree] Qui recentem piieen 

est, deliciarum cupiditas: Xixi^eia. praebent. Donatue. 

'Pamabiue. Cefortt, loott, ift.] In sordldls Inec 

26 Cfiartt, Lantt, Coqui, Fartoree] ponit Cicero, Offlc. i. 49. * Minfaiie- 

*hftdprrrittja comicnm : In Palliata Ro- qiie artes hae probandte, qnm mintt- 

Inaoas res loquitur. Pooatot. trm stmt volaptatum, ceforli, lanii| 



TBRBNril MWVm^ AOT. U. 80. IF. 11B6 

<M|iiiy AttorMy p{«c;atorttt, «it nit mlgi opinionem loqoi parasllaai, wi- 

IPefWAdsi ftiide hiiCy si placet, mi- -«erain et famrticnni, boiniaei n lioncs- 

^Miterios, «altatores, totnmqve Ift- ^t noribaa ppttditnm. idem. 

dom taiarinm.' Quia hic Cieero iUe ubi wuer fameHciu mdet me"] 

* a uMpe» omrttit, qnos nec Donatas Vide nt nententiose demonttret ma- 

-pOttit, visnm est nonnallis, non esse los ex bonis contagione fieri, exem- 

& Terentio illam vocem. nos secnti t>lis in praviim prsevalentibus. VideC 

'Binnna consensum Codicom Mss. mihi hoc prodesse, et discere optat, 

"Quod IHyBatus faic Terentinm ▼nft «^aod negabat se potse. idem, 

^^«Ntnlare hfu^fueros iMfUKoVf qaavi Fumelieus'] A fame et edendo dio- 

fb palliata fabula res Romanas lo- tns est, qnasi famedicus. Idem, 

'■qne^etnr^ad id partim Muretns re- Tanio konore'] Quia concurrnnt, aa- 

^apondit, partim tolli dubitatio pbtest Intant. Idem, 

per ea, qu» Casaubonus annotat ad iUe nbi miaer fameUcue mdet me em 

TheoplMrastl Charact. mpl ianvoias, ^ tatUmn htmorem'] Scio quidem m 

BeBdenu, apnd Sailnstinm legisse, * in incertnm 

• Oforii, 4rc.] Citat hnc Cic. I. de haboere ;' apnd Plautnm aotem/ nbi 

OiBciis. ^Artes ministrsB volnpta- in lustrajacoistiP' etaliaadeummo- 

tcmy cetarii, lanii, coqni, fartores, dum, de quibns, fortasse, Popma de 

'piaentores.' Hor.Sat. 3. lib. II. <pis- Teteri Latinitate: sed tamea haiic 

wator Qtl, pomarius, ancep8,...Cum scriptnram non probo; nam oredl- 

acfnrls fartor, cnm velabro omne ma- bile non est Donatnm illam prsterl- 

«ellmn/ Fania6tiis. turum fnisse. Imo plane apnd enm 

- Mkaferee'] Donatus, de iis qni farci- 4egitar, tanto honore* Dein testatnr 

*lBina «t ittsitia faciunt, exponit. Faemns se ita constanter in omniboa 

Plaot. Trucnlent. * de nostro saepe Mss. suis scriptnm invenisse. Faber* 

«dttnt, qnod Airtores facinnt.' Sanins, in taiUum honorem] ArchaicOy sed 

<qai de ils qni alunt saginantqne adi Agell. 1. 1. c. 7. FariMifrtaw. 

••▼0») 4» vel. inscriptione * Antigo- tO TamfaeUe victum qu€erere] Qoia 



Dniai Cies. avium fartor.' Idem* ad caenam vocant. DeneUuM. 

27 Quibua et re ealva] Cum de meo Ibi] Pro tunc. Idem. 

Ifl^ienderem. Donatus, Bomo] Mire addidit homo, aut ad« 

Bt jferdita ffrofueram] Cam de ali- ^tam snpervacne homo. Ut, ' Donat 

eno nanciscor et expendo. Idem, habere viro decus, et tntamen in ar- 

• Ae aaliMi, ipe,] Re salva, de meo; re mis.' Idem. 

perdita, de alieno. Farnabiue, 31 Ut eibi liceret diseere] Qnasi dis- 

Seepe] Expletivse significationls est. ciplinam, aut artem : tantnm auctori- 

tatis eriminum felicitas snmpsit. /d. 



98 jld eeenam wfcant] Utmm ad JHscere id de me] Magis, de iUo, et 
lamceenam ? an ad convivium ^ de me, veteres dicebant, quam nt noi 

Idem, 'dicimns a me, aut afr tKo. Idem. 

• jldeeiifiimgralii2anl«r]Accu8ativum iS«ctori^iisti] Proprie. nam etMcte 

■cattnm pro dativo, pro adventui gra* philosophorum ab eo dictas sunt. Id, 

tuiantur, £t adventua proprie expec- 33 Ex tpsis] Philosophis scilicet* 

tatomm, necessariorumqae dicitnr. Idem, 

Idem. Ex ipeie voeabula] Ut Pythagorica, 

99 lUe ubi miser fameUcus videt me] Platonica. Hoc igitur non est con- 
9lic ostendit, qose res coegerit ad aequens ad illud, qood vnlt dicere : 
discendiim: et siuiol vide secundnm Jiisi.forte dtscvplnMNii pro diacipolis 



1196 



NOTiE VARIORUM IK 



po«nerit. Idem, 

Discipkna] £t in Excerptis es Do* 
nato et apud Faernuin legas, di§eipU' 
Msi, male; oam Faernns non intel- 
lezit qnid sit boc loco diMetpUna» 
Dein nego ita legifse Donatnm ; nam 
ibi haec glonsa legitur ; (ut Py thago- 
rica, Platonica;) ergo que sequnntnry 
ex Donato non sniH, ted ab imperito 
«liquo magistello. DiscipUna autem 
non est quod vulgns pntat; Cicero 
sex septem locis pro secta snrasit. Ex 
illis locis en tibi qnosdam. In Acao 
dem. ' Restat unum genus reprehen» 
Mtimiy qnibos Academiae ratio non 
probatnr, quod gravios ferremus, si 
quisqnam ullam discipUnam Philoso* 
pht9 probaret, praeter eam quam ipse 
sequeretur.' Id est, sectam. Ita in 
De Natnra Deorum : ' Trium enim 
disciplinaruni principes coiivenistis.' 
Id esty sectariim. Alibi, in i. de Fi* 
nib. ' Non roodo quid nobis probare- 
tnr, sed etiam quid a singulis Philo- 
sophis discipUnis diceretur, perse- 
cuti snmus.' Id est, sectis. In Brnto 
qooque, obi de Rutilio, qui sectam 
Stoicam sequebatur : * Itaque iUa» 
quae propria est hnjns discipUnae/ 
&c, (pag. 517. Ed. Lamb. Lutetis,) 
Sic et apud Lactantium, lib. ii. pag. 
141. Edit. Liigdunensis. Sed haec 
aunt satis. GrsBci SictSox^ vocant, id 
est soccessiones. Laertins locis paene 
infinitis. £t libri erant olim hoc ti- 
tulo. Faber, 

33 Vocabula] Ut vocentur Pjtha» 
gorsei, Platonici, Epicnrei. Farnab, 

ParaeUi item ut Gnathmici zoeen- 
iwr] Non hoc intulit, qnod cceperat 
dicere : nisi forte dieciplinam pro dis- 
cipulis accipimus. Donaiu». 

ParaeUi itidem ut Gnathonici tocen» 
<iir] Haec autem lectio {item] quam 
Dos probamus et perinde ad versum 
qnadrat, ut tla: facit enim iambum in 
quarta; et sensui servit, ut itidem: 
consuevere enim antiqni item uty pro 
«tmtliter ut, ponere. ut in AdeJphis, 



* nie ot iteM contra me habeat fMio 
sedolo :' et in Heaotoatim. ' Itesit 
filium menBi amieo atqoe aeqaaU hh/ 
Faernns. 

Gnatkoniei vocentnrl Ipal Oaatod 
nomen a Oaatone paraaito^Sicrii. 
Tomeb. 1. xxviii. c. 6. Furmakiut 

34 Viden\ otinm et ci l— fuidft 
eiat aUenn»] Rorsns Parmeoo et &> 
cetiasdicit, et distingvit loagiloqtiaa 
parasiti. Donatn». 

Qnidfaeint] Legitnr eU^md/miti 
ot sit 6gara per modos, pjro, ftidfik- 
eiat. Idem. 

Otium^ ife,] Al. iii— i. siwt eaisi 
oMtui eadem quae otse. Famabiat. . 

35 Hane dedneere] Proprie. Nam 
ducitnr qnis ad snppliciiim : dedn^ 
tur ad laetitiam. Domedn». 

Et rogitare ad cfffMin] Vide paraBi- 
tum magis optare ad ocenam Thaidefli 
Yocari, qnain munus eapere. JtoL. 

36 Thaidi»] Legitnret Thmi», Idea. 
Sed PareMnonom anie ottinm Hkfi- 

di» tristem video] Vitinm in veni 
est ; sensit Muretus, sed laale enMi- 
davit, mfre^rids, pro Thaidis ; nil erat 
facilius, si alias editionea habaissetf 
in qnibns legitur, Ego irigtem mde», 
Est antem versus octonarint eatalecr 
ticus. Faber, 

37 Salva re» e»t] Quia et ante 
ostium, et tristem video, «niiMi res est. 
Nec hoc valet ad laetitiam, qnodPar- 
meno est, sed quod rivalis servnt. 
Idem, 

Saloa res eat] Proverbialiter. Ident* 

38 NebuUmem] Vel furem, qnia n6- 
bulas objiciat : vel moUem, nt neba» 
lam : vel inanem et vannm, nt nebalt 
est. Idem. 

Hice] Pro hu vetnste. Virgiliiis, 
' His certe neque amor canaa est, vix 
ossibus bsrent.' quta hieee defaebit 
dicere. Idem, 

Hice hoc munere orbitrantMr] Noa 
immerito Gnathonem deridet Par- 
meno, qui penitus noverit meretricis 
eonsiUnm. Idem, , 



TRRBNTII SUNUCH. A.OT. tl. SC. 11. 



1197 



-' iffef Aoe i iM i i i l r f arbUrtmiwr^ ife.J 

Vetaref -citant, hikei-^proikue» Plae- 

tas-uepe. Virgil. in BacolicU. Faber, 

40 iSkmmimi «mim] ''E^ef^vi* De^ 



- Smmmtm ttmm impertit GntOke'] 
Haec tota locotio parasiticae elegan- 
tkmi et ttronl «Jfwrclar plena est. Nam 
el plurimain dicit ei aalutem, quem 
Mrezigoam qnidem velit continere : 
et anmmum dicit eom, qui nec leTis 
«Bieas sit sibi: et Parmenonem 
GoatbOy Bon ^ete, Idem. 
' Smmmmi eumm} Quam vennste, 
^nod smnmnm «micnm non resalutet 
Fanneno. Idem. 

i Smmi impertU GmUe] Scoppa4. ii. 
coUectan. c. 7. interpretatur poree^ 
rumf nimisy nt credo, scoptice^ et 
longe petitum. Famabiee, 

QMtd agitw] Pro blandimento, non 
pro ioterrogatiooe nnnc ponitnr. ot 
OfmBterjqM^? Donatus. 

Qtudeigitearfetatm'} Proyqmdagiel 
st9, £t facete : nam stat, cui ingredi 
■oolieet^ Idem» 

Qmd agitwr t etatwr'] Plaut. Pseni- 
ddo !• 6. .42. <^alve qnid agitur? 
Fa. ^staUu' hicad liunc modnm.' Bte* 



. ul^ iiiaiificid aUud] Cum jnrgio liic 
de illo respondit. et ideo repetit dic- 
tam Gnatho. Denatue, 

42 Qm dam] Interrogat iDterro* 
gantemyneipse respondeat. Idem, 
, Nihil equtdem] Dicens ntAti, mnta« 
vit VBltom Parmeno in IsBtitiam. 
Idep iili facjfete Gnatho agenti hoc 
Ipsnm, 11« fts, dixit : ut probaret 
trUtem foisse. Idem, 
"" ^ikil equidem] Pro nen, et infiray 
< Nihil dixit ntseqnerer se.' Idem, 

.4S Hoe tOn ^mciiaptHm] Tambwtrtf, 
moiiapnm «ticit pnellam, ant virgi- 
nem. Idem, 

Nou malum herele] Inimica Janda* 
tif>. .Idem, 

: Z/re Aamiiim] 8ibi hoc gestu.et 
valtu parasitico dtcit. et pro eo quod 



cst, dolere cogo. Idem, • 

Ut feleue animi est] Similiter et 
Parmeno secum -geitu seryili. et am- 
mt pro animo, kmhruais vetemm: 
qoi, * Ingens es viriuro, et, dives er 
opnm/ amabant dicere. Idem, 

Ui faleme amnd eet] £x hoc falsos 
aolmi est| quod pntat hnjusmodi mn- 
nere capi posse Thaidem. Idem, 

Uro hominem, Pa. C7i /atois aatmt 
eet] th uro hominem ad spectatores 
versus dicit, ut Parmeno non 4lebeat 
andire. et Parmeoo itidem secum : 
ut feieue ammi eet i sc. putat, Tha- 
Idem hoc mnnere capi posse. nt 
recte Donat. Beederue, 

Uro Aoitttitfm] / gaii the feUow^ nt 
eelceue urit, Horat. ^ Epist. 10. 1. i. 
hoc aversns loqnitur, ut, quod sequi- 
tnr, Parmeno. Fania6ttii. 

44 Quom hoe munue gratum Thaidi] 
Mire insultat Gnatho. Quanto enim 
magis munus gratum fiierit, tanto 
erit rivalis exclusior. Dmia^ 
- Hoe nune dieee ejeetoe hine noe] Di- 
df, est seosnS) ita diceodo, hoc dicis, 
ejectos hinc nos. id est, hoc sigoifi- 
care, hoc innnere vis, J^ermis. 
• 45 Omntirm rerum heue vieieeiiudo 
eet] Vide locum in qoo emmpere 
dolor Parmenonis potnit, nbi com- 
missa servaret, et cmlaret Thaidis 
oonsilinm. Denaiue; 

46 Sex ego ie totoe, ^c] Quid- est 
teioe ? an diebns et noctibus i utpote 
amatoris servnm : ac per hoc sine 
nlla. cessatione et intermissione. Id, 

Hoe meneeB] Hoe, qni nunc agnn- 
tur, id est, hoc tempore. Idem, 

Qttietum reddam] Facete : quasi hoc 
ipte ;fecerit* et boc est qnod ait, 
* Plurima salote Parmenonem snm- 
mum sunm impertit Onatho :' tan- 
quam amico consulat. Idem, 
. 47 Ne eurenmj deoreum cureites] 
Quod est laboris. Idem, 

Ne eureumy t^c,] .OiS^ .arpe^fUmvs 
Jbm udnw, Menander, citante Pln- 
tarcho in lib. w€(d tifdoijdue, FenMae, 



1198 NOTJS VARIORUM IN 

Nev€ usque ad Utcem vigiie»} Qood i^ressissima eft. Nam neqiie wmdi- 

•sl exitii. Donakis. gitulo roinits aliqiiid dici petest, ne» 

48 Sic soleo amicoe] Hoc ^fimmms^ que calcUmi uepe iugnMkis aot s»* 

/litfni. pUas, aut ing^ntiHS. Idem^ 

A9 Detineo W] Valde teneo. idem* InsuUabis/ores] Sallustius, 'MaUaa 

Fortaaae tu prqfectunu aUo fuiraa]. tamen ab adoiesc^ntia bon^a iasalis- 

Volt exprimere confessioBem» quod vit/ Idem, 

ad Thaideni venerit, sed intrare noo 55 Numnam] Wt fumk aWiKdat^ nt 



possit. Idem. quidMam. Iden». 

50 Paululum da mihi operai] Hoc ReHciue eueioti] B^nereUehu: ^- 

qoasi sappUcaotis vulta ad irrisionem si ab exduao. Idem, 

dicitnr. Idenu Etiam nune Juc etaOf Parwmwf- £bs, 

PaMiKfn da mihi opera] Proprie sie numnam tu bie relicty$ cuetoei} Cormp^ 

dicitur, adjova me. Sic in Adelphis^ tos est versus. lego : Eiiam mmne hie 

Uac opera ut daAa st#. Idem. ataSj Parmeno ? numnam hie iu relkius> 

61 NunctibipaUntforeshiB] £x eo cuatos? AUoqui, JEJko, ot exclamatio» 
quantom Ucere oportuit ostendit, * extra verMom erit. Certe in Jantiiia 
qnam misere nihil liceat Parmenoni* editione non apparet. Faher^ 
Idem* 50 Nequis forte intermmHuM'} Pro- 

Quia istam duds] Hoc qoasi ad prie, intemuniius, Donatus. 

Onathonem : sed lente, ac sub iingua Ne quis forte intemuwtius] £x his 

■Hirmarat. Irfem. ^erbis datur intelligi,parasitott-edo- 

62 iVom quem evocari kbtc msforas]f mo meretricia egredL Idem. 

Qnia ipHc intrare noa potest. Idem. . Ne quis forte intemUMtiMa ^mma wd- 

SinCf biduum koc preetereat] £t hoc UU ad istam cursitet] £t hoc faoete i 

lentias. nam si aUter pronuntiavaiiSy. quasi ipse sibi Thaidem totam ^indin 

secceta produntor. Idem, eaverit, qnod miles facit. Idemi^ 

Sine bidiuun hoe pratereat, ifo,] Se- Ne qvisforte intemuntius ckam a.mi* 

eom hiec Parmeno, et ad spectato- Ute ad istam cursitet] Faerons e libiis 

res versns, Onatlione non exaudien-. suis, curset, nt apud Virgilium, nocus* 

te. vide £ngraphinm. phrasin iUust set, in i v. iEneid. sed nU neeesae est. 

trant iUa Trabeas apud Ciceronem Nam prioEem ia iste corripiebant. 

Tnscul. IV. 31. 'Lena deUnita ar- Faber, 

geoto natum observabit menra, Qnid CUun a mUite ad istam oursitH] Cpr* 

veUm, quid studeam : adveniens dU rige curset^ ex eodem libro, ut versot 

gito impeliam januam ; Fores pate- sit iambicus tetrameter catalecticus, 

bunt,' 6ic. sententiae Horatius mag«» qaemadmodum ceteri. FaemuM». 

nitudinemcireumdedit£pod. 15. 'At 57 Facete dictum] ttpmudisp qoia 

tn quicunque es felioior, atqoe meo inficete. Thnatus. 

nnnc Superbns incedis malo ; £beu Mira vero militi qum pkceoal] Mira, 

traoslatosaUos mmrebisamores; Ast pro miriun. VirgiUns, < Nota tibi:' 

ego vicissim risero.' BcBclerus, et est oipuvfla. Quid mirom est, in-' 

53 Qui niihi] Mihi^ r^ krrueurpj^ quit, fseete loqoi eum, qui miUti-pUi- 
dictnm est. Donatus, eeat P Potest tameu et plnraUter ion 

Fortumtus] Ut ipse videris tibi. telligi. Idem. 

Idem. Mira vcfxi militi qum ptaeeaint] Do- 

54 Na tu] Na^ valde. Idem. natnm vide et Guyetom -, cui, non est 
Na tu istasfaxo ealcibus] Mira eUH mirnm, quod non satisfecerit Donati 

quentia, in qua utraque <nr§pfio\h ex* explioatio. BcscUru^. 



TRRSlfTII KITNUCH. AGT. II. 6G. III. 1199 

3ftM «cro, ^.] Ironke* Farnabiu$. uts; graeilia. y,fft.dM:anniqwit 
W Sed fiideo keriimm fiUum] Non ▼•. SO. onnes : nec id qmidem. v^ 40. . 
potost TereBtios rpi^fuv proprie di« imnB : sex (in margine ah t^pttm) 
cere : et ideo heriiemfiUmn dieit. D§* frormu non vid, fr, vsi 49. dno i diiiii 
Mrfiw. hao Uqmtur, vs. 55. omnes : ifem enk 

S9 Mirer quid ex Pirao abierii'] Hio eciUcei. et vfc 60; et ei dono d, e. tt ▼•• 
cnnsa ostenditnr, cnr potest ignotns 6S. duras parte» fraMe pr. vs. 68« rh 
tftte vieini«y et pro Ennncho fiogi. Id. mcy ab omnibns abest ; menuni aateni 
Miror] Pro nescio. Idem. ia omnibns diverso positn verbomm 

Miror qmd ex Pireeo abierii] Ut ex additnr. vs. 71. nnus : nunqmd vts 
Pirvo diacederet, symbola amico- olttidf Clier. ^vtdattacitilMmiiRf PAr. 
ram ; vt hic perveniret omisso nego* nt numc. alter : nitmr^iftd nM oltiid vtf. 
tiOy aspectnavirgial»fccit. Idfm. Gber. gtitd nunc io domumf Par. ut 

Nam iU euetoe puhUee] Adversus manc, h. ita etiam Argentoratenslsi 
pnedMMun inonrsns illic excnbabat vs. 76. dno : prop« d«rNi. ntetvt.81. 
jnvealiia Attioa^ Pirsenm, ut Snni< vs. 79. omnes : te illum ease dicam. vs. 
um, est maritima et accessa littoria 80. duo, heat pro tu. vs. 85. omnes : 
para cleaMntior. Idem. abduc quantum potee, ts. OS. orones : 

Ai^Imc eotnune] Nune ambigna dis^ ut ab hiiefaUinmr. et vs. 94. an j^<iii# 
tinctiOAe positnm est. Idem. hac pati aquum eetfieri, ultame ladan* 

Ibi Mcstot, 4p^.] Atheaienses post* ftir delie. vs. 97. omnes : jubeo immo 
qnam ex epbebis excesserant, qni de« eogo atque imp, vs. 98. omi^es addunC 
cimuR oetavns iis setatis annus, mili- tftiam, sed duplici positn. ex inepto 
ti« datnri nomina, publice cnstodes glossemate. eorrnmperetur enim seih- 
•rant in urlie, per bienninm, deinde sns et iocutio. Chaerea bic inducitnr, 
in snbnrfoaBa mittebantnr castella, e tanqnam adolescens ' Indomitos, plC'^ 
qnibns nnnra erat Piraeum, portus 40. nns amoris et lascivtae,' ut verbis 
ab nrbe stadiis, excnbituri adversus planti dicam ex Trinnm. iii. S. 99. 
prssdeniun incnrsus. Famabius. Beeclerue» 

60 Non temere eet] Ut Virg. ' Haad Oceidi] In hac ecena notnie amor ad^ 
temere est visnm.' Donaiu». hue ephebi, ei coneiUum petiund^e virgi* 

Etpiroperanevenit] Mirelocntnmin nis demonstratur : tanta virtute poetee 
ante formavit, nt gestus verba pns- conaeifUt hoc commentum non quaeitum 
cedant, verba habitnn consequantur. eeee, sed occurrieee eua eponte videatur. 
Uem, Donatos. 

SeiNAiii.] Satura est haec scena ; l OcHdi: neque virgo eet icsgvam} 
lambicis octonariis et senariis, Tro- Mon habnit quid dicere debeat alind, 
ehaicis item septenariis constans. vs. properan8,et drcumspiciens, nlsi OC'* 
4. Mss. meorum nnns : latere pro ce^ eidi, Idem. 

Inrl. VS.7. omnes: e/orhiitah<niara«m. Occidi] Prodnc mediam syllabam 
et Ts; 8. «t oceeperit amare. et vs. 10« verbi hujns, et contrarium significat*. 
«Iflfiim dU deeeque omnee eenem per- Idem. 

dm^. vs. 11. nnas : quinon iUumftoeci Occidi] Cum sit exclamatio^ extm 
fee* dtto: quiittumnonfloccifec. vs. versnm poni debet. Fd&^r. 
14. omnes : ila proreue sum obUJtue mei, Ocddi] Licet o. l. s. aliter habeanty 
et vs. 16. seis tu te e, et vs. 18. penm necesse est hanc dictionem et a prae-' 
Mmr. ts. 10. nhus : promissa ipsa ap- cedentis scenae nltimo et ab hnjn» 
par. alter : promiss. app. ipea. vs. 9a. primo versn separare, et monome- 
omnes : st odeo d. nnus verba hojns trnm trochaicnm catalecticum per se 
vertQi Parmenoni tribnit ts. 92. om- constitaere. Bnnt antem iambtci te» 



1200 



NOTJ^ VARIORUM IN. 



trmnetri, pneeedent quiilcm eatmleo» 
ticai, neqMM vero icatalecticos. 




t Stfue ef, qui Ultm e cmuperte 
■m] Amatorie, dooi illam noa 
iovenit, et ae perdidit. D ioo hu . 

S UH qtutrmm] Hoc circoBspec- 
tantitett. Idam. 

Uki im>eMigem] Plot intnlit. liem. 

i^ium pereemier] Hoc tertinni plnt 
intnlit : njui nbi nec vettipa repe- 
rinntnry tnpcrett interrogatio. Idem, 

Qwam tnttftaM naiR] Si nec, qoi in- 
terrogetnr, apparet. Idem. 

Qmam hmttam eumi] £t ^na via le- 
gitor. Idem. 

4 Ubi tdn ett, dia ctdari non poietil 
Ob nimiam tcilicet formse gratiam. 

l>ORafM«. 

5 O/aeiem fmUhram] Faciem modo, 
non partem eorporit dicit, ted totam 
tpeciem quae apparet et cemitar. 
Virgiliaf, * Qoibut aspera quoodam 
Vita maris faciet.' Idem. 

Deleo omnet dehinc ex animo maUe' 
res] npbs T^ wiBaa^}» argumentatns est, 
nt ostenderet nanc grandem jam e- 
phebnm etiam amoris expertem non 
foisse. Sic et alibi, * Cnm me ipsum 
noris, qnam elegans formamm spec- 
tator siem, In bac commotus tum/ 
Idem. 

6 Cottdiaaamm] Hoc est, leTium 
f t usltataram : est quippe huic con- 
trariuro, ^ Nova 6gura oris. papae !' 
Idem. 

Ecce autem alterum] Sic dicimus, 
enm propter alterum de altero Tenit 
in mentem. Idem, 

7 Netcio quid de amore loquitur] Ut 
jamdndum Pbaedria loquebatur. Id. 

O i^fortunatum senem] Donatus an« 
notat : ' O infortunatum senem. Hoc 
dictnm pr^estrnxit ad exitum fabulie 
ac Catastropben. nam perturbatus 
ad Thaidem ingredietnr hic senex per 
fallaciam Pythiae et indicium Parme- 
nonis : atque ita firmabuntur nuptiae 
Tirginis, quam dncet Chairea.' £x 
bit Tcrbis coIUgere debemus, Dona- 



tnm legbte, • 
Catastropha cnim llla, 
dicere tenem, pamm eoiiT»t 
tnetadini Conuar. Sed ninus Graa- 
maticalit foerit illa cogitatio, ti qaii 
opinetnr, Parmenoi»em prmtagiitie 
hic Catastropben fabnlte. Hoc Tott 
Parmeno dicere : • t^^MmMfam t^ 
nem, brmm atenm LaciieteB, ca}Bi 
alter filint PhaNiria pridem amore 
meretricit deperit^alter CliaereanttDe, 
qnantnm ex hit lennonibiu colli|0, 
looge magia ez amore insanire ind- 
piet. Qnte mox ad illa, kie aere ettf 
in Donato notantnr, nndecnnqne po- 
tint quam ab ipto profeeta pntare 
malim. BeBcUrmt. 

I^fortunaium eenem] Lacltetem, eai 
talet contigere filii. Fanmkimt» 

8 Uic vere esi] Utram aoiex : aa 
Chaerea ? ted tenex potioa. Uic Tero 
ett tenex. DMiahis. 

Qui] Scilicet Cbaerea. /don. 

9 Prtemtlu^rabieefmadalni] Pra, 
ex compantione significat. £rgo 
proprie, et ett iotegra locntio. et or- 
do est, Prte ut illa tunt, qnts hojat 
rabies dabit. £t bene dmbii, qnasi de 
re Tiolenta. Ut, ' Dabit ille rainam 
Arboribos.' Idem. 

Praui htgut rabiet qma dairii] Hic 
ex parte characteris inscins qoidem 
est persons Chierete, qnem moribos 
conjicit terTot ardentiorem in amo- 
rem ferri posse, timul ac coeperit. 
Idem. 

Pramt hMJut rabiet qu4B dabU] £thic 
ostenditur jampridem motmn in ret 
Venereas Chaereanh £t magna poe- 
tae cura est, ne incredibile videatvr 
adoletcentnlum, qui pro Ennucho de- 
duci potuerit, tam expedite Tirginem 
Titiasse. Qnocirca artifex tnmmot, 
quod fletati non potest, natnras attri- 
bnit Chsereae : ut calidior ingenio, et 
ante anuot amator, non libidinem in 
tete, sed qnaudam rabiem detigna- 
yerit in Venereos appetitus. Idem. 

Alterum, Sfc,] Phaedriam. Farnab. 

10 Ut iUum] Pro utinam. Donat, 



TBRBNTII BUNUOH. AGT. tl. SC. Ilf. 120l 

i>X^X>«ifiii «ntMM perdaMy Phis Donatns : < ProTerbiale erty' are. s«tf- 

#xit «MniMy qiuim «entfm. Nec mire» tentia ab argumento loci non aliena. 

rip, poat flflRMm, f ni additura : klee Onyetns plane resecat. fiavlenw. 

qnia decUnatiooem ad intellectnm 13 Unde is] Modo, ud quid venitt, 

retnlit : ut alibi, ' In Eunnchnm sn- significat. sed eo, de loco ad locnm 

a,mJ . '^tBcnex ad aetatero refertnr: veteres dieebant : qnod mox in snb* 

Sentttm, ad convitium. Sic Lucilius jectis probabitur. Donatu». 

ait, * At qnidem te seninm, atqne in- Undeis? Ch. ego nescio herek'] Bem* 

aulse sophista.' Jdem, binus liber ita hahety ego ne 7 uescio 

Ut iUumy fyc.'] Cum respectn ad in* hercle, ita optime versus procedit. In 

tellectnm, iUum tenem quif nt habent quo aniroadvertendnm, hercle, poste- 

nonnulU codices. Famabius, riorem corripere, nt in quarta sede 

Remoratui esi] A remora piscicnlo, sit dactylns. nam et Hercule^ qnod in- 

qm et ^xsn^ vocatnr, remoratio et tegrum est, nltimam corripit Per*- 

r«mora<tit dicitnr. Donatu», sius : 'Neroo hercnle, nemo.' Fdem, 

11 Tum autem^ qui Ulum nonfloeci' Quorsum eam"] Bene : quia.proxime 
fecerim'] Tum autem, pro et, Dnas dixerat, * Ubi qoaBrain ? nbi investi» 
▼nlt enim causas esse, cur se ipsum gem i quem perconter ? qnam insis- 
DI perdant: nnam, qnod restiterit: tam viam? incertus snm.' Donaitu$. 
alteramy qnod senem perveritns din Qaorsttm eam] Hinc, nt diximus, 
remanserit a persequenda virgine. manifestnm est, ire et adventnm sig- 
£t nota floccifecerimj et contemnere, nificare. Idem, 

et non contemnere significare: ut 14 Jta proraum oblitus sum mei] 

nunc, Qui iUum flocctfecerim: deest Hnic contrarinm, 'Dnm memor ipse 

vd : nt sit vel floccifecerim. Idem. mei.' Ergo obUtos mei, insanus. Idem. 

Fhccifeeerim] Floccns, inquit Ri- Ita prorsum obtitus mei] Prorsum, 

▼ius IB castigationibus, particnla est recta, id est, omnino : nam prorsum^ 

lanae qnsB inutilis a vellere divulsa est porro ver8um,idest,ante versnai. 

evolat. res nnUins pretii ant momen* Hinc et prorsa oratio, quam noii in- 

ti. qni itaqne^occt/oct^, is plane par^ flexit cantilena. Idem. 

▼i «nt nihtli penc|et. male itaqne legi 15 Hem] Si cum h, Parmeno: si 

a nonnnUis, nonjloccifacit, Farnabius. leni ter, Chserea. Idem, 

12 QuUl tu es triitis 7 quidve es oZa- Ostendes qui vir sies] Non, si vir 
crts] Proverbiale est, in hominem sies: Red, qui vir sies : qnod est if/^ 
perturbatum et incerti vultus. Aut ^riK^^po». Si qnssisset qnidem, 

Jstns es. nam dlacriSf L litera pro D qui vir sies, an debeat praestare, qni 

posita, non tristis, id est, &8afcf>w io- virnm se sic monstraturns est ? £t 

telUgitnr. Donaius. vir modo, non ad sexum, nec ad aeta* 

. Quidve es aiaeria] £t alacer et ala- tem dicitur, sed ad laudem. Idem. • 

ms dicitnr : nt habes apud Virgili- Qutvtrst^s] In veteribns invenitnr. 

nna: ^Ergo alacris, cnnctosqne pn- Idem, 

tans excedere pugna.' Idem, 16 Stepe poUicitum esse] PoUieitumf 

Quadoe es alacris] AUuritas est mu> quOd promittentem nltro significat^ 

tatio qnaedam vnltus gestientis in dixit. et sape poUidtum sf, an ne^ 

spem aliqnam. Idem, cesse sit praestare enm, qui promise- 

Sed eccum Parmenonem, saloe, Par. rit ? Idem, 

quid tu €s tristis f qmdve es alacris] Charea, aUquid inveni] Induxit fU- 

Versns est trochaicus acatalectieus, firictv pragmatice, more sno, non con- 

eliso d ex sed, Faernus. tentus dicere qui poUicitns sit taiip 

Qmd tu es tristiSf quidve es akcrts] tom, sed qnomodo etiam, et quibas 

Delph, et Var, Clas, Terent, 4 6 



1202 ^OTiB VARIORUM IN 

▼erbis. Idem* nervo* intendmt toos^nt promisnap- 

17 Modo quod ame$] Tantammo* paremnt ut sit Jts, si ▼!& : et addttnr, 
do. qoasi hsc mora sit promissis «1, qnod deest. Fac nt promissaip^ 
complendis. Idem. pareant. Idewu 

lu ea re utiHiatem ego faeiam tcf Sive odeo] Bellissime dictom, pre, 

eognoicaM meam"] An possit, qoi posse M axime enm, cnm prmsertim, &e. 

se affirmavit? plns est promiMrit, Faber, 

qnam ostendere qnod possit. Idem, Ubi iu nervoi uUemdmB («•#] Utnni 

18 Cnm tn celluiam] Sic dicit anns obsccEne boc, nt servus ? an /wrsfi 

* qnae et acceperit beneficinm. Idem. pudisj nbi laborare ac perlclitari de- 
Pairie penum omiiem] Ipsum pe- beas ? Sed melins legnnt, qoi boe to^ 

num : non ex eo aliquid, iv^pfioKuah. tum ad personam applicaat Chsies: 

£t hoc pemi, et hic peiiau, et h«c pe- et melins, qnam qol Pnnnenoaeoi 

mfs, veteres dixernnt. Ergo et oai- hoc pntant loqoi, ' Sive adeo dign 

nem et onme legitur. Idem. res est ubi tn nenros intendas taos.' 

Congerebam clancaZiaii] AdBpa ^ acpd- DoaohiJ. 

^ Idem, 21 Hoaid stmtitf etf^ est virgh n m 

Penum omnem eongerebam'} Priscia- nofframm] Civinm scilicet, id est, 

nns lib. xv. legit congregabam. Boe- terrse ac patrise nostrse. ntVirgilins: 

clems. ' Non eadem arboribns pendet vinde- 

CeUulam, ifc.'] Nec promptoariam mia nostris.' £t Saliustins, ' Noitri 

hoc in loco,nec penuariam, ot Tolnnt foeda foga/ &e, Idem, 

interpretes : sed in qua dormiebant Quae matree ttudeni] Hoc verbo os- 

•ervi. £xstmebant divitis famnlis, tendit cnltum indnstriae, non pnkhri- 

servis, et amicis minornm gentiom ex- tudinem naturaiem. Idem. 

cipiendis cellas. * In quibus indignor 22 Dmtssif ikiimms esse, fomeio pee» 

m tibi celia fuit/ Martialis 1. ix. £p. iore'] Antiqni enim Gneci etiam vir- 

74. ' Conchiliatis peristromatis ser- ginibussuispr«l>ebant pal8estram,td 

voriim in cellis lectos stratos vide- componenda corpora. Vel, dewiirii 

res/ Cic. ad Attic. I. xiv. £pist. 22. Anm^rts eue, liqoide et nolliter de- 

* Celiis servilibus extracta corpora doctis, neqne extantlbns, mlm In mo- 
et exercitni suo adjecit/ Val. Max. dum. Idem, 

1. VII. c. 6. Cic. Philippica ii. For- DemtMisAiimmsesie,omcfepeetorc] 

nabiue, Non accipiendnm est quasi hoe dicst, 

19 Age^inepie'] Qoi dobitas de pro- Ad hoc ilias student matrea demissis 
missis : an, qni exprobres te mnlta humeris esse, et vincto pectore» vt 
esse largitum. Donatue. graciles sient : sed varie tria dixit» ne 

Hoc herclefactum esf] Inveni quod diceret* aot student illas demissis 

amem: hocquod dicebas, inqnit, mo- homeris, et vinctnm pectns, nt grs- 

rae esse, Jam factnm est ; amo. Id, ciles sient. Idem, 

Promitea appareant] Utilitatem ut Dmtssts kum/erii esse] Hioracis pa- 



cognoscam tuam. Idem, rietes a nntricibos plemingne depra- 

20 iS^tre adeo digna res eet] Si per- vantur, dnm ipsos educatione prima 

sona Parmenonis est, Jtve abundat: niminm arcte extrinsecns TinclBnt, 

et pro expletiva conjnnctione modo &c, Caes. Rhodiginus 1. it. e« 4. ex 

est : in quibusdam omnino non legi- Oaleno. Fama&ttis. 
tur. Adeo autem abnndat, ant nimis Vincto peciore] Castigato ac tenai, 

significat, vel satis. Si Chaerea dicit, et velut vincto. Deest ergo refatf* 

hic ordo et sensus est, Fac, si vis Donatus. 
nnnc, sive adeo digna res est, nbi tu Uigracike eieni] A singnlari grict- 



TERBNTII EUNUCH. ACT. II. SG. III. 



120d 



Ht venit haec declinatio. Idem, 

VinHo pectore^ ut graciUjB nenfi Op- 
pertune ex Galeno quaedam adfert 
de hac re Jo. Welzius. adde de toto 
loco Jos. Scalig. in Conjectaneis Var- 
rtaianis. Bceclerua, 

ViHctopectore,8fc,^ Strophio, fascia, 
Bona filiarum sororiantes mamillas co- 
bibebant matres, nt graciles essent, 
Marcellos. cogebant et rore vesci, 
tanqnam cicad. Tide Plutafch. in aU 
rfmsipwnKcus. Famabiua, 

23 Si qua est habitior paulo'] Unde 
et habitudo dicitur : ut, ^ Quae habi- 
tndo est corporis?' nam habitiorf ap- 
tlor intelligitur. ut, * Namqne hu- 
raeris de more habilem suspenderat 
arcom.' Ergo habitior legendum est. 
Donatw, 

Habitior pauU)] Corpulentiory Plaut. 
Epidic. act. i. sc. 1. Gnatho supra 
2. sc. hujus act. * Quae habitudo est 
corporis?' FamcJfius, 

Pugilem esse aiunt] Laus in Yirgi- 
nem. Donatus. 

Dedueunt cibum] Mire Tituperavit 
formam, quam accuraverit fames. £t 
prdprie deducunt. Idem. 

24 Tametsi bona est natura'] Bona^ 
id est, plena, magoa, et pinguis. /d. 

Beddunt'] Exhibent, perficiuot. Id, 
Curatura] Cura, mentis est: Cura- 

#tOy medicinae : Ciirafttra, diligentise. Id, 
Juneeas] Tenues et pallidas. Idem, 
Junceas] Tenues, graciles, teretes, 

laves admodnm ad formam junci. 

fJFamabiwt, 

25 Itaque ergo amantur] Itaque, 
inqnit, nemo illas amat. ^ipav^a est. 
Ant vere amantnr : ut eo magis haec 
amanda sit, quae naturae beneficio, 
non factis comptibus, aut indnstria, 
ett pnlchra. Donatue, 

Ilaque ergo amantur] Atque ita fit, 
nt amentur, non natnrae merito, sed 
indostria. Idem, 

Qtttd tua istac] Recte: sic enim 
tpse dicet, ^ At nihil ad nostram 
hanc' Idem, 

Quid iua istac] Deest, qualii est. 



dic, Idem. 

Novafigura orts] Laudis genns est, 
«ora, qoia dixerat, ' Taedet cotidia- 
narum harura formarum.' Idem, 

Papa] Interjectio mira subito ac- 
cipientis. Idem, 

26 Color verua] Qula non de cura 
est ac de fuco, id est, naturalis, non 
fucatns. Idem, 

Color verus] £x color r eliden- 
dum, ut in prima sede sit anapsstus. 
Faemus, 

Corpus solidum] Quia non vitiatum. 
Donatus, 

Corpus solidum] Plennm et forte, 
id est, non flaccidum. Idem. 

Corpus aolidum] Lucilii ix* citan- 
tnr a Nonio : * Hic corpns solidum 
invenies, hic stare papillas Pectore 
marmoreo.' Famabius. 

Succi plenum] Quia nemo dednxit 
cibum. nam snccus est hnmor in cor- 
pore, quo abundant bene valentes. 
Yirgilins : * £t succus pecori, et lac 
subdncitiir agnis.' Succus proprie, 
quasist£g^«: quem sibi ex alimentis 
membra sngunt, nt se repleant. Do' 
natus, 

Succi plenum] Succus est interior 
pinguedo membrorum. Idem, 

Anni sexdecim] Yide quemadmo- 
dum setatem virginis matnr» Poeta 
ex occasione demonstraverit. Idem^ 

27 Flos ipse] VennsteBaifins : Cest 
droit sur le point d^enrager, Faber. 

Hanc tu mihi vel vi, vel clam, tel 
precario] Haec tria sunt, qnibjus non 
rite res agitur,-vel vi, vel clam, vel 
precario: sine pretii mentione. vel 
quia virgo, non meretrix : vel qnia 
nnlla Ephebo spes est fallendi Se- 
nis.xDona/ti«. 

Hanc tu mihi vel vi, vel clam, vel 
precario/ac tradas] Secundnm jns lo- 
cntus est. Nam his tribns niala fide 
aliquid possidetur: vi, clam, preca- 
rio. Ft, quia virgo : clam, quia custo- 
ditur : precario, qnia pretium non ha« 
bet Chaerea. Idem, 

Flos ipse, Ch. hanc tu mihi vel rt, 



1204 



NOTiB VARIORUM IN 



vel eloM, vd preetario] Videtiir hic 
iunbicus septenarins eMe, inuftitmtom 
genui. ego puto legendnm kmue: et 
in ipte non faciendara tynaloephinu 
FMermuB. 

Hamc tu mihi zel rt, vel cUm, v§l pre- 
eario fac tradat] Donatns : * Secon- 
dum jut, nam his tribus (modis) ali- 
quid mala fide possidetnr : fi, cUun, 
precario.' £st antem fignra ai|irruri^, 
qiia potiendi cupiditaa exprimitnry 
quo jure quave injuria, per fas aot 
nefas. Horatius eaodem jnris for- 
mulam oberios explicavit, et proprie- 
tati opposoit, hos possidendi modos 
Epist. II. 2. * Tanqnam Sit proprinm 
qoicqnam, poncto qood mobilis horse, 
Nunc prece, nnnc pretio, nunc fi, 
nnnc sorte suprema Permntet domi- 
nos, et cedat in altera jnra.' Vide 
1. xzii. De Acquir. Per Dom. ubi 
Ulpianus vi, clam, precario itidem 
conjnngit. Beeclerui, 

28 Iklea nikU re/ert^ dum patiar modo] 
Non hoc personae attribuendnm est, 
sed affectni, non enim quia Chaerea 
est: sed qnia amator, de se cnpit 
facere qnemadmodum potiatur. Do^ 
natue, 

29 QuidJ Virgo, ctOa est] Utrum 
serva, an filia ? Idem. 

SO iVe id ^uidem'] Pnlchra yarietas, 
Neeeio, Tanhandm, Ne id quidem, Id. 

Qua ratione amiati] Fignra auyicoiriiy 
pro amisitti. Idem. 

Qua ratUme amigistt] Si non reman- 
sisset Chaerea, sed consecutus virgi- 
nem vidisset,quo dedoctaesset prius, 
quam Parmenonem conveniret, non 
ita procederet fabula, ut nunc pro- 
cedit. Irmisset enim in cognitionem 
meretricis importune Cbaerea, nec 
pro Eunucbo addnceretor olterius. Id. 

m Id equidem] Deest ob, aot prop' 
ter: nt tit, ob td, mnt propier id. Idem. 

Mecum stomachabar] Bene mecum: 
quia acriorem dolorem sustinet, qni 
ipse sibi irasci cogitur. Mecum ergo, 
pro apud me, vel mihi, Idem. 

32 Hominem eae ar6itror] Deest 



quam me. Iden. 

Citt ni^git bonm feHcHaiet] Bomt, 
magoae. Nove antem dizit, magBsi 
felicitates sibi adversari; eo qotd 
virginem tuktm pnlcbritndinis ei 
oculis amtserit. Nam Tidisse etai, 
felicitatis jndicat : sed amisiase, td- 
versc felicitatis. Et qnod bomee dixit, 
Yel magne, vel nimiae intellignntor. 
Vel #>-(9rror est propriam et perpe- 
tnum felicitatnm. Idenu 

FeUciiatet] Fdkiia» adYersa ctt/ 
cnm ex prosperitate, qnod laedat nas* 
citnr. Idem. 

Bouee feHeilaie»] l^i^flmr est, ft 
qnod/fticttafetplnraliter posnit. *Er(- 
0rra autem de tribot cansis nomiDi- 
bnt adduntnr: ditcretionifl, proprie- 
tatis, omatns. Discretionis : ot, 
' Phrygiae molimnr montibns Id».' 
Proprietatis ; nt, * Terribili impexom 
seta et dentibns atris.' Oroatns, ot, 
^ Alma Venns Phrygii gennit Si« 
moentis ad nndam.' Idem, 

34 Quid koe est eeeleriM] Propter 
hoc qnod patior, inqnit. nnnc eoim 
tcelut dicit a tete committnm. Ideti, 

Quid koe est eetieria] Donntut Ch«- 
reae haec Yerba tribnit. merito. v. 
Guyet. Beecleru», 

35 Arekidemidem nasfni'] Hoc sic 
pronunciandnm est, nt «ppareat ex 
ipso nomine statim, odiosom nescio 
quem occurrisse ac permolestoui. 
DonaJtuB. 

JEqualem, Sfc,] iEqnaevnm, «tate 
parem. Famabiu», 

Qtttdiit] Correptio ett ab te mani- 
festa inqnirentit. Ett enim senint, 
Quid nisi, aut cur non noverim? est 
enim gutdnt, ant quid nisi, ant cor 
non. Quia veteret nt pro ne pone- 
bant, et ne pro non, ut Plantns, ' Ni 
ttulta sit/ pro ne. et iie ontt, pro non 
vult. Donatu», 

Nostin? P, quidni? Cb. it, dmntf- 
quor hanCf flt mihi obviam] L. o. hanc 
collocationem verborom habent, dum 
hanc eequor, sed, nt versos constet, 
vel legendum est novistiUf ut ia libro 



TERBNTII EUNUCH. ACT. II. SC. III. 



1205 



Berabino est, vel ex quidni nihil eli- 
detnr. mihi autem in unam syllabaro 
contrahendam. Faemus. 
' 87 Imo enimvero infeliciter] Bene 
hoc interponit, qiiod incredibile est, 
tardiorem futurum amatorem incessu 
virginis. Donaius. 

38 Nam incommoda aUa sunt dicen-' 
dd] QnaB minora sunt scilicet, aut si- 
milia. Idem, 

39 lUum liquet mihi dir;mtre] Liqni- 
dum est, constans et manifestum, et 
certnm. Et sic liquetf pro liquidum 
cst ; ut claudit, prq claudum est. Ut 
apud Sallnstium, ' Nihil socordia 
dandebat.' Et est liquet verbum 
jnris, quo otebantur judices, quum 
nntpUus pronuntiabant, obscuritate 
commoti caus» magis, quam negotii 
simplicitate. Dejerare^ valde jurare : 
tit demiror^ et deamo te Syre. si de 
producta legeris. si correpta, Deos 
jurare intelligitur. Idem, 

Liquet, ^c.] Liquido jurare possim. 
Famahiua. 

40 Prorsum non vidisse proximis] 
Quia non vidisse dixit proocinUs, prae- 
teritis intelligimns. Proxima enim 
Dobis ant prsBterita, ant fntura sunt. 
nam praesentia ea sunt, in quibus 
nunc sumus. Donatus, 

41 Nin nunc quum nUnime vellem] 
Qnia semper nolui, ideo nunc mini- 
me, utpote adolescens ^enem. Idem, 

Minimeque opus fuit'] Saepe enim 
nolumus tantum, nunC etiam opns 
non est. Idem, 

- 43 Quam longe quidem] Bene longe 
dixit: quia a longe non potuit dicere. 
an snbauditur erat, ut sit, quam longe 
erat? Idem, 

• Quam longe quideml A looge n^X^ 
Bw, Famabius. 

43 et seq.] Nota figuras jrpayfioTi' 
uhs per fdfirifftv et diar^mtfftv rem ac- 
curate exhibentes: tum narrationis 
comicae liabitum ; de qno saepins. 
senis adventus, accessus, habitusy 
gestos, oratio, mandata, cum taedio et 
odio omnia refernntur. vide Dona- 



tum. Bceclerue. 

44 IncurvuSy tremuluSf labiis demissis, 
gemenS] Ut omnia ostendat in contra- 
rium sibi versa esse, etiam cursum 
attribuit seni. Labra sunt supe- 
riora: labia, inferiora. Labra asino- 
rum proprie dicuntur. Gemens au- 
tem, ob continuam tussim. Sic Ln- 
cilius : ' Ante fores autem et triclini 
limina quidam Perditns Tiresia tnssi 
grandaevns gemebat.' Donaius, 

Incurvus^ Valde curvus. Sic Vir- 
gilius, ' Tumus ut infractos adverso 
Marte Latinos Defecisse videt.' /n- 
fractos enim valde fractos significat. 
nam in praepositio nnnc auget, nunc 
minuit dictionem. Recte etiam de- 
formitatem describit senis, qui prae- 
ter aetatem post pulchram virginem 
foedior videbatur. Et quam impor- 
tnne omnia? pro pnella, senex oc- 
currit : pro virgine, incurvus, tremu- 
lus : pro pulchra, labiis demissis, ge- 
mens: et cum amator sit, inaniter 
adolescenti ipse jndicium loquitur : 
dum festinandnm sit, remoratnr. 
Idem. 

Labiis demissis] Majora labra, unde 
labeones, Alii labia inferiora, et labra 
snperiora. Idem, 

45 Heus, heus, tibi dico, Charea'] 
Tibi dicOf Chaerea, non adderet, nisi 
videret Chaeream dissimnlantem prae- 
terire. Idem, 

HeuSf ifc.] Adverte taedinm senis 
Chaeream festinantem reniorantis. 
Famabius. 

Inquit] Aliter inquit pronuntian- 
dum est, hoc est, concitate. nam se- 
nis verba aliter proferenda sunt, 
Donatus, 

46 Scin^quid ego te volebam'] Hic 
ostenditnr odiosa tarditas senis, apnd 
festinantem Chaeream. nam non dicit, 
sed promittit se dicturnm. Idem, 

Cras est mihi judicium] Huic morae 
etiam illud additum, quod quum de- 
beat dicere qnid velit, prius dicit 
quod non est necessariapiy quare ve- 
lit. Idem. 



1206 



NOTiE VARIORUM IN 



47 Judieium] Caoia forensis dU 
cenda. Famalmu. 

Ut diUgenter nuMtie$] DiHgentn'» ni« 
hil tam abnndanter, nihil tam morali- 
ter dici potnit. DonatuM, 

48 Eue nt meminerit'} Non at sit : 
sed, ut esie memineric O prolizi- 
tas! Idem. 

Advocatu»] lllis temporibns advo* 
catus Don erat qnem ita nnnc Gallice 
Yocamos. Vide Hotomannum et 
alios interpr. Jnris. Faber, 

Advocatue mane mihi eue nt Memtiie- 
riJt'] Inter solennia amicorum officia. 
Adfocatos enim non tantnm est pa* 
tronus qni causam orat, ant qni jus 
suggerity sed etiam qui amico prse- 
sentiam snam commodat, teste Asco- 
nio Pediano. vide Chrestom. voc. 
Advoc. Locus Plauti huc refera- 
tur Epid. III. S. 41. ' Res magna 
amici apud forum agitur. ei volo Ire 
advocatus.' Baelerus. 

49 Dkm hac dieit] Dat tempns ver- 
bis: quae non potuit, quamvis imi- 
taretur, exprimere. Danaiua. 

Rogo numquid velii] Hoc est, signi- 
fico me abire. Nam abituri, ne id 
dure facerenty Numquid vis, dicebant 
his, qoibuscum constitissent, Quid est 
ergoP Rogo numquid velit? hoc est, 
dico quod abeuntes solent. Idem. 

Numquid velit] Formula abire cu- 
pientis. FamabiuB. 

50 Reete, inquit] Pro eo qnod est 
nikUf et moraliter r^ 'Arrucurfif. Do- 
natus. 

RectCf v/upiit] Tantum est. Fama' 
Uus. 

Cum hue reepicio ad virginemf iUa 
sfse, ^c.] In banc partem scilicet, qua 
meretrix habitabat. Donatue, 

61 /n/erAicomiiiodiimjTantnmquody 
velipsoeodemquetempore. Idem. 

Inierea commodum] Una. Et lioc 
signi6cat : ut si dicas, Eodem tCra- 
pore qno hoC agebatnr. Nam interea, 
nunc conjnnctio accipienda est : non, 
nt alias, pro adverbio ponitnr. Idem, 

62 In hane nottram ptateam] HectCi 



qnia vicina est illis Hiaia, ad qoiB 
dedudtur. Idem. 

In hane noMtram plateam» P. aim 
ni hanc dieit modo] VersoK potest sns- 
tentari elidendo ex m n. Fa«nitit. 

6S Hiitc,4-c.]Thaidi. Famabiui. 

NuUa er<U] Etenim inf^^ressa jaia 
fnerat. Donatus. 

64 Condtes secnti scUieet suni vnp- 
nem] Interrogative qoidem : sed sic, 
ut scire videaturid quod qn«rit ; sed 
ad hoc qocrerey nt quod scit, eonfir* 
met. /dm. 

65 Fmcm: jparaiiltis] Fnnm^iiiodo 
inceptiva est, non relativa particnlt. 
nt in Andria, *Verum vidi Cantha- 
ram snffarcinatam.' Idem. 

Ilieetf desine : jam coiidam.] Expli- 
camos in Chrestomathiay voce Con- 
clam. Beeclerus, 

Ilicet] Finitffi rei et cognitionis ple- 
Das vox post sententiam a jndice la- 
tam dimisso consilio per vocem pr»- 
conis ; Ilicetf id est, tre liett^ in sacris 
item et funeribns nsitatum. Fama- 
bius. 

66 Jam eonclawuitum est] Transac- 
tum ac finitum. Ut condamata cor- 
pora nihil reliqni jam habent ad vi- 
tffi officia. Donatus. 

Conclamaium est] Manifestum sig- 
nificat, ipsam eandem* esse, velpol- 
chram esse, quia et ipse dixerat, 
* H»c superat ipsam Thaidem.' ot 
In conclamatis fnneribns nulla dila- 
tio est doloris et loctus. unde Lnra- 
nus ait : ' Corpora nondnm Concla- 
mata jacent.' Aut coKc2ama<iim, satis 
deploratum, satisque vociferatnm est: 
quia dixerat, * O infortanatum se- 
nem : si et hic amare coeperit.' Tan* 
quam dicat, Jam occisnm patrem tan- 
dem scimus, jamque deflemns. Idem. 

Conclamatum est] Exploratnmrma- 
nifestum Rituale, a familia expirantem 
ac certo jam defnnctum conclaman- 
te, * Cum corpora nondnm Concla- 
mata jacent,' Locan. I. ii. vel a fone- 
bri officio, quo absolnto, funns coni- 
tati conclamabant et nomine ter v»- 



TERENTII EUNUCH. ACT. II. SC. itl. 1207 

Qatainji)bebaiit8BternomYalere.Fiir- trocbaicus cataleeticas, ut ceteri, 

nmbiua, Bnbditicium arbitror, et ab aliqvo 

AHaa res agia] Recte, qnia dixit adjectum, pntante non satis intelligiy 

ille, ' Jam conclamatnm est.' Dona» tum magia dica8f pro tum magis id du 

iu8. cas : qaod tamen Latine, ^t antiqoe 

Alias res agis] Ant, non attendia ad dicitur. Plautus in Milite Gloriogo : 

id quod dico, significat, ut nnlla sit in * £i mihi. magis dicas si scias quod 

eo attentio. nam hinc natom est| egoscio.' Fdemus. 

* Agite amabo.' Ant, * nugatorias Quodnam quato herclej Coriosita* 

res agis,' hoc est, jocaris : quasi di* tatem addidit, vap€\K6vTwy Quaso et 

cat, vanas res agis. Idem, Hercle, Et vide quam molliter, et 

68 Sdo quo abdueta sit] Plns dixity sine intellectu spectatoris ad argit- 

qnam interrogabatur : credo tapdio menti spectati ordinem Poeta perve- 

interrogantis ; nam properat, ut dic- niat : ut de Eunncho facta mentione 

toms est, ad dedncendnm Eunuchum consilium nascatnr supponendi Ch«- 

ad Thaidem cnm ancilla ex ^thiopia. res. Donatus, 

Idem, Eunuekum] Mire Terentins primo 

. Scio quo abducta $it'] Secnnda &iro« simpliciter Eunncho nomen posuit^ 

oti6>iniois* Idem, hnic quoqne detractnrus. Idem, 

. 69 Eko Parmeno mt, nostin* ? et scis 65 Inhonestum] Foednm : nt con- 

ubi siet] Amatorie satis repetnntnr tra, /ade honesta, nt apnd Virgilium, 

qnae semel dicta snffecerant. Idem, ' Et laetos ocnlis afflarat honores.' 

60 Huc deducta est ad meretricem] Idem. 

£t hoc confondit semel, qunm acer- Hominem] Opportnne hominem dix- 

▼atim dicit, velnt odio interrogantis it, tanqnam incerti sexns. Idem, 

aappins, et festinatione ad mandata Inhonestum, ^c.] Foednm. nt act. i v. 

PhsdriaB peragenda. Idem, sc. 4. ' Nnnc tibi videtnr foedns.' For- 

62 Phadrue rivalis] Cnm pronnn- nabius» 

tiatione addendum, qno magis doleat Quem mercatus est here] O. 1. s. 

Phapdriae rivalis. Idem, heri, qnae tamen vox sic quoqne pos- 

Durasfratrispartespradicas] Scili- teriorem corripit. Faemus. 

cet contra aemulnm et divitem et lar- Senem^ mxMerem] Non commnni 

gissimum. 'Et partes duras' yupra- genere dixi t s«nem : quippe qui alibi 

popuc&$, ab actoribns scenicis. Idem, separaverit, dicendo, senex atque 

63 Comparet] Hic jam ostenditnr anus : sed subdistingnendnm est : ot 
miles illnstrior per rivalis dona, qnam sit dnplex vituperatio: nna ab aetate, 
per sna. Et est qnalitas comparativa. quod ait senem : altera a membrorum 
Comparet pro emat» aut comparandum molUtie, quod ait mulierem, Donatns. 
putet. Idem. MuUerem] Mollem, glabrnm, qnia 

64 Tum magis id dicas] Duras par- eviratnro. Farnabius, 

tes fratris esse. Idem. 66 Quatietur certe cum dono foras] 

IVcm magis id dicaa] Scriberem, ob Mire cum dono : tanqnam illi repnlsae 

metrum, tum magV dicas^ quod et Fa- cansa donum fnturum sit. Tum de- 

emns sensif. Faber, inde non rejicietnr, sed quatietur, 

Tum magis id dicas] Pro nomen id, Vide quamcontumeliosinsdictum sit, 

▼arie collocatur. antiqni enim libri quatieturforas: vel verberibus impel- 

et Donatus verbo praeponnnt ; om- letnr foras, non expnlsione, sed de- 

nes alii postponunt. ego hanc vocem trosione. Vel sip dixit, foras quatie» 

id cum videam certam sedem non ha- tur: nt desit, versum: nt sit, forat 

bere, et veraui incpmmodarey ne ait versum verberabitury ut verberetur 



1208 



fiOTJR VARIORUM IN 



ct fbgetar forai. Nam et perrnlgat» 
coosnetadinU dictom est, ' Feri ca- 
9en foras/ hoc est, feriendo canem 
forai ejice. Dmthu. 

67 Sid i$iam Tkaidem wom §evBi mobu 
memam] Qaomodo enim pro Eanacho 
f eniet, ti ant novit, aat notns est ? 
£t 81 malierem adoletcena ne noTit 
qaidemyipse malto maxime nescietar. 
Uewi. 

8td ialem Thmdem wom etivi noKs 
victMm] OiitowoiJa contra illudy qnod 
meretrix ficina erat. Idem» 

victiMMi] Ut nihil molitnr inepteaat 
ex abrapto Poeta ! viri^nis conspec* 
te desiderinm facit Chseream cario* 
sam etiam circa doroam Thaidis. ot 
postea facili descensu inferatar occa- 
sio aadacis consilii, ^ O fortanatnm 
istam Eanncharo, qai qaidem in hanc 
detnrdomum!' BenUnu. 

Haud diu esf] Vicina scilicet. £t 
est caasa, an Yerisimile sit nesclre 
potDisse Yicinam. £t nota, apnd 
Terentinm Yicinas poni ssppinsadoles- 
eentibns meretrices, nt haec sit prima 
amoris illecebra. Dmiatui» 

Haud dtn ett] Parmenonis confes- 
sio, Thaidem haad din fuisse Yicinamy 
CHuereae itidem, se nunqnam Tidissey 
nt qni plarimum in Piraeeo commo- 
ratas faerity fidem faciant ignotom 
omnino faisse Thaldl et faroilias Cha»- 
ream) ot Pythiai infra iv. aet. 4. sc. 
'Hnnc ocnlis snis Nostramm nnn- 
qnam qaisquls vidit.' et infra hac 
eadem sc. Fanui6taif . 

68 NuuqmmMe etiam wu Hlam vidi»- 
h] Artificiose incnlcat poeta rh wtBa^ 
vh, DmmtitM. 

Nunq^mmney ifC,'] *'AAXo9 ydp r* &\- 
Xoiff9 hriip iwerfyerrai Ifpyots, Odyss* 
XIV. et snam caiqoe pulcram. F4iriia6i. 

69 Eitnef ut fertur^ forma] Hoc 
propter illad, qaod sapra diximas. 
8ed nimio lepore Terentiano jam 
iUud agitar ; Nam hic ostenditnry 
vcrisimile essepro Eanncho creditnm 
apad f icinam meretricem Chieream, 



qni adeo Ifnotot sit nalieriy ■! mc 

Ipse eam noverit : qnod erat fadliif 
et promptias. Et additar color, qisd 
et illa non dia ▼icina est, et qnsd 
adolesceos plarimmi In Pirsoco» 
moratnsest. Deuaiu», 

Nihil ad neetram kaae'] MoraKttr 
meetram dixit, pro meam. Jdem. 

AUa ree eet] Noo potnit meliu 
saam otriqoe fratiam reserrare; niB 
et illa et haec amaotnr. fdem, 

Alia ree eet] Deleo istod, eet, ob 
metri necessitatem. In Llbro Beabi 
ita legebatar. Deln et veaasthn 
foerit. Faker. 

AUa ree eet] Liber Bembinas aea 
habet verbam, eet, ita ▼ersns est tro- 
chaicus catalecticos ot ceteri: niii 
quis enm vellet acatalecticum facere, 
retento eet. qnod non placet mOu. 
Foinrfiaf. 

70 FacioM acdaio] Mire io promisiis 
posterioribus difficnltas rei ostendi- 
tur : qnom pnmofaeiam dixerit. De~ 
uaiue. 

71 Nmmquid me aUmd vts] Hoc di« 
cere abeuotes solent. £t bency Numi' 
quid me aiiud «ts? quia festioatct 
simnl qnia hioc noscitar dolos lallea* 
dae meretricis. Idem, 

Numquid aitiui ets] Dele, «tSy ex 
auctoritate librorum Mss. et metri 
necessitate. Faber. 

Numquid me aUad vts] Fts, ooo est 
io libri Bembioi cootextu, oec io aliis 
antiqnis. itaqne eam dictionem dele* 
▼imus, quap et impedit versomy nee 
adjovat seosnm : atique eoin sobaao 
ditur, vie, Faernns. 

72 Ut maneifia hacy ita ui Juemt 
fraterf deducam ad Tkaidem] Vide Te- 
rentium, nt non quaesita esse haec faU 
lacia, sed ipsa se obtnlisse videatar. 
Domatue, 

73 O fortuuaium ietum Emtidbipa] 
letumf svpe aoootavimusy ant ad con- 
temptum, aut ad odium referri. nt 
Virgilius, ' Aut qnid petis istis ?* Et, 
* Ista quidem quiaootamihi tna mag* 
na volontasy Juppiter.' Idem» 



TBRENTII BUNUCH. ACT. II. SC. III. 



1209 



. Qui quidem in kan^ detwr domrnn] 
Quid facilias qnam imitari velie, qnod 
laudes ? nec quisquam, nisi qui cupit, 
«ligltur pro EuDUcho, qui Eunucbnm 
patat esse beatura. Vide, quam molli 
descensu ad hoc consilium perveni- 
tiir. Res enim hoc suggerit potius, 
quam Parmeno: ideo quia servum 
boc suadere Chaereae, nimis temera- 
riom fuit. Idem. 

74 Qmd Ua] Potuit intelligere 
atatim servus : sed ad hoc interro- 
gat, ut doceatnr spectator. Idem, 

75 Videbii : colloquetur : aderit tmii, 
Sfc.'] Amatorie nimis, quinque lineas 
amoris execntus est : adeoque dili- 
geoter, ut etiam ordinem custodierit. 
Jdewu 

Videbit : eolloquetur : aderit una in 
unig adibut] Mire amator non simul 
effudit boc bonum, sed particulatim 
digessit: ut major voiuptas futura 
esse noscatnr. Idem. 

Videbit: coUoquetur : aderiif ^c.] 
fsts enim sunt amoris lineae : etsi 
eat non omnes est persecntus. Idem, 

Videbit : coUoqueturf ^e.] ZihdhfiKl- 
irccs &c2, Kol iiKoitfis dcl, Kot oWSciirvciS, 
KoX <rufaetv€is» Acbil. Tatius Amor. 1. 
I. amoris lineae gradus et incentiva : 
Eb^fuw 6fi\4irw (Tc. rpls ikfiws toris 
iucoi€i. 'H/ii9cos 6 ^&v itBdyaros H* 6 
0V¥iw. Antholog. FaTMJbiun. 

77 Qmd st nmx tute /ortunatue fias] 
Sic videtur Parmeno dicere, potins 
Qt jocetur, qnam ot fieri credat posse. 
Danaiui. 

Quid ti nunc tute fortunahu Jkui] 
Elegantiores homines, quantum est, 
mikii favebunt legenti, Qtnd si nune 
tuie ISfortun^Uusfiaa ? hoc sensn ; Tu 
modo exclamasti, Ofortunatum istum 
Munuchum ! Qnid si tu ille fortunatus 
fieres ? Libri veteres hac figura pleni 
sunt. Faber, 

. Quid n nunc tutefortunatusfiaB, 8fc,] 
Th roXfjLtipbv KcU &TOK0V rov vpAyiiaros 
T^ rov KtafJUjfSowTos hAytf axnf^iifffu, 
latet, artificio poetae, dub comica 
festivitate consUtum, qood sine fla» 



gitio proponi serio sermone non po- 
toit, quae servilis calliditatis pars 
est. Bceelerus, 

78 Capia» tu iXUus veatenC] Non se- 
mel ostenditnr, quod futurum sit : 
quia particulatim potest etiara qnod 
turpe est, tamen mitti ad persuasio- 
nem. Simul in gestum respicitnr. 
Ergo non dixit, ibis pro Ennucho : 
sed primo, Capias iilius vestem : tum 
deinde, hoc ipsum non aspernante 
domino, pergit servus ad cetera, qu» 
audaciora sunt. Donatus, 

Vestem] Qnam libenter audiat, re- 
petitio dictorum per interrogationem 
ostendit. Idem, 

79 Audio] Id est, libenter hoc ad- 
mitto, et consentio. Ut in Phormi- 
one, ' Audio, et fateor.' et contra ; 
' Non audio.' Idem. 

Intelligo] Audio et intelUgo vim 
modo non usitatam exprimunt, scili- 
cet consentientis immodicum affec- 
tum. Idem, 

81 Cibum una capias] Bene servus 
interturbavit supra dictas amandi 
lineas, et ordinem voluptatum : qjnip- 
pe qui aroare non noverit. Idem. 

Cibum una capiaa, adaiSf tangaty lu» 
da8f propter dormias] Etsi satis erat 
tuperior versns, tamen incentlva 
snntamoris,etiam sigiiiatim haee enn- 
merata, quae una sententia superior 
versns ostenderat. Idem, 

82 Quandoquidem iUarum quisquam] 
VrOf exUUs, Idem. 

Quisquam] Qnia quaquam dicere, 
absnrdum est. Idem. 

lUarum quiequam] Quisquam mnltis 
exemplis probator etiam foeroinino 
genere veteres protolisse : ita ut in 
numeris et generibus haec pronomina 
infinita sint. Idem, 

Neque iUarum quiaquam] Th, qnis, in 
secundo genere non magis novum 
videri debety quam mollis, gracilis, 
docilis, &c, Plant. Enn. Lucil. et 
Terent. alibi. Faber, 

Neque scit qui sies] Hoc est» qnod su- 
pra callide poeta praestruxit. Donai» 



1210 NOTifi VAJllORUM IN 



8S F^rmM^ H mUs ipm u(] Deett, Qm trwiu} PnebcC ae wi cagfD- 

fn Itf. Ideoi. dain doBiBo, qaeai coBpollt didii. 

Praiemftrmtf ttU$] O. fere libri, /dne. 

et in iis antiqoi, et Dooataty ' Foraa PeraJeriM jmm !■ aw] Perveiterii. 

et Ktai :' qood si recipimoi, venot rnide proTCfbiiuny * Bene planstm 

est iambicos tetranieter acatalec- percolit.' /deak 

ticns : sui aliter, trochaicns. Fmtr" PeretiUrUj ^**] Pfope mc emtistl 

Mis. Dnctam ab iis qoi ooosta planstn 

FmcUe tU pro Emmmchm frebe»] For- percellcbant, b. e. evertebant. Fei- 

niam scilicet et statem. Formam, tos. Plaot. Epidic. act. it. sc 1 

qnia palcber es : setatem, qoia ephe- ' Plaostram percali.' et Pers. aet 

bas. JUnmimM. ▼• sc. 2. *VehicalBm argenti miser 

Fmeilemi pre Emmmdm prebee] Prm- ejeci, neqae qoamobrem ejeci habeo/ 

4es, fingas, atqoe persoadeas : at in FanieMas. 

oofisaetadine dicimas, ' Homo sacri- Ti6t efmiem iiem, mene] Sigills- 

legos pro innoceote se probavit.' tim itta pronanciaada sant : ez qoi- 

Et Cicero, ' Hoc tn his probabis ?' bos intelligator, non cessare Clia- 

Itaqae deest ie, qaod sobaadiamos. ream, qoin adhoc impellat et tradat 

ot sit, fff Emmmchm te probes. Idero. Demmim», 

Probee] Ut, Migrmmtee eermmt. aot 88 Pergim*] Qoasi vero joco <fiieo 

frebet, persoadeas. Et simnl hones- rit, non serio. Idemt. 

te oon dixit, qaod erat rectnm, ot Ne mimumm emiidmm] Pericalosaoi* 

Eanocham probes, sed pro Eanncho: sed melius cafftdam legitor. Idemu 

ne essetcootameliosom in Chsereank \iaitiMi] Adverbiale : qoia aiMnHa 

/dm. propria toz est. Idem, 

Farma ei ettat tpem etli,fmeile mi frm Vide me mimimm emUidmm kme tU »s- 

Emi. fTobet] Vide simile ^nns com- do] Dooatos et eml&dtm, et colMimi 

menti in Aristophanis ete/w^. obi legi affirmat : sed emUidmm Yidetar 

moliebri habitn rir astimnlator. de magis probare, nulla qnidem ratione: 

qao, et ad qoem : 'Ay^p /ih j^ o6- cam potius Parmeno, pneceps et 

Toai, mai Mi ywii tW ttios. ^ XaXgs 9' inconsoltum hoc consiliom asserat, 

Swms r^ ^B^ftari Tvpaucuiis ti aa) sri^o- qoam versotum : et dictionem, «sBi- 

nfif. Bctelerm. dum, qose primam habet prodoctsa, 

Prohet] Polcer enim et Ephebas. Yersos ratio non admitut, nisl forte 

Famabimt. ex magna licentia, demendo in sca» 

85 Nmme jam orma nu] Hortatire or- slone nnam I. Mihi libros scriptos 
na dizit : non despolia, aat exne me. Bonati consideranti, ridetnr omais 
Donatut. expositio hojos loci esse corropta; 

Abdme] Abducimnr nnde Yolamos : omninoqne iegendnm caiidmm per o» 

Docimar quo ▼olumus. Idem. nnm 1, et ex sensu et ex Yersu, nt et 

Qmanium poiet] Deest, ciio, Idem. aliqni I. s. habent, et Robertns Stc- 

86 QMtd agit] Callide servns non pbaons impressit. Faemms. 

Yult te anctorem videri tanti facino- Coltdttm, ifc.] Nimium prseeeps» 

ris, Idem. subitum, periculosnm. ' Reperiu 

87 Quo irudit] Comici semper ea multos, qoibus pericnlosa et calida 
ostendnnt fieri ab altero verbis alte- consilia.' Cic. I. ii. de Officiis: < Ce- 
rius personae, qnae ostendl per se ip- do calidum consilium cito.' Phiat. 
sa non poterant : ut nnnc mann agere Mil. act. ii. sc. 2. Epidic act. ii. sc. 
Chserearo Parmenone ipso dicente 2,Btpiih¥lipyov,KMau»fmatwapk96iui^ 
cognoscimns. Idem, Arisioph. Famafrtaf. 



TERENTII EUNUGH. ACT. XI. SG. III. 1211 

80 jU enim istdec in me cudeiurfaha] miil deliberationibns tractans id faci- 

Id est, in me hoc malom recidet, in endanK Idem. 

me haec vindicabitnr culpa : ut labo- Si in domum mereiriciam deducar] 

rat solom, in qiio cuditnr, id est, Hoc tale est ; nuUa lex prohibeat, et 

batoitnr faba, qunm siliquis exnitnr defendatur nt licitnm. Idem. 

UautL fustibns : ut in areis more rns- 91 Et ilUa crucHnu] Hoc jam ad 

teomm fit. Vel quod qnidam male illnd pertinet, ut osteodatur decere. 

ooctam fabam, et quse non madnerit, et primo a persona ejns fit. Idem. 

aed dura permanserit, sapra capnt Crucibus] Meretricibos. Famabius, 

coqni, velut ipsi fabs irati, saxo 92 Habent degpicatam] Contemp- 

corominuunt. tum universum malnm, tam atque despectam. et ita est hrip' 

et omnis dolor ad coqnum pervenit. 0«ns et nerairXMfffiSs. Vel certe alte- 

Simile et alibi a pulmento prover- rius verbi declinatio, ab eo quod 

biumest : *Tutehoc intristi, tibihoc e%i despicor,'nt conepicor. Sallnstias, 

eaf exedendiim : accingere.' Donatus. * Qnam interea Metellus monte di- 

At enim istac in me cudetur /aba] grediens cum exercitn conspicatnr, 

Ex dnabus Donati explicationibus primo dubins quidnam insolita faciea 

prior erndita est : posterior minime ostenderet.' Idem, 

arcipi debet. Nimis opportunus es- Habent dewpicatam] Sic Donatns^t 

set Plinii locus Turnebo laudatus ex omnes antiqnl libri pneter Bembi- 

XVIII. 27. si legeretur, ut fpse vo- num. et stat versns rejecta prima 

luit : faba metitur, deinde cuditUr, sed ejns syllaba in finem prscedentis. 

in Codicibus est : concutitur, hoc inte- omnes alii libri recentes, despectam 

rim certum est cudendi vocem rf habent, ut Bembinus. Faemus, 

concntere posse IffoBwafieiv. est enim 93 Nunc referam gratiam] Non eas, 

cado, KoXdvra^ rwdffaoD, in veteribus inquit, lacessam : sed quod justum 

Qloss. Boeclerus, est vicem reddam : quasi ipse in aliis 

At enim, fyc.] At enim mihi impu* laesus sit. Donatue. 

tabitur haec culpa. luam ego pcenas, Nunc referam gratiam] Colorem 

qaasi fuerim area in qua cnditur, id juris vnlt suo facto inducere : qnem 

esty^ batnitnr fustibiis faba, vel, ut expressit Aristoteles Rhetor. i. abi 

crudeies domini fabam durinsculam inter eos, qui facile injuria afiici- 

sea male coctam supra caput coqui untur, recenset etiam rohs toXXc^ ^i- 

aaxo comroinuunt, ita in caput me- jnjK<frotf, ^ roiavra ola iSucowrcu. iy» 

Qin tauquam immaturi consilii auc- yvs ydp n SoKCi toO /a^ &Siic€<v clrai, 

toris recidet hoc maliim. Famabius. Sroy ti toioStoi' h.^uctfi^ ris, olov cu^^m 

90 FUtgiltium facimus] Flagiiium iral ovTbs &8tKcti'. sed ex opinione, non 

more miiitari dicitor, resflagitatione, ex veritate ita disputant. quare Do- 

boc est, increpatione digna. Nam natusy ad vs. 95. lUud merito factwn 

fagitaiioy a strepitn dicitur : unde wmies pultent, annotat : *■ Bene : non 

fiamma, etflagella, etjlagitare, id est, jndicent. quia et hoc ipsum non satia 

personare inteiligimusdici. Namhapc probnm est, vel meretricem fallere.' 

omnia sine sonitn crepituque non Bceclerus. 

sont. Donatus. Ut ab illis fallimur] Non dixit, alii 

An id flagitium est] An liceat ? an faUuntur. Donatns. 

deceat ? Et prius, quia licet. Idem. 94 An potius Juec pati, aquum est 

AnidflagitiumestyVereni\xi%\^Vid2Lt ^m] Ulic vicissitudo extat in Pati 

argumentum hnjns fabulae : in quo dotos. Idem. 

exemplum promitiir, quod prosit pa- An potius hac patri aquom est fleri^ 

rentibusy obsit meretricibus : et si- «1, ^c.] Scribe, koc, numqaam aliter 



1212 



hOTM VARIORUM IN 



Latini. Faber. 

An potiuSf ^c.] An potiiis «qnuni 
est h«c a me fieri adverins patrem, 
qiiom dolii eladam, pecnnia» ab eo 
per fallacias auferendo quat in mere- 
trices insnmam, cum liceat iptas me- 
retrices ulcisci sine omni dispendio 
et culpa, imo com omninm approba- 
lione. Vnlgo legitur Paii, Farnab. 
Ut a me ludatwr dotia] litXKTi^si 
flubauditnr jHiti. Donatns. 

05 Quod qui re$eiennf\ Ex conte- 
quentibns argnmentnm : nam aliud 
fiictum vitnperatio sequitnr, hoc ap- 
probatio. Idem. 

An potius hac patiT teqwum eti fieri 
ult ame bidatur dolis. Quod qui retcie- 
rini culpent, iUud merito factum omnee 
putent^i Liber Bembiniis et omnes 
alii antiqui pro paii habent patri. ac 
Donatns qnoqne, licet aliqoa ex 
parte cormptus : nam qnamvis citan- 
do hcc verba dicat paH^ tamen in ex- 
positionis progressn legit polrt. et 
lane pati nullnm habet sensnm ; patri 
aotem si legas, sensns est : cnr non 
bas meretrices debeam fallere? an 
potins aequum est, hiec a me fieri ad- 
versus patrero, nt eum lodam dolis, 
pecnniam scilicet ab eo per fallaciag 
anferendo, qnam in amores et volnp- 
tates meas insnmam ? cum liceat, 
fallendo has meretrices, cupiditatem 
roeam, sine nllo snmptu ant dispen- 
dio explere. illnd enim si facerem,id 
est, si patrem dolis Inderem, qni hoc 
rescierlnt, colpent ; hoc antem, Id 
est, a me deceptam esse meretricem, 
merito factnm omnes pntent. atqoe 
hnnc esse germanum sensnm poetse, 
omnia fere argnmenta comica osten- 



dnnt, ubi plemmqne indncQntnr ado- 
lescentes amatores patribus stniere 
fallacias, ad pecnniam auferendao, 
qnam meretricibns aat lenonibns dent. 
huc etiam spectant et ea qnae sepn 
disit, * o infortiinatum senem ;' et ei 
qnae infra, * £am confeci, sine molei- 
tia, sine snmptn, sine dispendio;' 
nam si snmptus intervenisset, ntiqiie 
enm a patre oportnisset aoferri. ' £•• 
emtcs. 

96 Quid istue'] Adverbinm est s- 
gre concedentis. Dommtua. 

Facias] Pro facito. Idem. 

FenuR, ne poet canferas] Si ne pro- 
hibentis est, nihil deest: si percoa- 
tantis, nt sit ne /orte : deest, tiwut» 
Idem. 

Verum ne post confera» cuVpoM ta nr] 
In hoc negotio non anctor vult inter- 
esse, sed servns. Idem* 

Verum\ Deest, rtde. Idem. 

97 Cosgo oiftctf impeTo\ Evideoter 
ostendit plus esse xmfiereTe qnam jv- 
here, Idem. 

98 tiumqiwm drfugioM mueterUar 
tem] Non, inqnit, recnsabo facere, 
dum tn auctor sis facti. IdewL . 

Nunquamf tfe.\ Non inficiaborboe 
factnni me anctore, neqne colpam ui 
te conferam. Cic. pro Sylla : ' At- 
tende jam Torquate, quam ego non 
defngiam anctoritatem consnlatas 
mei.' qnam non inficier, quae a me 
Consule gesta sunt, ea omnia meanc- 
tore gesta esse. vide et Plant. Poe- 
nol. act. I. sc. 1. Fama6itis. 

Numquam d^fugiam aMctoritatem^ ^v.] 
Hunc locum optime omninm consti- 
tuit Mnretus. Autea male posit» 
erant persons. Faber* 



TERENTII BUNCGH. AOT. III. SC. I. 



1213 



ACTUS III. 



ScENA I. Senariis constat. vss. 7. 
et 8. Mas. nostri, gratias, diverso po- 
sitn, ex glossa Insernnt. vs. 8. omnes: 
itidem, vs. 11. dno: qui in te ett. Ar- 
l^ntoratensis, itidem : sed a mann 
correctoris. legebatnr ante quody nt 
vestigia non obscura ostendunt. vs. 
12. omnes: gesUre, et verum, vs. 17. 
duo: adducebat, nnus: adhibebat, vs« 
34. omnes : ceepit ad id htdere. vs. 35. 
nnns : quid agia homo inquam impu» 
dene. vs. 41. omries : perditus est. vs. 
56. omnes : })ar ;Mirt r^erio. Bceclerns. 
1 Magna» vero agere gratias] Hic 
aermo sic prodit, ut post scenam in- 
choatns esse videatur. Continet an- 
tem assentationero parasiticam, et 
atnltitiam gloriosi militis. Donatun. 

AgereJ Plus sonat infinitns moduB, 
finito. Jdem, 

Magnaa vero agere gratiaa Th. miAt] 
Explicat Cicero in Laelio cap. 26. 
* Nec parasitornm in comoediit as- 
aentatio nobis faceta videretur, ni- 
8i essent milites gloriosi : Magnas 
vero agere gratias Thais mihi ? Satfs 
erat respondere, magnas : ingentes, 
inqnit. semper auget assentator id, 
qnod is, cnjus ad voluntatem dicitur, 
vnlt esse magnnm.' Assentatio scili- 
cet parasitica, et stultitia gloriosi mi- 
\itvi%in-urTp4<f>oyTat. Bceclerus» 

% Ingenteis] Vide quantnm adji- 
ciat parasitus. Ille, magnas dixit, 
hic respondit, ingenteis: ille, keta est: 
hic, triumphat. Donatus. 

Ingentes] Cic. in Lsiio : * Satis erat 
respondere,magna8: ingentes, inquit. 
semper auget assentatio id, qnod is, 
cujus ad voluntatem dicitur, vult 
esse magnum.' Famabius. 

3 Quam abe te datum eaee] Majoris 

est gratiae, tantum posuisse amorem 

militis, ut meretrix minus laetaretnr 

ob lucrum. Donatue. 

Id vero serio] Id, ob id : ut, ' Id 



amabo adjuta me.' Alias vap4\Ktratf 
id est, productionis locns est. Idem. 

4 Triumphat] Ut militaribns dictis 
tangit Militem Parasitns. Idem. 

Huc provieo] Tertia persona venit 
in scenam : sed separatim loqnitur, 
et secum. Idem. 

6 Deducam] Lege, dueam ad ThaU 
dem» Ita jubet versns. Faber. 

Sed eccum militem'] Injuriose Milit- 
tem. honorifice proprio Domine dici- 
tnr : ut in subjectis, ' Andire vocem 
visa sura modo militis.' Donatue. 

Est istuc datum] Fato decretoqne 
concessnm : nt, * Non dabitur regnis, 
esto, prohibere Latinis.' Idem. 

6 Ut grata mihi tint, qua faeio ow- 
nia] Qratae nobis snnt aut res aut 
personae : sed nnnc res dicit. Idem, 

QwBfitcio omnia] *^\K€st^is vel o^x- 
Xri^is. Idem. 

Profecto mihi nt grata sint qutBfado 
omnia] Alia verborum collocatio in 
o. 1. 8. et Donato invenitnr, hoc mo- 
do, ' Profecto nt grata mihi sint qntt 
facio omnia.' grata autem mihi, non 
jocunda mihi exponendum est, sed 
talia, nt pro iis mihi gratia habeatur; 
nt et in Heautontim. * Tum cum gra- 
tnm mihi esse potnit, nolni,' id est, 
tnm cum mihi potuit haberi gratis. 
Fa£mus. 

7 Advorti hercle animum] Approbat 
dictum et boc, Ait, aio. Donatus. 

Vel rex semper maximas Mihi agebat] 
Quam intempestive miles ad regem 
transitnm fecit, cum de meretrice 
agatur. Idem. 

Vel rex] Ut in Hecyra, ' Vel hic 
Pamphilos jurabat qnoties Bacchidiy 
qnam sancte P ' Idem. 

Vel rex semper maximas] Snbaudr- 
tnr gratias: ab eo qnod snpra dixit, 
' Magnas vero agere gratias Thais 
mihi.' Idem, 

9 Partam gloriam] Id est, qnae 



1214 VOTM, ¥ARIORUlf IN 

fMritor. at, * Vectof eqao sponiaiite rrrm] Mde tecoadHaa properati»- 

t»aicet.' lifWL ttem Uodmri >e copieotit aidco, at 

Lttbore mliem magnmm partmm frU- oon tioat ▼ertio UBpleri, qoio pi» 

riamvfrbU im te tr.] Jocnio ex ambi* fe*tinet, ■nlicce etofm dicere* Um. 

goo •erit paratitot. duio eoim videri Gettare] Oaioei libfi qootqoit 

Tult dicere, nihil miroDi ette qood toot, et aotiqoi et receatet, tomTt- 

Rex ipti BMximat temper Kratiai reotii, tom Dooati, habeat foCiM. 

enit, alib ooo ilem; eo qood viri a- qoam lertioiiem Bdaittentetyexpooe- 

pieotcs, qnalit Thraso ettet, ood mot, Ivtom esae, ct gmodere ez eoa- 

tootom tuorom factorom gloriam re* victo, tcilicet too : qood Tero topia 

ferreot, ted alieoa etiam merita per- dictum ett, * Rcz te ergo ia ocoBt,' 

itia faodi et dexteritate orationis hicsobaodiemos veliiabere,velfiHtc. 

anlica toom ad decns trabcreot; Foirmot. 

revcra hoc ait ; gloriosos bomioes et Gcftere. vcro] Vide omnino Ooye- 

ioeptot alieoi laboris gloriam roagni* tnm. BeteleruM, 

ficis verbisiropndentersibi viodicare. Geatmre] Ferre vel geaimrt inadriii 

rh yitf rk iXX6rpia abrov ^daitmw, &\a- est, valde diligere. mole ergo legitar 

f trffiar ffrnAMMf, apud Arittot. ii. Rbe- geetire. Moretiit I. ix. Var. c. 18. 

tor. Satis poterat persentiscere tan- FamMu. 

naro Onatbonis, ni fuitset lapis. Bop- Credere mmmem cnfreitem] Ma||ii 

derui, ridebis, ti contideres militem notna 

Labaref ^T^.] Hspc Onatho aversos, ette, qoi *. I^omIos. 

ne milet aodiat. FamalmtM, Credere omMem cxcrc il o m , camiKi] 

10 F€r6t« insetttpe traiumavety qui 8ub obtcnto militti, ea ttnltitia, de- 
habet aalem] Mire adulator hoc attri- scriptit breviter comitem regima, 
boit militi, qnod miniroe habet, vel acceptnmqoe iroperatori. Nam qai 
verba, vel salcm. Donatoi. nunc credit eaercitom, credit et coa- 

Qui kabet talem] 8al neutralitery silia. Virgilint: * NoUa meis sine te 

coDdiroentom est : roascolini, sapien- qoaeretor gloria rebos, Seo pooeia, 

tia. idem, seo bella geram : tibi mmzima renua, 

Qul habet ealem'] Haec conversns, Verborumqne fides.' /dm. 

et coram ; ot audiat. Famaimu, IS Cmuiiia] AlX^^nf. plos enim est 

11 Qui t» te eat] Qnem tn babes. consilia, qoaro totos ezercitns. Uem, 
Ihmatue. MirHM] Melius per ^pmifdaw pfo- 

Qai iii te ett] Urbanitatem, lepo- nnntiamus mimm. qnasl dicat, QaiB 

rem, faceturo ingenium. Legitur et, non crederet tali viro ? sed pAest 

Quod in te eety curo respectu ad uUe etiam siropltciter pro admirantis ^lfi- 

aotiqoitus Nentrius generis. adi tn accipi. Idem. 

Orammaticam nostram. FamabiuM. Ubi aatietat homimim, aui negotU m- 

Habei] Intelligis. Quod eoim te- quando odium cefyerai] Reipobl. prio- 

nemns corpore, habemos animo : ceps duas res patitur, homines et ae- 

quodqneitemanimobabemnsy iotelli- gotia, id cst, personas et res honii- 

gimos. Donatut, num. Fdem. 

Habee] Pro intelligis. Sic dicitnr Satietaa hominum, aui negoOi d 

aceipe, et da. Habe» etiam, id est, di- quando odium ceperai] Proprie reddi- 

cis. ot Saliustius: 'Tartessum His- dit et decenter, bominum satietas, 

paoiae civitatem, quam nunc Tyrii negotii odium. Non enim par erat 

mntato nomine Oadirum habent.' Reip. principem hominora odio la> 

Idem. borare. Idem, 

Rex te ergo in oeuiii, icUieet, geitire, 16 Requieecere ubi oolebat] Bono ver- 



TBRENTn BUNUCH. ACT. III. SC. I. 



1315 



bo U8II0 est. Nam ee$sai desidiosus : 
reguieacit defessus. Idem. 

Quari: nostin*'] Orate expressit stul- 
ti infantiani militis, qni ante vult iii- 
telligi quod sentit, quam ipse dicat. 
Eft proprie boe moraie est stolidi, 
slve mditer loquentis. Idem, 

Quari: nostin*] 'Avoai^nniffiSf pro 
habes hoc ? hoc est, quod sapra, /n* 
'<t Idem. 

n : noriin] Vennste notatnr in- 
Ibntia militis, qui intelligi vult ab 
aliis, qnod ipse exprimere non valet. 
Fmmdbiua. 

16 Quari vM iUam expueret mtse- 
riam] Ubi pro quando, et in his, et 
aopra. Danatua, 

Expueret] Expuere est cum fastidio 
«liqnid rejicere et expellere. Nam 
expuere, est extra pus mittere,id est, 
forajB. Nam pus est omnis humor 
corpori onerosus. Idem, 

15. 16 SciOf quari ubi iUam exp.] 
Nota promtnm ad figuras suae artis 
parasiti ingenium. et supptet ex tem- 
pore orationem militis, et auget sen- 
■om, qni inchoatus erat. longe enim 
plus est in miaeriaj qnam in satietate 
etodio; tnm in expuendo talia, quam 
in-requiescendo a talibus. Bceclerus, 

17 Tum me convivam aolunifabduce' 
bat, tibi} Hoc supererat, ut, qui esset 
miiiister niagnarum rerum, id est, 
ooDsiliarius, voluptatum qnoque regis 
particeps esset. £t vide quo signi- 
ficatn dicatur, Me et ConvitMim, et 
Saium, et AbducebtU : nam non voca- 
bftt. £t Sibi, quasi non propter me, 
aed nt sibi bene esset. Donatua, 

Tum me conmvam] Id est, qnum sa- 
tietas hominum esset, cnm odisset 
negotia. Idem, 

Convivam soliim abducebat] Ut, * So- 
lam nam perfidus ille Te colere.' 
Significat autem, saepiuscule factum. 
/d€iii. 

18 Regem elegantem narraa] Qni 
eligere sciat, aut qui ipse sit eligen- 
dus. Idem. 

19 Perpaucorum hominum] Aut qui 



pancis ntitur : ant qnl de paucis est, 
aut qui pancis placet, boc est, bonis 
et sapientibus, qui fere panci sunt. 
Idem. 

18. 19 Sic homo est^ perpaucorum 
hom.] £x interpretationibus Donati 
prima prasfcrri videtur debere quam 
et Engraphius probat ' Talis est,' in- 
quit, ' ut cum paucis esse velit. deni- 
qae hoc intellexit et Gnatho cnm 
dixit: Imonullorum arbitror,si tecum 
vivit,' ut sit Onathonis verbornm sen- 
sns : immo si tecum vivit, sive te as- 
siduum habet, nnllis praeterea homl* 
nibus ntetur familiariter. fieri enim 
nequit, quin prae homine tam elegah- 
te et sapiente reliquos omnes contem- 
nat. nam ita accipi posse, Donatns 
qnoque fatetur : apud quem altera 
expositio legitur, qnasi aversus Gna- 
tho, ne miles audiret, dixerit. Gemi- 
nantnr autem fere sensus in his Hiacrvp' 
rucoTs Onathonis : nt aliud dicat, alind 
velit intelligi. unde non opns est, nt 
se avertat parasitus. nihiio enim nii- 
nus et laudare militem et irridere vi- 
debitur, ' nullorum hominum est, si te- 
cnm^rivit:' eo sensn, quo vult £n- 
graphius, ut diximns. et illo altero la- 
tente ; neque enim tu homo es. Hora- 
tio Mapcenas est ' paucorum homi- 
num,' Sat. i. 9. Baclerus. 

Perpaucorum Aomtnum] Paucos ha- 
bet sui similes, vel, qni paucos babet 
intimae admissionis amicos. Horat. de 
Mecaenate, Sat. 9. lib. i. ' Pancornm 
hominnm, et mentis bene sanae.' 
mox ' eoqne Uifficiles aditns primos 
habet.' Famabius. 

Imo nuUorum ar6tf ror, ri tecum vivit] 
Hoc aversos, ne miles andiat. Potest 
tamen et aliter intelligi, maxime cum 
milite. Donatua. 

Imoy Sfc.] Haec submissa voce, et 
aversus. Famabiua. 

20 Invidere omnes mihi] Plus potest 
ad significandum infinitum teropus, 
qnam finitum. Donatue, 

21 Ego non. ftocri pendere] Qnod 
morderent clancolum, vel qood invl* 



1216 



NOTJE VAKIORUM IN 



derent. Idem. 

22 IIU imvidert wiafr«] Mmr eiiini 
ett, cni moimi miteria inest. Idewn, 

Vemm unus] Proprie tmttf. nsm 
mntf ex mnltis dicitor. Et mire ett 
facta niillins ponderis repetitio, ad 
inertiam loqnentis esprimendam. 
Nam pofltqnam<lixit/ Invidere omnet 
mihi :' repetit, ' Illi invidere misere/ 
Qnin et iwtpense et wdure idem signi- 
ficant : et mox tamen sine nllo aoc- 
tn addidit, ' Vemm nnns tamen im* 
pense.' Aut plas est mi$ere qnam tm- 
fenm, Idero. 

20 Invidere omMe» wdku et 22. ttft w* 
foidere mu$ere verum uhms iwipente'] Do* 
natus lioc ad J|9os militis refert : Ony* 
eto intolerabilis visa est repetitio. 
itaqne resecat aliqna. sed ^os militia 
clarins ezplicandnm est. &Xa{'orucW 
est omnia exaggerare, et in majat 
ennntiare. qn« res svpe ad mnltilo- 
quinm et garmlitatem ejascemodi ac* 
cedit. Addantnr in Donato, qn» 
cormpta innt: Qtim et impeiMe ei 
misere idem eignifieantf €ut pUu est 
misere quam impense. qnis non videt 
legendnm : mit pbu eet impense, ^tuoii 
roisere ? crescit oratio,et Stratonisroa- 
jor invidia qnam ceteroram describi- 
tnr. Migere comicnm magis est, in^ 
pense amplius sonat, et delecta vi sig* 
nificandi apud scriptores fere usur- 
patur. Beeclerue. 

23 Elephantia quem Indid» pnefece- 
rat] £t hoc stuUe : cnm hoc ad dig- 
nitatem sumit, et sic pronnntiat, 
ut magna esse pnefectura videatnr 
haec ipsa. Et hoc a stolido milite 
sic profertur, tanquam magnum ho- 
minem velit esse, qui sibi invideret. 
Et Indicie vp6s iufriiuurroK^v Manro- 
rom, qui et mitiores sunt. Donatu». 

24 le ubi moleatus nuigie ett] More 
sno magie addidit, ne diceret moles' 
iior. Idem. 

Quaso, inquam, Strato] StratOy no* 
men accommodatum militiae. Idem. 
26 £oiie eeferoae] Caosale est, ide- 
•Igaificans. Idem. 



Qina memes imptfwmn sb MOTMi] sl i* 
re extnlit, Im p er imm ns beibm.' 8ie 
VirgiUnt : • UU se jactet ia mrii JEa- 
lus, et clanao venionmi cnreere feg- 
net.' Idem. 

20 Pulekremekerde^ieimm] Inraia> 
dica landatione vertit, etian si qvid 
fiicete dictnn est. snlfieeret euB, 
pmlckre, qood est miqpiemier. Qmod et, 
Juguimras homiinem: polchre taagit 
militem, Jmgmiarms dicemio^ ttOB oed- 
deras : qnati gladioy noo Terbo osai 
tit. Idem. 

27 Mutms Hieo] Tam hoe itnltim 
est, qnam si diceret, atatim nihiL 
Recte aotem diceret, * Es illo Bitii 
foit' Tale est et illod, * Tacere i» 
tinat.' Idemu 

28 QmidniesseiJi Hoc ett, nt pesset 
esse jmgularas. Idem. 

Uomdnem jMrrfiHaii] Deett, #.* ot 
tit, o hominem perditmn ! ted sie ne* 
lios sonat: majoris enim stiiporiscst, 
boc modo pronontiatnm. IdewL 

Uowunem perdiimm mstwermnqmtf ct 
sacrilegum] Vide qnutnm addiderit, 
qni non hominem simplieiter,ted pe^ 
ditnm, et miiteram illnm : nec 1M- 
Inm, sed sacrilegnm dixerit. /den. 

Homtmem perdtimm mnsgrmsnqmit ^ 
iUmm sacrHegum] Hoc vulgo male ac- 
cipitor. Perditum wsiserwnqus, it 
Thrasone dictnm ; at, sueriUgmm^ dt 
Gnathone. Faber. 

Hominem perdiimm misermmsqmef d 
illum saeritegum] Opportnne jndiciiim 
de milite et parasito Poeta interpo- 
suit voce Parmenonlt. qnem ideo 
matnrius in scenam rednxerat. perdi*' 
tus et miser est, qni cceco sni amore 
nec vera a falsis discemit, et hftc 
prae illis amat : sacrilegus impeiwe 
improbnm notat, qui adnlando sdli- 
cet ex stultis insanot facit homiDes* 
Bceclerus. 

30 Tetigerim] Luserim, fatigave- 
rim. nam Tangeref cnm mnlta, tum 
etiam hoc significat. Donmtus, 

Quo paeto Rhodium tetigerim] Tfh d^ 
Oueror in dictis, nilt sibi milet attri* 



TBRBNTH ECNCTGH. ACT. .111. SC I. 13L7 

baere. BtBclerut, nin Veneren exlribeniC ▼iris: «nt 

• ' Tetigerim] Salse et «eriter tnxave- ilbi abigaiit eotice|yiani, qood 'm ▼«!* 

vim, sic &irrtcr0tu a Grttcis etlaiii aaar- TaiD fo^fniiMt, in ipto coita non fo mo- 

^ator. Famabius, yeotis, incidit. Donaiut. 

Sl Nunquid tibi dtxi] lAhtt Bem- - S6 Lepus tute e$, et pnapamentum 

bihns et omneB alii antiqni, Nwn^naiii ; fHdvris] Lepua pro infkmia malta poni- 

^tiod nagis Tidetar qaadrare : nam tnr : tel qnod maglsn posteriori par- 

tl per nuMquid interrogatus esset, te, hoc est^ armls^ piltpamentnm de 

•nffecisset respondere, non : nane se prnbeat, cnrn in convi?io carpitnr 

per mon^m interrogatas, apposite appositns. at Horatins alt, * Fcecnn- 

Immfm^icattrespoodet. Fturmu. di leporis sapiens sectabitnr armos.' 

Numquam: ted narra, obeecro] Cal* Vei qaod ▼enantur illam, et persec- 

lide parasitns intelligit ad lioc se in- tantnr canes : qaos pro amttoribiis 

MlTogatam, at andire postnlet. Do^ iiXXriyopiKws inteUigimas : ut ipse Te- 

mutus, rentins ait, * Cervom videre fngere, 

- 12 Ptui ntUHeeJam audivi] Txfp/So- sectari canes.' Vel qood illtfm sic 

M^fc aut sRperfiitiira* ot aeqnatar : ant Aigiont omneB, ceikstitaat nt hnnc li* 

aubjacet, nt tantam non niillies con* bido effoeminata. Vel quod a pbysi'- 

▼enit stoltom eandem et immemo- cis dicitnr inceiti sexns^ ac esse mo- 

rem esse, qaa et intelligentia est. do mas, modo foemina. Idem. 

I4em, Lepus tute es, et pulpamenttm qum^] 

PtusmiUie» ctiNffei] Non ad militem, Res est tarpissima, et qoae hand M^ 

•ed demilite ad spectatores aversos an honeste dici queat. Tamen Catnl- 

dicit parasitns. sicnt apiid Plantum, Ins dixit : ' Ipsa olera olla iegit.' 

de Pyrgopolinice, cui assentabatnr, Qood erat proverbinm. Oallice pos- 

Aitotrogns: tamen verbosior est, et oem dicere : Cda n^ett pa» mauMit; 

notabilius se avertit cnra illa dicil : Vout en vendet auot autrett et ttm en 

* Peijnriorem hoc homine si qnis vi- voulet aeketer, 8e<i meo jifdieio op* 

derit, Ant gloriamm pleniorem qnam time et ingenioslsstiife BaMvs hnve 

lllic est, Me sibi habeto, ei ego me locmn proverblaliter expresBit. En 

liiancapiodabo/&c. Itaqnemilesps- Cibi locum integrnm, Ce jeune Rko^ 

ne deprehendit, saltem ut alind agen- ^ft^ ictf, De ^ui le parkf ei mojf amtti, 

^timn, et rerocat ad hoc agendum : ubi Ettiont entenibie en un banquet, J*avoit 

iuet? Noster modnm servare appri- ia g ; ei ce ntuguetf Avec elle d 

ine doctns est. Bcgclerut, jouer commence, Eldme gaudir : Fagot 

%% Rhodiut, ^c.] Ex Rhodo Ms. pente, Lu^ dit-je, avefir irout>i boufree, 

f^tfnabiut, Atqni qnod ipse fascicvrlnm vooat, 

' S4 Porte habui tcortum] Vide qoem- f^ot, id ex solidiori li^o est ; at id 

admodum miles, dom mtilta ad dic- quod in sermone nostro voeamos, 

tnm sunm pervenire fateatnr, inte- bourree, ex ramalrbus est tennioribos» 

flm qnam contemptns sit atqne deri- aarmentltiis, et mtn«H dnris. Rem 

ins. Abdomen in corpore foemina- ipsamexplicareplaribmnthilattinet. 

tnm, patiens injoriae coitns^ tcortum Hinc curriculo abeo. Faber, • 

dicitur : ideo quia tcorta snnt dora Lepus iute et, et pulpamentum fute- 

boria. A parte ergo soi meretrices rit^ Quod in te habes, hoc qnvris 

teotta dicnntnr : vel ieieh rov oKalf^iv, in altero, et est rp^os ^LKKrrfopla, Do» 

qnod Gnece palpitare Intelligitur : Motut, 

qnod iliae fadunt saltando assidne : Lfputy pfc,"] Dictnm, nt habet G. 

rel potins crissando, nt Lucretius ait, Fabricius» verbrs tecttnn, re iropn- 

Itb. tv. ob eam causam, nt concinnio- dttis, et hunc locvm tanqnam Sirenis 

Delpk*etVar,Clat, Terent, 4H 



1318 NOTJl TAKIOKUlf IK 



•copvlaai tiimiitiM ceMeC. ui BSfisaiat. li 

Ensmi adagut boc ipmi fide. et Vttm crvMi] TectBrnoi tcripto- 

M mr iwwm» « ^t ir ^vAqpicL q«od !■ te ka- reai BMtratea aMO ; sed id kni 

bes, qosrii Im mltero. FmrmakimM- probo qood ipfe de boc l«oo in Epi- 

Lefmt^ ^.] FUt. Vopiices in Nii> stolis dizit, «■ witmx fmmHkei» EmTit 

■wriano Inip. icribit. Ipti Conuci elef:«DtissiMnB infeninni. Nun fc- 

plerwnqne Bilitet indncnnt ▼eterm fns dwtao in Innde poMtm est. GaH. 

nsorpnntesdicta.nani/Lepnstntees €■ mmi dn *sn CcBps. Vm mmt it 

et pnlpasentnni qnsri»,' lirii An- f n rif n^ tiemx PmeU, Id qvod rera« 

dronici dictnin est. idnn. cst ; nani N*rii dictna erat. Friker, 

Hn, Aa, he\ Parasitns kic interjec- 39 S^fe] Non ex ipso : sani esKt 

risns addidit : qno Bagia contrarinnisnperiori. DOanfnt. 

priasnB boc andiste credatnr. Jlrui eaf] Non seasn tantanuM- 

Ilintfat. do, scd verbts q n o ^nc iptis agrette 

S7 QnideiCf] Hscinterrofatiofe*- cst, qnod nnncdfeit Jlmniert. Idea. 

tnai vnltanM|ne continet cnjnsdati M Delet rfi<li in^pmdcnfi ndsi»- 

alactis, et certi, qnod landandnt sit. crnfi H Ukam\ I>eest nHfci, nt tit, Jh- 

ict sint. mJi mswn, pniiiupinM cH| 

FmetU] FmutmM ett, qni facit rer- id est, qnod dizktL addidlt enia pa- 

qnod rnlt. idnn. raiitns, qno grmvins tit dictnB, ctii- 

liCpidr] Itfptdaty qni politnt cst, nt Miseraiionea ejns in qnent dictta 

Xrnmis. id etf» laauna. JdmL est, ntpote lm\ 

^■rfns. qni ■nndni et splen- tens el bber 

Idrm. ttnltos, aMlot «ideffi ▼eOe. Et ride 

3<w S7 Ho, An, ke! JmmU, irpidr, pnrasitnB in iifideia msnri, cna aU 

1] VnnB scwit ^fcnr tnpra, * Jnsnlans* 

it Tbcopbnsti Ck». tna.' ideiiL 

Xp«s0^n>«Adra,Wn2^rMriMf»T^ credetvt, tafi te 

&tl»<^ twip^inm mmrmmx^'^ ritio : ant cnm tnfi Wm abi mn lo- 

* Solet asaenlator» si it, cnt tnraak et sie landat 

sale peTstrinxerit» lerit ion e jaai di^nM iit 

ant dicto tetiferity snn risn istnd a^ Taasfestire^nt 

probnre^ tibiqne restens in os inderey comai vacct. 

qnasi risana tcsere m« pottit.' Al- MMei Setam Bnpiadinli ndate^ d 

Uy «' ». Sk.] Donnt» Gnitbtni trib«t; ct 

(Xryv) if§m» 'Soiet Accnti cnriiMins cxplicat. AKI TkraaaM 

iy ac, nbt detinit biqni, nc- namtiau cnntribnn^ Gn^petV 

pnkre, bont, rccte/ nt Hi^- plane expnngit. J? n tfa i nt. 

ratint dfefft iUMt «nrivumr. DoM- 41 ^t tt i» j n rftni] Nowe 

tna M« tinn aynyi^f tndat in ezplfr- no» non ipoi. 




* 




L 



■o bic wtmim £Kit ; ^ Ad tn INi 

3» Ttan itotnni kmc dkten <r^] dant,' unqait. Pin^t 
Et dictn» et pi over bin » et wiig j oMs Qnid iOt fMtt? pcrdiint] 

ifani, &eetia biinMnibnt Ballet ptrciintL aisi t* 

: et boc IvHfis senna cst» nccipere» nt iiOiiihmi fieCnni sit : 

■ efii r fc » q nod altcr pcob ai pndoffeflidntaaerat»nec qniid 

Ubnataa. deret, babcbnt» pcrierat. nt 



TBRBNTIl BUNUCH. ACT. III. SC. I. 1219 

nem.' Ita apud Plantam : ' Me pe- 60 Uln nominabU} Et locnm et tem^ 

riisse Hoc volo scire te, perdltas piis sigDificat Ubu Idem. 

aam miser.' Corcol. i. 2. 44. Bmeli' Vtd nominalni Pkadnasn} Cicen^ 

ritf. Epist. Fam. i. 9. hoc consiHam re- 

42 Ruu onuua qtd aderani emoHHl] puogendi lacessentes, ad fdrensiib 

Disciplina est comicis, at staltaa com gratia transtuiit. BoecUrus, 

aententias, ita etiam yitiosa verba Tu Pampkihm eoniinwi] Hic magna 

aieribere ridiculis imperitisque per- ohcoyofjda est, qoa Terentius pneparat>. 

sools. ut Plautus, ' Latronibus ego quemadmodum jurgium inter Ttiai- 

denumerem stipendium/ inquit ez dem militemque, et Gnathonem, per 

persona militis. Itaque bic Emoriri duas partes serpat fabulae. £t bene 

dixit. At vero Atticus adolescens continuo: ut inteiligat meretrix^noa 

in Heantont. 'Emori cupio.' Vide tam Pampliilam amari, quam sibi 

igiturPoetam pro loco ac tempore vicem dari. DonatuM^ 

sciret|aid dicat. Idem. Ubi, ^c.] Citat hos septem versoa- 

4S Meiuebant omnee jam nu] Ne Cicero,. Epist. Fam. i. 9. * 8ed ta« 

cqI dicerem, * Lepns tute es, et pul- men defendendi Vatinii fuit etiam 

pameotum -queeris.' Aut, * Eone es ille stimulus» de quo in judicio cun» 

ierox, quia habea imperium in bella* illum defenderem» dixi me farere 

as ?* Idem» quiddam, quod in Eunucho parasiP* 

Nen ti^arta] Hoc sic pronnntia, tus suaderet niiliti : ' Ubi nominabit 

qoemadmodum illud supra* < Quidni Phsedriam, tn Pamphilam Continuo/^ 

esse?' Idem, &c. Famabius, 

44 Pwrgon* ego me de iatac Thaidt\ 62 Intromittamui commetaatum'] Va-^ 
OiKmfoida ad litem futuram inter ml* ticanus et Basilicanns commiaatwn 
litem et Thaidem. IdeuL habent : itemque Bembinus, sed it 
• Sed heue <«, purg-oa' ego me, ^c.] per duo s, et in ejus margine ascrip.» 
Formula ad aliud vocantis colloqui- tum est, * Commissatio est proprie 
nm aea consilinm. dignus enim hoe convivium meretricum et adolescen^ 
hnperatorecon8iliarius.pr8estmuntur tulornm.' Faemus» 

autem haec ad rixam, de qua infra iy. PamphHam caniatum protocemue] E-> 

1. ut recte Donatns notat. BacJems. leganter, quia ille foris. est, baec In- 

45 QMod eam me amare euepicaiur'] tus : illum intromittamus, illam pro« 
Quia apparet illam uiiliti . quoque vocemus. Httc est in verbis Poetae- 
jcar^ rh ctaunrnfUyov ostendisse, quod germana proprietas. Donatus. 
dixit Phaedri». J>oiiaitts. 54 Tu Ai^mj coa^a] Hic contra vi- 
. . 46 Imo ot^e magia eu$picionemi\ cem significat. Idem. 

Haec erit causa rejiciendi militis. 55. Quod eam^ mordeat] Quod par, 

Idem. Aut absolute Qtcod,. quae res. Idem^ 

47 iScm'] Monentisestdiceresctii', Porpropart rtferto^ quod eammor* 

voLsctto. Idem. deaf] Ita est in anliquis libris. quod 

iSt fuaiido iUa meniionenk] Siquanda testatnm relinqnere voloimus, ne quia 

et prima syllaba acui potest, et me- amplius hanc lectionem in dubiuni 

dia. tamen variat sententiam. Idem, vocet.. FacntMS. 

. 48 f/ra«] Cruciet, kW^*!?» Ktprofig, Par pro pari rrferto"] Faernus ex. 

snpra act ii. sc. 2. Fania6tiis. antiquis libris hanc lectionem pro in- 

, 49. Id ut ne Jiat] Modo 2Vc, non» dubiaasserit.legitqueita£ugraphiua« 

significat. Donaiua, £t metrum sane coacidet, nisi fulcia- 

Bac rea aola eat remedio] Si te sus» tur. Alii tamen maluerunt ab inge- 

ptcetur amare Pamphilam.. Idem, jao opem petere, et| tu par pari refeT" 



NOTiE VARIORUM III 



Uf legPTMif» com fidereat, tcriptorei 
Don aliter ioqmu Noster Pbonn. i. 
4. SS. ' VerlMUB verbo, par pari at 
re«poodea».' qood jam Piantos dixe- 
rat in Mercatore iii. 4. 44. LiDden- 
brogins bac occaaloBe de proverbio 
Sicalo fUHTif iatl fwfrw» dispataL 
Bmderwt. 

§6 Si^midem wte amaret: tvmulmi 
fniemet Gnatkei] Hb ▼erticnlis per- 
soBsm militi^ et Gnatbonis contiDeo- 
tibns, oiKOPoftia iDdncitnr, qnod veri- 
flimile sit, facile militem ferre posse, 
anteponi sibi Fhcdriam, qni se sem- 
per inteilexerit dod amari. Nam si 
bec toilas, aot exclndendns e»t Pba^ 
dria, aut ex dolore militis in hac fa- 
bola fit exitns tragicns. Et boc mi- 
les, nt sapiens, locntus est. Ergo 
memiDisse conTenit ridicolas perso- 
nas DOD omoioo stultas et ezcordes 
lodaci a Pcetis comicis. Nam onlla 
delectatio est, ubi omniDo, qoi delu- 
ditar, Dihil sapit. Staltitia autem est 
in bis qnataor modis : aot noo Tenire 
in mentem, qood oportet : aut si ve- 
nerit, noD tenere : aut bonam coosi- 
liam amittere, aat malom admittere. 
' Vide ergo, ot hoc qnod commode mi- 
les viderat, Don tenoerit, totamqoe 
amiserit. Hoc aotem idcirco inter- 
posnit Poeta, ot ostenderet, qoid Te* 
neni baberet assentatio : per qoam 
nou modo errantes decipiantar, ac 
praf^cipites eant : veram etiara sapi* 
entes interdum, sanique eTertnntar. 
Donatus, 

8i quidem me amaret'} Donatas ar- 
gotios qnaedam bic disserit ; in qai- 
bas nec boni nibil, nec sana omnia. 
Indacta est baec militis dubitatio, ad 
prodacendum consitiom et persoa- 
dendnm. Non potoit aotem non ob- 
via Tbrasoni esse, imo iofiza : tom 
qoia oon sine rivali amabat, (rivalis 
aotem semper riyalem metait,De sibi 
prsferator,) tum qoiaTbais ostende- 
rat, se sospicari, militem promissm 
Tirgiois amore teneri : qaae suspicio- 
nes animnm facile alieoare possont. 



Respeodetar iCi, at 
sit mefetri< 



open, 



nea affecta a/td pretio teBeaBtnr, «- 
teoderetor. itaqoe harc pars soeM 
proprie ad akspaHar p«rtiDCt, «t t»- 
qaam seria res TtSs 9imnprmms sac* 
cedit. BmLUiMa» 

67 Qaanrfs iUmi fmfd te ilnf, exfm- 
M] Uae scntentU toUitor milili« 
qnod recte senaerat : oec peraoadc- 
tnr tamen, qood ametnr nb aoHca. 



68 JaMdadmntcamor] Vel ai 
et valde, vel jampridein. idem. 

59 QMod daiemt] Hoc ud iUod rt^ 
fertur, qood topra dixil, * Pnr pari n- 
fertOy qood enm mordeat.' lidan. 

60 Ne qmmtda trolnt te olaa c m^ t r m] 
Et hic locam pro peiaona poaoit, st 
ne diceret, od «iaaak Idem. 

61 At wnki iftat oms in ■wafrai u- 
nerat} Sic prooontiaodnm esl« qoaii 
militi moostri simile videator, sapi- 
ena dictom alii prins Teoisae in aea- 
tem, qoam sibi. Mdem* 

Ridicutmm^ Dooatna : « Vel boau- 
oem vcl dictom significaimiaL' si bo- 
mioem, tom aversoa od spectatorei 
dixerit Ooatbo ; sio aliter accipimas, 
tnm ad figoras «i#i|aMir i ai Ai adola» 
torom pertioebit, et satis comoMMie 
ezplicabitar. poslerios boc oomiaa 
teoeodnm arbitror. BmekrmM*, 

Nmny tfc.] Adolatorie. Famc* 



Ceterum Ime tmte mulime fmmU» imve- 
nisees, l%ram] Scilicct,si cogitasaes. 
jDoaoliis. 

ScENA II.] Haec qnoqoe Seoariil 
coostat. vs. l.e Mss« noetris ooas, nt 
edidimus. alter: oiidir* etao vscoa 
«mn m. miL Argentoratensis : aadirf 
vism snm aioda oscem mUitiM, vsa. S. et 
4. Argeot. elm pud ama» deJUHciMa ii- 
tae, Meorum uiius : ecce me ecqaid nst 
amae dejidiciaa kae, alter: (snperscr. 
hm) amaa defididna kac, vs. 6. omnes. 
Tbrasooi tribunnt baec yerba : «aami 
erffe ad ccnam. iila Gnathoai : fkid 
stasf vs. 9. dno : Jmm, va. 10. onuM^ 



TERENTII BUNUGH. ACT. III. SG. II. 1221 

ttt edidimiM. vs. 15. omnet : jMrpii2cr« eiig debet obliviaci qai dedit, memi- 

4tiM credo. et vs. 41. no» eomvemt. et nisse qiii accepit. Idem, 

▼•• 48. /k ui euret. V8. 51. nnus : ^iiuf 4 Dejidicina iatae] X>e, propter : nt 

wwUd dieere. alter : qM aliud vohn di' nt, propter fidicinam. £t vide non 

<e«r#, sine geminatione rw quid, Bob- |MiciIam, wdfidicinamy qnasi ab ama- 

^ms. tore dictam, et eo amatore, qni qnasi 

Audire voeem viaa eum modo miiiiia] memor sit artis, qua delectatnr : et 

Mie indueitur muUiplex conemraui diatir qnia puella sit smnla meretricis: 

mdUum peraonarum,-et iiumen viriuie et nam meretricum est fidicinam eise. 

cMUiito Poetof diacretarum, «1 eof\fuaio Idem, 

nuIUL ait faeta aermonia: aimul etiam Quamvenuaie/ quoddedUpriueipium 

•pr« ae cuique accomwMdaia nure reprte' adveniena] Bene reprehendit Parme- 

aeniaiur oratio. Donatns. no. nam in beneficiis debet oblivitci 

1 Audire vocem viaa aum modo tmlu qnl dedit, meminisse qoi acrepit. 
tia] Omnes sensns visa dicnntur, ab Est gravis ^ptnftia, Quam venuaie l 
eo quod est eertissimnm oculorum : Idem. 

ergo VMs AMt, sensi. ut Virgilins : 5 Plurimum meriio tuo] Facete me- 

^ ViiaBqne canes olulare per umbram, retrix amorem suc^m hon ad avarip- 

Adventante Dea.' Idem, tiatn retnlit, sed ad officium. £t 

Audire vocem viaa aum milii,] ZdfrnfAa eum de fidicina, inqoit, te amem 

blandimeati meretricii, ad congres- pmcipue merito tno. Alii sic re* 

•nm et coUoqninm. Beeelerua, spondere intelligunt, ut ipsa do fidici*- 

2 SMve mi Thraao] Quia secnm, na gratlas agat. nam eum ille dixerit, 
JfiZflts ; qnia apnd illum, TArofo. £st ^Bcquid nos amas?* illa respondit, 
qnasdam actio cnjos nomen honestnm * Plurimnm.* Quod autem de fidicina 
€St : sicnt orator, philosophus. est hac dixit ille, snbjecit baec,- Meriio 
qoaedam, cnjns nonien offensnm est, tuo. id est, qnonlam mereris, dando 
ftt miles, lanarins. Donatua. eam. Sed melios est, nt prseler 

S Meum Suavium] Tria sunt osco- nnnoi Meritum dixerit. quamquara 

landl genera, oaeuium scilicet, baaium, molti mttniis meriium intelligant. nt 

•t auavium, Oacula officiorom snnt : est illud Virgilii : ' Qnlque sni me- 

Baaia, pndieornm affectoum : Suama, mores alios fecere merendo :' id est, 

libidinnm vel amorum. Idem, gratos ftibi reddidere muBerando. 

Meum Suavium] Cum oscularetnr, Idem. 

dlxit. Idem. 6 Eamua ergo ad ecenam] Decnit 

Quid agUwr] Et hoc blandimenti parasitom de cflena etiam importune 

genns est post oscnlnm. sed dnri est admouere. cnm quadam iii^iau, vel- 

ct agrestis : infert enim, < Ecqoid nos nt magnse rei. Idem, 

amasi^ £t Ecquid, aliqnantulnmoe Eamua ergo ad cetnam] Parasito 

significat : et ideo illa plttrtmtim, re> Dooatus attribnit. Bceclerua. 

dtat. Cicero in Catilinam, ♦ Qnid est, Cmnam] Thraso exprobrans bene- 

Catilina? ecqnid attendis? ecquid ficium Thaidi, grates sibi et amorem 

imimadvertis hornm silentiom V Id, reddi postulal, Gnatho cmnam. supra 

Suavium, ife,] Pntant qnidam svo- act. ii* sc. 2. Famaifiua. 

«ittm hic non accipi pro osdi/o, sed Hetnalierum] Bene aUerum, quia 

iuavitaief nt Plauto Stich. act. v. sc. dno sunt. Donaiua. 

S. * Age mnlsa mea, snavitodo, sal- Hemallerum] Si hic reprehendator 

ta.' Fama6iMS. miles, al^^rttm dicium: si parasitoa, 

Eequid, ifc,] Ironia. Invenusta ao. aUerum hominem, Vult eniiu Parme- 

atqaa inept» ^alntatio. nam ia benefi» 00 et pftrasito esie versutiorf et df» 



1222 



NOTiB VARJORUM IN 



bet esse, cnm pejorii conditionis t it. 
Idem, 

HfM dUerum] AUerMm^ dod retpec- 
tive, sed absolnte. ac si dixisset, 
aliod dictnm, Tei aitenun itiiltMB. 
Idem, 

7 Ex homine kunc nthm dica»] Rec* 
te reprebendit Parroeoo dnof , qoo- 
rnm nnns beneficium Tbaidi ezpro- 
brat, alter pro beneficio coenam oa- 
tendit, tanquam ad eum correndnm 
•it: nam boc significat, Qiad ttoi? 
qoasi sit caosa properandi. Idem, 

Ex homine hmc ntUmn dieat] Hic 
qnoqne erravere praeclara ingeniay 
dum se scire omnia jnrant. Gallice 
et Comice diceres : lU te re»Membleni 
€omme pere etJUe. Sot maiMtref $at volet. 
Faber. 

Uhi rif t non moror] Ad Etunus ad 
eenutm, Ubi vio retolit : ad Qnid 
etas, Non moror, Donatus. 

8 Qnaji nnne exenm'] Mire, Nunc 
exeam, qnippe qni jamdndnm procnl 
tteterit. Idem, 

9 Iturane Thaii qnojnam e$] Ut ez- 
periatnr Thaidis animnm, fingit ne« 
•cire quo eat. Idan, 

Hemi ParmtMo] Vide deprehen- 
aam meretricem Telle blandimentis 
tatisfacere Pannenoni. Idem, 

Itmra ne Tkai» «puffiem et. ehem Par* 
menoj tfc,'] Donatnt in his aliqnot 
yersibos nibil expedit. Thais, ad 
Parmenonem accedentem qnodam- 
fliodo conversa propios, interroganti 
blande respondet, id est, more mere- 
tricio, gratolata ad?entom conspec* 
tnmqne, ' Ehem Parmeno bene fe- 
cisti,' sc. qnod advenisti. (qnae alias 
gratias agentiom formola, bic blan- 
ditiis serTit.) si enim panluliim ces- 
sasses, non reperisses me domi. hodie 
Uura, nam qnod roe Interrogas, itu- 
rane qoopiam sim, hoc qnidem die 
egrediar domo. Qoaecnm dlcitThais, 
et comitate aperta erga servnm riva- 
lis, animnm militis cnpidiorem voluit 
reddere ; et clancnlum vocabulo hodie 
Parmenool demonstrare, noo diu se 



enm milite fntnram, neqoe prtBtv 
promissum aliqnid factaram» Parme^ 
no, in dissimnlationem compotitM, 
iterum interrogat^ quo? itnra sc c% 
Thais, non ezandiente milite, (q# 
se taedio servi rivalis aliquantuhMP 
averterat,) quidf inqnit» interrogts, 
an hunc non vide$f qnem Dutn ocato* 
rnm demonstrat. ecqoid oblitos ec, 
qoid inter not de hoc actum si(^ 
Parmeno itidem conscieatia reiy hf 
miliarins, snbmiste tamen retpondet: 
rtdeo, et me teedet, nt ex affecta heri 
soi Pbsedriae loqoator. moz clariiv, 
nt qni audiri m milite hoc vellet: 
^ Ubi vts, dona adaont tibi a Plm- 
dria.' itaqoe miles copiens abdocere 
Thaidem a servo rivalit, donaqne ne 
traderentnr efficere, nrget Thaideai 
nt eat : ' qnid stamut ? cur non Iibds 
hinc ? ' et mone, et loci taedinm, obi 
servns rivalis adestet, cni Thais aos- 
cnltaret, verba praefernnt. hinc oect- 
tio Parmenooi oblata, non' tine oe* 
culta MfMUftiq, deprecandi militero, ae 
panxiUam rooram aegre ferret, dam 
dona Phaedriae traderentnr Thaidl 
qna iii re non tam voluntat militii, 
qoam prssentia qoaesita est, ntdo- 
norum praestantia,(poteratenimsQb- 
dito Eonocho sno satis confidere 
Parmeno,) hominem oreret. Betckr„ 

10 Bene /ectsit] Qnid bene fecit 
Parmeno ? An qoasi pertnrbata l«c 
loqnitur, etiaro de nihilo blandiei», 
ntpote meretrix et faceta ? An qood 
illoseritconvitio! Doiuitiu. 

Bene^^fedtti] L^go,facie^ Docti 
viderint. Versos est Triiueter. quam 
ob rem et eroeodatio certa est. Fa^cr. 

Hodie] DulciteradditumWte,qoa« 
ti cnm exceptione : quo se significat 
non perpetuo obsecnturam militi, et 
nt qnse promiserat, bidonm tantnoi 
abfutnrum Pb»driam. Donatug, 

Quid ? hunc non vide»] Si dixerit rai- 
litem, laedit praesentem ; ai aroicnm, 
laedit Parmenonem. Mire igitnr pro- 
nomen invenit, Idenu 

II Videof et me tetdeQ Opportime 



TBRBNTII BVNUCH. AOT. III. SC. II. 



1223 



^aTmeno fatetor odimn militis, nt re- 
4jindat ab eo amorem Thaidis. Idem^ 

fffH vt«, dona adsunt iiffi a Phadria'] 
Ntl potnit exitiosius militi contin- 
Ipere, quaro nt continuo rivalis mitte- 
ret mnnns, et posterior, et coram 
ipso. Idem, 

thna Bunt iibi a Phisdria'] Com iila 
snb pronomine celaverit nomen mili- 
tiff, ez arte Parmeno pronontiavit, A 
Phadria, Idem. ^ 

■ 12 QMtd 8tamu8] Quid ttamusf ad 
moram refertur. Idem. 

Quid atanuu] His yerbis milei in- 
•nlsns dolere se indicat. Idem. 

Qutd etamns] Rivalis servum con- 
•picere non instinet. Famabius, 

Cur nm imus hinc] Ubi servns ri- 
valis est Parmeno. Donatus, 

13 Paee quod fiat tua] Paee, aot 
gratia, ant yoluntate : et deest eum. 
et lic locutos est, quasi bellnm his 
▼erbis omnibns indixerit. Idem, 

Paee quodflat Itia, Dare huic qute vo- 
IwiiiM, eonvenire et eonloqui] Proprie : 
qoia poxy daHo^ deditiOf eonventiOf eol' 
Ibquimny militiae yerba sont, et inyi- 
dioae sic ait, qoasi per eom non ac- 
cipere liceat dona Tbaidem. £t sie 
pronontiandum, ot snbaodiator vel : 
Vt sit : vel dare, vel convenire, et col- 
loqoi : nt inter hostes solet. Sallos* 
tins : * Qne pacta in conventione 
noo praestitisseat.' £t alibi, ' Cujus 
ad verba volnntate, colloquio militi- 
bos promisso» corroptio facta paoco- 
rom, et exercitos Syll» datos est.' 
Idem, 

14 Dare huic qua vohimua] H«c 
feiBgola com invidia pronontianda 
innt. Idem, 

Convenire et eonloqui] Sic pronnn- 
ciandom est, ot qoasi dicat, liceat 
per te miles, qood etiam inter bostes, 
et in bello licet. Idem, 

15 Perpulchra credo dona] iXpuv^ta 
de iidocia polcbrae yirginis. Idem, 

Perpuicra credo dona^ haud noetrie 
stmt/ta] Lego c^nino, mtf, ut ironia 
continiietur ; qood et Faemo pla- 



cnisseyideo. Faber. 

Nostrie eimiUa] £t hie simtita, et 
horum nmiliay dicimus. Donatue, 

Haud noetria stmtita] Aut melios 
mihi videtnr, ut perseyeret eironia 
perparticnlam disjnnctivam. FdemuM, 

16 Re» tiidtca6tf] Scit £nnocbi no- 
men posse contemni : et ideo videri 
vult potius, qoam sperari monera 
soa, id est, Chaeream. Donaiue, 

Jubete istos foras extre^ quoe /vsst, 
ecius] Com iidacia et alto vulto pro- 
nuntiat : et festinat, ne occopet miles 
prius abire, qnam videat. £t est 
ordo, oeiuB exire, Idenu 

17 Proeede tu hue] Bene prpeede 
dixit, non accede, ant yeni : ot ap- 
pareat dignitas in incessu. £t cal- 
lide ab inferiore incipit munere, hoc 
est, a puella ad Chseream venturus. 
simol ot a vero mancipio incipiens, 
ad falsom sioe suspicioDe transiret. 
Idem, 

18 Ex ^thiopia est uaque hae] 
Qood Thais cupiebat. nam supra, 
' Nonne ubi dixti copere te ex iEthi- 
opia ancillolam.' Uaque additoni, ot 
longinqnitas monstraretor. et hoc est 
qood facit, ' Monos nostrom ornato 
verbis, quod poteris/ Idem, 

Ex Mthiopia eat uaque] Hic ostendit 
qnid sit ex iEthiopia, addendo uaque: 
ot ex longinqoitate dignitas moneris 
ponderetur. et quid erit jam criminis 
in colore, quando ipse dicere gloria- 
tnrundesit? ,£t mire ab inferiore 
ccepit, nt al6^uf doni faceret in 
Chaerea : et turpi praecedente leno- 
cinium comparat secuturo pnlchro. 
Uaque modo adverbiom de loco est : 
ut, SSicuIp prospexit abosque Pa- 
cbinno.' Idem, 

Ex JEihiopia eat] Supra act. i. sc. S. 
<Ubi mihi dixti cnpere te ex ^thio- 
pia ancillnlam.' FamabiMa. 

Uaque hac] Usque extendit e lon- 
ginquo raritatem moneris. Idem, 

Hic aunt trea minof] Callide muous* 
ad pretium revocavit, ut ad avaritiam 
conyerteret meretricein :. ne officio 



1224 



NOTi£ VARJOftUM IN 



doQantis et gratia leniretnr. et ideo 
non dixit, tribus niini» valet, sed, hic 
sunt trts wuJUB : quati jam veodenda 
sit. D<mMiut. 

19 Vix] Ant difficile significat, aut 
QOB : nt sit, tue k^c. Laciliiis : * Car- 
cer vix carcere dignus/ Idem, 

Uln tu €$y Dore] Tanquam qnae- 
rat eum, nt noroen indicet : quo 
andito magis dissimulet Chaeream« 
/d«m. 

Accedi huc] Vultu eo dicitnr, quo 
debuit dicere, et dicto »muiororo lae- 
siM, et confidentia destitutns, velut 
in eo duntaxat conspectu CbaBre» 
confidens. Jdem» 

Hem! Eunuchum iibi] Mire post- 
quam dixit, ' Eunnchum porro dixti 
veile te, Quia solae ntuntur his regi- 
ne ; repperi.' Idem, 

20 QiMim Uberali/acie'] Non narra- 
tive laudat, sed per interrogationem, 
quaB major fiducia est. Idem, 

Quam mtate iiUegra] Id est, qua 
floreat pnberes, ut Virgil. < Atque 
integer evi Ascanius.' Idewi, 

21 Ita wit Dl ament] Juravit ideoy 
Bt non amore Phaedriae, sed veritate 
cogl ad laudaBdum videatnr coram 
milite. Idem> 

Hanestui] Pololier. Virgilins, < £t 
la&toa octtlis affiariit honorea*' Idem. 

HemeMtue] Hic subdidit, qnod in 
anciUa praBtermisit, qnia ^tbiopissa 
bonesta dici non potuit. Idem, 

22 Numquid habee] Habee pro inve- 
nisti. Idem, 

Quod cantemnas] Plns est, cemtem- 
iMS,quam vitnperes : et deest, tti hoc: 
ut sit, nnmquid habes quod io boc 
contemnas? Idem. 

23 Tacent: aatis laudamt] Taoitur» 
nitas, confessionis genus est, praeser- 
tim contra adversarii interrogatio- 
nem. Ideo tacere hoc, vel qoasi lan- 
dis argnmentum est : quia snpra 
tacere vituperavit : ideo et ipse sic 
ait, * Qnid tn ais, Onatho ? numquid 
babes qnod contemnas ? Tacent : sa> 
tis Uadant.' £t, < Qoid tn, Thraso ?* 



qnia sopra contempferat pnettaai 
Idem. 

Tacentf Ifc.] Kiof 1i\m foiS^ AaXj, 
Aiii r0v ffimwfM wkgurrmwtfA a6ri|sX^y« 
Menander. Tacendo loqiu, nen iafi» 
ciando confiteri videris. Cic pro Ses« 
tio. Famabiui. 

Fac pericuUm m Uieri$f /ae tn pa- 
kettraf m mueick'] Si totBm atBgBla» 
riter diceret, esset ^^uMorl\cvror, Ut 
tera, palastra, mueica, DooBtus. 

Fac itericubm t» UleriSf tfc,] Pro 
servoquidem Chsrea bbbc dedBce* 
batur : Parmeuo tameo, aog«ndicaa- 
sa, et occnlte mconoBuas aervioBSf 
' Quae liberum acire apquum est ado« 
lescentem, sollertem dabo,' iBqaiti 
Nimirum et servi, utcarius vooirept, 
liberorum artibos erudiebantttry sicol 
lo€0 wapaXX^K^ perspicias licet apnd 
Horat. £p. ii. 2. De ipais studiii 
Plaut. Mostell. i. 2. et Baechid. in. 
S. Baclerue, 

IMeriSy ifc.] Ex LaconiGB, apvd 
Xenophontem, institntione, EMt ^ 
w4fiwovwtw §la ZiiaffMdKm^ fuBifwofUnm 
acflU ypdfHftMra, KaXtumrut^y «cai rit weim» 
wrpiKd. ServiutiqueOramraBticamet 
alias artes docebantur, qoo earifs 
venderentnr. Videatnr Aristotelcf 
1. VII. Polit. ubi addit et ypatput^i aee 
non Lucianns in Amoribus, et Hort* 
tios lib. 11. Epist. 2. l^onM^tMS. 

24 Qiitf It^fnim Seire eeqmm e^ 
Qnondam liberi pneri his artibos erorf 
diebantnr : et est figara ^XXM|n: 
deestenim, Htf. Donatos. 

25 SoUertem] Id est, disertoBif 
Utroro htee aoUertem. nt Horathit, 
* Docte sermones utriusqne lingoie.' 
An assnmendum est His extrinsecBS? 
Idem, 

SoUertem] Deest, His. Solers, quasi 
totus ex arte coosistens, ot iKst 
&pcr^, qiiod Latinis verbis, quasi so« 
lus in arte sit. Huic tB«r« cootra- 
rium. Nam soters quasi l^s itperii 
dictns. *'OXai' loium. ut l{ sexy et Sr m 
dicimns. Idem. 

26 £^0 iOum Ewmekmf si m$ ofm» 



TBRENTU QUNUQH. AGT- 111. SC. II. 1229 

^.] Ret €»t Bafitiosa; sed illvn a4- grtphins isoiiitratY «ervari ordinem 

jnirabiliter tractavit Baifiua, boni pa^ maDdatorpm Pbeedrise. Is enimpr»* 

iria bona proka : Qui VhabU htjf e» ceperat : ' Maniia nostnim ornat^ 

dnmtnitf Pour une JUk U fnnteroU» yerbis, qnod poteris.' id ikctiim est 

Faber. lMu;tenas a Parmenone. additum era^i 

Eg9 Uhm Eumuekum^ ri net «jmm, vel < £t istnm aemalnm> qnod poteris ab 

mftnifs] Hoc nt miiitare est, ita im- €A pellito.' igitur nunc ad conflandaQ» 

portniinm prssente Thaide : extra miUti apud Thaidem invidiam accin- 

4|iiaiiiy milea si saperet, nibil amato- gitnr. BmeUru», 

rie contemplari debnit. Sed et hoe Atquey 4*«.] £z obliqno invidiam 

accedit ad ejus odiuniy prasterqaam facit militi. damque domini sui mOf 

qsod jam in snspioione est amicas destiam pnetendit, odium iroportoni- 



qaod fidicinam magis diligat tatis conflat militi. FamabiuM. 
£t boc mire, quod nemo prtor £0- 28<SfHacai»aexcIt(dti;e^m»s]NihiIpo« 

WMAnm ease C^ream, qaam Miles, tait dici invidiosius. Non enim dixit 

eredidit: adeo stultus etiaro nomine Phsdriamy sed ceteroty quasi futnrl 

ipso appellavit Sed statim stulte amatores fuissent, nisl metueretur 

M ilea, primo quidem convitium ipst exemplum Phsedriae. DonatuM. 
JSnmiciio fiicit; in quo potest jam 80 Ne^ puguas «arra(] Descrip- 

J«dere amicam. deinde attestatnr tio militis, tantum excepto nomine. 

hmc dielo paichritudinem hnjus mu- Idenu 

neris. Qoid 4gitnr proficit ? Satis ^e^iie eicatriees] Insigne fceditatis. 

niitem jocolare est, si cogites Cbae* Nam apud meretricero quid aliud ci- 

r«am esse, qai haec de se audiat, et catrices valent ? Naro cicatrices etsi 

tneere cogatnr. Denatue. SMaper gloriossB sint, non tainen 

Vel MebrUui] Honesta ''EXAfiifnf, etiam apod meretrices, quibus post 

propter mnlieris preesentiam. ut Vir- precium forma placet. ut Saliastiiif 

gilins, ' Novimqs et qni te.' £t ipse qnoque fatetnr^ ' Haic stint virtotis 

in Hcantont. ' Qni se videate ami- iasignia: dehoncstamentotamenease 

cam patiatnr snam.' Hoe tamen corpori, maxime laBtabatur.' Jdem» 



coactns a Parmenone dicit, SO Neque tUn obetat] Qui a te r^ 

qaia reprehensns est tacuisse. Idem, pellat amatores tuos. liem. 

Ego Ulum EumMchum e% o|nu st<, ^rc.] Quod quidam faeifi Qnidam reete, 

Hoc genns ikktii^Sy snppressio sci* nam et figuratum et aptnm sententias 

licet, pndori servit. ob prassentiam est, et contemptnm indicat hoo ver- 

imiiieriB, at opinantur interpretes. bnm. Idem^ 

Mibi nibil rectins videtur fieri posse, SI Ubi moleeium non m<] Ad supe> 

^aan si pntemus, Militem ad solnm Hora retnlit, quod nnnc dicit : seir 

Onathonem suum, snbmissias nee licet ad ' Non sibi soli postolat te 

attdientibns eeteris, inter orationem vivere, et sua causa excludi ceteros ^ 

Parmcnonis hoc dicere. Bceeierus. neque pugnas narrat,' &c. * Ubi mo^ 

Ego ittumi ^c.] ''CXXffi^ts honesta ia lestum non erit, ubi tn voles.' ad 

re inhonesta. Famabiue» ' Neqne tibi obstat:' 'Ubi tempas 

97 Atque kae qm mUit] Id est, tibi erit' £t mire occnpat anirouqi 

tanta mnnera. hoc eniro hac signifi- mcretricis eum illam hojus impnlsa 

cat. DoMaltis. inducit facere, quidqnid dure fecit 

Noneibieolipoetulat] Hoc est 'Is- excludendo Phaedriam. Hic igitar 

tam aemulnm, qnod potes, ab ipsa qui scit praecepta de beneficiis assti- 

pellito.' Idem» mafdis, intelligit oratorie in utram- 

Atque hae ^ai mkriitf ifc.] Bene £a- qve pertem dict« omnia. Idm^ 



122G NOTiE VARIORUM IN 

Venm ubi moUdum] Utmiii tibi tentim Talt, Uliim boBUBem lerfU 

nolestiim, an aliis ? sed aliis, qaia etiam esse peiorem : qaim et semo, 

illatonis est. Idem, bomo. at ia Pbormioiiey ' Serram bo- 

Ubi melethum mm erii, mbi tu voUi, mioem canaam orare legea noa h- 

uH tempus tibi erit] Prcterqaam, iiant.' IdeuL 

quod officii comitatem bec verba Infru in/imme mmn» pvlo] OTid. t. 

exprimunt, insoper ingeninro mere- Triit. y. Eleg. 8. 5 Noo odeo cecidi, 

tricnro et acciunos, quibns aman- qnamvis abjectns, nt Infra Te qoo- 

tium capiditatem dom diffemntf in- que sim, inferios qno niliU esie po* 

cendonl, spectare videntnr. posiis test.' FumabiuM, 

describere verbis Planti in Milite ii. S7 Qui kuie auimwm uMteutmi n- 

2. 96. &c. * Treccntae poMunt caasa duxerie'] Proprie : nam aiumas inia- 

Golligi : Non domi est, abiit ambula- citar adversnm objectas difficaltatci. 

tam: dorroit, omatur, lavat, Pran- i>oiiatiij. 

det, potat, occopata est, operse non 38 E Jtamma te peteru eihum ptme 

est, non potest. Quantom vis pro- ar6tiror] Unde sine daoiDo ant mals 

lationom.' Beecleru». oibil potest aaferri. Jj^cm. 

Sa Ubi tempuM tibi erit] Non ama- E JUtmma} Hoc intelligity non cx 

tori. Et ubi tu voles : non ut nunc foco, sed ez roedio igni, yel inceodio 

in Milite pateris. Donatus. flammse. Nam antiqnom verbnm est, 

Uhi tempuM tibi eritf eat habet^ ei * Petere cibnm e flamma.' mordctqae 

ium redpitwr] His dictis et Militero ntraroque simnl. ut nescioa qnem pe- 

repulit ab animo Meretricis, ct com- jos vitoperaverit, hiyasne fameniy aa 

mendavit Adolescentem : et perfecit iUius immanitatemy vel voraginem. 

ne injuria videatur apud Thaidem, £t simul vide convitiom redditBB, 

qaod sponte snsceperit Pbaedriam. nnde conjectnm est : id est, de paa- 

Idem, pertate et egestate. Ideuu 

ftS Apparet tervum hune eese domun E flamma, tfc.] Epolas pro infiBrib 

pauperis] Tristiores enim sont servi in. rogum coojicere morts erat; ex- 

paapernm, et ob boc ipsum oequio- tremse autem mendicitmtia et impa- 

f es. et hoc melios erat : qoamvis illud dentiae habebatur inde cibun petere. 

aliter Parasitns ezpooat. Idem, Lacilins apod Noninm In Marcel. 

l>omtfu pauperis miserique] Bene * Mordicns petere aumm ex flanuDs 

additum miseri: quia noo continno expediat, e cceno cibom.' et CatoUns: 

paoper etiam miser est. Idem, ' Uxor Meneniy sspe qaam in sepal- 

S4 Nam hercle nemo posset] Seconr cretis Vidistis ipso rapere de rofs 

dom illoii, Aitf aio, approbat parasi- ccenam,' &c, hoc factitasse scorras, 

ine quod Miles dixit. £t est ordo, meminit Plntarchus, fittpoKaxowf td 

Nam hercle satis scio, nemo posset wXay^iMfovyivoi, Famabiua» 

hunc perpeti, qui haberet qui para- 39 Jamne umu] Odium PamieDO- 

ret aliiim servom. Idem, nis, et stomachum militis istaindicit 

iVam Aerci^ n«ma possr^] Aliam can- festinatio. et Jamt increpatio mora 

sam subtiliorem assignat Parasitus, est. Donatus. 

qnam quam dixerat Miles. Idem. Jamne imus] Iteram nrget Tliai- 

85 Qttt haberet qui pararet] Prius dem mUes ad enndum. cumqoe iUi 
Quif pronomen : sequens adverbium aliquid morae interponeret, non sioe 
OAt. Idem. offensione, et futnrs litis augurio, 

86 Quem ego esse puio i^fra omnis ego hinc abeo, inquit : tu istanc oppe- 
iujimos kondnes] Maltum dixit, ^ra rtre. cui dicto parasitus^soo more su* 
injimos omnis homittes» nam hac sen- timratiojDemadulatoriesul^icit: qpa- 



TBRENTII BUNUCH. ACT. III. SC. III. 



mr 



•i non deceret imperatorem nna cnm 
imica in via ire. Bceclerus. 

40 Pt>it huc continuo exeo] Legitor 
«ft postea, et post, ut sit post pro postea* 
AnORXlTlHDE* quomoido pro postre- 
mopost. Donatns. 

Postea eoniinuo exeo"] Liber Bem- 
HnaSy poH* sed et Donatos ita etiam 
itfl aiffirmat. snatentatnr antem ver- 
ttis non faciendo synaloepham in, con- 
ikmo exeo. Faernus. 

41 Ego hinc abeo'] Conseqnens erat 
ttt offenderetnr miles, taro diligenter 
riYalia mnnns snscipiente meretrice. 

42 Unaire eum amica imperatorem 
m. vta] Vide vpnapatrtcw^y futu raB li- 
tia inter Thaidem et militem. Idem, 

Cumamicd] Mirifice amicam dixit, 
lUln meretricem. Idemi 

imperatorem in via] Congme in mi- 
lilem : qua»i ipse ait, snb quo est. et 
hie aervat Parmeno, qnod sibi man- 
datlim esty * £t istum semulum, quod 
poterisy ab ea pellito.' £t bene mu- 
tat Bomina, hinc ad honorem*, hinc ad 
invidiam. Hanc, non Meretricem, 
•ed-Amicam dixit : hnnc, non Mili- 
tem, sed Imperatorem. Idem. 

' Una cum, ^c.] Sooptice, meretri- 
Mn dDitcam, militem ImperaJtorem ag- 
ttDminat. FamofrtiM. 

'<% Qnd tibi egomulta dtcam] Non 
lullniit alind miles stultus : et redit 
ad illa quse supra dixit, ' Doroini 
^taperis miseriqne.' Donatua. 

' JDomtiti simiHe es] Ineptus jocns, in 
qno servus injuriae vice domino com- 
paratur. Idem, 

Dmini nmiUs es] Redit ad illud 
qnod roodo dixerat : ' Apparet ser* 
y/nm hunc esse doniinl pauperis mise- 
lUqne.' Famabius, 

• 44 Quid rides] £t hoc eo vultu di- 
liitnr, qnasi sibi conscius sit miies fa- 
cete dicti convitii. nam non quod 
avgciat causam risus, eo interrogat 
quid riserit : sed ideo, ut denuo lau- 
4otnr. Donatu^, 

. 46 Et UM de Rhodio dictm} Uoc 

4 



est illnd, ' £ornm ingenia admiror 
simul.' £t hnic, nt apparet, fit ami- 
cior : ideo facilius ab amica, qnam a 
parasito separabitur. Idem, 

46 Abi prtEt curre, ut nnt domi pa^ 
rata omnia] Non dixit qutg : quia in- 
telligitnr. Idem, 

Abiy prteeurre] Alii, a^ praycwtre, 
Melins. Faber, 

Domi ut sintparata omata] "EAXcn^i; 
ilSIMi, in qua plns vnltu significatuTy 
qnam verbis. Donatus, 

47 Fiat] Faciam* vel Jietf diceret 
servus : Uber vero, fiat : tanquam et 
ipse jubeat sibi. Idem, 

48 Si Chremes hucforte ad me wne^ 
rit] OiKovoida ad lilem fntnram, et 
exitum fabulae. £t hoc non andit 
miles : nam si audiret, nimis irasce- 
retnr. Idem, 

60 Ad me addudto] Modo uH tum 
significat. Idem, 

61 QMtd? ^td aittid volui dioere] 
Pto, quid aiiud? hinc est illud Cice- 
ronis, ' Qnem, quemnam ? recte ad« 
mones ; Polycletum esse dicebant.' 
Idem, 

62 CurateiatamdUigenter Ftr^riaim] 
Hsec res esty qn» faciet Virgioem 
claudi, in lectnlo collocari, et obdor- 
iliire. Idem, 

Curate istam diUgenter Virgrneml 
Ridiculum, quum contra eventnrnm 
sit. Idem, 

63 Voeme sequimini] Km^ irp6<rmta 
tunt puellae, quae sequnntnr. Idem, 

Vo8 me aequimini] Pneliae pedisse- 
quae, qnas ^vKipia vocat Lucianna in 
Lexiphane. Fania6tifs. 

ScENJt III.] £t haec Senariis eon- 
stat scena. vs. 3. Mss. nostri omnet : 
ita me astute ab ea video lab. vs. 4. 
dno : ad eese. orones : aecereier dommn, 
vs. 6. dno : quid tibi cum ea? vs. 7. 
dno : feciese se.. vs. 16. omnes : et ^ie 
cum e, vs. 18« rb si omittunt. vs. 24. 
nnus : ^uts hem hic est ? alter : quis kU 
eit? Argentoratensis : ecquis hic eet, 
prima manu. vs» 27. nnus : ut ewre$re' 
dxre, ▼&• 30. unus : ma(am. i» rem &m|€ 



1228 NOTiE VARIORUM IN 

€6i. alter ; malam ts cruetm Jbtac M. gis agendaiii tanc pulabat, cum ren 

ArKentor. maiam in rem himc ibiif pri- divinam fecittet ? Idem, 

ma mano. vt. S2. omnes : deduc, Bce- Rem divinam, tfc^'] Veterea Dihilig- 

clerus. frediebantar teriun, qain Diia priii 

1 Pro/ecio qiumio magit w^gi$que aacra feciisent. FmrmabimM. 

eogito] H»c persona apud Menan- 9 Dolo malo haefieri oatiiia] Mm 

drum adolescentis rustici est, et in- a Ivdendo dictus, id eat* a dolando, 

consequens oratio est. Sed concedi- id est, minaendo. nnm et 5d^«f OrKce 

tur secum loquentibns miilta trans- IvAio diciinr, et dafanet, telaqnvdaai 

cenderc, qnas taciti intellinunt : est bellica, et dolare fabri, lignnm est as- 

enim integrnm hoc modo, Profecto cia csdere. Qaod autem eddidit 

qnanto magis mairisqne cogito, nimi* malo, aut hfxtSff^ est, qvia aic ia 

ruro intelliffo vel invenlo, quod dabit dnodecim tabnlis « veteribM acripp 

faa^c Thai:» mihi magnnm malum. Po- tnm est, aut MBm» doU eat perpc- 

te»t autem aimtraM et pro coniirma- tuum : ant diastole est, qnia eat bo- 

tione accipi, nt niliil desit : ut sit ni- niis, quo a medentibos falli »grM, 

mirMJn, sine dubio, pro certo. Douat, non tamen deeipi, Lncretivs Poeta 

Pro/ecio, 4^.] '^Bos rnstici, severi, testatur initio lib. iv. ileaaliia. 

frugi, Nuipicibsi, et blanditias aver- Dolo Mola, ifcJ] Dolna maloa eit, 

santis. Famabius. cnm aliud agitury aliud aimnlatar. 

% Nimirum dahii kme Thaie mihi Cic. Offic. I. iii. et Topic« Erateti- 

magnitM uialam] SoWe atattnoa, et am dolme hotuu adveraaa boatem ic. 

fuCf non est mirum, et stattm conse- vel latronem. Farnairim. 

qnena erit per iurMrrnt tota senten- Accumbere aiectun] Jfecns» peoet 

tia, qnasi dixerit, non est mirnm: et me significat. Daumtms* 

subdistinctione interposita mox intn- 10 Mihi acae darc] Non poteat va» 

lerit, dabit hac Thait mihi magnum gia significari profuaa petulaatia. U. 

mmlum. Nam Ni ne significat : et Seramuem qumrere] Senmmem fm' 

Ne noB. Ni pro ne : Virgiiins, * Leti riatat, qaaado non aolun quod dica^ 

discrimine panro Ni teneant.' Ne mua qnvrimna, vemm etiaiB qaovo* 

pro non : Plantus, * Ne vult/ inqnit, do aiter nobia reapoadeat ct obloqaa» 

pro non vnlt. I>Mtaftia. tnr : pnta cum deficieatibns aerat* 

iVtattrtna dabii hac Tkais wuhi umg' cinandi cauaia, ' quota ait hora,' et, 

atoa atafaai] His verbis intelligitnr se * satis recte qnia valnerit*' perooata» 

aeniire panUtim labi in amorem me- mur. /dcas. 

retricis, qnamvis invitum, et adhnc 11 Ume evmMk] Tanqnaai iapadfla* 

retinentem mentem. /drat. ter contenderit ad Imac inqaiaitio- 

S Rogei fntt quid iibi caai iUa] Pri- oem. Idem, 

na intnlit, qnam interrogavit. /dm. Qaoai yridem pater wmki ei 

Ragei f«ts, faid tiki cum iUa] 8i dis- m ar tai etaemi] Hoe propter 

tingttitor oratio eo modo quo edidi. puellte inqnisitum est idmm, 

mua, noB opaa arit ad daram illam et Qaam jnrtdrat paiar wmki at 

intolerabikm wf 4i> i rir confugerey a tar tai ] Htec ex argaaaeBto ^OKiit 

qnsB Donanllia plaeuit. BaeleruB* Thaia. cnjns cooailiiuB doaa igMrat 

^ Viihi maatnai] Mamerem modo, Chremes, merae garmlitmtia eaae oai* 

non dormirem, aed remaaerem signi* oia exiatimat. qni error diligcntlsaiau 

ficat. Domaime, siupiciooetractatas.leporialiabetaaa 

T Ei rem seriam weUe agtre wucum] parum. Betderwk 

Mlicei, qu« noa poaset annc agi, Cbi frigei, ifc.] Ubi re ant verbii 

opeiettir. Aareaa aeriam ma- dcstitata, qaaai cmn iiikil baharrt 



TBRBNTII BUNUCH. ACT. III. SC. III. 1229 

^od dtceret. Farkahim8> januam personare. fdem, 

12 Jamdm] Jam olim. DonaUu. S5 Ego sum Chremet] Vide qnan- 

13 Rus Sunii ecquod kabeam'] Libri tnm distet, ac yarU sit hnjus mstici- 
•tttiqnl fere omnes, et quod haberem: tas, Kgo sum Chremea: a faceta Me- 
^od magis conRequens et preceden- retricis disciplina. Idem, 

Uhn» et seqnentlbus verbis est. Fa- O eapihdum lepidiasimum'] Nam ms- 



ticnm esse statim magis apparebit, 

SunU, epc,] I^omontoHi Attic». sn- nbi dixerit, Rus eo : et tttouofHaimru 

ffa act. 1. sc. 2. FamaMMtf. ^ tlomcMn. Idem. 

• iBt ipMm Umge a mari] Hoc ideo 96 Dieo ego mihiinsidiaefieri] Blao* 

neretrix inqnisivit, nt sciret, ntrnm dimentum rusticns insidias pntat. 14. 

irtpina pnedonibns fuisset: qnippe ~ Dico ego,9^€.] Blandimenta rasti- 

aclfiiediterranenm locnm, qni acces- cns insidias sibi stractas snspicatur. 

ilia esse potuit Firatis. Sed tamen Mcnander r^c ria ywoTkas MUnu 

Bon abiiorret a snspicione hujus me- fidXiffru Se? *Orar irtpiT\drrmn roa 

ffttrlda, qnod et scire yellet cnjns XF'!^'^^' ^^7^^* Famabiuo. 

pMCii fimdam faabeat Chremes : hoc S7 Rus eo] Pro potiore negotio^ 

c«t, quam amcenum, yel qnam mari- ras posnit. et major negatio cst, qnam 

(tainii. Douatus* al diceret, * Non hac venio.' Danat» 

14 Sperai ee a me avettere] Bono Rus e#. non possum inqumn. nihU 

aitia est yerbo affellere, tanqnam a minus. maiam in rem hinc atfis] Vide, 

pertinaciter retinente. /dem. nt omnia rusticae ferociae apta fecit. 

16 Quid habuisset, eum perit] Cum, cnjns irapacicffv^ jam erat in illo : * aut 
pro qnando : ant cnm periret. Idem. dicat quod vnit, ant molesta ne sit 

17 HtBC cur qutrritet] In gestn ae >on bercie veniam tertio.' Bcederus. 
ynAtn id quod restat ostenditur. Nam 28 Non possum, iuquam] Plns eat, 
de^t, nescio. Idem. qnam noh, Donatns. 

19 Hauc se intendit esse] Proprie 29 Dum redeai ipsa] Ipsa, vei do- 

iMiendere, est crimen in adycrsarium nina» ▼«! ipsa dc qna agitur. Idm. 

jAcere. Idem. NihU minus] Deest/aciam. Idero. 

^ Annos nata est sexdecim] Tot an« SO Malam rem / hint ibis] Hoc ad- 

Uf oominaverat ex conjectura Chae* rerbialiter dixit : quemadmodnm dl« 

r^il. 3. 26. Beeelerus. cimns, ' Domnm ibis.' £t apparet il- 

*$! Mtio^tscula est] Diminntive dixit, Inm manu tactum esse, qui sic iras- 

lit ostenderet utramque esse primse- citnr, quia dixit Pythias, < Cur, mi 

Tam. Donatus. Chremes ?' qnasi dicat, Cur mens eic 

22 Misit porro orare] Porro, pro indignatus est adoiescens? nam ab 

postea. Tdem, eo qnod est mevs, vocativns mt facit. 

Ut venirem serio] Utrnm, nt venl- Idem. 

tein serio, an orare serio P Idem. Sl Amabo, ut iUuc tromseas ubi tite 

'2S Aut dicat quid vult] Pro quid est] Vide non esse otiosnm, qnod om- 

vdit. In Hecyra, ' Ac vide quam nia praetenta snnt potius, quam res 

Immerito aegritudo haec oritur mihi importnna fieret, nt ad Militis do* 

ai>8 te Sostrata.' Idem. mnm Chremes dednceretnr. aeqne 

Aut molestane siet] Ant hoc mora- enim hoc conveniebat personae Bae- 

liter, (namcni hocimperat?) antcum chiali: qnoniam ant infacetnm, et 

q«o hoc agit. Idem, praeter osum, ant importnnnm : Ideo 

24 Heus, heus, hie quis est] Haec lioc ipsnm Doriae prapcepit. Idem, 

•eparatim pronuntianda snnt, nam Ut iUuc transeas ubi iUa est] Ut bre- 

tpparet inter haec verba pnlsatam tem yiamdemonstrarety noneas,sed 



1230 NOTi£ VARIORUM IH 

tranteas, dixit. Jdem, Piraeum, seque defenilit qaod sctif- 

Amabo] Interjectio est amautis : serat ad Piraea, doo Piraewm, et 

sic verbnm sonat. Idem, qaod Prsposidonem addidisset.' Mfi 

ScENA IV.] Octonarii sunt cata- enim hoc/ ioqnit, ' ot oppido pn» 

lectici. vs. 3. omnes : locu» intentuM, posni, sed ut loco/ Erat aaten Pi> 

tempus canatit* vs. 8. unns : quid hoc raenm porlos et oppidoin 40. ab orfce 

hommis est quid kic omahts est, alter : stadiis. Famabius. 
quii hominis ? quikic omatus est f Ar* 2 Ut de sywtboUs essemus'] PliitM 

gentor. quid hominis hoc est f quid hoe in Menaecbmis, ' Minore nanqiiai 

or$uUi est ? vs. 10. duo : sciscitarier, fui dispendio/ Sed melins 



BcBclerus. prodncta e litera. Donolaff. 

Heri aliquot adolescen^U coimus in SymboUs'] Vide Andriam, act i> 



Pireso'] In hoc proloquio insmuaiio per» sc. 1. ' Symbolam dedit.' 

soniB ^us estj cui narraharus est Cha' Essemus] Commestarenar. Mnjs* 

rea, quct a se post scenam facta sunt, /SoX^s dciryciv. Eustat. Jddai. 

Fit autem hoc populi causa, ut spectator Ei rei] Ut esset ipopun^s, onfms» 

mBribms aeeipiat^ quod subjicers oculis triapxbs, fiaatX^, b^aXjths, (hXupji^, 

Poeia non potuit, Donatns. convivii curator, arbiter. Idewu 

1 Heri aliquot adolescentult] Beoo S Prafedmus] Id esty avparooiapxi' 

inventa persona est, cui narret Cbae- feclmBS. Idewu 
rea, ne unus din loquatur : nt apud Dati annuU] Nihil laterim de seof. 



Meoandrnm. Idem, to. apparet enim epbeboo eaae. Umu 

Heri aUquot adoUseentuU coiimus in J>^ti annulX] Ivti^K^w rbv Saieri^ 

Ptraeo] Id qnisque dicet quod lubn- S^Wor, Laclanos, arrhae Inco. Fir- 

erit ; ipse vel invitis omnibns dicam ao6tiis. 

•cribendum esse, Pircteo, Erit syni- hocus^ ifc.] Conviviuni constat ei 

lesis in fine. Cetera nugae sunt. A- rebns qnatuor, si belli homancoli coV 

liud est convenire seu coire in fomm, lecti snnt, si lectus locas, si tenipM 

alind in foro. Conveninnt in forum, lectom, si apparatns non neglectas, 

qni eatra forum snnt. Conveninnt in &c. Varro apnd Agellium lib. xni. 

foro, qui, com jam in foro sint, circn- c. 11. et Horat. lib. i. Epitt. 8. Id, 

Inm aut coronam faciunt in ipso foro. 4 Prateriii tempus] Quia tenipaf 

Faber, constitutnm est. DomUus, 

Cmjiiiis] Cotim», con8en8imas,ac pe- Qico ta loco] Quia locus conatitntBS 

pigimus : ne sit solcecismus. Donat, est. Idewt, 

/« Pirao] Pro, io Pirseum. Idem, 6 Homo ipse] Qnia Chaeream ei rei 

HeriaU^otadolescentuUcoimMS,t^.] prsfecimns. Idews, 

Respexit ad i|Oos adolescentum ^iX^ 6 Ceteri dedere] Cefm, exceptis me 

^cXor Kol ^i\haipo¥, illornm enim est, atque illo. Idem, 

Xaipco' rj <n;{$y. Hunc locnm addu- 7 Qatsiia» hinc a Tkaide^ Caata 

cit Cicero £p. ad Attic. yii. S. lan- tciscitandi est admiratio de habita 

dans Terentium tanqiiam optimum commutato, et vix agnitns Chsrea. 

Latinitatit auctorem, in qnapttione Idewu 

Graiumalicay qaam Atticut moverat. 8 Is est^ an aoa estf tpmu eat] Vide 

De Ciceronis hac ditpotatione non an potuerit meretricem ignotaai boc 

(Baradite qnidem, sed intemperantit- habitu atqne omatn fallere, qai ah 

|lMe more too ditterit Scioppiut io Antiphone vix agnoacitnr. Idemu 

Faradoxit literariit Ep. S. Baderus, Qind hoc homxms] Vide an loogaai 

' CMaiMt ta Pircro] Cicero ad Atti- narratiooem poasit andire, qni noo- 

Cim 1« >ii. Epitt. S. legit, cotMM» in dum amico narrat, et jan afiectai 



TBRBNT|I BUNUOH. AGT. III. SO. Y. 



1231 



•pendet. /dm. 

«< Qictif hoc homhtts] Qnod a Thaide 
^iq^hebas exit. Idem, 

Qm hie arnaiua esl'\ Qnia EnDnchi 
veate indntns eftt. Idem, 
."9 Quid iUudmaUeU] Qnod timidns 
ligreditnr. Idem. 

Qntd iathuc maii] Verti debet : Qui 
HMe est'Ce-Ut? Sic alibi,<Quid ma- 
lnm/ &c. Baifius, eleganter : Que dta- 
kUeti<e ?je m*en Howney Et ne m^enpuis 
iPfp itomuT^ Ny ne efouroy qu*en dm- 
fMT. Faber. 

10 Quid sit teiscitari] Sciscitarifeit 
oecidta magis et secretiora rimari, ac 
yolle cognoscere. nt, ' Sospensi Eury- 
philaro tcitatnm oracnla Phcebi Mit- 
timos.' Donatus, 

.- Sc&NA T. Satnra est scena» lanbi- 
cis et Trochaicis CatalCcticis et Aca- 
til»ctfaig conitans ; varietate metri 
fl# animi motns in Chserea congrnen- 
te« ▼». S. omnes : nunc est tempus jtro- 
^fttfo. Teliqoa in hoc et seq. Tersu eo 
ordincy at edidimus. nimium enim 
silH permisemnt nonnnlli in commu* 
tnndia omnibns. vs. 5. omnes: sed 
meminem hic curiosttm, ^c. vs. 11« dno : 
fomif ne satis est vs. 14. duo : ut au- 
Jicf isfMc. vs. 15. omnes: nempe ui 
apkutr Thaid^. vs. 18. omnes : cum 
wse ipsum n, vs. 19. dno : tn hanc com- 
malus sum, dno : iUam scio si mderis. 
va. 2S. omnes : taeitus sis, ciHus au- 
dUs, vs. 26. dno : et viderem, vs. 28. 
ooines : adduxit, vs. 47. dno : et rai- 
faiiiim &iitc/actto. vs. 66. omnes : quid 
teMf Ch. quid tumfai, 

Ab ioitio hujns scenae describitur 
exemplnm kBtitus gesiientisy in qua 
est Umtas; sicnt notat Cicero iii. 
Tnacnl. IS. cni etiam dicitnr tttanw 
«kcrttas, qnando homo alacritate futUi 
geatiens deliqoescit. (iy. Tnsc. 16. et 
17.) * Hsec Isetitia qnam tnrpls sit, sa- 
tis-est diligenter attendentem penitns 
vldere. et nt tnrpes sunt, qni efferunt 
se laetitia tum, cum frunntnr veneris 
Yohiptatibns ; sic flagitiosi, qni eas 
inflammatoanimoconcnpiscunt.' quod 



iterum verbisCiceronis dicendoin pn- 
tavi IV. Tuscni. 32. Baclems, 

Num quis hic est ? nemo esi] In hat 
seena, verba gesfum mdtumque indicani 
exeuntU: cui obvia persona of^jiciiurp 
sed a^us occasione spectaioribus gesta 
narrabuntw, Donatus. 

1 Numquis hic est? nemo est, Num- 
quis hinc me sequitur] Duo metuit, ne 
qnis obvins comprehensor occnrrat : 
et ne qnis sui persecntor existat. 
Idem, 

Nemo homo est] Quamvis per ncnia, 
homo iotelligatnr, tamen addidit ho» 
mo, ut veteres solent, t^ ipxaXfrp/^^ 
Idem, 

Homo esi] PleonasBoa. CleerOy 
*Neamlionio/ ii. de Natur. Deor. 
' Nemo nec homo, nee Deos/ 1. 1. do 
Nat. Deor. Famabius, 

2 Jamne erumpere hoc lieei mihi 
g^oicdtfim] Erumpere, quasi activom 
verbum posuit, pro nentrali : nt sit, 
Licetne mihi erumpere hoc gandiniu ? 
Aut erumpere quasi exire. Mihi, plro 
a me. Donatus, 

. Erumpere]. Utrnrane, erumpere, pro 
emittere posuit ? An erumpere pro ex- 
elamare ? nt erumpere'. vocem dicitnr, 
qni exclamat. nam, Pro Juppiter dic* 
tnms est. Idem, 

Erumpere, l^c,] Cic. Epist. S. lib. 
XYi. ad Attic. * Ne in me stomaclmm 
ernmpant, cum tibi sint irati.' FoT' 
nabius, 

8 Nunc esi prqfecto] Ordo et sensns 
hic est, Nunc est profecto tempns, 
cnm perpeti me possnm interiSci. 
Hoc autem cnr ipse dixerit, statim 
snbjicit causam. Donaius, 

Cumperpeti mepossum] Animadve»- 
tendum est, qnod si ctim conjnncte 
legeris» quando significat : si separa/. 
tim, diim significat. Idem* 

Nune esi profecto] Fignrate, ac con- 
jnncte lege sine disjnnctione. Idem. 

4 Contaminet viia agriiudine oit^iia} 
Mire vits crimen ostendit : velnt ip- 
sa sit campns, possessioque fortima 
instabilis variorum. Idem, 



123-i 



MOTJE VARIORCIf Ilf 



ratus ad inteatkMieni fatane Bamtio- 
■U dicitar. /rfrM. 

relioqaiBos ita eue m Kbro Bewbi- 
•o : ne qois oiiqoam rerocet io dobi- 
om. FaiintmM, 

6 Qm me oefoolBr] Id copit goo- 
leDs, qood triftitMit molettoai etf. 
■aoi cootraMeiiedc-oiasgrovator Bor- 
rare qiue dolet. Dtmatm*. 

OUwndtt'] Odiose iostet ac repo- 
Iflt, raolestiis et odiotot sit. liewu 

EmecH] Et fo prfn^ qoaai flrieei. 
loeBi. 

7 Q«u/ g-ft/ioi] Deestfiurmtf: ot 
ait, roeitando obtoodat ct coecet, 
qovreos qnid gestiam. Gttiin, est 
■M>to corporift noBstrmre qoid ttatias. 
Coostat antem, a pecodibos ad bomi- 
aet e»se tnuulatom. /daH. 

Qirid ^^sfaoM] Ge$iire proprie etty 
aentoiii corporit getto iodicare : qood 
Mfit brototvm ett animalioni. Vir- 
gilios, * Ec ttodio iacaacom ndea» 
gestfre larandL' /dm. 

Amt fotd Utim fiM] Propter qnid. 
Ueau 

. Quidgeetiamf qwiii^tmtim'] Hinc 
aomsit Cicero appellatiooem ' l«ti- 
tic gestientit/ qoa delectator. Bc- 



ol«o uiio, pro, cjns grml 


llHim 


loiv^av* 


Nam ol ffo aamt Tcrei 


itino pro <jbi 


pooere : ot in Aodriay * 


Hmc] 


primM 


aoioMdvertenda ab eo uiynria 


eft'U 


est, rjos iojorio. Ibarra 


•tcaii 


^y ^ 


ett mereri fratiani. Pintat : 


«Uet 


tamea M>lidam et grami 


lcms< 


mliaB.' 


M^em» 






Abee,9fe,] OfmtiaM 


hoBeoyoid^ 


merebor. FmwMm. 






10 QmUteei foiri iic gcaCia] 


Faede 


repetlt ▼erbn cyoi ialflv 


nogooi 


iflli,at 


tciat se jampridem csa 


e praceatc». 



Geirioa^ ^P^.] Gettireett,animi af- 
fectom getto eorporit indicafe. For- 
•o^iaf. 

Umde emergmm] Proprie dizit £awr. 
gmmiy ot ex hutrit otqoe inbonettit 
locit, otpotemeretricit domo. Cicero, 
*At ne tom qnidem emertitti loto- 
lente Ctptoni ez miserrnnit natnrti 
lup tordibot.' H tn aft . 

8 Veeiitmm kmme mmetu] Bem/tNme- 
Intdixit: nt qni non tomeret, niti 
toatitset haec oecatio. Idemu 

9 Adibe: mtfm mk ee grmhmm^ ^.] 
gen to i et ordo bic ett, Adibo, atqoe 
ab eo gratiam hanc ioibo. Grmiimm 
dttre» est dare beneficiom, ac per boc 
oiicojna ioire gratiam, id est, amici- 
tiam. sed haM ett elocutio, GMriom 



et figorate dictom eat, aic ec aBi, 
^Ut perooaeatii qnid nbi BnmKbH 
▼elit.' /dm. 

Qoidcg jtW kk mtrifaa frnl] Pii- 
jooctionem aliqni libri mUam ba- 
bent. aliqni vero boe m ndo, nol fri^ 
aak*. in nollo eat, ffmim: mt in iin« 
pretsii. Ftjimni. 

11 Qmid mi food ktCni aw] Vide 
aliod ciio geetirmy olind Mam emt, 
Donatns. 

Qaid ftM rii] IVk T^ Qnd mM fi- 
lim. Idemu 

iSMi'j«mf] n^T^ 
intaniarar Idemu 

Qmid mte mtpeetmf fmU ^mm] 
dnaboi intcrrogatinncnlii dom.riiidt 
▼oltom dictnri. idbok 

12 Qmid otpmter foM focet] Ob- 
terra, qoantnt artifex ait Poeta nat- 
ter, in detcribendo et ob ncnlot po* 
ncndo iatmodico illo affectn» qnodih 
tot leritate adoletceaoy inaniqoe kf 
titia exnltaos et temere gcotieni lof 
animo morem gerit. onte deoideraflt, 
cni narraret fortnnai inas. mmme fitf 
compos, non statim termonem expe- 
dit prae magnitadine exnndantii hrti- 
tiir. dum onnipete qomrit aieetmi 
ic morator ipae. Antipbniua petii- 
nam addocit poeta, cni 
tor : jof coem et 
ad jnrenilem et faoriliarem anicaki- 
tionem. finge aSiam porionaay cai 
narraret itta. non poMet narrntia ta- 



TBRRNTII SUNCJCH. ACT. III. SC. V. 



1333 



Jig esee, qiilileni PoiHa hie argkBetttl 
evfo esse volBit. B«tcleru8. 

OfeUu» die» homnia ! Amite I MokMi] 
Decet a salatatione incipere lucnleii» 
te dictnrom. iniim antein ▼eriMiule 
eat, et percusBuni re oovay et andien* 
di icnpidam, itnmemorem extitiftse sa- 
Uitandi. Donaiu», 

O/estus diee] Utrnmqnia cansa est 



Tbtfidem. Idem. 

OptNor, Thaidem] Optime et ab iilo 
tacitnm, et ab hoc nomen ablatum 
est; nt appareat quam ooverit, et 
qnain poasit aateqoi qnse dicentnr. 
Mewu, 

17 Faeiem pngdieem, aui Umdem] 
Pradieammey nt res rant: LaMdamue 
extolleado. Vel preedicamue voce: 



fiMti ac la^ti diei ? an qnia ipse taotus Laudamus argumentis. Idem, 

titf qnantus eat fSestos dies ? Idem, Quid ege ^ Wn] Ordo hic e«se 

O /eeiue diee homiuie] Pro, hemo debet, Qiitd ego ^ue tibi nmtejkeiem 

/eeti diii, 8ic dicitnr enim < scelns fradicem aut Umdem, Antipho? in hae 

heaio.' Enainsy * O pietas antmi.' camniohif eum : eum me ipeum norUf 

Idem, quam elegane /ormanm epectator nm, 

O/eetuOf ifc,] O homo fanate, mihi iit sit sentuay In hae commolns sum : 

oplaiiasime, taiiqaam sis miiii fettui ille sciUcet, qni, ut scis, fbrmai* solet 

dlea. Plaut. la €asina, i. act. I. scen. eligere, acfastidire pro merito. /dm. 

* Bine, ama^e^ te amari, mens feitns 18 Quam elegane formarem epeetator 

dies.' apud quem ieriari mihi licet» sim] Elegans spectater est, qni sit 

Fanmbiue, cnBctantifl et lastidiesi judicii : cui 

13 Quem ego magie mine] Bene ad* non quid placet facile. Idem, 

cUtnm Magie, ut liis amicis mo ante- SpeetaUn'] Probator : nt peewmtB 

positnm intelligat, qiros cnm optet epectatoree diennt-nr. Idem, 

videre Chserea, tamen enm magis, FomMrttiii, i^c.] Formarnm explo- 

adeo ut aliis amicis antepositnm ne« rator, probator, Homfuurrfif, somptnm 



«inemcnpiat. DohdIhs. 
. 14 Imo ego te oAsecro hercle ut au" 
iiae] Boonm compendiam, ne mnlta 
diceret ad commmidandiim, nt soiet, 
■arrationem ftttoram. Idem, 

Imo te obeecro herele «t audiae] Bene 
«ontolit verba: iit ex his appareat, 
cpiid agere velit. llle dixit Quaao^ 
imt Obeearo, Idem. 

15 Noetin* hane, quam amat Jraier] 
temritiur an veriaimile sit Antiphoni 
notam esse Thaidem, qnam frater 
Ipao oesciverit. Sed intelligere de- 
bemos, modo notitiam non vnltus, 
aodfattMB positam esse : quam famam 
potnit ex Phaedria et Antipho scire. 
At vero aliam notitiam negaverat 
Gbmrea siln faisse cnm Thaide, hoe 
esty visus, vnitnsy oris^ et corporis. 



Noft; nempe, apinor Tboidem] Ve- 
risimiie es^ luec scire Antiphonem, 
qai adeo sit familiaris ChsBrea» *^" 



Et 



voinnt a trinmviris tHonetalibos ad 
qnos nnmmi speetandi deferebantnr. 
Famabime, 

19 In hae commotue emm] Non est 
conseqnens: esset antem, si dicere- 
tnr. In hac eommotnm me scias. 
Erit ergo ordo, et sensns qui snpra* 
Donatue, 

Primam dicee, ecio] O fidnf iam ele- 
gantise, et de aUenis oenlis jndicare. 
Idem, 

Primam^ i^.] Nnlli secundam. pras 
qaa reliqnap mera snnt ' Plthecia et 
spintnrnicia.' Plant. Mil. iv. act. 1. 
se. Fonui^ttw. 

20 Qatd mtitta verba? amare eeepi] 
Ordine egit. nam prins est, commo- 
yeri: indemnare. £t l>ene non ante 
dicit, qiiid aggressns fnerit, nisi amo^ 
ris raentione pnelata : qtio cogente 
nihil est infectnm enpientibus. Do» 
nohun 

22 Submonuit] Leviter monnit et 



est ordo Iric ; Novi, nempe/ opinor, recte, qnia arHfpttt dictnrus est. £t 
Delph. ei Var. Clae. Tereni, 4 I 



1284 



NOTiE VARIORUIf IN 



totnm optime : nam ot non enit bonl 
edolescentis, hanc technam reperire : 
sic ab illo repertam, fuit plane veri 
amatorit arripere. Idem, 

28 Taeitu8 eUius tuuUes] In oratione 
Bolemns corripere eztra ordinem per* 
contantes. £t bene celeritatem pro- 
mitit, qua facile tenetnr anditor. £t 
mircy tanqnam sola interrogatio mor» 
ait. Idem. 

2i EtproiUojubeammeiUucdyeier] 
Jubeam amico dixit, tanqnam inter 
honetta sit, qnod utile sit. et tnrpe 
factnm plemmqne perseTcrante im- 
pudentia relevatnr. Idem. 
• 26 Quidnam exeare iotidan] Trans- 
it a reprehensione facti, ad cansam 
ipsinsfacti. Idem, 

26 Videremy tfc.] Snpra act. iii. 
tc. S. FarMbiuM, 

27 Num parvaeaMsa^ autparva raiio 
eet'] Sic illata interrogatio est, quasi 
ad hanc annnere, et vnltn consentire 
Antipho sit coactus. Donatua, 

. 28 Lata vero ad se abdueit domMm: 
commendat otr^n«in] Apponam Donati 
elegantem annotationem, sed in fine 
cormptam : ' Omnia mire : quod keta, 
qnod abducit, quod domum, qnod com- 
mendat virginem, Specta singula, et 
mirare virtutem Poetae. hic enim 
commendandus est locus, erroris ini- 
tinm continens apud Thaidem convi- 
tinm.' Nihili est : apud Thaidem con" 
vtltttfii. itaque lacnnam hic fecerant 
ante conoitium, Sed veteres libri ni- 
hil tale ostendnnt. An nefas fuerit 
legere ? hic enim commendandMs eet lo- 
eu8y erroris tNt^tfm continenSf apud 
Thaidem^convidum, hinc erroris ini- 
tium quod in familiam Thaidis pro 
Ennuoho venit Chserea, et in convic* 
tnm virginis, qui ante describebatur ; 
ut una eiset cum ea, nam is convictus 
ad virginem referendus est, qno poti* 
tnr Chaerea apud Thaidem sive in 
Thaidis domo. Bcederus, 

29 Ti&t ne] Non interrogat, sed 
miratnr. Donatus, 

Satis tuto iamen'] Qnid hic facit 



tament Utmm boc? etti mewtriv, 
tamen satis tnto agit. An i etsi Cbc- 
rese, satis tnto tamen: qnia nnllas 
accedet alins. Idem. 

Satis tuto tamen] iEqne ac, * ovem 
Inpo,' infra act« v. sc. 1. Famabiui, 

50 Edtctl] EdictmMSyjnbemns: vel 
jnre dicimus. Edicta enim Imperato- 
ris snnt. Donatus. 

Et mtAt, ne obseedaMf itnperat] Certe 
nnllns vir acoedit. Idenu 

51 ilf aneam ioiNs] Remaneam, per* 
severemque in loco, ac per hoc aiffl 
miser, ntpote dono datnt, et serviem 
meretrici. et est clfM0re(a. Idem, 

In interiore parte ut maneam Sffau 
cumsola] Dnm diligentiam man^ 
tis videtnr signare, Ks^/tut&s dpmf^m 
occnlte miscet. nt moz ; * adhoiter 
properent.' Beederus, 

32 Terramflfc,] Pndoris signmn et 
verecnndiae. FamaMiis. 

Ego, inquit, ad ccBnam kine eo] Vl- 
psiais, ad impmdentiam mnlieris ex* 
primendam, qnae hoc die erit secnn 
de custode £nnncho. Donatus. • 

38 Abdudt secum oiiaUat] MeBUH 
riter : nam dixerat abiens, * Vos ine 
sequimini.' Idem, 

PauaSf qua eirca ittam essent] Be- 
lictae nonnnUae, nt lavari possit es 
virgo, qusB snb vitii . hnjns oecasiene 
nnptura est. Hoc enim totnm lic 
inducit Poeta, nt non abhorreat a ie- 
gitimis nnptiis, in.ea praesertim qim 
nxor futnra est. Idem, . 

Manent] Pro remanent. iu^aiptfts, 
Idem, . 

34 Novitia pudUg] AiS^iiaui, NOvifuPt 
et pueWs. Idem. 

Continuo hac adomant ut lavet] Bac 
plnraliter, pro ha, nt in PbormioDe, 
^ Haec illae erant itiones.' AdionMt 
antem, ex medio significatn, pro ap- 
parant. Idem, . . 

Adomantf ut lavet] Ita Plautns Ro- 
dente iv. 6. 2. ' Adoraa nt rem divi- 
nam faciam.' Bcederus, ^ 

HaCyi^e,] Antiquis moris erat, nt 
singnlis diebus lavarent ; htnc tot 



TBRBNTII BUNUCH. ACT. III* 8C. V. 



1235 



Maca pnblica et privata. alii ha. al. 
mdomtmi ut fusc lavei, Faraabias. 

35 Dum appartttur^ virgo im eoneUwi 
aedet] Impersonaliter dixit. et dum 
^tparatury pro dum apparetur : et 8e- 
dei^ pro udebat, Donatns. 

Virgo in conclavi aedet] Conclave 
C8t separatior iocus in interioribns 
tectis : Tel qnod intra euni ioca mnl- 
ta et cnbicnla clansa sint adhaerentia 
triclinio. /dem. 

36 Smepectane tabulam quandam piC' 
Im] Bene. accedit repente pictnra 
ad liortamenta aggrediendae virginis : 
ideo qnia non ad hoc venerat Chaerea, 
Qt continno vitiaret puellam, sed nt 
▼iderety andiret, essetque nna : cnm 
Bilul aaipUat cogitaret, ansns, incita- 
taaqaa dnra pictnram cemeret. /d. 

IViMaiii, ^c.] Aptam domo mere- 
tricis tabnlam, in qua Jovis amores, 
pnellae anrea dona. Lege Propert. 
I. II. Eleg. e. Famabius. 

Ibi inerat pietura hac"] In praefa- 
tione diximns, Poetam hic Kufuf^ir 
fabnlas de deorum flagitiis, eadem- 
qne opera ostendere meretricio po- 
tins cnbicnlo qnam honestis palatiis 
ant «edibns dignas esse ejuscemodi 
pictnrasy moribns noxias, sicnt et 
virgiois et Chsereae exemplo, insigni 
prorsns arte, declaratnm yolnit : qua- 
si et -virgo intacta et casta, vel aspec- 
tando hsBC talia ocnlos incestare coe- 
perit. qnsB qnasi oUoropu^ irapaurKwvii 
est ad infortnninm pnellsB. nam Chse- 
rea inflammato ad libidinem animo 
citra ambages, argnmentum et anc- 
toiitatem peccandi hinc arripit. Pro- 
pertii illud hpc pertinet Eleg. ii. 6. 
*■ Qo8» manns obscoenas depinxit pri* 
ma tabellas, £t posuit casta tnrpia 
▼isa domo, lUa puellamm ingennos' 
corrnpit oeellos, Nequitiaeqne suae 
noloit esse rades.' Unde Poeta nos- 
ter honestae domui nunqnam talem 
pictnram tribnisset ; qnae inter me- 
retricias iilecebras, nt genus instni- 
meoti domestici, hoc loco ponitnr; 
Ponatus ir9pt§fy6Tepo¥ expUcat. Vide 



Lindenbrogii annotationem., Beecler, 

Jovem quo pacto] Mira inventio,qua 
haec pictnra domui trikmitur meretri- 
cis, adversus omnium pudicitiam a- 
moram, contra parsimoniam, contra 
dignitatem, contra pudicitiam. Don. 

87 Misisee aiunt] Bene aiunt: et 
qnia fabnla est, et qnia tam tarpis 
Jovi, qnam apta meretrici. Idem, 

Quo pacto DanacB misisee aiunt quon" 
dam in gremium imJbrem aureum] Qnae 
aptior pictura domui meretricis ad 
amatornm illecebras quam haec, quas 
exemplnm continet amoris, et amoris 
puellae, et amoris ad Jovem perti* 
nentis ; et amoris non gratuiti, nee 
parvi propositi, sed anro in gremium 
fluente venaiis? Tum quod in gre- 
minm Danaae etiam ipse Jnpiter, ot 
splendidus imber, illabitnr: nonne 
videtur meretrix dicere adolescentn- 
lis, illam corporis partem anctore 
Jove velut inauratam fuisse? Idem, 

Imbrem aureum] Non rorero vei 
pluviam» sed Jmbrem addiderat. o 
avaritiam meretricis ! Idem, 

Misissey Sfc,] Fabricins ait, in co- 
dice Ms. invenisse se ninxisse, hinc 
antumat ntiunsse scribendnm. dictum 
autem ex imitatione Pindari in Istb- 
miis : xp^f fM<roy6KTtop Ni^vra dc(a- 
fUni rinf ^prarov Oc£k. Famabius, 

88 Egomet quoque id spectare ccepi] 
Moris est ad id ocuIoa vertere, quod 
videmns : et eum quem aspicimns, 
intneri. Donaius, 

Luserat] Neqniore sensu, ut Graece 
iraifttv. Famflbius, 

39 Jam olim iUe iNdttm] Bene, non 
scelns, sed hidMm dixit. I>oiia^t<«. 

Impendki] Id est, magis magisque 
luserat. £t luserat ludum, ut, * Honc 
oro sine me fnrere ante furorem.' fi- 
gura kpXB^V^f» Idem. 

40 Deumsese in hominem convertisse] 
Philosophice nnnc Terentios demon- 
stravit, quam cladem moribns horoi- 
nnm, et civitatibus afferant figraenta^ 
Poetarum,cnm exempla sceleram af« 
ferant peccaturis. Idem^ 



1286 HOTM VARIORUM 111 



S}eum Mm m tiwiiiw gmwerimt] 4a Qai U 

Vuum qnia Joppiter iMUUiDa f6rm% eomcmtii^ Ab aactoritate persMNi, ■! 

£ujnam infiMdent pictu enit is takm- it ia excnpUt. DmmimM, 

Vw, nom pro Jove avnHO ? »■ » Ambi- Qmi Umplm. «crti nmtmmy ^rv*] Vemi 

uem, id est, boaiinii aiidaciaiii atqaa ex atiqao TeteniiB, Eaiii» fortaatt. 

flafitia? Idem, £st aotem craBdiUtia TrafirSy at 

/ft Ao«iaefiiMr€r#ittr] lahMnaBot pcr oppotitioBefn daonuo f^eiwrui 

teasBt. in imbren eBin te aore«a ret creacat. OptiBie et Bat&na ; naa 

convertis non in bominit foriBam. id et polcre Bdorataa eat qeed. dict: 

FmrmMm. MmMqmelDiemf CeDimiMttfdmDkm 

ASqiu per alienme iegmlm'] Hie ap* Qiri det p/at Aeatt fea^pit» dea caea 

paret Jorem teparatim, teparmtim HacAt le ph» mrgmiJhujr f^juM Hfm 

aomm finiste pictmn. I^taatet. mmi Mat 4e m iempmte. CS^tenna 

/Beii«Basfcfidat]Satitcomioocbe- terople tmit vatte tpatiByat Acbc- 

ractere loeotat ett, et pretto ttylo. contit templBf Ae. qom Bee olim ai 

idnB. Locrctiom. Samitm eat toBiiie. Hic 

^lfvf prraiieBeticgnJatvciiitifclBii- vero neqoeo pnilerire loeeni intig- 

oiiBm per i mplu v i u m futum/uctum bib- nem, qoem olim aped IK Aef^tiBBai 

Jim] Ez libro BembiBo et Victoria- leKi lib. ii. de Civitote Dei cap. 19. 

Bo lego, «^iie ia aUemu. ul tit ordo ubi Terentianum iatod dicteaa m aoi- 

et tensot, ad faciendum fbcom mo- mo habeat tic tcribit, per lyttrr- 

lieri per implnvinm. vertot antero, pben ad Scipionem: tat eerte lecot 

qoi ett octonariot iambicat, tlat, ti egregius : < Itaoe taadem» ScipiOy 

ex per elidai r, ut atBpe. FoirrBBt. laodat haac Poetia Roemntt . ttegtitm 

41 KeBittt cioBoiitun per implmeium'] ette licentiam^ et ciiiqiiem opprebri- 

Haec oinnia non nt difficiba facto, om iiiitigerent Romaoenimy cbMi ffc- 

ted et bomilia, et Jore iadigiia pro- deat eoa noUi deeram pepeaciateivei- 

feroninr, ot merito tequatur, * Ego trorum ? Itane tibi pluria baJbteda 

homoncio boc oon faccrem/ qood ?bia ett exiatimatio Tettrm, eeriai, 

non tolum non Jovi, ted ne bomini qoam Capitolii, ioio Romrn nniot 

quidem, nliii fbri, aptem erat? Donat, qoam coali totiot ; oi Itijgnvii mtle- 

Feaitte,^.] Ut facertt focam vir- dicam io civea tooa exereeoe Poetai 

gioi; est autem fucot herbti genot, etiam Itge prehibereotnc ; etindeaa 

tiogendit laots utile. unde pro artifi- toot, teoori, taota conricia, 00110.8»- 

cioto ac adulterioG colore uanrpator. oalore, oollo Cenaoce, ooUo piaoetpt» 

Sunt qm /urtum lef^noty amoris tc. il- (iotelligit principem Scauulmy) oollo 

Kcitum gaudinro. Faruabius. pootifice prohibeate, jnriT^arfintnr ^ 

Fvcum /actum muliiri] Id ett, ot lodigauio (iroitatio Virgi). in Gieoc- 

fncom iaceret, boc ett, intidiat et gicia) vidrlicet fuit ot Phuitiia aat 

fraudem. Fiioim, astotam fraudem : Naeviut Piiblio aot Cneo. Scipioai 

et muiieri, proJannimtB. Dooatot. (lego, P. Comeiit Seipmd% aot C»- 

Fucum/aetum mulieri] Eographina : cUios M. Catooi malediceret : et dig* 

' Focom lactum mnlieri. 'fraudem aci- oum fuit ut Tereotios vester flagitio 

licet. sunt enim com fraode, qiiaB fu- Jovis optinii maximi adolesceotiom 

co videntor infecta.' cui loco irapdx- nequitiam concitaret?' Hiecviri 



XtiKos est iUe Qnintiliani xii. 10. * La« titsimut. Faber, 

na tincta foco citra purpnram placet ; Templa ccbH] Sententia tragica : 

at fti contnleris etiam lacem», con- »ed de induttria, non errore. Domai, 

tpectu melioris obruator, ut Ovidins Senitu conculit] UapqZia de Eooio. 

ait.' Bcecleru». Idem, 



TERENTll EUNUCH. ACT. ill. SC. V. 



1237 



TempUit ffc.] Tlafxptila ex Enmo* 
Imcr. I. vi. * Terri6co ^iatintK ioni- 
ta o(Blesti« templa.' Idem Ub. ii. 
* Cosliqve ^rena CoDCHti«Bt sonitlK' 



43 Ego konumeio h&c mioik facerem'] 
Oratorie* ut Jo? era extulit, ita de« 
traxit sibi : nt pata, lUe est Densi 
et magllnB : ege Aou lioraa) sed lio- 
maaeio. Domi. 

■ Ego komtmeio hoe fumfaeeremf Ego 
f9ef^Uiudfeei,mclubene'} Mibi certam 
est elTorem hic esse. Lege, ego fiero 
UbaL fteUm ; nam ^uo tempore id 
ttfiwd se rtpatabat, nil feoerat, nnde 
et «ddit : * Dam haec mecum repnto,* 
^. Dein, quomodo illt nugator m- 
ferins ab altero peteret, quid tum fost^ 
«df jam i^am mn ditisset. JP<a6er. 

44 Dmn htn me&um refuto^ aecerei" 
4mr imMdmml Servavlt ordiaem nup- 
tiaruB c et proprio verbo quasi de 
fnil^tara dixlt. Doneitm. 

Hme dum meeum rei^to] Scribaob 
iBCtram, Dnm hae ntecum, ifc. Sic in 
•fHimts editionibns. Faber, 

AotersUur'] Ut alibi, < Quam mox 
,virgiliem accersant.' Nam ipse iU 
lam est habitaras uxorero. Donaiue, 

Dum hete meaim repiito] Mendosa 
€st DonmH annotatio : ' Hic ostendit^ 
non sibi primum haec Bonc in men- 
teii veaiss^, sed tuno etiam cogitata, 
cnm nondum esset in domo meretri* 
ds.' «t quaido fuit aote in doino 
meretricis, quam nunqnam videraty 
nmX nbi habitaret| norat ? sicut do- 
cent quae praecesserunt. Lege ergoi 
«iim nion (aut iwfidum) eeeet in domo 
MMrWrtcM» Boeclerus. 

4$ Itf laviti redit] Zvrrofjdu, qua so- 
let, utitur. Dontdua» 

Deinde iUam in leclo iUa coUoennt] 
Vide an aliqaid deest legitimis nup- 
tlis : nam et ipsum verbum colloetmt 
propriai) est, et adscribitur pronn- 
bis. Idenu 

In lecto, ifc,] A balneis in lectum 
%t recipere moris eraty ut se refice- 
rent a lawitvdiii^ et sudore. Fam^ 



46 8to txpeekmh oiquid mtAft impe' 
rent] *En^fnb Non enim dixit eta- 
bam, ExpectanSj desideraxis. Etmirfc 
6mae tempus exiecatas est talva ve- 
ritate, m q^a Virgiiiua negligens in* 
veaitur : cutai post occisum Mezeii* 
tium, non facta tioctis mentione, sta* 
tim intnlit) ^ Oceanum interea tMT- 
gtns aarora reliquit.' Donatue, 

47 Cape hoc flabellum] Praeclarb 
non sensutf), fced verba ipsa pei- pifiri' 
aiu ioduxit, per quam puellarifl error 
expriroitur. Idem, 

Cape hoc ftabeUum, ef ventulum huie 
sie facito] Qnam particulatiAi^ eum 
qaa diiigentia et 8)FiimM£s jobet,qna- 
si novitio et imperito i Idem. 

Ventuium huic Me facito, dum fava- 
mur] DemoDstrativum^ et gestu ex^ 
plicandam% Idem. 

Et ventulum hmite] CoojaRctio 'ei 
non eflt in anti^uis libris^ Bembino 
et Victoriano ; qu» et majore gratia 
abest. FaemuB. 

Ventuium huie sicfeeito] Vide Sca» 
ligeri annetationem in Gonjectan. 
Varron. de phrasi; de re ipsa Ca- 
taub. ad^Sueton. Sfl. nbi copiose mes 
ille ventilandi explicatnr. BeBelerui. 

FUtbeUum, ife.] CujaS usns erat, at 
astans aliqnii ventalum faceret; m« 
mul refrigerandi caussa et abigendo- 
rHm cuiicura et mascaram. Uapk fi6' 
arpvxov aHpav, atpaVy 'EA^at, *£A^ms, 
«d*-ryc4 K^9» wl-^^» 9flb irapti^os 
eSbaaw. Enrip. Orest* FanMi6tiM. 

48 (7M fiM laommita] Vide usnra 
▼erbi tam cito variatum» ^ Dnm lava- 
mur :' et ' Ubi laverimus.' Dona^iti. 

Si volesi latato] Quasi satisfacien- 
tis est, eum solum ilium reiinquant 
cum virginck Idem, 

Accipio iristis] Id est, tristi simi« 
Us : ttt, * Namque ut censpectu in 
medio turbatus inermis Constitit/ 

Idem. 

Accipio tristis] Bene Tristis, tan- 
quam aliad magis vellet, hoc est, la- 
vare, aut ludeie: metoit enim ne 
qi^od cupit» prodatnr gaiidie. Idem. 



1238 



NOTiE VARIORUBI IN 



49 O» iuum impudent] Licetjocan- 
ti et aniico convitiom jocunde facere. 
Idem. 

60 Qui estet tiatiu] Statwra corpori 
adscribitar : Status ad babitam refer* 
tar. Ergo etatus est ax^fia : etaiura^ 
loogitudo corporis. Idem* 

Tt arinum tantum'] Quia hoc mi- 
nisterium delicatorum servorom est. 
Idem, 

61 Omnes proruunt m] Verbo nen- 
trali qua«i activo nnus est. Idem. 

Proruunt te] Sic Adelph. act. iii. 
sc. 2. ' ceteros rnerem.' Active. 
Famabius. 

62 Ubi absunfi Uhi, et temporis et 
loci potett esse. Donatus. 

63 Interea somnus virginem opprinutl 
Utpote compreisam somno, et oblec- 
tatam flabello, atque ab Eunncbo ni- 
hil metuentem. Idem, 

Ego limis specto"] lAmis, si nomina- 
livns singularis est, transversns sig- 
nificat : si septimus pluralis, deest 
oculis. Nam Umis, est transversns : 
unde limen dicitor quoqne, quod in- 
gredientibus exeuntibnsque trans- 
versum est. Qnum igitur dissimu- 
lant homines se videre qnod vident, 
et non recta facie, sed transversa in- 
toeutur, limis dlcnntur aspicere. Id. 

lAnds specio'] Cum limi dicantur 
obliqui generaliter, boc tamen de 
ocnlis dicitnr. Idem. 

Ego limis speeto] Snbandi ocuKs. 
oon quidem coi^unciis ad JlabeUum, nt 
aliqni apud Engraphium explicant ; 
sed paululum tortis, nt aliimelius, quos 
limos oculos amatoribus vindicat Lin* 
denbrogius ad h. I. Baclerus. 

Limis specto] Ex obliqoo, trans- 
versa tuentibus ocnlis, et limis. Far- 
nabius. 

64 Sie per ftabellum slaneuhtm] Sie 
itiKTiKhv est, et necessario additum. 
nam et limis, et per /labeUum, sine 
demonstratione parnm intelligitur. 
Donatua. 

66 Pessuhtm pstio obdo] Scilicet nt 
amoveret arceretqne auxilium Virgi- 



■is. Idem. 

66 Quid tnm fatue] Qoid enia 
pr»ter vitiam snpereat, qIm amator 
est adolescens, et virgo domiieiis ef 
inclusa? Orate expUcata luurratio ent, 
quam audientis cnrioaitaa finit, et 
cnjus in extrema parte major atteo* 
tio est. Idem. 

Quid ium /aiue] Antiqni libri bii 
habent, quid; qn» particula gemi- 
nata necessaria et versni videtnr et 
sensoi : interrogat enim Chsrea Ao* 
tiphonem, cnr ^«td teas interrogarit, 
qni per se ipse poterat quid secntaB 
esset, conjicere. lege ergo hoc modo: 
Qind, quid ium? faiue. qnasi dicat, 
quid sibi vult tnam istnd, qoid tam? 
Faemus. 

Fateor] Me fatnnm qoi boc qnaesie* 
rim, subanditnr. Donatus. 

An ego oceasumem mild osieniaitm 
iantamf tam brevem, tam opiataMi, tam 
insperatam, amitterem] Vide qnaBtt 
dixerit: non volnntatem, sed occa- 
sionem: non animadveraam, sed os- 
tentatam : non hanc, sed tantam : noa 
angustam, sed brevem: noo appeti- 
tani, sed optatam: non repentinani, 
sed insperatam. Et bene tiuperateiR: 
aliud enim sibi promiserat ; ut snpra 
diximns, non quod pictnra occasioqne 
persnasit. Idem, 

68 Tum pol ego is, ^rc] Eanncfaas 
scil. Idem. 

Qui simulabar] Id est, Ennnchutk 
Famabius. 

69 Sane herck ut dieis] Deest, Hu 
est. Donatns. 

Sed interim de symbolis quid aetum 
esl] Bene memor est persona», qoan 
indnxit Poeta, per haoc interrogatio- 
nem. Idem. 

Sed interim de symbolis] Uctpoip^SieSf 
&XXJb iTfpt Tov xoipi9iov. Idem. 

60 Frugi es] Utilis et necessarins ; 
nt frnges humano generi. Frugi est 
ergo, in qno est aliquid qno frnamnr, 
id est, utamnr. Idem, 

Ubi? domine] Satisne inepte hic 
nonnemo dubitat in honc modora? 



TBRBNTII BUMUCH. ACT. IV. SC. I. 



1239 



* Mirnm est, Aotiphonem qosrere de 
symbolae ]oco,*com sceoa prscedeoti 
dixisset, lociim coostitntuni. quare 
jChaerea rantasse locum debuit, quod 
'vacare iis maodaodis oon posset, quae 
domi facto opos fnisseot, ct ea liber- 
to Pisco commisisse/ Mirnm certe 
Ibret, Antipfaooem noo quaerere de 
JocOyComsceoa praecedeote dixisset; 
* qno io ioco dictum est, parati oihii 
eat.' Qoaodo ergo ouoc Chaerea -di- 
clty paratam esse» necesse foit alio 
loco paratom iotelligeret Antipho, 
qnam in eo, qoi conttituius ab ioitio 
nierat, et io quo nUUl paraii viderat, 
com iode jam veniret. BtBclerus. 

61 Sed ioMio ociuB properemus] Pro- 
peremuM dixit, pro ambulemus. Dimat, 

MuUl «esteai] Hsec ^ovopUi est ad 
id, qood io domom Thaidis rediturus 
eat Chaerea. Idem, 

02 Uhi MiUcifi] Vulto ostendit, qood 
Bobaadiatur nesoo. Idem. 

IViiiiii domo exulo'] Deest Prope, aut 
VetuH: ut sit, Prope jam exnlo, 
Exulo duobus modis dicitur: et de 
loco in quo exui est, et de loco ex 



qoo ejectus est. Jdem* 

< Nunc metuo /ratrem'] Cansas osteo- 

dit, cur domo peoitos yeloti exulet. 

Jdem. 

63 Pater ne rure redierU] Praepa- 
ratnr jam ioterveotos seois: et est 
ffvyfjM ad snperiora, oam et hic metuo 
est snbaodieodom. Jdem. 

62. 63 Metuo fratrem Ne intue eit : 
porro autem pater ne rure redierit Jam] 
Nam ad fratris iojnriam pertioebat 
hoc facionSy quasi is pro Euoocho 
adolesceotem suboroare, eaqoe re 
illndere mnoeris specie Tbaidi vo- 
luisset. Patrem antem iodicium va- 
riae vestis ad vestigia sceleris ioqoi- 
rendi dednctnrom erat. Utromqne 
irpooucofofiM-ai ad ea, qoae seqoantor. 
Bceclerus. 

64 Jln proximum e$t] Hoc est do- 
mos mea. Donaiua. 

Jlecte dicis, Eamui] Ipsa verba 
quodammodo festioatiooem sooaot. 
Idem, 

65 Quo pacto porro] Porro^ postea, 
deioceps. Jdem, 



ACTUS IV. 



ScENA I. Haee qooqoe satnra est, e 
Trocbaicis et lambicis octooariis aca- 
talecticis et catalecticis, et Seoariis. 
vs. 3. Mss. oostri dno omittunt rh 
Ckrpanee, vs.4. omoes ut ed. V8.8. 
omnes, itidjpil. oons praemittit iUko. 
vs. 12. duo : mUes tendere in jurgium^ 
vs. 14. oous : signum. Boeclerus. 

Jta me DJ bene ament] Ea persona 
quasiia estf quie terribilem credat mUi-' 
tem: ut eo magis in experiendo vanus 
ac ridiculus esse possii, Dooatus. 

1 Jta me DJ bene ament] Hoc loco 
qoid post sceoam gestum sit, Iioc est, 
in coDvivio militisy aociUa demoo* 
strat: ut jam qoae io prosceoio agao- 
tor, ex his possimus agooscere. Jdem. 

Jta me dU bene ament] In contexta 
libri Bembioi et io aiiis plerisque 1. 
s. Tereotii et Donati, non est dictio^ 



bene, utroque modo versus eat tro- 
chaicus acatalecticus, seqnens vero 
catalecticus : tertins est octonarius 
iambicus: qnartus trochaicus tetra- 
meter acatalecticns, correpta priore 
syllaba in dictiooe, Ulum, et Ule, per 
elisiooem uoins 1. quiotos et sextus 
geoeris ejusdem: reliqni trochaici 
catalectici. Faemus, 

Jta me dii amenty ^c.] Ad oarrao- 
dom, quae io coovivio militis gesta 
soot, iodocitur persooa, ' Qoib ter- 
ribilem/ &c. quod beoe Dooatns ao- 
Dotat. Bceclerus, 

Quantum ego iUum wdi] Metus ob 
oculos pooit ea, uode metnitur. ao- 
cilla haec terribilem sibi accidisse 
militis vnltimi gestumque recordator, 
iodeque ex jurgii ferocia, turbaro ; 
ex turba viin, muliebriter progressa 



1240 



NOTiE VARIORUM IN 



metuendo omiiuttir. itaqtte uira vit 
et copia est io verbis : * Ne qnam 
ille bodie iof aniis turbain faciat aut 
▼im Thaidi/ Jdem, 

Nt qimm iUe hodie cmoiiim] Uhm, 
et lUe vuanusy aic effertar, ut omni- 
bus insuavis niiles esse noscatur. Do' 
fuUus, 

lUe hodie, 4'^.] Thraso, importo- 
nusy iiMaaviSy furiosus, propter Chre» 
roetemy quem sibi rivalem adductnro 
credebat. ' Possem rivalem non ego 
ferre Jovem :' TibiUlus. FanabiuM, 

i Nwn poft^uam itie adtemf] In* 
stanter admonet, qni scilicet sit 
Chremes. I^onaius, 

4 MUitemrogat] £t hoc quasi de 
odiofto MUiiem dixit, noo Tkraaomem. 
Ideui. 

Ctfitliiiiio trcm] Ut rivali. Idem, 

5 Neque negare OMdere^ Ut amicss 
poscenti* Jdem, 

luetare mt hommgm tartlf^] Vide iiii- 
pudentiam Meretricis. primum petit 
nt jnbeat enm adroitti : postea ut in- 
vitet, quod est majns. Idem, 

6 Id faciebat retinendi iUius eauaa] 
Admonet spectatorem, ne existimet 
alteri rivali injuriam fieri Phwdriae. 
£t simul est hic irpoKapaificwii virgini» 
agooscendan. Idem. 

8 hofitat triM] Triitie, invitns, 
Bon libenter. Ut e contnirio Vir- 
giliuSy ' Vobis Isetns ego hune can- 
dentem in littore taumm Constitnam 
ante aras, voti rens.' Et, * Accipio 
tristis/ eodem modo. Idem, 

. Jlfaiut<iM]Adolescen8 8cilicet. Et 
Mamit pro remoratns est, id est, ar- 
etibnit, nec reee«sit, iMfts<l signifioat. 
Simile est, Afansti, passns est. 8ic 
Ckremee mamUf immoratns est, con- 
viva necessitate discessit, accipien- 
dus est. Idem» 

Sermonem oecipU] Sermmemf c6lii0' 
quinm dicit. Idem» 

9 Adductum «vMniiiiii] Plns diiit' 
Adduetump quam ildmtsnim : et simul 
quia videbat furibundom Chremem, 
et totum crimen rcvo^t ad Thaidem. 



£t hsBC eit caitsa, enr a Milite in ejos 
domo nnliam riiLaB patiatur Chtt- 
mes. Idem, 

10 ifiiur eegre] Huk Tbnidiy noa 
adducto. Idem. 

Heutf infuitf puer] Hic ostenditnr, 
quod sopra apparatnm est. Idem* 

PamphUam aeeerae] Nod proesot, 
sed aceerse: qoia non eet aptom mili* 
ti. Idem, 

11 Utdelectethi4noe]Qn9Midicatj 
qood hnc non fticit. Sed delectare, 
fidicinsB est : qnia supra die ilhi dix- 
erat, < Et fidibns scire/ Et beneiUr, 
quasi insuaviter nnnc tractemur. M, 

lUa exctamut] Non retpondH, in- 
qnit: ted exclmmat, Idem. 

ilfiatMe^eiiitMM] Hoc magis mirniR, 
wunime g^cnttvm, qnam n uaqmm gen- 
tium, Idem. 

12 /it conmvium iUam] ^E/i/^arucShi 
nt Can<aiido hi iUam t Idem. 

lUam] Deest, aceersas : et est figu« 
ra &irorii^<ris. Idem, 

Tun* nt, ifc,] Cic. accusatioBe in 
Verrem : ' Qoapso, inquit Rubrios, 
Philodame, cnr ad nos fiiiani tnam 
non intro vocari jubes? tumiilene- 
gavit moris esse Grsecornm, nt in 
convivio virorum accnmberent mn- 
lieres.' Demosth. idem in oratlone de 
Pyrrhi cujusdam hereditate. Item 
Varro apud Noninm, v. Acerbnm, 
^Virgo de convivio abdieatnr ideo^ 
qnod niajores nostri virgtnis acerba 
anres Veneris vocabolis imboi boIo« 
eront.' Fama^iiis. 

Miles tendere] Proprie dixit ieU' 
dere, qood significat pertinacem con- 
tentioneni. Virf ilius, * Vasio eerta- 
mine tendnnt.* Donattit. 

Inde ad jurgium] Subanditnfy «en- 
tum est, Idem. 

3ftles tendere» inde ad jutgium] Ita 
Donatns distingnit, et explicat : sei^ 
licetf vemtum 9si, BfBclerns. 

IS Interea axnm mbi dom miiiicr' 
demit] Ne aurum pro virgine, qnnd 
retinefoat,amitteret: vel aKmm iemit^ 
ttt esset ad fugam expeditior» yel ad 



TEAENTII BUNUCH. ACT. IV. SC. II. 1241 

rtzani. £t opportiiDe nmliereiD dix- RoinanoSy de qoibns potissimtim f er- 

it, non Tkaidem: nt ostenderet ma- rarius agit, nonpertinet; neqne an* 

litiam sexus. DomUui* rnm omnino matronis proprinm facit» 

Interea aunim nbi ckm demii mu^ sed certnm auri gestamen. < A.urnm/ 

Iser] Qnam rem «git Donatns, cum inqnit, * in genis et in tnnicis, ibi in- 

amiotat : ^ Ne aurnm pro ▼irgine, flexnm, hic intextnm, matronam pro* 

qnod retinebat amitteret.' qnid illnd fecto confitebatur.' Baclenu, 

aurum pro virgine? nugtd. nibil cer« AurumnbiyifcJ] Aarea ornamenta, 

tiaty qnam anrea ornamenta meretri- qnibns in convivio et domi ntebatur, 

€10 iatelUgi. neqne est qnod timeat non tamen ausa in publicom prodire 

bic aliqnisy ne legi Atticas vis fiat, anro omata. iege qnippe Athenis 

qna cautum erat : h-aipa xpvtf^cxa d cantnm: ^Eraipa Xf^^ ** ^opohif Ihf 

^opbhlf 9iifi6aia Iot«. a qno metu fAoala liffro»» FamabUta, 

etiamPetitns se non potnitexpedire. 14 Hoc est signi, ubi primum pote^ 

Aaroomatasmeretrices AtticaSynon rit] Ad qnam rem signi ? Utruro; 

hic tantam, aed inPlanto, et alibi, le- * Hoc est signi, quamobrem metnam 

gimns. Qnid illustrius locoaccora- ne qaam ille bodie insanns tnrbam 

tisaimi PoUucis iy. 19. 5. nbi de per- faciat, ant vim Thaidi ?' An, < Hoc est 

scMiis comicis agitf describitor, in signi, nnde scio quod, ubi prinram 

geoere meretricnm, hdxpwos h-aipa^ poterit, se illinc snbdncet i* Erit 

««^^ fx^B '''^ XP^^ ^^ ''i '^f* igitur snbandiendnm sic, unde et 

* Deanrata meretriz, qnss muUum ^itod: nt sit, Unde scto, quod nbi pri- 

anii ia capite gestat.' Videmus ergo mnm poterit. Donatue, 

noB omnem auri nsnm raeretricibus Scema ii. Senarii snnt. vs. 1. Mss. 

lege iila ademtom esse. qnod et Ci- dno habent ego pro egomet. vs. 4. om- 

cero 4isertU verbis monnit, quando nes: dumhae reputo. vs. 11. unosi 

Lathie ita interpretatur (ii. de In- nec videndi quidem erit, et ita legisse 

veiitioDe 40.): ^Meretrix coronam videtnr Eugrapbius. vss. 12. IS. duo : 

•nream ne habeto : si habnerit, pnbli- certe extrema Unea amoris haud nHdl 

ea este/ De corona sermo esty noa est. vs. 14. omnes : sed tpUd hoe eit 

de qnibasvis aureis ornamentis. In« ^uod tim. Boecleros. 

ter omamentaenUn capitis in mnndo Dum rut eo, ccepi egomet] Hic nunc 

mliebri Poiiax (Ub. v. cap. 16.) emua narraturf cur atoHm in urbem re- 

etiem recenset iV ^ro^^u^ t tandem* deat Pheedria^ qui disceaeerat abfuiurui 

f^mm addit fnisse ea omnla XP^^ *^ biduum, ad toUendumjurgium miHtie, et 

Mjcfonu qo« res expectarl debnit importune redit. Donatns. 

«b Octavio Ferrario, cnm de Re Ves* 1 Dum rus eo] Jam tempus est re- 

tiMia libb iii. cap. 8t. etiam de ves* vocandi in scenam Phaedriam, post- 

titomeretricioagit. sed altumibide qnam scta sunt omnia, qu« iliins 

hie- tflcfltiotti. qnserit equidem, an absentiam desiderabant. Jdem, 

moretricibes anram et gemmas ges- Dtoii rua eo] Reducit Phaedriam 

tom lleoerit. sed nen distingnnntur morbos, quem ante Poeta signavit^ 

•atteOi qusB Orsecl qnse Romani mo- nibilo saniorem, nisl quatenns per- 

fit Inenmt. si enim de Romanis tan- turbatio theatrl ad alias cogitationes 



ofetfo vohilty qnis jocus erlt adventantem convertit. Narratio est 

PlMtl mefetrleibus, qnse, ex fabnlls in liac scena et deliberatio vere vaBn- 

ylllitit^ CkM» snnt i sln Grseca ruc^, oratione, gestn, ratiocinatione 

joe eonpleeti visnm, est, qni conspicoa ; et quse magna pars de- 

fHoit enritti lUo lex Attica? Locos cori est, argumenti ergo interrapti. 

"BiilMisssecaiidaDprUicipio.ad Yide oonci an impleatnr lueta, qnam 




1242 VOTM VARIORUM IN 

supra denotavenit: * Et t«det, et ditpBtatioiieB InteraiisceDt qasda 

amore ardeo : et prudens, sriens Vi* consilia saoae meBtis, qoae taoMD stt* 

▼ns vidensqne pereo : nec quid agam tim resnrgentis amorit sKvitia de* 

scio/ Jam intervalla illa ; qno ra- vincnntor. Idam* . 

puit curamm et solicitndinis impe- 11 £fca, mewidfeadiq mideM erH] Ekh 

tus : ' Praeterii iraprudens villam :' ridicule additon : taiiqoam omniao 

qno revocavit memoria capti tanto non secnm loqoatnry sed coai altero. 

apparatn consilii : ' Ubi ad ipsum Idem. « 

veni diverticulum, constiti :* quo cu- Si iUmd mon tieet^ mMem koe UeM] 

piditas desiderio incitata retraxit: Bene bls dictnm licei^ Ucebit: qoari 

* villam priEtereo sciens :' quantum de re magna loqnator. totaoi eifo 

habent vel iptpy^lasf vel evidentias vel amatorie. Idem, 

afffctus? Bcedenu. 12 Certe extream Imeo] £l hoc 

Cofpi egomet mecmm] Ordo, ccepi recte: quia quinqne lineaB perfects 

aliam rem ex alia re cogitare. Domad. sunt ad amorem. prima viaos, aecoada 

/iil£r vias] Figurate et nove nder loqui, tertia tactua, qoarU oscolaii, 

eiaj. Idem. quintacoitns. An sic dixit ex<reamli- 

% Et ea ommia tn pejorem ptaiem] mea^ quemadmodnm dicitor UmgieUr 

Utnim subaudiatur, cogitare ? an, meis qfmdfieri ? Id est, de longiDquo. Id> 

ibant, aut vergebant, aut quid tale? Extremm Umed] Hic molta mnlti 



Idem. dixere. Bnlengemsy Lipaioa, Sali 

4 Dumfuscjmto] Id est, existimo. sins, at Donatna omnium pessioM, 

ut Virgilius, ' Multa putans, sortem- Bergins optime. Ad confirmataonem 

que animi miseratns iniqnam.' £t opinionis illins qnam habet, afierre 

est iupalpfois pro reputo. Putawius possnm locum hnnc ex D. Aogostiao 

enim instantia : ReputamuM praeterita. lib. ii. de Civitate Dei cap. 21. 

Idem. ' Nostra vero staa cnm rempoblicain 

7 l/6t ad iptum veni diteriiculum'] sicnt pictnram aocepiaaet egregiaia, 
IMverticuium est, ubi iter de via flec- sed evanescentem vetoatatOy non no- 
titur. et proprie diverticula dicontur do eam coloribus iiadem qoibos fae- 
in via domicilia, ad qnae de itinere rat, renovare oeglexit, sed ne id qoi* 
divertendum sit. Idem. dem curavity nt formam saltem ejos 

Comttiii^ Plus est nunc scientem et extrema tanqnam lineamenta ser- 

stetisse, qnam przeteriisse nescien- varet.' Locns est egregina et taato 

tem. Idem. viro dignus. Hoc antem inteliigea- 

8 Hem, biduum hic numendum esf] dum de lineis iUis, qneis fignra atiqoa 
Interjectio laborantis animi. Biduum informatur. Pictores scinnt me de 
sic pronuntia, ut longum nimiumque primo conatn pingentia hoc dicere. 
tempus. Tnm deinde hic, tanquam Faber, 

in loco soio atque tristi. Idem. Exirema Umea] Post 16. interpre* 

9 Soli sine iUa] Ant sine alio oblec- tes ariolos qui hic laborant, et a rec- 
taniento ? Idem. ta linea discedunt, Christianns Bec- 

Sine iUa'] Satis amatorie. Idem, mannns cap. 12. Manndnctionis ad 

Sine Ula] Jam causa est, cur bi- Ling. Lat. conclndit. Loqnitnr Phs- 

doum gravetur loco tristi, cur sola- dria de initio amoris, processuy et 

tlom cooqnirendum. Sunt autem qui fine. Initium est etsKS, extrema sc 

idem putent, so/i esse, et siae tKa: ui linea, et terminus a qno;Propert. 

«tne Ula i^fryn^u ^jus sit, quod dixe* I. u. Eleg. 15. * Oculi sunt in amore 

rat, ^t. Idem. duces.' Virg. ^neid. u *• Ardescit- 

10 NUUl eat : quid nihil] Amantium que tnendo.' Acbilles Tatius lib. i. 



TERBNTII EUNUCH. ACT. IV. SO. III. 



1243 



i^0aXfihs ykp iSbs ipuracf rpaifuen, 
JSuripid. Hippol. tlpcos, (pcosy dKor' d/u- 
lUnm9 md{€is xSOw. Sophocl. dpcnos 
iurrpearffy rit^ ifAfidrmf lx«<* Extrema 
itaqne linea prima illa Visns. proces* 
8US ; 2. AUoqQium. S. Tactns. 4. Os* 
eBlnm. 5. J^mnwruurfjLbSf qui finis et 
potiMimQS, si ita loqui liceat, ut qui 
potiundi est, et r4\os fficofKifiuArceTov, 
Ei9aifUi¥ 6 fi\4vwy <rt. rpiis iKfiMSf 
Ihris iufo^» *HfAl$€Os 8' 6 ^iKvv, iBdya* 
ros V 6 <rw<&y» Antholog. f . Inter- 
pres hujus loci Ovidius iii. lib. Me- 
tam. * Liceat, qnod tangere non est, 
Adspicere, et misero pra<bere alimen- 
tafurori.' Famabku» 

IS Amare haud nihil esi] Amare 
modo frui amore dicit. Plautus in 
Baccfaidibns, ' Prius hic adeo, quam 
te aniare desinam.' £t, <Sine te 
amcra.' Danahta, 

ViUoM praiereo sctcns] Sciens qui- 
dem, led non minns amator, quam 
prins. Idem, 

14 Sed fatd hoc, quod iinUda subiio 
egrediiur Pyihias] £x bis verbis per- 
sooa in scenam veniens, et locutura 
deacribitur. et Timida, modo spgra, 
torbata, commota. Plautus, ^ Manum 
ex mariy timide.' £t bic ipse, ' Uxo- 
rem/ inqnit, ^ Phihimenani pavitare 
nescio qutd dixerunt.' Timidum aliud 
natorale, aliud eventu est : ut, ' Ad- 
dit se sociara, tunidisque supervenit 
jEgle.' Idem. 

ScENA III. Satura est, ex Trochai- 
cis et lambicis octonariis catalecti- 
cis etacatalecticis,et Senariis. vs. 1. 
Mss. meorura unus omittit, ego. vs. 
Ai nnus : cajnUos. unus : capiUo conci» 
dit. vs; 8. duo : ^utd isiuc esi? vs. 11. 
duo : Etmicc^us. vs. 19. unns : de domo, 
alter : a domo, vs. 20. oranes : possei. 
et ▼&• 21. sctas. Bceclerus. 

Ubi ego iUum'] In hac ecena operee 
preiinm deleciationis esi speciaiorUntB 
ex querela aneiUa Thaidis, aique errore 
PheBdriiB. Donatus. 

1 Ubi ego iUum'] Hoc initio osten- 
ditnr tanqnam persequentem fugien< 



tem, progressam esse personam. Id, 
Sceleroeum] Scelerome, est mnltO- 
rum : ScelesiuSy vel unins. ScelerosuSf 
proprie atictorest sceleris : Sceleraiusy 
in qno scelus sit constitntnm vel com- 
missnm. Idem, 

Scelerosum aique impium'] Scelerosum 
in Thaidem, Impium in virginera. /d. 
Ubi ego iUum scelerosummisera] Hic 
et subsequens versns trochaicus est, 
tetrameter acatalecticus. Faemus, 

2 Audax fadnusfacere] Facinusfa- 
cercy ^gnrn itpxaifffiiSs, Donaius, 

Hoc quid sii vereor] Pro duobns 
uninn dixit, scilicet vereor, pro, et 
nescio, etvereor. Idem, 

3 QuineOaitn insuper] Accnsatio 
facti. Idem. 

Scehis] AH^tfffis, Plns enim est sce» 
luSf quam seeksius, Ut Lucilins, 
' Carcer, vix carcere dignus.' Idem, 

Postquam ludificaius est vtf^nem] 
Argumentum ab bis qnae snnt post 
negotium gesta. £t mire, Posiquam 
hidificaius esty Discidit dixit: cnm 
ille videlicet, dnm virgo reluctatnr^ 
boc fecerit. £t mire expressit vi- 
tium illatum virgini ab eo qnidem, 
qui vitiare jam posset : sed tamen 
ejusmodi adolescentulo, cnjus prop- 
ter teneras adbne vtres ^cxplttn* 
dam venerem longiore noxa adver- 
sus virginem ntendum fuit. Nam 
ideo praeter occasionem famili» di^» 
cedentis, tempus, locus, et cetera 
attributa negotio, etiam somnns vir- 
ginem opprimens, adjuvat Cbxream. 
£t rairel/udt/lcaiiis potius, quam com- 
plexus est, tale aliqnid, quod araorem 
indicaret. Idem, 

hudificatu\ ^.] Contnmelia affeeit, 
vitiavit. namque ^fiplftafyKaTtiarcdfw 
sequiori sensu accipi solent Sueto- 
nius in Tiberio. Tacit. xiii. An. FoT' 
nabius, 

4 Vesiem omnem miseree discidif^ 
Adeo ut non amorefecerit, sed in- 
juria. £t vide, ut ex bis appareat 
multum virginem reluctatam esse. 
Donotiis. 



1244 fiOTM VARIORiM IV 



VetUmtj ifcJl Caa virfs relacUre- pnppoMtioae fmnt JfataCrr ac li 

t«r, aat iMtiBt, ipM devirgiMta pne dieerec, Cmmm «■rfcn. Mob. 

dolore iibi «ctten et fmu dincidit Aktewfte wMm\ li«f«s Vx>i*^ **- 

et Uuiairit. FmrmMiu. «Bplm DooaCn eeagcrit. Idea Mt 

TwM ipmm etfilU cmmKJiii] M«lto Noqim Matcelhn cap. n. 6M. PUa- 

melias, qoam ti diceret, ' Capillm tas AmphitnMme ti. S. IfM. ' Nee 

iUi cooMadiL' Hraatef. •obu pneteoce ali^vis nlsi eeml 

• UUegwmMgmihis/meUe Ub tsocaUt Sotia adfbit.' ImportBne tsMi ege- 

imteUm] Noeoe credU Pytkiam id rit, ^m adTerbimB ideo feeerit,f4 



comouDari, qood a Tirgine mioet fr^temte^ cem Becmaeae. Btktknm. 
factom sitr qaodf q*iA paeUa, ooo Akeemte ««frtt] Arehtimet, vWe 



potiiit. Idemu Orammaticam ■ostrem, ui SyetM 

Umguikm] Qeibes armater hic ses- pag. 5S. Ft 



0«. /deak 8Q«ad/es<i«ef]Properes,teTl>afii, 

Inocuhe] Qaasi amatori. Idemu et trepidas? Sallastiea, * FestieiB- 

Venefico] Mutaeti bomioes, et ez tibos io somma laepie petriboi.' 0t- 

virgioibos molieres facieoti. Ao 



vemefieo, amatori ? qoia aoior Vfoe- 9 C^' gesm f««r«m] Deettm^ 
oum ocultom est. ot Virfil. ' Occol- Idem. 



toM iospircs igoem, fallasqoe veoe- 11 ^eeadh pe 

oo.' Et, * Loegomqoe bibebat aoio- <«r6af dedii] Aot i u n l mrmm n z et/ Ur- 

rem.' Idem. bem qeam ttatee, vestre est.' Aat 

Ut eg0 mmgmilms /meUe ilH m ooilat P^ cum ioterrofatiooe proneotiae- 

tetwtoRJ Et foemioae, et aocill», et dom, ot sit, fHotoe. Idera. 

irataemoriboscooveeitliicseneofef £«««aft«m fem drditft] Qeldim 

tosqiie. <Iovolare/ inqeit Nooiet, volont fefm dUtiegoere : ^oedtfctt 

* ett irroere, iosilire, aot a voUto aet foatoe : ted oetciaot, hac ^rt «Hri* 

a media vola dictom.' priot verem tom veteret otot esse. 



est. Baelerme. eoim ad dedisli rerbom retelit. Neee 

Vemefieo] Dooatos : ' Motaoti ho« ergo addit propter aliod Amte 



roioes «^ «> virginibos mnlieres fii* mendam extriiitecot, ii Aeodhm 

cieoti. ao veoefico, amatori ? qoia Nam qootlet ooo nominc, ant proee* 

emor veneBom occoltom est.' Eoaco- mine divertsB dedinationU emrotia* 

roen Orainmaticale ! id ett, ioeptias. tiones comprehendootor, oecette ctt 

quasaDonatoctte,qni8credat? No- qood alteri accommodatiim feeriti 

tnro r8t,majorom oriminom vocabola, ab altero discrepare. liiieai. 
sacrilegos, veneficos, impurns, uh^trr> Qmem dedieti, qma§ tmrbm] £t f«Mi 

mms ad minora» afiectu convitiantium et qmas sic accipe, qnasi dixerit, qmm^ 

transferri. Recte ergo Eographius, lem Eumuehumt et ^«airs t«r6at. Ideyi. 
venefico ; scelerato ; mulo, Idem. fMniurikMHi, ffc.] In Oram. nostm 

7 Abtemte mobis turbatmm eet domi] vide Ellipsm Relativi peg. «0. For» 

Aat tnbdUtingeendum est, et subau^ mabimM, 

dieodom, me, aot ^x^^l^s fignra 12 Qmd ett] Hoe admiraetia eit 

ett, abeemie mobis^ pro oobis abienti* magis, quara interrogaotit. HeeelMi. 
bos. Pomponius, < Sine ergo istuc, Fir^ti, quam eree dedermt dimo 

prmseote amicU inter CQenam.' Varro miles, vitiavit. Ph. fetdotf] Dteadf* 

in Marcellom, ' Id prssente legatis derat^ est in libro Bembino, et Basi* 

omnibus, eaercitU| pronontUt.' Do* licano : versus autem est trocheient 

NOlacf. tetrameter acatalections, Faffmif. 

j|6feelf mohis] Cnm sic dicit, pro \% TemwkmJta es] £bria« e temiet». 



TERBNTll EUNUCH. AGT. IV. SO. III. 



1245 



q«o noiDine antiqcii fravt vinimi ap* 
p^Uabant, eo quod teDtaret menteniy 
Id est, labefactaret. Virg. 'TQnais- 
fine lAgaeo» Tentakara pedes olim, 
▼inctnraqijie Ungiiam/ VoMtu». 

Tetmdenia e»] Ebria : temetnm, ▼!• 
vaoi ett meriint. Th fUOv difQs Hk^os. 

Utvum tic aint, qui mihi mah wh 
UaU} Beoe. noq ebriam esse, in male* 
dictnm vertit: quaai vero temalen«> 
taoft eftSCy feUcitatis siu An non ne- 
gat se esse ebriam, sed non viao, ve- 
rom malo ebriam vult inteUigi? X>a- 
natus. 

Utiaam $k sint qui mihi male vohmf] 
Optima sententia, quam Donatus et 
Onyetus explicant. raale reponitur et 
temece : utitiam sic sit / qui mihi male 
vtdmnt» Bcficleros. 

UtiMom, Sfc.] * Istuc inimicis siet.' 
Heautont. act. v. scen. 3. * Eveniat 
postris lio&tibus iUe pudor.' Ovid. Ub. 
III. Eleg, Farmbiua, 

14 Mea Pythias] Mea, et mea tu, et 
aMa^e, et aUa bujuscemodi, mnUeri- 
bos apta snnt blandimenta^ Dmatm* 

Au obs^cro mea Pythias] An egres- 
samt velfiti ad fugitivum reqnirendnm 
Fytbiadem» consequitur altera anciUa 
Porias } an adbuc in scena substitit, 
necdam d*xms^w> ingressa, Pytbiadis 
«ermone aqdito ^ccurrit ? debuit ao- 
tem ades&e, nt torba domus, trepi- 
datione famUi» ampUus ostendatur 
Pbaed]rie&. VuUtt ergo pertorbato 
baec loqui intelligitur. Ulud mea, et 
XQox, mea tUi familiaris blandimenti 
fcunt» sed bic ex consuetudine pertur- 
bationi serviont inter stndiosius re- 
quirentes et admirantes. BwcleruA. 

Quid i9tucnam monstrifuU] Quippe 
ifymeirunk est omne contra naturam. 
Si igitnr Ennucbus est, et vitiavit vir- 
g^ioein, contra rerum naturam factum 
est} et recte monstrom est^ £t ordo 
est, Quid istucmm monstri/uit f Do* 
vatus, 

15 Qtti iMtucfacere JEiunuchus potuit] 
IstM^facere, bone&tius apud pneUamy 



quam st Viiiare diaisset: e) potest 
videri aliqnid nuta significare. Jdenb 

Qui iaiuc facere EwKuckim pohttt] 
Iteriim eastiganda est ineptia, qu» 
in Donati commentario legitor : * /s* 
tuc facere^ hoaestius, apnd pneUam^ 
qnam si «tltare dixisset.' hactenus 
bene. quamqnam basc quoqoe mimita 
possit viderL indnntrta^ cum ipsa pn* 
eUa (Pytbias) modo dixerit : ' virgi* 
nem vitiavit.* sed qnod seqaitur, * et 
potest videri aliquid notu significare/ 
qnam est x^pUpyov ? BcederuB. 

EgoUtum nescio quifkerit] Jt^^Xrp^ 
Bene vitavit Eunucbi nomen, ut vi« 
tiasse Virginem obtinere pos«it« Do- 
natw. 

16 Hoc, fKQd fecit, res ipsm tndicai] 
Bene et expedite argomeota conjecp 
tura^ coUigit. eoofcrendus est similis 
locua Adelpb. iii. 4. 32. &c. egregie 
autem signatnr virginis inuninntss 
vd0os. BcBcleru». 

17 Virgoipaa lacrumal] Nune os^ 
teadit qnid fecerit, et oatesMUt argu<* 
mentis. Donahis. 

Neque cum rogites, quid st^, audet 
dicere] Qiiod. si verberata esset ? sed 
non puderet qneri. Haec autem in« 
juria apud Virginem non tiabet no* 
men. Jdem.. 

18 Bonus vir] Elpwutus. non enim 
jam Eunncbns. Bene igitur vir : quia 
boc illnm esse contendit. Idem. 

Nusquam apparet] Nescias utrum 
fuga ^us qoseratur, an culpa. aed 
constat, h»c argumenta esse, quod 
ipse virginem vitiaverit. Idem. 

Etiam hac misera suspicor] Bene 
etiam : quia et hoc snapicatnr, virgi» 
neui vitiatam, Idem. 

Etiam hac misera suspicor] Adbuc 
tanquam de servo fugitivo loquitur ; 
qui fugam plerumc^oe cnm furto con- 
jungebant, sicut expressit Noater 
Phormione u 4. 13. 14. suspicatnr 
autem^hoc Py tbias ex anciUis Tbaidia 
promtior, et ad rem famiUarera atten* 
tior, et cui Tbais domo digressa omoia 
cnrandacommendaveinat. Backrus. 



12i6 



NOT^ VARIORUM IN 



19 X«9w* wurmi mlu] Bcoe hic 
ftufpieioiieft ad Eaoachoaiy 
qoem ooTit, revocat : oetcit Clupream 
tiqiiideai booc n$e. £t mirm locotio, 
pro eo qood ett, oeKM. Dooetoi. 
. 20 igmmemM] Al. igumna, botpes ic. 
viarm igoarot. FmnmbimM, 

21 Vhe mmU «ho tit] Dmmi tob- 
oodieodooi ett : aot, ' Nooi ut qood 
dicit.' DmmmimM. 

24 Sed mikU poUue] Ut ▼olooUtis 
rei tiot, ooo etian facti. /dm. 

Sed mika fMieme] Jol. C Scalig. ez- 
erc 275. <u»euot, ioqoit, ted oibil 
eaiittaot. Joveoal. Sat. y i. ' Soot qitas 
Eoaacfai imbellet,'&c. Martial. I. ▼!. 
Ep. S9. et 62. Apbroditsot 1. 1. Pro- 
blem. Pbilottrat. I. i. c. 2S. Hieroo. 
Epist. ad Lsetam. FmnabimM, 

Vermm muMertt mom ni lo^olflo vfoe- 
rmi] Noo, oibil potte eot, ted amato- 
res eme oiaximos. Ad partem eoim 
seoteotiae pertinet qood dicit, JVm 
fo memtem venerai: non ad totam 
qood aodivisset dadam. Etiam nisl 
peoitos negative consideraveris, con- 
troversia inerit. 8i enim nibil posse 
aodieras, quid est qaod io mentem 
Doo ▼eoerit ot vitares ? otrnm igitar 
aroatores mulierom esse maximos ao- 
di^ra«j 4|auMl ipMim vitandom fnit. 

Neqoe enim hoe satis est ad pudici- 
tian, stopnnn Titasse, cum impodica 
fieri vel solo oscolo possit, qoam om- 
nino integram et illibatam velis. An 
Vermm non erit conjooctio, sed no- 
men ? nt illud qoasi falsom audierit. 
hoc autem, quod verum inventnm est, 
Don ipsa sotpicata sit. Nam to mien- 
tem vemire^ oon reminitci tantum, sed 
etiam cogitare tignificat. Sic Cicero, 
* In mentem tibi non venit, cansam 
pablicam snstinere,' id est, non cogi- 
tas, non sospicaris. D<matmM. 

Verum miMeraf] Si verum pro con- 
jonctione accipimns, sabaudiendam 
erit, omatoreM mmUerum eoM ette nuuri- 
moM. Idem. 

In mentem non ^enerat] Noo qnod 
andieram: sed, quod bic fecit. An 




1 




aliod io 
scilicet facti 
Idemu 

Som i 
erat cogitat 
data. /dm. 

Fcroo 

Egregie oogaotory qoi oemi hic pn 
ceri/ofe acciptoot ; * Qoasi UM,' Ac 
apod Dooatom, 
misere iotricator. 

Mire Comdmmtoem dizit, ot tmwwm h- 
ram. sic alibi : ' Coadosofli hic hi- 
beo oxorem scvaoi.' Xlwolai, 

▼el amatorem t ant — oMauBissea. 
/dm. 

ScBicA iT. lambicis Senarib et 
Trocbaicis septenariis eoostat hac 
scena. vs. 2. fioe, Argeatormteosis co- 
dex, eko : nostri Mn. oh. ts. 4. «ais: 
mmtmtio eMt. vs. 8. dao : tster prf om 
beme. nons addit,/ocfBni. vs. IS. ooof : 
namaliomhoM#aflotBan.TS.17. ooi- 
nes : naoc eo Ohi videimrf, et ts. 18. 
^■■ygyiw. TS. 21. onos : Mc eai eefof, 
tonnnct, cefeni. ts. 24. unns : elsfa, 
ego emd te. vs. 27. omnes : hoe mriki 
nmme expedL vs. SS. dno : jiaonie sifif 
er. vt. 40. doo: el eo» esf tnArfas. vs. 
47. omnes: tofrSy omittenteSy 
/ajB. vs. 64. duo: qmod 
tertios : ^OMi sriof Bcseias. vs. M. oob 
nes : ab ommi tmrba. Bceclenu. 

1 ExiforoM MceleMte] Jocnndos er- 
ror, in quo non dnbitet Pbsedria ip- 
snm esse qni quaeritnr : verom iatii- 
per tic aggreditor, tanqnam ait ipte. 
Donafiif. 

Scelette] Qoale est scelestnm ap- 
pellari, qui nihil sciat ? Idemu 

ReMiitaM] Necessario restitat, qsi 
miratur se protrabi. /dan. 

2 Fmgitive] £t scelestnm et fiigi- 
tivnm increpat, in hnnc crimen traot- 
ferens Cbaereae. /dfiB. 

Male coHciiiate] Oportone adolet- 
censhicexprobratmnnnt magno emp* 
tnm. Makf magno significat, ut Plaa- 



TBRBNTII BUNVCH. ACT^ IV. SC. IV. 



1247 



tii8 in AmphitrjToney * Haec nox scita 
est exercendo scorto conducto male/ 
Hrgo MaJe eondUtUef magno empte 
figoificat. nam omnis conventio, cok- 
ciHatio nominatnr. ConcUUUum ergo, 
magno emptum. Idem, 
l Prodi, mie ctmeUiate'] Vide Chres» 
tomath. Toc. Concil. Imitatio est 
Plantina, ex Psendol. i. 2. 1. * Exite, 
•gite, ite ignavi, male conciliati.' 
BeieUrus, 

MaU eaiiieUiate'] Maximo meo dis- 
pendio empte. Omnis conventio con- 
dliatio est. Famahviu, 
• t Os «< «t6t dMtortil] Ethicmemor 
adolescens insinuandi mnneris, dicit 
illnm sihi os distorsisse, qui natnra 
sit pnlcher. Oe autem dicimus illi 
dUtarqaiere^ qoem natura pulchrum 
deliirpamus. Danatu». 

lUud viie, es vt sibi dietorsU] Ita 
enim distinguendum est. Ita Plau- 
tns : * Illuc sis vide, nt incedit.' 
Anlol. 1. 1. 7. nam et ibi verissima 
ha^ distioctio. est. Bceckrus, 

4 Quid kMc reditio est] Eleganter 
ei reditio objicitnr, qni revera loco- 
se non moverit. Donatus, 

Qatd huc reditio] Interponendum 
post hMCf pronomen tibip ut in Donato 
et libro Bembino est : Qwd kuc tUn 
redHiio*gt, et versos stabit, eliso d ex 
qmd. . Qnod vero sequitur, quid vestis 
ffmtatio est, ab omnibus antiquis ex* 
emplaribns, praeter Bembinnm, abest 
verbnm est» quod nec necessarinm 
est. nam a snperiore repetitur. Fa- 
ermMS. 

Quid huc reditio esf] 'Apxatffftou ex- 
empla et Donatus affert, ei alii ssBpe. 
Beeclerus, 

Quid huc reditio est] Qoid sibi vult 
tnahac reditio P Periphrasis per Ver- 
balia Comicis usitata. 'Quid tibi 
accessio est ad has fedes prope aut 
Pnlsatio.' Plaut. Trucul. act^ ii. sc. 
2. et alibi frequens. Famabius, 

Quid vestis mutatio est] Sic veteres. 
Plantns in Trinnmmo, ^ Quid tibi in* 
terpellatio, aut in consilium huc ac« 



cessio est ?' Caecilins apmfofi^ypy 
* Quid tibi aucupatio est argumen- 
tnm, ant de meo amore verbificatio 
est patri ?' Donatus, 

Quid vestis, ifc,] Nam liberi vestem 
habebat, utpote Chsereae : servi vero 
atque Eunuchi deposnerat. Idem, 

6 Paululum st cessassem^ Pytkias] 
Familiare est iratis, avertere se ad 
aliam personam ab ea, in qnam com- 
moveantnr. Idem, 

6 Ita jam adomabat fugam] Ut su- 
pra, ' Adornant ut lavet.' Idem, 

Ita Jam omabat fugam] Omnes alii 
libri et Donatus, adomabat, solns 
Bembinns, quem nt antiquissimum 
sequimur, omarat* Basilicanns ador^ 
narat, praeterea in eodem Bembino 
legitnr, factum benCf sine interjec- 
tioneo. Faernns. 

Omabat fugam] Parabat, nt, • or- 
nare nuptias, convivium, exercitnm.' 
etsnpra.act. iii. sc. 5. * adornant nt 
lavet' Famabius, 

7 Habesne hominem amabo] Haec 
omnia Pythias, cernens Eunuchum, 
loqnitur. id enim erit jocundnra, nt 
qnaerat illum quem videt. Donatu». 

Quid ni habeam] Quid ni, quid nisi ? 
hoc est, cnr non habeam ? Idem, 

8 Ubi est] Dmrum coniAmplata* di- 
cit Ubi est? quia non ipsum, sed alte- 
rum novit. Idem. 

HogUas? non vides] Storaachatur 
nterque errans mirifice : illa, qnod 
Eunuchum credidit, Chaeream vi. 
dens: hic qnod Eunucho objecit, 
qnod commisit Chaerea. Idem, 

9 Hunc sciUcet] Hoc jam, tangens 
Eunuchum, dicit Pbaedria. Idem. 

10 HuMC ocuUs suis nostramm num* 
quam quisquam vidU] 'ApxBturf^bs est 
figura, pro nostrum; vel nostrammf id 
est, quae familiae nostrae sunt: ut 
parum sit non vidisse Thaidem, nisi 
addatur, ne familiarinn^ quidem ui« 
lam esse, quae hunc viderit. Idem* 

Hunc oculis suis nostrarum nunqm 
quisquam v.] Priscianus lib. xiii. ita 
citat : ' Huoc oculis nostrarom quia- 



Ii4ti NfiTiB VARIORIJM IK 

qiiam non vidit, Pha?dria.' Beeekrut^ mro: d« Tmce iiwan vUlMtdr fa^a- 

>i99irarum^ ife,] NostraB familiae rii. tdem. 

miUa. QuUqmam in foemineo asurpa« 90 Quem tu v#r# MefB veUfSi f^- 

ta, arcliaicc. Plaat. Rnd. act. iv. tc« cfrta] Commota •drertna PtaKdriaB, 

i. Ciatcl. II. 3. Pers. iv. S. Famabiua» cogitur enm tandare, cni Irata est: 

U Quitquam] Antiqua locutio e8t« et ideo totum callide. Mem* 

VofuUuB, Quem tu uero vMfre] Facctey (foui 

12 Son vidii] Totiden, iisdemi|ue aec bnnc, nec ipaimi qai iniait, e» 

▼erMt repetit. £t interrogatio stn- tpectnm «elit. Aima. 

porem admiranti» ostendit, et jara Quem tu] Quemf talen. et brailttr 

velutl conitentientis. Idenu ejus forma landata est : c«Bi pr^ 

IS Sauuiue aiium kuhui aamtRem] Kxius llliiis tit describenda defctfei- 

Bene ad lllud qiiod ait, Au tu hune: tas. Idem, 

qaasi tx nultis. Idem. Quem tu vero tideru] Vene^ PalckMi 

14 Aul mee cMmimruudu» hie quidem Pulcher «mm est, t%qmu fmnm aee 



cil} Au interjectio est coeturbatsi odimn, oec convitnHB ceaMserait 

fwminie, ncc constantis sibi. Ideut, Lncilins in Satyra Atbywnidie* ^£i 

lUe erat AonesN /acie et HberaU] T$ facie florem delefEcria.' Idemu 

iStvrKTfup, erat, quasi de nMNrtuo, a»t Quem tu mdere] Qoare tUj m qaa 



qui iion est, scilicet Thaidi, qnia fti* iste jam non veUt vldere, Irataa sd' 

ytil. Idrni. Ncet ob vitiataaa virgliieM? ABbif 

lA iJanffla /ueie et tiberuli] Coai* qnasi spectator elegaiit fomaam, ct 

node descHptut est Cbosrea. Ideuu qsi aniator sis Thaidla i Ideua, 



lUueitufade^ ^.] Milet topra act. 91 Bie eet vefas, wietuM^ 

111. sc. 9» * Ita me dii aMBt, honet- toiex] Slc boc fotna proantiaBdM, 

taa eat.* fWmatiat qea« iratcater haicy peopter qMi 

la giiM Mrie eri«t ladnliisyhil] £•• huidaverit Chsream. Idem. 

graphiuii : « £iiouchi veste ntebaiH Vietue] MeUit, flac riduiyi , et 

tar ver»itolore« «t nnltis coloribus flexlbiKa corpore« nede et «MiBBe,et 

texta fnlftereet.* proprie er|EO loca* * viln, et rsdirci dlceBtar. ct vsffr; 

tus OAt tHitfttt. «»m « Vari#tM q«ldeni religara dieltQr: qaia vietls viifii 

proprie ia dlsparibiM celoribas dici* bm|Ks religare peatmBS qaidttit 

tnr : »ed transfertur ia ■mlta duipe- LecretiM mmtem dixit vtciaat weatmt 

ria/ laqeit Cirere ii, de Fia. 3. Vide, Id est, petii noUitia praditaaB. I^ 

qn;»» CU $alai«sles ad Vepisci Aerew tas, ad vifperatioeeM Bsodoi, M 

liauuei aMavit de parafaedisk BedL ad laedcaa poaitBr: et, * Veterii 

fMi rerMK^.] Variefata^ coloo- Poet» laaledictit rciipeadeBt.* FsM 

bu» aut Kcii» versieoleri ci^i«$nodl e$t« cnjet diBUBBtivBBi eat 

v«tlo orBabaBter KiMMvbi» «t BiBltis Ideesc 

ct4«4rib«s texia Ai||EefeBt. rainiiine. FWenmBs] 

ir .Vaoir es tiM VMMBr ^ades] Fa- tes, id est, vetene : qBaies sbbI qri 

t^tis ^lbdha VMblBr» bob ett eoin. bvdmpiBi BeliBBtBr. Et 




1«^ IW«*afm) Apte 
TWr% fftrasMMi^ t l sw ai bi^ qoari !■► 
pB d v B i et «aawnveti 
ei atfBBisBla iesBiivr 



l%wis vei IW VI h««e «Mntwr Ob^ 



l^BRENTII BUKUCH^ ACT. IV. SC. IV. 



1!^ 



Veternos u gf «flM»] VeterBO Iftbo» ritas, cnm uterqiie falliEitar. Fdm. 

nos, soniQoleiitus, piger. Idem. knptmdeal;] Ptt. raga. Py. venisiin 

22 CoUre muaUlUno] ErraYit Te- kodie ad noi? negai'] Sulit qui septe- 

rentint, oon intelUspeos MeDandncam Dariam iambicam hanc faciant. nos 

Ulad, oMs 4ffri9 yoXoArns yiponf. Ait etiam senarium nt ceteros esse posse 

anteni stellionem, animal qnod ki* arbitramar; contracto per synize* 

eertse non dissimile est, maculoso sin, respondAit, in tres syllabas : atiti 

corio : Jiempe ad id genns coloris roga, posteriore correpta : nt Miirtia* 

facies exprimitur Eanuchomm cor- lis: *In solio puta te Marce la* 

poris, quia plerique lentiginosi sunt* vare capnt.' Faierwia, 

Hinc ergo errarit ideo, qnia 70X11 26 At UU alter venW] Bene instat', 

MuateUa dicitnr, ydKe^s StelUo, 'Of qnasi ex parte jam obtinuerit Pythi- 

«op' *Apurro4»dvei iv yc^Xocr, Hitr^ yor as. Bonatu», 



Xo^Tjf learaxham ^ZetKpdrrovs, £go 
Adesionem seqoor, qui recte inteU 
lexit, Terentinm scientem, mnstelli* 
BO colore Eonacbuni dixisse colora* 
tmny Telut snblivido : quia vere £a« 



Annos, Sfc,'] £rrare potnit Pytbi- 
as, vel etiam, per ^«Nfip, voluit. ne- 
qne n. Chaerea potuit esse pnblice 
cnstos in Piraeo ante annum deci- 
■imim nonnm, vel decimum octavnni, 



nachi ant ex candidissimis lentigi* n^inimum, ut dictnm snpra ad act. ii; 
Dosi 6ant, nt ex Oallis, et hujnsmodl t c. 2. Famabiue, 



oocidentalibns : aut ex funcis, subli- 
wdi, at ex Armeniis, et aliis orienta* 
l^bus. Idem, 

Ceiere nmeteUmo] Vide Donat. et 
Ouyet. Baeierue, 

MhuteUmo] Menander; oMs iori 
yeikeAnis y^p* Cnr facies lentigine 
maculosa, ut stellionicorium. Defen- 
dlt Tnrnebus Terentinm repreheu' 
son, qnod fiii»(eUmii]ii colorem pro 
steUionato vertisset, lib. xii. c. 10. 



27 Age drnn, hoe mUU expedi] Heee 
Plautina snnt, cum in iisdenr longa 
sit disputatio : sed mire a Terentio 
profernntur ad ejus exemplum, et, 
quod est plus, carent Plantinis nngis: 
Donatus, 

Age dum] Dtmi, irapiXKow est, et 
adjnvat ex animo loqiientem. Jdem, 

Agedum hoc mihi expedi] Donatns : 
< Haec Plantina,' Scc, Qnantnm In 
plerisqne omnibns Plantnm vincat 
Terentins, et meliora imif ando faciat, 
23 Ut quid egerim, egomet neseiam] qnae inde transfernntur, alias non 



Pro non meminerim, vel non agnos* 
cam. Donatus, 

24 Eho tu, enwC ego te] Miro sto- 
macfao qnod ipse fecit, id ex alio co- 
natnr andire : et donec haec andiat, 
an hoc fecerit, dubitat. Jdem, 

Jnbe mihidenuo respondeat] Hoc est, 
qood in Rhetoricis Cicero ait, < Con- 
tra firmam argnmentationem, aliam 
»qoe firmiorem opponimns :' haec est 
antem asqne firma. Denuo autera, ad 
respe/ndeat pertinet, non ad jube, Id. 

Denuo respondeat] Jube vero, mihl 
denno respondeat, intelligendum est. 
Idem, 

25 Roga] Mire utriusqne fiducia 
confertnr, et apud utrumqoe est ve- 



parce demonstrabimus. Bceclerue, 

28 TVtc^s] £t recte tacet : quid 
metuit Chapreani. Donatus, 

29 Monstrum hominis] Bene £unn- 
cho dictum est Monstrum hominis: 
hoc est, nec mas, nee foemina exis- 
tens. Sic et snpra, 'senem mulie^ 
rem' dixh. Idem, 

Monstrum, ifc,] Bene,de £nnucho; 
qni neque mas, neque fcemina. Far' 
nabius. 

30 Modo] Nota modo aperte pro 
pm^terito tempore dictnm esse, id 
est, jamdndnm. nam qni vitlaverat 
virginem, non modo, sed longe ante 
vestem mntavit cnm £nnucho Phe6« 
driae. Donatus, ■ 



Detph, et Var, Clas, 



Terent» 



4K 



1250 



NOTiE VARIORUM IN 



Quamdmdmm t modo] I. e. ' Jamdii* 
dum/ inqnit Dooatus: 'oailiquvi- 
tiaverat/ 6tc. Sed non opus esf, ad 
Yocabulum potins, qnam ad mentem 
respondentis attendere. interrogavit 
Phivdria, tiuamdtuimm? respondet £n- 
nncbus, non sine tergiversatione, non 
ita dndnm esse. metu Chaereae sciU- 
cet. itaque antea taeebat, nolebat 
nisi adactns loqui. et nnnc iternm 
timide loqnitnr. modoy non definit bic 
teropus, sed potius vage significat ex 
affectu respondentis. Bene Oallns 
interpres baec %apappJifi i y a il long 
tempa ? Un'ya pas lomg tempt, Boecle- 
rns. 

31 Quicum'] Praepositio cum bis 
dictionibus snppopitur, gttictnn, nobis" 
CMm, vobiscum, Ceteris vero, ita ut ip- 
snm nomen praescribit, praeponitur : 
nt, cum amids, cum exercitUf cum ad" 
vocatii» Donatus. 

S2 Unde igitur fratrem mernn este 
Mciebai] Utpote novitins : et enm qni 
ex Piraeo raro discesserit : et longo 
intervallo cis t^ iarv venerit. £t hae 
snnt obliquae interrogatioues, quibus 
nti oratores videmus, cuni derivare 
testimonium nituntur. £t ideo sic 
ait Phaedria, ut frastretnr omnia, 
quae confessus est Dorus. vult enim 
fratri esse consultum. Donatue. 

Parmeno dicebat eum eeee] Prope in- 
firmatum testimonium est. qnod enim 
sic ait, Parmeno dicebat eum esse : 
falsnm esse potest. £t mire sic ait : 
ut, ' Sola mihi.tales casus Cassandra 
canebat.' Sic autem dicimns, quan- 
do non semel quod factum fuerit, sed 
saepius demonstramus. Idem, 

34 Occidi] Hoc secum Phaedria. 
non ut Pytbias audiret ; quani celari 
vult, quodipse jam animadvertebat. 
sed illa promte arripit, qnae ad ex- 
plicandum errorem in persona facie- 
bant,et argnendoinfert : injuriam sibi 
factam ante, cum temnlentam et in- 
sanam adeoque. mentitam Phaedria 
reprehenderet ; rem nnnc ipsam lo« 
qni, adolescentem pro £unncho ve- 



nisse, domniqae meretricis et vhrgini, 
praetextn doni, per insigocm injurisii 
iUii^um esse. ibi tum Pbvdria, cob 
remm argumentis nrgeretnr, assimr- 
lata fidncia, testimooii fidem indigni* 
tate testis elevat, vultuqne ad seve> 
ritatem composito interrogat itenus, 
sed contentius, et sperans, £iibi« 
chum, ne perseveraret io illa eoB- 
fessiooe, absterritnm iri. videntar et 
Dutus aliqui accessisse. qnibus cam 
parum pro spe Phaedriae Eunuchis 
pareret, dennoque Pytbias iostaict. 
eo confugit Pfaaedria confasos (et 
qmd ageret nesciue) ut Ennnchnm ja- 
beret negare, quae aflirmaverat ; et 
vel sic obtineret, indigonm fide esse, 
qui negaret qnod ante asseverastet 
hinc, ut quaestiooi subjectnms tergi- 
versantem, ceternm qnia quod re* 
sponderi posset in re tam maoifests 
oon haberet, sese amoiitnr Phapdria. 
Bceclerus, 

36 Jam tatis credis me esse sobriam] 
Qnia supra dixit, TemMlenta es: et 
qua8i'gravem injuriam hoc dicto passt 
sit, raemoriter dictnm retnlit. nt, £■ 
ego victa situ? et, Pulsus egof Do- 
natus. 

Sobriamt Sfc,] Supra dixerat Pbse- 
dria, temulenta es, Famabius. 

37 Jam satis certum est mrginem 
mtiatam esse] Ordine ait, qunm pri- 
mum de se, tum de adversario loqoi* 
tur. Donatus, 

38 Credis huic quod dicat] A per- 
sonae qnalitate derogat fidem. naiB 
quid credendum est servo Eiinucho 
fugitivo? Idem, 

Qmd isti credam ? res ipsa indieai] 
Hic a persona qu» convincebator, 
oratorie ad factum se retuUt. Idem, 

39 Concede istuc paululum] Ad se 
versnm dicit istnc : ut longe sit a 
Pytbia. £unilcho enim dicit Pbae- 
dria. Idem, 

Concede istuc pauiulum, audin? etiam 
nunc paul, sat est] Ut remotior esset 
a Pytbiade, seorsum hoc dicit £o- 
nuclio. ita meUus suggerere poterat, 



TERBNTII BUNUCH. ACT. IV. SO. IV. 



1251 



^nae^ postea stiggesiiU. compara cnm 
Ikk; ▼ertn loc. Plantinum Aulul. 1. 1. 
16« * Abscede. etiam nnnc : etiam 
nunc: etiam. obe I Istic adstato.' BcecL 

42 O seeleatumf atque autUicem homi^ 
nem'] Chaeream scilicet vel Parme« 
nonem. sed sic pronuntiandum est, 
Qt putet Ancilla de Eunucho dici, boc 
ipso quod praBsto est. ideo illa infert, 
* Vae mibi, etiam nunc credis, indignit 
nos esse irrisas modis ?* Donatui* 

O Mcekstumf SfcJ] Pronunciatum 
hoc de Chaerea, voluit a Pytbia in* 
telligi quasi dictum de Doro. Farm- 
him, 

Va tmAs] Hoc totum, Va mihi, 
qnidam a Pythia, usque ad irrisas 
modiSf dici existiraant. Donatus. 

44 Mirum ni tu credasy quod iste 
dicai] Utrum an serva, quod servus ? 
an atulta, quod stnltus ? an fcemina, 
quod Eunuchus ? Idem, 

Mirum ni tu] Clare dicit, quidam 
preasins putant. Idem, 

45 Heu3 tu, negato rursum] Rursumf 
non ad negationem pertinet, sed ad 
interrogationem : ut sit, rursus inter' 
rogaius, Rursus, retro, id est, e con- 
trario : ac per hoc contrarium supe- 
rioribus dicito. Idem. 

Heus tu, Sfc.'] Hoc voce submissa, 
ne exaudiat Pytbias. Famabius, 

46 Non potest sine malofateriymdeo'] 
AmpUatio et dilatatio quaestionis, ar- 
gnmento est, nibil constitisse. Addo 
qnod pcenam minatur, non tanquam 
jam incerto, sed falso testi. Deinde 
ipsum fateri consideremus quale sit. 
Non est testis fateri, sed rei. Hic 
igitnr ut in illnm culpam transferat 
nniversam, fateri dixit,non indicare: 
nt ipse rens, non alieni facti testis 
esse dicatur. Donaius, 

Non potestsine malo] Quasi nec baec 
fuerit, nec illa confessio, in quibus 
nulla veritas sit. Idem, 
' Verum? vidistin fratrem Chareamf 
Do. non, ■ Ph. non potest sine] In li- 
bro Bembino est vidistine, et dictio, 
sine, sequenti versui adscribitur. 



qnod placet mihi, nt sint irochaici, 
quemadmodum ceteri. FaSmus, 

47 Maio] Tormentis. * Omnes im- 
perio, metu, vi, malo adactae.' Cic. 
IV. Yerrina. Famabius, 

Sequere hac] Quasi ad tormenta. 
Donatus, 

Modo ait, modo negat] Testis aut ab 
adversario convincitur falsitatis : aut 
a se ipso, si variaverit dicta. Ergo 
priora quia non potnere convinci, ab 
ioconstantia testis praesidium defen- 
sionis inquisitum est. Donatus, 

48 Ora me] Hoc lentius : ut sit 
cansa non saeviendi. Idem, 

Ora me] Salvo honore meo ; et fra- 
tris. Famabius, 

Obsecro te vero, Phiedria] Bene vero, 
nam quia ille dixerat, ut simularet 
preces, hic annixns vero addidit, 
ostendens, serio se rogare, et ex ani- 
mo: non ut ille jubebat, dolo. Do* 
natus, 

lintro] Terribiliter, dummodo enm 
summoveat. Idem, 

Intro] Utnmi intro domnm ad Pbae* 
driam? an ad Thaidem? Sed non 
oportet ad Thaidem intelligi, ne ce^ 
landarum rernm index teneatur. Id, 

Ot, ei] Bene oi et trx^Macrfihv rus- 
ticum posuit, utpote et servi et no- 
vitii. et est deploratio ab eis sic dicta. 
Idem, 

49 Alio pacto honeste] Contra offi- 
cium fuit, mentiri docnisse servnm, 
et adfuisse mendacio Hberalem ado- 
lescentulum. Sed vide quemadmo- 
dum defendatur, dum se mentiri co- 
actum dicit, dum consulit honestati. 
Hanc antem causam longae sermoci- 
natioois ad hoc indnxit artifex Po^- 
ta, nt apud omnes jam certum sit, a 
Chaerea vitiatam virginem, ne ullo 
errore impediantnr nlterius nuptiae, 
vel finis fabnlae differatnr. Idem, 

Alio pacto honeste] NuUo alio scili- 
cet, nisi per hanc fallaciam. Idem, 

49. 50 Priorem versum secum et 
ad spectatores versus loquitur : pos- 
teriori clare minas in Eunuchttm c^o^ 



12S2 NOTiE %'ARlORUJi IN 

tiniiat. Beae aateB Dmmhu de hae ^m trochaicw ett, laaibiifli doii ad- 

•ceoa : * H«dc canMa longv semia- aiitteot : si % pnpdico pnedicis, it 

cioationis ad boc iodo&it artifex Po- sat pnediceai, pro prsdicun (antiqti 

ets, ot apod omnes jaoi certam sit, a eniiB dicea efferebant in fatnro, prs 

Cbsrea? vitiatain ▼irfinem,ne olloer- eo qood ooa dican) »tat qoideai fer> 

rore iropediaotor olterios noptie, vel aos, sed verbaai prcdicere ▼idendoB 

finis fttbiils differatnr/ NtbmUmiM vo- est ot sensai congrumt. VaticaMi, 

cem Eographins ezplicat de franda- qni aliqna svpe aieUora habet, qaan 

tore et peiuiiDO. sed si pecoliaris sif- Bembiona et qnam oanea alii, hie aoa 

nificatio voci aptanda est, qoc latina pnrdicem, srd prttdicmm habet : qaaah 

•tiam n»nrpatnr,;iiUg^ potins ad Ea- vis deinde addito e, et diapuncto a, 

nacfaum pertioeat, L e. i y^imfift, mntatiun fnerit in jriiidiffi. at Dc- 

nain in Glossis vet. nebnlo etiam ita mrtatna, qni et ipse qnoqne ex es* 

explicatnr. BttclerMM- dem bibliotheca est, aanaaa et iate- 

50 Actmm esi siqmidtm] Hoc mrsna fram habet vocem, f r m4kmm ; sed st 

clare. et sic dicit tanqnam adhoc ira> dixi sensnm reqniro in pntdiemm, fd 

tns Ejinncbo siio. I>oaa<as. fradieeaiy pennltima prodncta. Fmer» 

Aetum, ifc,] Aposiopesis, siqnidem aiu. 
hcc ita ftint. F«nM^iis. Tm pml, ai aaptt, fnad acit, acKti] 

l^ ai«, ifc.] Conf erAus ad Domm Non possnmns nescire qaod sciaiBS. 

hiec, qnem introire qnasi ad soppU- sed ita, at Concordia discora. et Vir- 

ciom et tormenta jnssnm seqnitnr gilins, ' Seqnitnrqne «eqnentcm.' J>s- 

Pbjpdria. Idem. nmtms. 



51 Qaajn aie rirere] Deest aM^is : Tv pml si emfisy fnod jcu, acantj Vi- 

ot sit, Magis scia^ qmmm wu titere* deamns, cnr nolit Poeta de vitio fir- 

Donatus. ginis continao scire Thaidem : mraa 

Pmnmemmnis imm scio esse kmme teek- ne improviso nsalo ▼ehementins roM- 

aaai, q. m* «.] Grcca vox Latio in- moveatnr, ac doleat ? an nt ex ejas- 

▼ecta est, dolom, frandem, signifi- dem Virginis habitn ▼nltoqoe ista 

cans. Scboliaftieft Aristophanis in cognoscat? qnod est actnoftins. aa, 

Plnt. T^icMu AryM^roi rck rmw ij^pAwmm qnod proximnm f ero est, oi ilhua et 

wofl^iunm, o2or xaA«cvrud^ rcKronirJ^, Thais et Frater, ignorantes ▼itiataai, 

mal Scai 6x\ai roiavrcu. Wx*^ Xryrrcu animosios adversas MiUtcos defen- 

Kid ^ ^orxoi^ «nl ^ 3^Xas. i^f* \s mel dant, repetitnm eam venientem caai 

r^xrdfofuu, iuFrl rov SoAic^o^ nd fof tanto strepitn ac minis ? Nam qao 

XavwAuu. Bcteierus, ore prsterea diceret Thaia Chreamti, 

53 Imeemimm kodie pol.] Haec est de sorori^ pndore soUicito, * Edncta 
rpoouantofua ad futn;nro exitom liabo- est ita oti teqne illaqoe dignnm est:' 
lae. nam dnm se olciscitnr Pythias, siscireteamfirginem nonesse? /dda. 
fit indicium patri Chaereat, et confir- Qmod seisy aeacts] Uode in Heaa- 
mantnr noptiae. Dommims, tont. ' Nescias qaod scia, si sapis.' Et 

54 Utrmm tmeemmme^ mm pradieem] hoc est qnod aaadJ^iyAor dicitar. Id^ 
Tertinm wmptXmor : abondat enim aat 55 Qaod scij, mseis] Proverbiala 
itfnMi, aot ar: ant certe hoc fit, nt est, et moltnm apad dialecticoa trae- 
sit fignra T/dfo-is. Idem, tatnm; ot * Facio, et nonfacio:' eC 

Ftrgiae. Pr. tla, mtrum tmeemm ae, ' Amicos som, et non sum :' et, ' Ao* 

aa prtfdkeai. Do. 1« potj st aapts] Obih dio, et non aodio :' et eetera hajns- 

nis hi\ins venoa difficoltas est in ver- modi. Ideas, 

bo fretdkews, nam si id dedncimns a Qaod scis acacts] Bene cansam si- 

praedi^ praedicas, versoa non stat» lentu ad omomopkm retnlit ilanalasi 



TKRENTIl BUNUCH. ACT. IV. SC. V. 



1233 



quem vide. PlauL Mil. Glor. ii. 6. 
89. ' Etiam illtid quod scies, nescive- 
rit.' Baclertu» 

Quod scis, neseW] Nescieris. disRi- 
i&nla te scire. Heanton. act. iv. sc. 4. 
' Ta nescis id qnod scis.' Plaot. Mil. 
act. II. sc. 6. ' Lingnam comprimes. 
Posthac etiam illnd qnod scies, nesci- 
▼eris. Ne videris, qnod videris.' FoT' 
mmbuu, 

De Ewiucho] Qnod Cfaierea sit, non 
EoDuchns. Dmacha, 

De vitio virginis] Qnod jam mnlier 
Imcta sit. Idem, 

66 Hm re te oimit twrba evolvea] Cau- 
«a qnsesita, cnr ante jnrginm cnm 
milite Thais nesciat vitiatam virgi- 
oem. Uem, 

Etimgrstumfecerie] Cni, nisi vir- 
ginl ? eujns crimen, nt snpra, silentio 
tcxeris, praesertira tacentis injnriam 
anam, et sic dolentis amissam virgi- 
nitatera, nt nec confessionera snse 
caiamitatis snbire possit. Idem. 

67 Id modo dic] Id pro hoe, sub- 
jnnctivum pro prxpositivo. Idem, 

68 Thaie jam aderit] Bene dixit, 
Ad€rit, huic enim aderitThais. Idem, 

Quia cum inde abeo] Aliam cansara 
ex alia supposuit : quasi diceret, 
* Video causam.' Idem, * 

59 Turba inter eos] Jurgium, rixa. 
Famabius, 

Aurum, fyc.] Anrea ornamentaThai- 
dis. supra sc. 1. hnjus act. Idem, 

Ex hoc] Chremete. Idem, 

ScENA V. Octonarii lanibici sunt. 
'VS. 1. Mss. nostri omnes : vicit me 
«tmem. vs. 2. dno : accumbebam. vs. 4. 
oinoes : hem, vs. 5. oranes, nt ed. vs. 
8. omnes : litessuntfacta, vs. 11. dno : 
€orrexit me mil, vs. 12. omnes, nt ed. 
Bceclerus, 

Atatf data hercle verba mihi $unt] 
•Hie semigravis inducitur vino Chremes 
priarum memor, titubans in prasentibus, 
utfereadpotisolent. Don^tus. 

1 Atat^ Interjectio est panlatim 
percepti atqne intellecti mali. Idem, 

Dataverba] Fraus facta. Idem» 



Data hercle verba] A milite, an a 
meretrice, cnjns jampridem dolnm 
malnm in omni re suspicatns est ? ao 
magis a vino, qnaai captioso aliquo, 
data verba snnt ? quia bibere, dulce 
est : ebrinra fieri, turpissimnro. adeo 
his, quoe seqnuntur, qnasi snbtilem 
frandem ebrietatis inducit. Plantnt 
de vino, ' Pedes captat prirao, lucta- 
tor dolosns.' Yirgilins de nva, ' Ten- 
tatnra pedes olim, vinctnraqne liu- 
gnam.' Idem, 

2 Ae dum aceubabam] Hie verba 
datasnnt. Idem, 

Quam videbar mihi esse pukkre so» 
brius] Nibil elegantins. non dixit, 
videbar mihi tnnc esse sobrius, sed 
nt hoc ipsum jam erroris esset, ac 
vinolentiae accumulatio, Videbarj in- 
quit, nuhi nimium sobrius. Idem. 

Pulchre] Fortiter ac nimis. Idem, 

3 Neque pes] Ad incessum. Idem, 
Neque mens] Ad facta ac dicta. Id 
Neque pes neque mens] Pleniori de- 

Rcriptione Lucretius lib. iii. * Con- 
seqnitur gravitas membrorura : prae- 
pedinntur Crnra vacillauti : tardescit 
lingua: roadet mens: Nant oculi/ 
Bceclerut. 

PeSf Sfc.] ' Magnnm hoc vitium vi- 
no e«t, pedes captat primnm, lucta- 
tor dolosus est.' Plaut. Pseud. act. 
V. »c. 1. Famabius. 

Mens, Sfc.'\ Ohos ^x^i ^pdpos, Hom. 
Odyss. VI. Idem. 

Satis suum offlciumfacit] Bene. non 
enim omnino non facit, nam hoc io- 
sani est : sed non satis facit, quod 
est ebrietatis. D&natus, 

4 Quis est 7 ehem Pythias] Tvwpjuuos 
et satis miro exemplo mutataoi crer 
dit, postquain ipse mutatus est. Idem* 

Quanto nune formomr videre mihiy 
quam dudum] Hoc mnltum Acadeipi- 
cos jnvat, qni aiunt, Prout habiti 
fuerimns atque affecti, ita nobis alind 
atque aliud videri ; et ideo nihil 
certi coroprehendi posse. Idem, 

Quanto, ^c,"] Ebriis Th ft^ Ko^h, ku' 
X^ iTf^aprai, quod de amatoribos 



1254 



NOTiE VARIORUM IS 



pronuncia vit Tlieocri li Daphnit, Id yl. 
VI. * Heus pner, vinum funde mera- 
cius, ut iliam furmosam reddam ;' 
Anacharsisy cum ex convivis quidam 
dixisset, uxorem ipsum duxisse de- 
formem. Famabiu», 

5 Certe tu ^idem pol] Et Certe et 
Folf hstc dixity ut appareret hanc 
vcre loqui, quae sobria est : illum ve- 
ro ex vino falli. £t honorifice, at- 
que ut sobria, nondixit, teraulentior, 
aut lascivior, sed alacriur. Dmatus, 

Certe tu quidem pol] Liber Bem- 
binus eerto. quod antiqnius videtur. 
Faifniiu. 

MuUo hilarior'] Quxrit Guyetus, 
nnde Muretus habeat rh aUteriorf 
quod pnetnlit r^ hUarior? Ex Do- 
nato habet. cujus ista est annotatio : 
' Non dixitteniulentior, aut lascivior, 
•ed alacrior.' Beeclerua, 

6 Verbum hercle Aoc] Verbumy pro- 
verbium. at idem in Andria : ' Yer- 
bum illud verum est, vulgo quod dici 
tolet.' Donatus. 

Sine Cerere et Libero friget Venua] 
Hoc si ad sententiam revoces, non 
conveniet ebrio : si ad petulantiam 
quam * sic ante dictum est. Nam et 
improbior factns est. et quum tro* 
pice locntus sit, tamen ordinem na- 
toralem servavit : nam primnm cibus, 
deinde potns, postremo libido vene- 
rea. Friget aatem, qnia omnis ejus- 
modi voliiptas in calore sangoinis 
constitnta est, qui his rebus alitur. 
Et Friget proprie, non adhasret. 
Translatum enim hoc proverbium a 
picatione vasorum, quae frigida pi- 
cem non tenent, quum aiia multa me- 
liora sint ad usum frigida, ot ferrum, 
argentum, aurnm, et cetera hujusnio- 
di. uam sic alibi, ' Ubi friget, huc 
evasit.' Et vide tres fiertowfiias, Ce- 
terem, Liberum, Venerem. Idem, 

Verbum hercle hoc verum est, sine 
Cerere et Libero friget Venu»] Liber 
Bembinus, itemque Decurtatns, pro 
est, habent erit, quomodo et prius 
habebat Victorianus, ut adhuc litura 



demonstrat. Hoc autem verbo, m(, 
antiqui etiam pnssentia et praeterita 
asseverabant. Plautos ia Persi: 
' Haec erit bono genere nata, nilul 
scit nisi verom loqui.' Terentios ia 
Heautontim. ' snbditnm se suspid* 
tur. subditom ? ain tu i certe ne 
erit.' Item in Phormione : ' Cogaa* 
tam coniperi esse nobis. qnid ? deli- 
ras. sic erit.' Lucanos in prioM^ 
* Non tu Pyrrbe ferox, nec taotii 
cladibu.< auctor Pcenus erit.' qiod 
Priscianus libro decimo octavo de 
constructione exponit, pro cognosee» 
tor, stat antem versos, admisso io 
qoartam sedem proceleusmatico. fa- 
emus, 

Sine Cerere et Libero frig, Ffli.] 
Denominationis hnjus licentiam eon- 
signat Lncretius Ub. ii. < Hic si qaii, 
mare, Neptnnum, Cereremqoe, vt^ 
care Constituct frnges; et BaecU 
uomine abuti Mavult, quam laticts 
proprium proferre vocamen ; Cooee- 
dauius, ut hic terrarum dicat et or- 
bem Esse Dcum matrem.' Noo ti^ 
men nihil discriminis ista liceotii 
habet. Neptunum enim pro roari, 
Virgiliana potius majestas cayit 
(* Neptuno immerserit Enrns*) qnini 
ComGcdiae nova? temperatos diceodi 
modus. Plautus videtor tempenre 
voluisse, cum loca potius Neptuait 
(altius quidem, quam noster naria 
Neptuni) dixisset Trinum. iv. 1. 4. 
et praesertim Milite ii. 6. 3. sed mox 
corrupit temperamentnm, cum adje> 
cit templa turbulenta, quod Epico ma- 
gis ant Tragico qnam Comico concedi 
poterat. sed haec 6Sov wdp€pryov, Bm» 
cleru». 

Verum hoc est] Atqoe ip oIm^ khif 
Otia, Famabiu». 

Sine, ifc.] Swpbv *A^>po^rri Atoi^ov 
Bixa Kol Aiifirrrpos. Eurip. *Ep tXi^- 
pjovowni Kivpis. vide Senecae Hyppo- 
lytum vs. 20S. Aristophanem citat 
Athenaens, 'HStis rc irivciy ohnts ^k^po- 
hirns y6xa, lib. x. cap. 12. additqne, 
^Oi' mlhjbif ffinirrts Ikioi wapatf^pmpiuppa-' 



/ 

TERENTII BUNUCH. ACT. IV. SC. VI, 



1255 



Zariuv 6p€^iv XoifjLfidifovfft, Idem. 

7 Sed Thais multo ante venit] Interro- 
gative pronnntiandiim hoc. £t scias 
4le his interrogationibos hanc ipsam 
€aue, in quibiis ita quserimus, nt qai 
loterrogaiitur, responsuri nobis se 
nescire videantur. Donatus, 

8 Jamdudum; ietatem'] Qnia jam- 
Aufvfii ittfinitaB morae est, addit ,<sto- 
teKH, ot ostendat multum abiisse tem* 
poris, ut factnm est. Jam dudum, 
wtiUemf pro longinquo tempore. La- 
cttius, ' Ut multos mensesqae dies- 
qie : Non tamen aetatem.' Idem. 

JEitUem'] Dia, longinquoque tem- 
pore ac prolixo, nt est a^tas : nam sic 
dielmns de die : et dieculamf aliquan- 
tnlem moram. Idem, 

9 Nihil dixit tum, ut sequerere sese] 
NikUf pro non, Virgilius : ^ Deponnnt 
airimos nil magnaB laudis egentes.' 
Idem. 

NiiUlf nisi abiens mihi innuit] Ap- 
patet quasi iratam discessisse Thai- 
dem a Milite, et tamen sic iratam, nt 
illi ira consilinm non ademerit. /n- 
mdt inquit, quum abiret. Idem. 

10 Eho nonne id tat erat] Adeo 
simplex hic indncitur adolescens, ut 
a Pythia reprehendi possit. nam quid 
opns fuit dicere, si innnit P Idem. 

At nesciebam id dicere iUam] Dicere 
pre velle, vel signiiicare. Sic alibi, 
^Quasi.tu dicas id factum consilio 
meo.' Idem. 

NiH quia correxit miles, quod intel- 
leaHminus] Hoc videtnr facetins et 
aapientins, quam dici ab ebrio, rns- 
tico, et adolescente debnisset. Hoc 
▼Itium tunc fit, quum Poetae inge- 
Biilm snum in personas cenfernnt. 
Jdem. 

11 Quod intellexi minus] Verisimile 
hnnc tantnm extrusum fuisse, non 
etiara vapulasse : quia miles Thaidi 
magisy quam huic irascitur. Idem, 

• marrexit mt/es, quod intell,] Suo po* 
tioiB ingenio, quam personae nioribns 
obsequi putat poetam nostrum Dona- 
toft ; com ebfio, et rustico, et adole- 



scenti acutius dictom tribuit. Mirum, 
qui hoc tanti acuminis visum sit Do- 
nato : nisi acumen ipse voluit snum, 
non in tempore forsitan, ostentare. 
Boeclerus, 

17 Miror tt6i ego huic anteverteriml 
Id est, hanc praecesserim. Donatus, 

Ubi] In qua parte viae. Idem, 

ScENA Yi. Trochaicis tetrametris 
catalecticis constat, intermixtis duo- 
bns lambicis tetrain. catal. vs. 1. Mss. 
meornni unus : et habetur et referiur 
Thais a me, ita tifi, &c. alter : et habs' 
tur et rtfertur tibi a me Th, Argent. et 
h, et r^/. Th, a me tibi ita. vs. 14. unus : 
nam hcsc est^ quam mHes a me nunc vt 
erept, v. Argent. nam hase ea est^ quam 
miles nunc ereptum venit. vs. 17. duo : 
militem s. a, t. q, copias video adducere, 
vs. 19. omnes : qui metuat minus, vs. 
26. omnes : mane mane. vb. 31. duo : 
fac animo htec ut prasenti dicas. ter- 
tius : fae Jubc animo pnesenti ut dicas. 
Bceclerus. 

1 Credo equidem iUum jam adfutu- 
rum esse, ut illam a me eripiat] Vide 
nt ex ipsis appareat verbis, quam 
concita et recens a litigio veniat 
Thais. Itaqne nec nominat Militem, 
nec Virginem : sed pronomine ntrum- 
qne significat, quasi in medio consti* 
tuta negotio. Donatus. 

Adfuturum esse'] Id est, adventu- 
rum : ut Affuit et Mnestheus. Idem. 

Sine ut veniat] Qnasi dicat, sine* 
nnllis. et comminantis est : ut, Sine 
modo. Idem. 

Credo equidem Ulum jam adfutUrum 
ut iUam a me eripiat. sine] Hunc ver- 
sum ita in aliqnibns 1. s. ordinatum 
invenio, ut comprendat etiam ver- 
bnm V€itta^, qnod in impressis se- 
quenti versui attribuitnr. ita erit tro- 
chaicus tetrameter acatalecticns, cor- 
repta priore in iUam. ceterum qnod 
sequitor, qui si illam, ita solus liber 
Bembinus habet. alii omnes, aut at- 
qui, ut et Donatns, aut atque, qRarum 
vocnm alterutra admissa, is versus 
qui secuDdoa est, ejusdem est gene- 



1256 



NOTiE VARIORUM IN 



ris, cujiis primas: ejufldem et ter- 
tius : ita ut in prima sede sit dacty- 
liis, qui capiat primain syllabam dir- 
tionis ego, secundns pariter dactylus ; 
tertius et quartus trochei : quintus 
▼el anapsestus abjecto p, ex intptias^ 
vel troclieus, aut eliso s, ex ea voce, 
aut legendo ineptiam, ut est in libro 
Bembino, et fuisse in Victoriano et 
Decurtato ex rasura ultimse litter» 
apparet. quartus item versus ejus- 
demmet est generis, ita nt dactylum 
in tertia sede habeat, eliso m ex 
tnim, quamvis sequente consonante* 
Item quintns, sextus, septimns, octa- 
vus, et decimus ; nonus vero trocbai- 
cus dimeter catalecticus, vei etiam 
iambicus dimeter acatalecticus, si ta- 
men in, me hem, non fiat coUisio. un- 
dccimus trocbaicus tetrameter cata- 
lecticus. Fa£mu8, 

2 Atqui si iUam digito attigerit uno'] 
Moris commioantium est, ad exi- 
guum revocare commissa, quae se al- 
turos praedicent. Donatus, 

Oculi iUico effodUntur] £t fcemineaD 
minae sunt, et in libidinosos quam 
maxime. nam hunc suspicatur amato- 
rem esse virginis. Sic et alibi, ' Ut 
ego unguibus facile illi in oculos in- 
volem venefico/ In oculos autem 
maxime saevire fttminas,et tragcedias 
fere omnes, et comoediae protcstan- 
tur. Donatus. 

Oculi ilHco] Minae Amazoniap, apud 
Comicos. Plaut. Aul. act. i. sc. 1. et 
jf. 2.Trin. II. 8c.4. Famabius. 

3 Usque adeo ego iUius ferre possum 
ineptias, et magnifica verba] Non dixit, 
Usque adeo illum possum amare: 
sed, quam insuavis jam diu sit, os- 
tendit, dicendo, Ferre possum, £t 
cito ostendit, quae sit amicitia Militis. 
Ineptias, inquit, et magnifica verba, 
Donatui. 

4 Verba dum sint] Hoc est, quae 
vim non adimisceant rerum. Idem, 

Verum enim si ad rem coi{ferentur, 
vapulabit] Si discesserit a verbis, et 
rem experiri coeperity vapulabit. £t 



bona locutio : ut si dicas, Verba td 
rem contulit, Iioc est, agere quod di- 
cebat aggressus est. Idem, 

7 Ad me? qui? quasi istuc] £t rof* 
ticus, ut timidus, et pudens commo- 
tus cst Meretriculae dicto. Idem, 

Ad me? qmf quasi istuc] Mire ex- 
pressit Poeta pertnrbatiooem adole- 
scentis parum assueti turbis, et timi- 
dioris. ^tuist isiuc. Onyetus \supplet: 
moverhn. Thais antequam absolvat 
orationem, respondet quia dum^^ 
Baderus. 

Quasi istuc] Aposiopesis. qoaiii eg« 
istuc commoverim. jPania6fttcff. 

Quia dum tibi sororem studeo reddatl 
Qua enim Thais cupiebat de sorsrt 
Chremeti indicare^ ad eam rem temfUM 
non erat in domo militis: et coeptos 
cum adolcscente sermones jurgiuai 
interrupit. supra iv. 1. itaque dubc, 
urgentibui, quae imminebant, litibiity 
Chremeti sororfm indicat, et resti* 
toit; ut adver.NUS militem jam suiim 
negotiam ilie gerere posset. commen- 
dat tamen suum beneficium Tbaia in 
hac ipsa festinatione : multisque sibi 
laboribus stetisse hanc rem ostendit. 
Chremes ad mentionem sororisy ex- 
pectatione suspensus, «di ea es<? in- 
quit. et cnm Thais responderet, dons 
aptud me ; confusus, kem J ait ; metu- 
ens, ne pudori ejus male consnltam 
in donio meretricis esset. quo raeta 
mox eum liberat Thais : quid estf 
quid perturbaris ? educia est soror toa 
t/a, uti teque Ulaque dignum est. qood 
adversus dubitantem {quid aisf) mos 
amplius confirmat: id qu/sd res ett» 
Bceclerus. 

8 Hac atque hi^usmodi sum wssdim 
passa] Mulier facunda Meretrix, luie 
imputat adolescenti quae vidit, et 
alia quibus interfuit. Donatus, 

Reddere et restituere] Proprie fMUEi- 
tur cupientibus, ut domino servMS 
restituitur cupiens, ut patriae citIs: 
redditur, et resiituitur, cupiens cupi- 
entibus, ut parenti filius. Ergo in iiac 
utrumque est, et reddi et restitui. M 



TERBNTil liUNUCH. ACT. IV. SC. VI. 



I2r>7 



. 9 Hem] Extimiiit adolescens, cum 
tororem 8uam in dorao nieretricis 
^ise audivit : cui rei atatim occurrit 
Thais. Idem. 

Hem'] iDdignautis est ; ubi soro- 
rem luam in domo meretricis ease ao- 
ditt. FumMlnus. 

10 Edvctd] Subaaditur est. Dona- 
tna. 

UH teque iUaque dignmm eat] Bene 
pvrgavit, quod ex fastu meretricio 
expectabatur. dod, inquit,ut nie dig- 
Boin esty apud roe est. Idem» 

Quid ais] Recte : qoia minim apud 
meretricem liberaliter educatam. Id, 

11 HoMC titn douo dio] Melius dixiti 
qnam Dono: ut donnm placidius W- 
deatur et prsstantius. Idem. 

Neque repeto pro iUa mbs te quicquam 
pr^fit] £x eo quod potuit jure fa- 
cere, beneficium demonstravit ora* 
torie, dicens serio, non ebse factu- 
ram. Idem* 

li Ei habetur et refertur a me, Tkaie] 
Qai habet apnd se gratiam, nondum 
retaUt Retulit qni destitit babere. 
Ifultam ergo hic dixit, et habetur 
gmiia et refertur. Quem sensum 
transtollt Sallustiusin bellura Jugur» 
thlDom, * Arma, pecuniam, sume, 
Qtere: et, qnoad vixeris, nnmquam 
redditam tibi gratiam putaris : sem- 
per apud me integra erit.' Idem. 

Et habeiur et refertur a me Thaie tibi^ 
iiteLMtiwuTUa ««, gratia] Antiqna locu- 
tio est, habeo gratiam, pro habeo 
tibi gratiam. ut in Andria : *■ et non 
neglexisse habeo gratiam.' idem et 
'de refero : ut supra in Ennncho, 
* Inyeniam pol hodie parem ubi re- 
feram gratiara.' ita versus erit octo- 
iMffi«8 iambicos expeditissimus, ut 
8eqaenB,qni tamen, si in cane posteri- 
orem corripias, potest esse trocbai- 
CM etttelecticus : cnjusmodi est, qni 
emn teqnitnr. Faemu». 

1% Ne friusy quam hane a me accipioMy 
amUta» Ckreme] Hoc in Comoedia li- 
cet more Tolgi dicere. Ceteram non 
potest amittii qaod nondom accep» 



tum sit. An qnia jam dudnm sunip- 
tura sit i . Donatus. 

14 Nam hac ea eet, quam Miles « 
me vi nunc ereptum venit] Non ad de- 
terrendum, sedad praeparaudum ani- 
mura adolescentis haec dicit, quem 
audacem putat, aliter ac les ipsa est. 
nam mox Thais mutabit orationem, et 
dicet, * Quicum res tibi est, peregri* 
Dus est : Minus potens quam tn, mi- 
nus iiotns, aniicornm hlc hal>ens mi- 
nns.' Idem. 

15 Cum monumentis] Monumenta 
snnt, quae Grvci dicuiit yvnplfffiMra 
Koi oirdpytafa. Idem, 

Abi tuy cislellam domo effer cum nso- 
numentie] Vide Lindenhrogii notas ;. 
et Petrum Victorium, Comment. in 
Poet. Aristot. ubi Philosophus agit 
de agnitione, quae per signa fit. Bar- 
dleru», 

Cum monumentis, Sfc.] Infantibns 
ciim fortuuae aut misericordiae alienae 
exponebantur, uti adnotatnm ad act. 
IV. 8C. 5. Andriae, appouebantur si- 
mul MorifAa, qnibus tempore futuro 
et meiiore possent agnosci. bsec Gne- 
ci Acfifnova, airdpyaafa, et yvtopUFfwra^ 
liatini monumenta, vel crepundia 
vocabant. PampbilaB, licet exposita 
Don erat, vernm a praedonibns abrep- 
ta, snpererant procnl dubio crepnn- 
dia qnaedam et ffirdpyaifa quibos ag- 
nosci posset. Famabiue. 

16 Viden* tu iUum, Thais] Looge^ 
videre, timoris est iodicium. Doiie- 
tus. 

Viden* 1«, ^c.] Trepidare incipit 
rnsticus, viso Thrasone cnm comita- 
tu. Famabius. 

Ubi sita est] Trepidantes personas 
immiscuit. Donatus, 

/n risco] Cista pelle contecta : no- 
men Phrygium. Idem, 

17 Quantas copias] Proprie dixit 
copias: nam sic dicnntor legio^es io 
nnnm collectae. convenit tamen rndi 
et rustico adolescenti, sex hominesy 
copitis dicere : Militem scilicet, Para- 
sitom, Donacem, Syriscam, Simatio- 



1258 



NOTiE VARIORUM IN 



nein, Sangam. Idem, 

18 Num formidolosu» obsecro e8,mi 
homo] Formidolosus, et terribilis, et ti- 
niidiis inteliigitor. Idem, 

Apage sis] Plautiis in Triniimnio, 
' Apage amor.' Idem, 

20 Atque ita opus est] Ut niinus for- 
midolosiis sis. Idem, 

3Ictuo qualem tu me esse kominem 
exisiimes] Videtnr ebrius factus bic 
Chremes .jam etiani displicere noUe 
mulieri. iiam idcirco fatetur, se ti- 
mere malani opinionem Tbaidis de 
«e. ' Et metuo qualem tu me existi- 
mes/ nove dixit pro, * Metuo ne ig- 
nara sis.' Idem, 

21 Peregrinus esty minus potens quam 
Ui] Quam * post quam tamen ipsa 
noo eloquitur, quid efficiatur, ex eo 
quod ait, Peregrinus est, minus potens 
quam tu: bene sic dixit : quia tardom 
fuit dicere : lUe impotens, tu potens, 
et cetera. Idem, 

Peregrinus est, minus potens^ ^c.] 
Locus de facultate et difficultate 
litigandi : etiam alibi apud nostrnm 
tractatur: Andr. iv. 6. 15. &c. A- 
delpb. II. 2. 3. 4. Pbormion. iv. 3. 
BcecUrus, 

23 Sed tu, quod cavere possis, ife.] 
Ofttendere viilt Terentius, plures sen- 
tentias ad timiditatem congruere, 
qnam ad aodaciam. nam et mox dic- 
toros est, * Omnia prios experiri, 
quam armis, sapientem decet.' Qnia 
ex providentia timor, ex audacia te- 
meritas provenit. Donatus, 

Admittere est] Fieri sinere. et me- 
lius dixit, qoam Pati, hoc generale 
est. nam nunc admittere, pati fieri 
BJgnificat. Idem. 

Quod caverej Sfc.] Pol cavere quam 
poenitere prsestat. Iioa^poviffr^pov V 
t^fMt rov fierh rh va&tly fyKa\€ty, rh icplv 
iraBeiv {pvXd^aadai rh fi^ ira0€iv, Sto- 
baeus. Farnubius, 

24 Malo ego nos prospicere] Pvoiii' 
dere ne fiat: id est, prospicere et 
cavere. ab eo quod praacedit,id qood 
aeqiiitur. Donatus. 



3Ialo ego nos prospicere'] Vlde . 
III. 5. 18. et adde Saliustii il 
* Res monet, cavere ab IUis 
quam quid in illos statiias coi 
tare.' Catil. xxv. Landat 
snara hauc cantionem, c 
cans, Cbremes scena seqaente va 
Boeclerus, 

Accepta injuria] Hic causa os* 
tnr, cur iilud malit. DonaiuM, [ 

25 Ostium olaera intus] PavidlMMi 
silium nibil aliud continet prawi' 
claustra et fugam. nam sera est ddi- 
strumjanus. Idem, , J| 

Transcurro adforum] TVafisaaT» dfal^^^' 
it, non Curro: nt proximitatem M '. 
ostenderet. Idem, 

Ad forum] In foro obambulabipt 
causidici. Forum autem inteld|9 
Piazzant, quam vocant. ab una pilli. ^ 
locus est a fronte apertus, in qit 
exercentor judicia. ibi tribonal tt 
subsellia. nobis, the Sesnons-hmui. h 
area ipsa, tabernae, ubi habentar Ni 
venales, the Market-pUtce : inibi sptlt 
antur mercatores, foeneratoresy «t* 
qnos recenset Choragus in Plaatfh' 
Curculione act iv. sc. l • the Exektmf^. l 
Farnabius. ' 

26 Volo ego] Qoasi minus tlraett:' ' 
cupio non inquit, sed volo, DoiuitiiB^7 

/n turba hac] Vide timidum twr b m ^ 
appellare, quam mulier non timeU 
Idenu 

27 Melius esi] Fugae occaslonw>.^ 
hic cupit dari. Idem, 

Mane] Uoc gestu jam adjovatiir.'" . 
Idem, y» 

Omitte: jam adero] Ex hojus veh«T' 
bis apparet, etiam manu comprelMI^'-i 
som esse adolescentem. Idem, f* j 

Omitte: jam istuc adero] Qnia caMlB'^ 
probari non videt, celeritatem Mdtiv 
iindi pollicetur. Idem. ■f 

NihU opus est istis] Istis, vXfmmwlh 
vocatis, an istis omnibus quB dbfc^ 
isti ? Virgilius, ' Aut quid petis iftisr 
Idem. 

Istis] Advocatis. FamMUf 

28 Hoc dic modo, sor^nm Ukm tuam 



• »* 

r.^' 



\. 



1 ^ 



TERKNTII EUNUCH. ACT. IV. SC VII. 



1259 



*^^m 



m] Ordliie est execntos : primo 

personain habeat, Dic^ sororem^ 

|«it, iUam imm esse. Utmm nego* 

faabeat, Et te partam virginem 

Cor hodie -agat, Nunc cng' 

£t ande probet, Signa ostende. 

omnia sic pronuntianda sunt, nt 

FJiitfA et factu facilia demonstren- 

r^Ikmatus, 

8i vimfaciet, in jus ducito homu 
r£t recte: qnia vioIeDto civili- 
tretisti solet. Tdem. 
tl- Fac animo h<Bc ut prasenti di» 
H«ec non dicerentnr a Thaide, 
^ illius vultu pavor nimius ap- 
>t« Idem» 
^V^^^I^iafii] Adjnvandnm pronuntia- 
Faciam enim, tiraide dictum 
^ldim. 

lle paUium'] Hic verbis Chre- 
iff demonstravit niminm liberali- 
l^jpavidi adolescentuli animnm. Id. 
fJmUe paUium] Vel qnia simplex 
M^ Tel qnia ebrinsi pallium trahit 
||j( Cp*«ne9. Idem. 

' JMeile patttiifii] Non satis sobrins, 
iarbanfeelegantiae studiosior, ado- 
rosticus, pallinm trahit, quod 
f /Jkttolli et snbdnci jubet Thais. vide, 
• ' JIM Dotat Octav. Ferrar. de Re Vest 

Mpwrt. II. lib. IV. cap. 8. Boeclerus. 
v^ *jpaUium'] Hnmeris deiapsum, vel 
negligentiam madidi et ebriosi, 
,ex concertatione tendentis in fo- 
et abeundi occasionem «aptan- 
Farnabius, 
Perii ! kuic ipsi est opus pairono^ 
i\ Haec Meretricis qnerela, rndem 
lescentulnm magis et honeste na- 
quam cnlpandnm esse demon- 
Donatus. 

ENA VII. lambiei snnt tetrame- 

italectici ; et Trochaici catalec- 

illveseptenarii. vs. 2. Mss. nostri 

|[dorarp, (v. Gnyet.) et, sequimini 

yi%^ 4« omnes : recte. et vs. 10. 

• f a. 13. Onathoni omnes ista 

trtbmmt Ttldem hoc jam Pyrrhus facti- 

tatit. V8« tli».|ino8 : aane qui iibi nunc 

w tid£lWif-'Uk ^b. magn, e. alter : 





sane qui nunc tibi vtr videtur esse, neb. 
m. e. Argent. sane qui nunc vir tibi 
videtur esse hic ? nebulo magnus est. V8. 
16. dno iquid tibi videtur? tertins : 
quid videtur tibil vs. 17. duo omittnnt, 
tu: tertius, iUos. vs. 18. duo: quom 
mox irruamus? tertius : quam mox ir' 
ruemus? et superscript. trruamiM. vs. 
19. omnes: experiri consilio. in nno 
tamen superscript. consilio. vs. 21. 
nnos : accedo ad te. vs. 25. dno : quid 
tu cum Uloc agis 7 nnus : quid cum illoc 
agis? vs. 27. unus : an iu iUam tangas. 
alter : an tu eam iangas. tertius : aui 
tu eam tangas, mox duo : ah quid ais ? 
tace. vs. 28. omnes Chremeti tribnuut 
haec : quid tu tibi vis? vs. 30. omnes : 
sese, mox unus : si quicquam hodie fnr- 
b€Bfeceris. alter: «t quicquam hodie hie 
turba feceris. vs. 33. unus interponit, 
tibi. vs. 34. duo : sic agis, Argent. sie 
ais, vs. 37. nnns : ne vim facias ullam 
in illam: ego ad Sophronam eo nutr. 
alter : ne vim f, ul, i. iU, ego eam ad 
sophronam mitterey ut eam adhuc, Ar- 
gentor. ne v. f. v, in iU. ego eam ad so» 
phronam nutricem ut eam add. vs. 39. 
Argentor. furtis, vs. 41. duo Gna^ 
thoni totum attribuunt. vs. 44. doo : 
Sanga, utfortes decet mUites. vs. 45. 
omnes : domique focique, vs. 46. om- 
nes haec verl)a, vos me hac sequimini, 
Sangae tribnnnt : unus omittit, me. 
Boeclerus. 

1 Hanccine ego contumeUam'] Hic 
rnrsns inepti vanitas Militis demon- 
stratur, ad amicam tanquam ad hofl« 
tilem exercitum pergentis irritato 
animo, concitato cursu, inclinata 
chlamyde, trepidi et quatientis ca- 
put. Et haec verba pro hortato Im* 
peratoris accipienda sunt: quando- 
qnidem onmia de exercitu transfe* 
runtnr. Contumeliam vero proprie, 
et nt miles. Sallnstins, ' Ne qua 
contnmelia,' &c, Donatus, 

Contumeliam tam insignem in me 
accipiam Gnatho] Apparet Gnatho« 
nem et dehortatorem esse certami- 
nia, et ad pocolaMilitem provocare : 



- t 



4- 






> 



1260 



NOTiE VARIORUM IN 



ijiaxiiue ciim videat pennasisse i^ta 
consilia, ut boc certanien nioveretur. 
ItUm, 

Tam inrigmm] Insignemt ut oilleB 
dixit, qnia iiuiipiia armorum sunt. 
Idem, 

2 Morimeaatiiu eMtl Ridicula prae- 
sumptio : tanquam adversu« meretri- 
cem jurgia nunquani Thraso sumere 
ansuA enset, nisi morte propofcita. 
Ergo velut mortis conteniptu opus 
c»t ad tale prxlium. Idem, 

Mori me satius eat] Quasi ille sibi 
dirat, vcl molestum esse certamen, 
vcl amicam non es^e laedendam* Id* 

Mori fiw eatius esf] Donatus : * Tan- 
quain aliter oiiles adversus miilierem 
audere non posset, vel quia niliil, vel 
quia amator.' Lege : tel quia nihili, 
vel quia amator, sequentia docent, in 
illa annotatione. BeecUrua, 

Simalio] Et hoc concitate pronun- 
tiandnm est. DonatuB, 

Sequimini} Hiijusmodi mililia per 
tumultuin repente suscipitiir, et dict- 
tur Ecocatio: ubi dux alloquitnr ci- 
ves, QUI REM PUBLICAM SAL- 
VAM VULTJS, ME SEQUIMINL 
Unde Yirgilius tic ait, ' Desuetaque 
bello Agmina in arma vocat subito, 
ferrumqne retractat: Ipse vocatpug- 
nas, sequitur tum cetera pubes.' Id. 

8 PrimMm asdes expugnabo] Debet 
hic esse vociferatio vana ad hoc, et 
verbum militis cum quodam motu 
ingenti, et per immanet minas, sine 
nlla vi rerum. Vanaque comminatio 
est, velle aedes expugnare, cum foris 
sit Meretrix. Idem. 

Reetey ^T^.] Ex decoro personae et 
instituto parasiti, qui sibi imperave- 
rat omnia assentari, recte^ probey puU 
ere, Farnabius. 

4 Mak muUabo ipeam] Vide ordi- 
nem belli. Primo expngnatio moe- 
nium, tum recuperatio captarum re- 
rum, demum poena praedonum. Do' 
natus, 

MaU muUabo ipsam] Seqnor edl- 
ilonem Faemi, in qua scriptum est. 



mutcabo, Gall. Je la maertrinnf 4t 
coups, £a enim signi6catio buJM 
verbi est ; qood, usqne adhnc, noi 
ita frequenft in libris qui in nsn qiw- 
tidiano sunt. Faber, 

PuUhre] Postqnam noa obtiorit 
qnod volebat Gnatho, assentatnral 
omnia. Vide autem maaifestani ir> 
risioneni ex ipso genere laudaodit 
nam quid est in aedium ezpogoatiaw 
recti r quid in virginis ereptione pfO> 
bitatis ? quid in male mnlcaadi 
muliere pnlchritudinis i Sed boc cst, 
quod ait snpra de se ipso parasitHi 
'Quidqiiid dicnnt, laudo.' DooafM. 

In medium huc agmen cum rfcfi, !!•• 
nax] Mire composita ad contemptui 
nomina legionariorum suot. NaB 
Donax ab arundine, veluti sit inaw 
et fragilis, nomen sortitns est. Idm, 

In medium hue] Ridicule satis ar- 
matnras leves non putat adversu 
Thaidem idoneas : et ideo agmen eiim 
vecti vult venire in medium. An ideo 
cnm vecti, qnia ad expugnatiooea 
venitur sedinm ? Idem. 

5 Sinudio] A simio, vel a aimia de* 
rivatum est, ob foeditatem oris vel 
nasi. Idem, 

Syrisce] Jam diminutivum est a 
Syro. Idem. 

Tu SimaUo in sinistrum conw, 1« 5{f- 
risce in dexterum] Uic agmen instnii- 
tur. Facetum antem est, cum a re- 
bus magnis res ridiculae deriventiur. 
Idem, 

6 Cedo alios] Non reliquot dizit| led 
alioSf qnasi multi sint. Idem, 

Sanga] Nec langarins saltem, it 
nomen esset. Idem, 

Manipulus furum] ManipuluM pro* 
prie est militis. Cnm Romani et htr 
tini sub uno Centurione bellnm ai^ 
gressuri deputabantur, sibi lertam 
vel coronam ex manipulo herbK, vel 
hnjusmodi, conficiebant, quem pro 
signo sequebantur. Merito ergo Cen- 
turionem videns, manipolom deside- 
ravit : boc est, coquom ▼idens, coo- 
vivas desiderat: qui appwaverat, 



TERENTII EUNUCH. ACT. IV. SC. VII. 



1261 



footieg lociis afiiiit, id est, conviviiiJB 
.e«C constitutam. Alii fii4impi<{i(iii fuf» 
fiHM, condiscipulos dici putaot. /<toii. 
Jlfaiii/mJais] Manus militnm snb eo- 
4ein papilione degentium, sub eodem 
ilfpio pngnantium, Yeget. 1. if. Pla* 
ttrcbus in Romulo sciibit Romulum 
daxisse magnas quasdam manus mili* 
tQQi>in centurias distributas, in qni- 
Imw fingnlis unus vehebat manipulnm 
■toii aot berbe in conto vel hasta, 
hiiWBiansissenomenmanipulis. Ovid. 
in. Fast. ' Pertica snspensos porta- 
li»t longa maniplos.' In legione cen- 
tnrias erant 60. manipuli 13* cohor- 
tes deoem. Agel. 1. xvi. c. 4. Fonia- 



Wwnm\ Servornm culinarionim sub 
Areliimagiro Sanga. Cequos antero 
pfO furibns celebrat Plautus in Aa* 
lol. Pseudol. alibi. Idxm, 
. JEcciwi lufest] Pro se ac pro dlsci- 
pnlis Sanga. Donaiva. 

7 Quid? ^^1^] Apparet, coqonm 
ad repentinom strepitum sic exisse, 
nt artem suam fuerat expeditas. 
Miem. 

Quid ignwe, peniculon pugnare^ qui 
hiue kue parteSf eogitcul £x quid eli* 
dendum est d, ex ts^ s, ut octonari- 
nt constet. Faemus. 

8 Egone] Usc causa est. Donatuii 
" Imperatorie vvrtutem noveram, et tim 

miUtuml Hoc plus habebit salis, si 
•lc Intellectum fuerit, ut Sanga uno 
eodemque tempore et quaerat quid 
dicat, siniulque respondeat, Hoe no- 
veram, siim saiigiitii« fieri non poste^ 
acilicet &ir^8oic^ws. Quid igitur si 
hoc sciebat ? Idem, 

Egone? imperatori$ virtutem nove» 
roMy ei rtm mt/.] Laudat bnnc versum 
Prisciaons lib. ix. Infeliciter admo- 
4ium et sine nlla necessitate, Jo. 
Prieieus (ad yiii. Apulei. Miles.) 
eorrigit : »« ego imperator, &c, de pe- 
nlenlo vide Ljndenbrog. Bceclerue» 

9 Qui abstergerem vulnera'] Qnasi 
hoc foerit auxilii genus. Quid hoc 
est ? Qode vnlnera? qnornm vnlnera? 



utrum utrinsque partis ? an, qnod ma»- 
gis ridiculum est, suomm ? Donatus. 

Abstergerem vulnera'] Volnera est in 
libro Bembino ct Victoriano. Octo- 
narins autem stat producta pennltima 
in abstergerem, Priscianus lib. ix. 
Faemus, 

10 Quimalum'] Malum per irap^- 
6€<riy suaviter infertur. Piautus ia 
Epidico, 'Quae (malnm) hsec impu- 
dentia est V Et non interponitnr ma" 
lum^ nisi oculis conversis ad enm, 
qui id quod reprehendimus, dixerit. 
Malum nunc interjectio est. Donatus» 

Solus Sannio servat domifm] Haec 
figura Topd/ioiov dicitur. Idem, 

Soha Sannio servai domiem] Ut, * So- 
la mihi tales casus Cassandra cane- 
bat.' Idens, 

Servat domtim] Pro remanet, nt 
observet. Nam servat domum, rectum 
erat : non, seroat domi, si custodit in- 
telligeretur. Vel Servaty pro sedet : 
ab eo quod sequitur, id quod praece- 
dit. nam non servat, nisi qni prins in 
eo loco sederit. Idem, ^ 

Servat domt] Donatus domum legit : 
nt et Mss. nostri. sed vindicarunt al- 
teram lectionem Nonio Marcello pro^ 
batam voc. Sanniones, Eruditi, et 
nnnc Onyetus. Bceclerus, 

Servat domt] Custodit res quae snnt 
domi. Plaut. * Nemo in aedibus ser* 
vat.' act. sc. 2. * Quia nos eramus 
peregre, tutatus est domi.' Plant. 
Amphit. act.i. sc. 1. legitur et domumk, 
Famabius. 

11 Post principia'] Magnifice ad ri« 
snm commovendnni. nam dicere de- 
bnit, post vos. £t hunc locum sibi op- 
Vimum elegit, ut timidus. Donatus. 

Post principia] Militare dictnm est. 
£t ambignnt multi, an in extremo 
agmine sit hic locns, an in medio^ 
Idem. 

Post principia] In prima acie sta- 
bant Hastati : in secnnda Principes : 
post hos Triarii. Inter quos sibi ca- 
vitThraso. et milites ipsi principesy 
dicti sunt Prineipiaf ut servi, servi- 



1262 



NOTiE VARIORUM IN 



tia. Famahiui. 

Inde ornnilnts 8ifp%um dabo] Tanqiiam 
noD omnibus dari possit, si aliunde 
detiir. Donatu», 

12 Ipsu» sibi cavit loeo] An Loco 
sinipliciter, quia post principia? an 
Loco, in loco, opportiine et ebKolfws ? 
Terentiiis in Adelpbis, ' Pecnniam in 
loco negligere, interdum maximum 
est Incrum/ An pro, de loco? Idem, 

13 Idem hoc jam Ptfrrhus fwtitttvit'] 
Irridet quidem Poeta: vernntamen 
04tendit, officium Imperatoris hoc 
e«8e, ne se in perirulum projiciat. 
Sic Sallustius, * Et in praeliis actu 
promptns.' £t lioc totuni, qnasi in 
Palliata : sed concessum Poetis fuit. 
Pyrrhus autem peritissimus stratage- 
matwn fuit : primusqne quemadmo- 
dum ea disciplina per calculos in ta- 
bnia traderetur ostendit. Idem* 

Idem hoc jam Pyrrhus fact,] Suavi- 
tatem Comopdiae juvat, quod houio 
nihili, et nebulo magnus, ut infra di- 
citnr, clarissimorum hominum exern- 
^la siiis ineptiis priptexit : hic Pyr- 
rhum, infra Herculem. Tota haec 
scena lepore et festivitate comica 
conditur, sicnt in praefatione osteu' 
dimus. BcecleruB, 

Pyrrhu8,i(c,'\ Epirotarumrex,quem 
AntJgonns ducem optimnm pronun- 
ciavit, siquidem consenuit, superstes 
variis bellis. Annibal vero primas 
Alexandro dedit, quia, &c. Pyrrho 
aecnndas, quia castra metari primns 
docuisset, stratagematum in urbibus 
capiendis et prfesidiis ponendis esset 
peritissimus, artem conciliandi homi- 
nes optime calluisset. sibi denique 
tertias, &c. Liv. dec. iv. !• v. Far^ 
nabiua, 

15 Nimirum conHlium illud rectum 
eit] lUud rectum est, et nova locutio, 
et superiori similis, ' Nimirnm dabit 
hscThais mihi magnum malum :' pro 
sine dubio rectum est. Donatus, 

15 Sane quod tibi nunc vir videatur 
esse, hic Nebuh magnus est: ne metuas] 
Figurata locutio, et prseterea Mpfia^ 



rov intermixtDm. nam hic brdb eit, 
Sane hic nebulo est, ne metnas. Ah 
hic erit ordo et sensus, nt sit dictim, 
Ne nietuas : sane qui tibi rir videtv 
esse, hic nebulo magnns est. £t rec* 
te: nam obterretnr adolescens, et 
fetate Militis, qiiod jam vir est: et 
magnitudine, quod magnns corpore r 
qus utraque in illo vana esse, mere- 
trix ut experta denuntiat. Nehnk 
autem, vel inanis,vel vanns,ant mol- 
lis, ut est nebula, dicitur. £t boe 
tipwucus dictum est. Meretrix, fntt- 
tra metuentem corripiens Chreme- 
tem, * Sane/ inquit, * quod tibi nunc. 
vir videatur esse.' et deest, N<m ett: 
ut sit, Non est quod tibi nunc vir vi- 
deatur esse : hic nebulo magnns est 
Sic et alibi, * Si in platea hac te ofiea- 
dero post unquam, nihil qnid dieas 
mihi, Alium quaerebam : iter hac ht- 
bni : peristi.' Ut sit, Non est qnod 
dicas mihi. Idem, 

Sane quod tibi nunc vir vid,] Dona- 
tus explet li\X€t}\fip : ' Deest,' inqnit, 
' non est, nt sit : non est quod tibi 
nunc vir videatur esse,' comparatqne 
alterum locum act. v. sc. 9. vs. 84. 
V. infra, et Chrestomath. voc. Qnod. 
Scioppius supplet : ' ob id nomen sen 
negotium, quod/ &c, ' ab eo vel ex ea 
negotio seu nomine, quod.' BoBclenu. 

16 Quid videtur] Non diceret mi- 
les, si staret in sententia : sed jam 
videtur timore mutatus. Donatus, 

Quid videtur] Dubitandi est quod 
dictum sit, Quid videturf Ego sane 
hoc Militem puto dicere, quem panla- 
tim a violentis atque acribus princi- 
piis ad terrorem desidiamque perdn- 
cit tinior. Nam primo ipse praecedit, 
utpote qui dicat, Sequimini, Dnm 
deuique propius deventum est, pett 
principia refert pedem. Post jam 
nihil ipse audet, sed quaeritconsilium 
Parasiti. Deniqne, ubi cominns ret 
gerenda est, dixit Mane, et continet 
irnientes. Ad postremnm diffisus, 
nescit quid agat : ad parasitum spec- 
tans, Quid agimuSf inquit ? Idem, 



TERBNTIl EUNUCH. AGT. IV. SC. VII. 12B3^ 

'• Ftmdmm tibi mime] Mire Parasitiis composito, cnin strepitU hoc infert : 

hoc ait : vel quit Militeni nolle ▼idet, sed eecam Th, ipsam video, itaque pa- 

vel quia non audet impugnare, con- rasitus ex more ffurrpery^fSdy, ^tuim 

ailium formidolosum et aptum metu- mox irruhma? inquit. sicut subindey 

cnti dedit, subtiliter tamen : nam cum militem, obtentn consilii cunc- 

/imda pngnant, qui cominus non pos- tari videt, et ipse orationem vertit, 

tUQt: etex occulto, qui non audent contrariam priori viam laudans : <dii 

palam. Sed honesta causa, non, quia vestram fidem, quanti est sapere !' 

timeas, inquit, sed ut fugiant : tan- Bceclerus, 

qaam nisi bostes fugerint, non sit tu- Quam mox irruimus] Hoc parasitua 

lum accedere. Jdem, irridens Militem dixit. £t irruere 

■ Fwidam tiln] Non dixit hastam, proprie dicuntur, qui cum furore 

aat lanceam : sed sagittam, yimdam, prselium ineunt. Donatus, 

qaiB nimirnm longe jactatur. ut ex 19 Omnia prius experiri, quam ar- 

hoc intervallo pavorem ostenderet mts, sapientem decet] Animadverte 

noD andentis accedere. £t mire quantam vim habeant ad delectan- 

tiU: tanquam ipse Parasitns nec hoc dum in Comoediis sevene sententiae, 

andeat. Sunt autem qui pntent haec cum a ridiculis personis proferuntnr : 

JL Tbaide ad Chremetem dici. sed quale est apud Plautom, ubi Miles 

flude. npn enim conveniunt ista Me- suam formam admirans, ait, ' Nimia 

retricis dictis superioribus : nisi quia cst miseria nimis pulcbrum esse bo- 

movet mej quod ex occtdto dicit : quasi minem.' Idem, 

conatet ei, jamdndum videri militem Quam armis] 'AyaK6\ov0ov : pro 

et ipsnm non vidisse, cum qua pug- > quam arma, Aut llXKwpis est, sl sub- 

naturus sit. Jdem, andiamns agere, £t mire non dixit 

17 Ut tu illos] Meretricem scilicet Me, sed Sapientem, quod magis ridi- 
cam anis, at alibi, ' Nos prius intro- culum est. Idem, 

docant.' Idem, 20 An qum jvJbeam] £t mire non 

Ui caderes] Pro csedendo cogeres, veUm, sed jubeam dixit. Jubeam pro 

ot facerent fugam. Idem, veUm : ut, Jubeo Chremetem, Idem. 

Proculf Ifc,] Ut Paris Homericns, DI vestram fidem] Bona hfoKoyia : 

*£« K&Xfl» iii-rffirifft, Famabius, q«i leviora laudaverat, bic exclamare 

Faeerent fugam] Deest rnrsus ut^ jani debet. £t hoc est quod supra 

sic, Ut facerent fugam, vel i<rw8^«f a»t, • Id rursnm si negant, lando id quo- 

iliatam est. Donatus. que-' Nam negat rursum male png. 

Focerfiityiigam] Desiderat conjunc- nandum esse, qui superius retineri 

tionem eaim : ut sit, Facerent enimfu- non poterat, quin in prselium vel mo- 

gam, Idem, riturus irmeret. Idem, 

tacerent fugam] £x dnobus, qus Dlvestramfidem, quanti est sapere ! 

in ponato proponuntur, alterum in- nunquam accedo, quin abs te abeetm doa^ 

eroditum est. quis enim putaret, hic ttor] Mire egit personam admirantis, 

acdpi posse, ut facerent fugam? Boe- per trinam h.iroarpo^v, Ad Deos, 

deros. nt, DI vestram fidem, ad se ipsum, 

18 Sed eccam Thaidem ipsam] Ec" Quanti est sapere ! ad militem, Ntm- 
csm et ipsam, ligura HpApaats, qnasi quam accedo, quin abs te abeam doctiof, 
eeeam principem belli : et ipsamy con- £t ridicole Parasitus, Nunquam ac- 
tra qnam pugnaturns est. Donatus, cedo ad te, dixit, qui nunquam rece- 

Sid eccam Thtudem ipsam video] di^* Idem, 

Volta haec jovanda sunt. Miles vul- 21 Quin abs teabeam doctior] Nimia 

to gestoqoey tanqoam ad certamen impodens assentatio, se fieri doctio- 



1264 



NOTiE VARIORUM IN 



reiD ex Miiitii saplentia. Jdem, 

22 Tkaisp primum hoc mihi refp^nde] 
Omissa cooteotione repetend» Vir- 
ginis ; non enim jam puellaro, sed 
pactnra exij^it, iit Amator. Idem, 

Crnm tibi do] Pro, cmhi tibi darem* 
Idera. 

Tknis, primmmf ifc.] Non minos 
nuDC inepti litigatoris, quam bacte* 
■us, inepti militis specimen dabit 
Tluraso. sed ut mos est huic geBeri, 
satis speciose et graviter orditnr ; et 
nc jure uullo repo<cere ▼irginero vi- 
deatnr, cansam ante omnia, id est, 
periidiam Thaidis, commemorat, nt 
conficiatur: qne sub pacto et condi- 
tiooe tradita tibi est virgo, pacto non 
aervato, merito jure reposcitnr. Ita- 
^ne non bene annotatur apod Dona- 
tum : * lliais, primum,' &c, Atqni 
ad ordioem litis, potias, qoam ad 
affectum litigauti», boc relerri debet. 
nam repo^cit certe virginero, nt pri- 
mnra, pr»missa demoostratione ju- 
ris, consequens erat, inferri : Pt 
fkilam er§r9 kmc rtdde^ miei ri 
crtfM. Boeclerus. 

23 Qtnd fmn ^«iffa] Ant, ifaxt, re- 
fpondendora erat : ant, Smt dixL 
Sed vide contnniaciam Meretricis : 
in contemptionem PerMHi« Militis 
interrofanten. interrogare malnit, 
qnara per inductlonem capl. D«m- 
Hm. 

Qnitf» Jk<] Insotenter, et at mere- 
tricen sapit. Farmakias, 

24 Ro^iias] Conientionis genns in- 
terrogativ». lUmaius, 

Qwr nt4i amte aadaa cmram] Utram 
•ignificat ineptl Militis dietnai? aa 
Jnl«' •!,'«<«$, annns eal qnara CemM f 
Idea. 

Amtif Mo U a carami] Potest amU 
Im, 01 longe taraen inlelligi: 
proximitateai signlficat. idemt. 

QiMr miAi amie tmioa cvmn 
Piobandnaa erat» Tbai^en pact 
vi«>Ia5se. addncil auie» probntiooeflB 
inlinnjini^ pr«propera sa«picione nix- 
am. ne^ue eniui 'riwb Chreflaeteaa, 



1 



ntamktorem, inTitnri ▼oiomtafad | { 
militem, sed ex alia cnnsa. Apil 
Donatam inepte annotntnr : ' fmmwM 
amie ocuios cormm, ntnini sigaiieit 
Inepti militis dictnm ? nn mifc tcihi 
minos est qnam eennR f Mirerls, qas* 
modo, qni Terentinai legit, nodmi 
in scirpo bic qoaeraty et ad geraios* 
tionem ^pdrwms^ id esty nd assidHn 
fignram comicam obliserescat. 
qnam solet Tereatlna ineptes 
bominnm vitioae loqneodo dcsi|> 
nare. aliae ipsi artea, et proeal al 
istinsmodi ccmfDgiia rerootm. eapip 
at freqoentatio rerbomm niMqneii 
promto longe petitamra wpufy^ ci- 
plicationum temerari oon debtt; lai 
ipsa plemmqne mtionera demonstral: 
cojus testimoninm miontiis scrnpal» 
ram Gramraaticornm ionge poteatin 
est. Bstclerms, 

25 Qind cmm iOs e^ms^ OMtas 
Meretria non pntat iiiom idoneaa^ 
cni reddenda sit retioy enique se pa^ 
get : adeo apod illara nmidtiss cJH 
pertvsom est. Nam ermoi qol di- 
cnnt, eam se velle militi rec tfOCiliB m 
JXomaims. 

Ei cmm ea dam sMmxH it mmkHlm' 
vidiose, Ei cmm eo: nara, ntsopml^ 
gimns, excln»il Chremera. ydrai 

SmlMimxii ie anki] Fnrtim aobtraip 
isH mibL VirgU. < £t fidnra capiU 
snbdnxerat rnsera.' Mem. 

Quid cmmiUoc ^^] 
ad patrocininm Tbaidia, qno 
Cbremetemybsec verba refert. Dano 
tns raclios contemtn militia diein c» 
pooit. Tbais coim iodigonm bnds* 
nns deootat, cnm qno litiget. Ita* 
qne CbreoMs vieea qns ezcipst, past> 
qnam ad repetiliooem Parapbilae pcfb 
ventam est. boc enim de 
qnod contradictiai 
cionem de rivali, q 
coofirmiii volebnt potios Thnia 
mililem» ad eo, 



26 LaMl] 
tricinra 



cst»et 




TBRBNTU BUNUGH. ACT^ IV. SC. Vir. 126$ 

JBkeet0 ait, * Ubeiitcr att le factu* fier.' FMmakim, 

^CMi.' Jkn^ku^ 29 Cave gis, ne$cit «ri mtklidioM nuna 



JBSm redde} Uioaa att, fPQ c^« wro] Animadvirrte, ParasitMBiie^oe 
ia reposceiitit. sie ct lin Hecy«> tacere onMuno, ne «Jefuiate pa^iKMie 



n^ 'fieawmet doteai Wc: cat.' ▼ideatnr: neqiie in aliena oauta rix- 
Mna. am in se traniferre. DMiates. 



i wi nu mit triffi Vttmm wki pre Ccrc ju] Qaia in^^erativa snnt 

siefi tt mi nt sit« JSi liW «foi nsa «mU' coatunieliosa, addebant veteres sts .- 

9(m0iifu Idcm. qnod significat ss eis. Idem. 

97 SraaeHsm fViUae] Se primnm in- Nmi iu hUc ahiel eem* tm ut iihi 

jhMponii Cfcremesy «t Adolescentiilus ms se ktAeaJtl Hoc Parasito, iliud 

|^iut,|aai fracto roilite. Irfsm. Militi Cliremes. /dem. 

AMt tu iUam tangas ? Omnttfm] Ait SO iScta' iu] NoB parasitOi aed mi« 

fftcnaiqiie Cilureoles. nara qaia dixit, liti dicit. Idem, 

^Kiai ai tibi aHivis eripi/ aif, <Ta Noutu, 4pe.] Hoc parasito dictam. 



illam taogas i* et addidit QmRtimi. «t FamabiuM. 

mfi im^at/Awnfm secanda. sic aotem Scui^ iUt Sfe.l Hoc militi. Uem. 

•i^qai^MileiiC plns gestn^ qnam verbis Nen tu kme abiti aein* iu utiibi u 

conciti. /d€m. res hab,] Prios Parasito; postenas 

iSkimm^fMatJ autiu tam tamgas, Militi Chremes dicit. qnbd recte Do- 

omiiitim] Magoa vis in prononmiibiis, natns notat. BcedUrus. 

/0t eifaificatio est. «t, ' CaBtando tu 81 Faciam ut htdus laei, dteifMS, 

allam?' Jdsm. mesque semper memineris'] Moris cAt 

ras.iBmw reddait crni tu eam iangas} magnas esse minas bomiiHim meticu- 

^flUMA iere libri, et in iis antiqiiissi- losornm. Specta ergo quara acriter 

«ii, et DonatuSy aut tu iUam tmtgas, tiraidtts commiaetiir. Donatus, 

iSed easet octonartus iambicus inter Htijus iocif iieique, meique] Laeif in 

4at Irochaicos, niai qnis banc vocem qoo Isesns. J>t0i, quo csesus. Jfst, 

ittifli, potUemo ioco positam, elisionc a quo caesns. Idem, 

^ilttHus \, et m, quamvis aequente FadMmvHui^us Uei dieique meique] 

coMona&tei Pyrricbiom faciat. ,Faer* De Plauto^aumtum, Captiv. lu. 2. 

mas. 20. BcBckrus. 

Omntttm] Apooiopesis, pmmme, adt JWn^ae, ^,] Dieiqoe. vide <Gram- 

Alte qnipifitiilL Fafmabm. mat. nostrem, et Agellium l.ix. 'C. 

28 Q:iM tu tibi vis] Recte. com 24. Farnabius, 

7haide flnim loqoebatory oon otim 82 Miserei Ud me] Hic Pareskns 

4uie« J>fiiefifs. nunc quasi moaiter Chreneti •respon- 

Ego nmi tangam meam] Bene addi* det. DmiaJtus, 

4a% Mmmi. binc cnim probatnr in- Q%i hune iwnium hownnem ininncum 

jnsic dictnm, Tu iHam tangas? Idem. faeias tihi] Ne nunc quidem Parasi- 

Tuam aiutemjurctfer] Incongme, at tus a Mititis assentatione discedit. 

-iBipatatos Adolescens liberDm aervi- Jdem, 

libus convitiis exagitat. Idem. 33 />imtNiiiim ego eaput iuum ko^^ 

niem autem fwrcifer] Donatas : mnafrif] Rusticius dixit, Caput <ilum 

* Jkicoiignie/ &c. Intempestivuia dimtiniiim, quara si diceret, Dtminuam 

•oamenOrammatici. AnnonCicero tibi capui, \dem* 

liberos Jksm. hoc vocabulo incessit? Dimimiam ego capui iuum hodie] V. 

kifwi^liJ^ pk^uc^, Beeclerue, Chrestomath. Nugantur qui de statos 

FureVer] Vide quse ad scen. €. mutatione hoc loco accipiont. Do- 

act. m, ^tlbi ut ego credam, fiMrci- natits quoqti fnepte: ' Rnsticius 

• Delph.etVar,Cla8, Tereni. 4 L 



1266 



NOTiE VARIORUM IN 



dixit/ &c. Don habult aliud, qnod 
diceret. Beteienu. 

DtMUiaiaM, Ifc,^ Capitis dimiDUtio 
^rat prioris status niQtatio : 1. Cum 
aliqais simul et civitatem et liberta- 
tem amittebat. 2. Cnm civitas aroit- 
tfibatur, libertas retinebatur. S. Cum 
civitaa retinebatnr et libertas, sed 
•tatus hominis commutabatur. Ca- 
pnt diminnere ait Nonnius 1. ix. 
Misc. c. 10. est capnt perdere. Hinc 
illa, truculenta Chremetis apud Te- 
rentlnm in Eunncho comminatio, 
qnnm mortem dennnciaret : ' Dimi- 
nnam ego tibi capnt.' Famabiua, 

Ain* vero, canis] Hoc verbo Impa» 
dentibns inimicis convitium fieri so- 
let. Nam miUtare dictnm est in 
hostem, eanit: et apnd Homernm 
pro gravi contumelia in adversarinm 
dicitur, velut in illo loco, rl ijAtv hf»l» 
fMPot MfyM\dtfi troi r«, mwidra ; DonaJtu$, 

Cants] KwSira, Viwhs Sfifun^ ^X^* 
Iliad. a. Hom. i. e. impudens. Fama- 
hiui, 

34 Quts ^tt homo esl quid tibi vis] 
%irtrpoxa<r/Abs fignra est, nbi mnlta 
terribiliter interrogantnr, nt, * State 
viri : quce cansa viae» qnive estis in 
armis ? Qnove tenetis iter ?' Danai. 

35 Scibis^ Non obseqnenter, sed 
fignrate dicitnr ab irato. Idem, 

SciHi] Et eciest et ecibia dicitur 
post productionem tertise conjuga- 
tionis. Idem, 

Priucipio eam esee dieo Uberam] Quo 
tolUtnr, Tuam videri, Idem. 

Principio'] In tria divisit officium 
defensionis suse!. In assertoris, Prtn- 
cipio eam esse dico Wteram, In cogni- 
toris, Civem Atiicam, In fratris, 
Meam sororem, £t bonus est ordo, 
Uberoj civis, nobiUs, Idem. 

Civem Atticam] Qno etiam nego- 
tium potest ei fierl, qni se pro domi- 
no gessit in civem. Idem, 

Hui] Hui, hemy et cetera hujns- 
roodi generis, sannae sunt adversus 
eos, qnibus irascimur. Idem, 

Principio eam esse dico Uberamf ct- 



vem Attieam, meam lororf m] Tria offi- 
cia agnoscit hic Donatns : atserisng, 
cognitoris, fratris, Bene et illnd bo- 
tavit : * Civem Atticam,' &c. Ordi- 
nem etiam merito commendat : Uke- 
rofn, civem, sororem. Tria eniro soat 
qnae habemns, libertatem, civitaten, 
familiam, sicnt Romani qnoqoe Jnre* 
consulti statnm homlnis ezpUcaBt 
vide 1. II. de cap. min. Beeclerus. 

36 Meam sororem] Qao constmt, 
praesto esse defensionem paellae* />•- 
natus. 

Os dttnim] Qnasi ex omnibns boe 
sit impudentiu8, qnod et sororea 
snam dicat Idem. 

Os dancm] Os Impndens : nt con- 
tra, moUis frontis dicnntor, qni sniit 
reverentes. Idem, 

O» diimm] Perfrictas frontis homo, 
vel dnrioris. Famabius. 

Nunc adeo edico tibi] Ut snperbe, 
quasi MiUti : nam edicium^ PrsBtoris 
dicitnr et Imperatoris. Danaius. 

MileSy nunc adeo tibi] Mile» coBtv- 
meliose dkit. De iis enim est offi- 
ciis, quae suo nomine contamellofa 
censentnr. sicnt in Adelphis, * DeU- 
bera hoc, diim ego redeo, leno.' Id. 

87 Ne vtM faeias uHam in iUam] 
Servavit praccept» mer^tricis : adeo 
ut meminerit, ' Si vim faciat, in jvs 
dncito hominem.' Idem. 

Ego eo ad Sophronam] Hoc lentiiis 
a Tbaide Chremeti. Idem. 

89 Prohibeo iii^icam] Non satls ex'' 
ercitate adolescens totidem verbis 
dictum repetit Militis. Idenu 

Prohibeo, tfi^uam] Apnd Donatiim 
legas : ' Non satis,' &c. qnid potiiis- 
set ineptlns annotare, qnisquis est, 
qni haec Donati commentario assnit i 
BcBclerus. 

Audin* tu ? hicfurti se aUigat'} Gna- 
tho occasionem finiendi litigii jam- 
dudum qnserit, ob desiderinm.ineoa^ 
et cibi : et ideo quasi dejnrecoim* 
Unm snggerit, bunc reum Militis esse 
posse, qoi paratns est aHenam rem 
suamdicere, et id In jnre proiiteTi, 



TBftSNTII EUNUCH.ACT. IV. SC. VII. 



1267 



hoc est, apnd Praetorem. ^rgofurti 
se alUgatf id est, reiim se efficit fiati- 
dit* Nam ftcraAvprriicwf furtum pro 
omDi fraiide et dolo accipimus et 
isjnria. Donatus. 

Alligat] Ajstringit, illaqoeat, et ob- 
noxium facit. Omne igitur quod 
fraade fit, furtnm est. Sic Virgilins, 
*Pnrta paro belli/ id est, insidias. et 
* Dulciafurta/ id est, adnlteria. Omne 
malum factum. ' Quae quis apnd sn- 
peros^furto laetatns inani,Di8tnlit io 
seram comniissa piacula mortem.' 
^urtum dnobns modis dicitnr. Uno, 
cnro omne maieficinm generaliter sig- 
nificatnr : altero, cum res siirrepta 
.demonstratnr. Nnnc ergo furtum 
maleficium est. Idem* . 

Audin* tu ? hie furti se alligat, satig 
k^tibi eBt] Engraphins legit te. Apnd 
.Donatnm duplex interpretatio poni- 
tnr, nec ab una manu, nt apparet : 
qoaram altera, se aUigat, altera, te 
Mgat, explicare contendit. Optima 
eat leHctio, qnam retinnimns boc sen- 
sd : nascitur tibi adversns Chreme- 
-tein titolus novae actionis. furti enim 
adTersns ipsnm agere potes, qnod 
rem tuam sibi vindicat. satis est hoc 
tibi, scilicet, 'Ad repetendam/ &c, 
ut Donatus supplet. Bceclerus. 

.Furti ae aUigafi Renm se, qnasi 
apud praetorem, furti astringit, pro- 
fessns se dolo malo rem a proprio 
domino auferre et detinere. Rei li- 
gantnr, inoocentes absolvuDtur. Far' 
ttalnun. 

40 Satis hoe est tibi] Ad repeten- 
dam scilicet Virginem, snmendamqne 
injnriae vindictam. Donatus. 

Satin hoe est tibi] In omnibns et 
Donato, eatis hoe tihi est, quae verba 
militi, et recte, Donatns attribuit. 
Gnatho enim, cui rixa displicebat, 
persnadere vult militi, sufficere ei 
farti actionem contra Clireiiietem, 
qni professus erat se probibiturum 
ne miles suam tangeret. sed ut tro- 
chaicns constet, vel tibi erit nna syl- 
laba, vel ex e^ s elidetur. Faemus, 



: Idem hoe tu aii] Id est, lioc qnod" 
Chremes, et tanqnam Chrenies. £t 
ipsam circumventurus interrogat. 
quod illa intelligens, malitiose ait, 
Qu^ere qui respondeat,. Satis contu- 
meliose: illnd enim qnaeritur, quod 
difficile reperitur. Ergo non modo 
indignns es, inqnit, cui ego respon- 
deam : sed vix invenies, qni te dig* 
num responso jndicet. Donatus, 

Quare qui respondeat] Et contemp- 
sit interrogantem : et indixit inimici- 
tias professione iraoandiae, cum dixit 
indignnin Militem. idem, 

41 Quid nune a^miij] Vide at eva- 
nuerit actio Militis. Primo dixit, 
' Omnia prius experiri, qnam a|[mis, 
sapientem decet.' Post, ' Idem boc 
tu ais, Thais?' £t postremo, ' Quld 
nnnc agimus ?' Et, ' Quid nunc agi- 
musp' ronsilinm quaerentis est. Jdem» 

Quid nunc agimus] Languidi atqne ,^ 
defessi est. Idem, 

Quid nune dgimus] Ubi est illnd 
quod ait^ * Primum aedes expngna- 
bo,' et cetera. Sed vani impetns 
hunc exitum semper accipiunt Idem, 

Quin redeamus] Qtitn, modo im»i 
Non abeamus, inquit, sed redeamus : 
nt irritos conatus uno verbo ostende- 
ret. Jdem, 

42 CredtV] Ex parte consentit, qui 
sic interrogat. Idem, 

Credin*] Credere, dubitantis est« 
Certum esse, fidentis. Jdem, 

43 Ubi noliSf cupiunt uUro] Plns in- 
tnlit spei, non revocando verbum 
quod expectabatur, hoc est, volunt: 
sed cupiunt, £rgo variavit: non 
eniin intulit, Volunt ultro, Idem. 

Bene putas] Hoc est, recte putai, 
sapis,vel inteliigis. Virgilius : ' Mnlta 
putans, sortemque animo miseratus 
iniqnam.' Vel conjicis. Vel putaSf dis- 
putas. \ e\ putas, cogiias, Jdem* 

44 Jam dimitto exercitum] DinUtti 
exercitus, dicitur, vel pace facta, vel 
vexatis hostibns. Ridicula ergo mag- 
nificentia verborum est, cnm sint 
facta deformia. Idem, 



1288 



NOTJl TAUOKC/M IN 



Hvru lc ^c^Yciy iaqait EpieluiraiiUy 
qm «item iniMs Tocifenbatur. <8f* 
firiwiM', frmmm mdeg §Tfmgmtm. Vbr» 
gimem eripimm, MimU mmliwkc tjMMk 
Jmi «61 mi rem ftm i m m eet^ emeet eibi 
peet primeipimf mumere jobrt et rem 
etmtiHt experirL Qnod qu«rit • pat^ 
rasito. Qmid mmme mghmmet deaiqBO 
receptai cuit torpitery et exerciteMy 
i. e. flMMuwfiiM fmnmm dimuitii, Fer* 



dmit ad 6iieBy gsbB et ingltTia. 



An^ mH fertee deeet 
feeiqme fae vieieeim mi inmtMrit] Ut 
■ire ia coqBOB, q«i fociim corat in 
doBO. qnio militet lii fortiter pug* 
BOBt, qoi «mt meaioret domomm. 
Vide ei|^ qnam atraaM|ae comicnm. 
Ad ineiHMliim prmliomy reaqne belli- 
cat, DoiuDt primaf eit: ad res do- 
laeaticas Saaga, qui coqQiis ett. !>•• 



Demi fociqme] Demn et Fed feni- 
Civl toot. Cftciliot, < Dcoora domi.' 
Plaototy ' Qoanqoam domi copioy 
•pperiar taaMO.' /deoi. 

Demdf 4*.] Contcttator paraaitat 
priacipiit tuit, qoai com OMdiit ten- 



46 Jmm dmdmm mmimam eet im fetim\ 
flic apemit caatam Poeta, cor et ia- 
Titns Gnatlio iret ad litem, et iibc» 
domnm redaat. DitMtat. 

Fmgi ee\ Utilitet Beccatarim: t 
frngibns, qnae qnod liit Iroamnr, die> 
tK toot. Inde frmetmM et /laaw ait a 
Frwi antem ett Tetci. a IrmiBe, qaa 
ett tnmma part gnlc : a qnnre, etiaB 
Usy qnm nec dlio nee pooda taat, 
frmi dietmar mnvxjpvtviafit 3 ntptle 
rebat tenereit et delectatioaaadtri^ 
▼isns, anditnty et ceteiia. Jtte. 

Jmn «fadam mRamt eid \ 
Gn. frugi tt] Onatho non 
contentionit, ted dliomm potiat a» 
aiorem te miiiafii prtebet ; * doauqae 
et ibci meminitte,' fetttTo miiiliSy 
non tam ad pngnandiim pio aris ct 
focis scilicet idoneot, cfnam ad eo» 
anmendat irnget natot ikctoaqne, ja- 
bet. posset iogeninm ejnt interpra- 
tari Martialit illo vert. u. 40. ' Nofi 
liominis mores: etnrit atqna titit' 
qnod enim potint paraaiti negDtiaai 
•tndiamqae? Beetierm»* 



TBItEKTII KUNVCH. ACT. T. 8C. I. 



136» 



ACTUS V. 



ScENA i..Seiiarii sani. yg. 2. udm 
Mbs. meorum : audixiy nou ajfuu vs. 
Itt. omnea : avt qutamhnt, add, ubis : 
dsduetus. ys. 15. omnet: jMfttti. yi» 
JMK omn«s : potet. et ts. 22. ospkts. 
Sttderus. 

1 P€rgin\ 8€de9ta,meeuim perpkxs 
lefw] Nuoc demnm yirgo yitiata esse 
cognoscitur a Thatdt, opportaiie, 
poatquam magnopere et defensa est, 
et retenta. Nam statim conseqaen* 
tmr miptis ejus et Cbsreas, qui iltom 
Titiay^ DeiuUics. 

PwrpUxeloqmj Ide* PerplexeyqM 
jtataerat crimen yivgiots celare* id. 

Perplexe U«pd\ TUptT\4ryhi»^ ietrip 
cslo tortiloqaio* Fmwbims, 

2 Seio ; neeeio ; abiii ; oadtoi} Mire 
«s dictis omnibns paoca decerpit: 
et ostendit qnod perplexe dixerit: 
et stomachum ssfeyieiitis expressit. 



iSSne} Flere poeUam. liem* 

Aescto] Vitiatam. Idem, 

Ahiit'] Eanuchus. /dcm. 

Avdim] Domi hoc admissnm. Idem* 

Ege non a^fux] Cum kiaeG fierent. 
Acriter iratornm est, ea repetere, 
qase proxime dixerint, qnibus iras- 
cuntnr. ut, ' En ego yicta sitn, yeri- 
qne efibeta senectus.' Idem» 

Scio, neecioy ^.] ElUpses non bene 
explet Donatos. Bteclerus. 

3 Non tu ietWf ^rc} Non est liic 
interrogatio. Doiia^Ms. 

4 Vtri^e eonecisaa veete Utchrynume 
obtieet] Hapc omnia rixam esse signi- 
ficant. Idem, 

Virgo ohtieef] Taeemus consUia : nt, 
* Nec tacui demens.' Reticemue dolo- 
res : nt, * Ne verere» ne retice/ Ob- 
iieemue qnonim nos padet ; nt in 
Phomione, * Heu qaidaam obticea ?' 
Jdem. 

5 Eunuekue ahiit} Non Ckeerea, sed 



Eunuchue : non fugitf sed abiit dixilk 
Idem* 

Quamobremf quidfaetum eetftaem] 
Ha» iiff{v^a instantls I>omiD8B yul- 
titm habitumqne demonstrant. Idem* 

7 Quis/uU tgilar] Hase cnnctative 
pronuntianda sunt : ant qnia tavila 
indieat, aot dobitat de nomine igno- 
ti : aut trepidat per timorem : ant, ot 
oon videatnr affaisse, cnm faerit fac- 
tum : aut quia non libenter dieat ^oa 
BomeOy coi hrascita?. Sed ego agnos* 
co ancillarum consuetodinem, qM 
obiiviasaB suat. Idem, 

Quie fuxt igiturt tfc,'] Noo sfttia eo- 
baBirent, q\m apud DoiMtnm legHB- 
tnr. postrema aotem iika qo» eacil- 
iom oblioioeam faciont, ferri oi^ie 
modo poseoot. multiuram de argti- 
mento rerum obUviseatar necesse eety 
qui oblivioneaa hic Pj^tliiadi tribnit. 
Baclerue* 

8 lete ejMue] BpMue noraeo ad 
SKtatem retnlit, ooo ad facioos coo^ 
missnm. Donatue, 

Ephebue] Cito ostendit, cof iste Ed- 
nuchus creditnr. Idem, 

9 Quid otsty eene^ed] Redit rnrsom 
ad iracnndiam. aptum convittam et 
comicom io aociiias; venefiem^ Utpa, 
etpera et somltfgv, et cetera. Idem, 

10 Quid ie oheeero ad oos] Noo lo- 
gaotis est obeeeraf sed doleatisu Idem. 

11 Niei amaeee eredo Pamphikmi] 
DeestfMod: ot sit, oiss ^ood- Idem. 

1» Num U lachrimai virgo] Ut 
sapfa: ^ld vero serio triamphat:' 
pro»obid. Ideue, 

Id opinor] CaUide Pyditas Opiotr 
dixit, cmn sciat. Idem, 

Quid ets «am^ega] Ai%i|m. iram 
primo sceleetaf deiode «eiis^fco, po»- 
tremo eaerilega, Ideio. 

14 Itiueehu intemduata eum'] Satis 
morali ter* latmeine inierminata eum : 



1!?70 



VOTM VARIORUM IN 



pro, ATiiJii itiMC Hbi cowmuuitm tmmf 
Idem. 

lituccine httermuaim sum kiuc ubienM 
tibi] Apparet bsc pott sceDani este 
fliandatm. Dam snpia dod meniinit : 
aed dixerat, ' Tamen bot prios iotro- 
ducam, et qnae volo aimnl imperabo : 
pottea continuo exeo.' Jdem. 

AbieuM tibi] Supra, act. iii. tc. 2. 

* Qnid aliod volui dicere ? Hem, co- 
rate igtam dilif eoter virginem.' For- 
nabiuB, 

16 ii€ ui tu Jusiif $oU crediia eei] 
Dixerat eoim prins Cbatrea, ' Edicit 
ne vir qnisqoam ad eam adeat, et 
mibi ne abscedam, imperat.' Donatui, 

JutH] 2vyKowii aal fMTarXtta/ibSf pro 
jutmti. Idem. 

SoU crediia esi] Act. iii. sc. 6. An- 
tipbooi oarrat Cbsrea sibi commo- 
datam a Thaide virginem. * Edicit/ 
loqoienK, <oe vir qoisqoam ad enm 
•deat, et mihi oe abcedam, imperat. 
lo ioteriore parte nt maoeam solo« 
cam sola.' FamabiuB, 

16 Scdeaia^ otem lupo commuisii] 
Bene dilatom tot occasionibos pro- 
▼erbinm, persooaB Thaidis asscriptum 
est. cootioet enim foemioeam reve- 
reotiam et meretricinm sensom, re- 
ditqoe mrsns ad mioora convitia; 
qoia videt se esse convictam. £t est 
provefb. * Ovem lupo commisisti.' 
Donaiui, 

Ovem lupo commitiiii» diipudet] 
•Plaot. Psendol. act. i. sc.2. 'Utmave- 
lis lupos apod oves reUoquere, qoam 
hos domi costodes.' Antooins in cooci- 
ODC dixerat, futnrom se custodem 
nrbis, osqae ad Caleodas Maias. * O 
prseclarom/ ioqoit Cicero, < cnstodem 
oviom, ot aioot, lopom.' iii. Pbilipp. 

* Sed qois costodiet ipsos Cnstodes ?' 
Jnv. Ti. Sat. Fcma&tics. 

17 Sic nUhi daia eiu verba] Vide- 
tnr plura fnisse dictnra, nisi soperve- 
nisset Chferea. Donatus, 

Quid honUnii Ulic eit] Per geniti- 
Tum casnm injoriose dicitur : per no- 
minativum, honorifiee. Idem, 



Quid komims iUic eii] Non continso 
agnoecit bnnc bominem Meretrix. 
Quia etsi adhoc Euoucbi veste indi- 
tns est, attamen exnit spadonis ia- 
cessom : vultum, habitnroqiie muu- 
vit : et prseter vestem, totns io Clic- 
ream rediit. Jdem, 

18 JJera mea tmee; imee, ofrspcn] 
Blaode ac puellariter arridet. Ideai. 

Tace] Noo sileotiomindiceotisest, 
sed secnram facieotis : nt, * Tace, 
egomet cooveniam ipsitm.' Jdenu 

10 Uabemus hommem] M ire hmm- 
nem dixit, ot reom. /dm. 

Ho^cmiisikoaiiiwai^isaai] Hancver- 
som et sequeotem alii aliier ordioaot 
Dos sic ex libro Bembioo : Hehemu 
komhkem ipeum, Tn.uHieeitl Pt. 
kem ad nmUiram, Vides nef Th.vi- 
deo, Py. comprendijube quemimm f m iest , 
Ut ambo siot trimetri lambici ; prior 
qnidem catalecticns, seqoens aeata- 
lecticos, id est senarios, in qoo sit 
proceleosmaticos io secnnda et in 
qnarta dactylus, correpta in jube pos* 
teriore syllaba. Faermcf. 

20 Jube comprehendi] Pro eoatpre- 
hende, Jube enim vHle significat. Dt- 
natus, 

21 Qifid im/aciemue.eimlim] Sob- 
aoditnr comprehenso, Idem. 

Quid fadaSf rogas] Moraliter ex- 
pressit puellae stupeotis verba, et ooa 
habeotis qoid respoodeat ad ea qoa 
dicta suot. Jdem, 

22 Vide amabo, si noii, cum asjMCMS, 
0« impudens videtur] Mire ab eo qood 
respoodere cceperat, ad alind transit, 
mirata confidentiam Cbaereae. Non 
est impndens, inquit, non est nisi si- 
milis impndenti. Sic alihi, * Severi- 
tas ioest in vuUu, atque in verbis ^ 
des.' J)onatus, 

ScENA II.] Iterom Seoarii. vt» 5. 
Mss. oostri omoes : egomei t» pedee, 
vs. 0. pro hareOf dno habeot, hevreo, 
V8. 13. omnes : Miurum, tss. 28. 29. 
omnes: ^itid vero (nnns interponit, 
ita) abeam? credon* isti quicquamfurd- 
ferol pfmuriim cum se^ 6ec. vs.S2* 



TBRBNTII EUNUCH. AOT. V. 8C. II. 



1271 



duo, parwrem: ttous, parerem, vs. 85. 
omnes : ex malq princ, vs. 36. omiies : 
ei quid si. vs. 44. pro kera, duo ha- 
hent, Cherea, collocatio verbonimln 
boc versa varia est. vs. G5. omnes 
Tbaidi tribuunt illud, apage te. V8. 69. 
omnes : sequar, vs. 70. omnes : Ckre*' 
nutem, Bfeclerns. 

1 Apud AfUiphonem uterque'] Redi- 
ens in viciniam suam, cansam reddit 
Chserea, cnr non mntaverit vestem. 
Oportuit autem, et de necessitate ar- 
gnmenti fuit, Chseream non mutasse 
Ycstem, ut cum meretrix virginera a 
ChaBrea vitiatam andiret, et eum cnm 
torpi habitu incedentem intueretur, 
enm renm vitiatae virginis putaret. 
Aptid Aniiphonem, dixit, pro, in donio 
eJAS. Donatus, 

Apud Antiph,"] Causam reperire de« 
bnit Poeta, ijnamobrem habitu Ennu- 
chi, in quo facinus admiserat, Cbse- 
rea reduceretur, adeoque agnoscere- 
tur, et deprehensus nuptias vitiatae 
polliceretur. BcecleTu», 

Uterqu€y Mater et Pater] Non, nter- 
que pater, et ntraque mater, sed uter- 
que paren» : quia pater et mater. Do- 
natus, 

Mater et pater"] Antipbonis paren- 
tes. Famabiui, 

2 QuaMt dedita opera domi erant] Non 
tam mirom, si domi erant : sed iliud 
inagis miruni, quod in ea domus par« 
te, qua in asdes introeuodum erat 
adolescentnlo. Donn^iis. 

Ut nuUo modo introire possem] Su- 
perins causa eontinetnr, cur non mn- 
taverit vestem : inferius autem, cur 
buc redierit. Idem, 

3 Qtttfi vi^ent me] Quin, modo 
pro quo minus, Idem. 

4 DMftt ante ostium eto] Antiphonis 
scilicet. Idem» 

Notua mihi quidam obviam venit] 
An notns, qni me posset agnoscere i 
an qoi me noverit, id est, amicus i 
Idetfi, 

5 Quantwn queo] Deest velociter, 
Idom. 



In pede$f ifc,] Ellipsis. conjeci sc' 
aut dedi, id est, fugi. Famalnus, 

6 In angiportum] Vide iilumnon 
vitasse snb unac1ausulabist»dicere9 
in pedes, in angiportum, Angiportum 
dicebant vicum non pervium, viam 
pHbiicam. Donatus, 

In angiportum quoddam desertum] 
Deest, fugiens. Idem, 

7 Ita miserrimus fui fugitando] Id 
est, fatigatus, iassus, et languidns 
snm dnm fugio. £t honesta locntic^ 
est : ut, ' Miser amando, miser cor- 
rendo.' Idem, 

8 Ne quis me cognoiceret] Nota im^ 
proprie dictom, pro Agnoseeret, Id. 

9 Sed estne hac Thais, quam video] 
Jarapridem ipse visus, ounc primnm 
videt. Idem, 

Hiereo] Incertus remaneo atqne 
defigor. Primus metns adimit con-* 
siliura : sed recogitatio reddit confi- 
dentiam. Idem, 

Quid mea autem] Colligit se rursus 
ad impudentiam Chxrea. et vide si 
non eadem est audacia in Chaerea, 
quae in suscipieodo facinore fuit. £t 
iWfiimKus, quid mea autem f Idem. 

Qaid faciet mihi] Opportune se 
confirmavit, quia si extimnisset et 
fiigisset, nihil nuptiae promoverentnr. 
Idem, 

II Bone viry Dore] Hoc tottim fi* 
gurate dixit, nt Merctrix, et subtiii- 
ter. Nam scit Chaeream esse quem 
alloquitnr, non £iinuchum. £t hic 
magua occasio datur Meretrici ad- 
eundi Adolescentis, qiti habitum ooo 
mutavit, et adhuc quasi £unnchn8 et 
Sf rvus est. Idem, 

Bone virf Dore, salve] Major ob- 
jurgatio est, per hanc dissimulatio* 
nem Thaidis adversns Chaeream, quam 
si illum id, quod est, appellet. Idem. 

Bone vir, Dore, stUve] Eipwyfiq iras- 
centibus familiari orditur ; eaqne re 
occasionem praebet lepori comico. 
nam Chaerea, oomioe servili compel- 
latus, eadem figura liideos, pro servo 
se gerit : fatetur, causatur^ depreca-? 



1272 



NOTJS VARIORUH IN 



Ur, ad modiiBi §agifi\i reprdieitoi. 
cMmqne Tbaii jam eontentiiiii cttpta- 
pet af ere ; * Eho, panlMB, ioipadeBs, 
•o paDluro hoc «Me tibi videtor, Tir^ 
fiaeBi villare civeai ?' ille ai tate i» 
iroata peniat : omienMun e»u tredidu 
quaB rei Thatdem adegit, terio afere^ 
et nomiDatifli jam aeeitMre: musa 
hac faciamug {se. katt verboram lodi* 
hria, ironiam baac) et terio aganius. 
/ fioJi te digwmmf Ckareoj fecuii^ ifc. 
Bmclcriii. 

13 Her^yfeetmm] Noo potait siib- 
tilius respondere Chaerea, quam ac- 
commodare se iMerro^aiiti. Dtmai, 

Setim* id tiH placei] Hac potest et 
noft Afpirale diciysed aperte. Idem, 

18 Credim* te impmne abUmrmm] I» 
aliqiiot antiqiiis exeinplaribiis, inter 
qtiae e»! et BcmlmMim, legitar, habi- 
Hentm^ cum aspiratioiie. qu<e mioime 
dwlna Cfrt lectio ; dicimua enim, Im- 
pune haberc, iit ct infra : ' SiMfnidem 
toriK Impune haUicriti.' et VirgiHiis : 

* Stm invpuBe feres.' Fmemm, 

Vmtm hanc wwimm omitte] Trisylla'* 
ho nemine hoMiam dixit, qaasl nox' 
am. Atibi aliter, DoNitaom dixit #se« 
ira nemam, Donatns* 

Unmm^ ife,'\ €ic. pro Ligario : ' Ig- 
iMocite jifdice», lapsoa^ eat, nod p«ta- 
vit. Si nnquara posthac,' &c. Fmf" 
mbim$, 

%4 8i alimm adinitero uwfttmmj eeei* 
dito} Verba fe^orimi^ quibiit nihil 
horrlbile eat poflt prsBsentef plafas* 
Et non CmdUe, sed Occidke : «t non 
idimt dixiti quasl illa Chairem dixerit^ 

* alMo irriior ca, ut fugitiviw.' i)o- 
iia^tis. I 

' 15 Nmm meam savkiam teritaiM es] 

Vt fttgares. Idem. 
Num, 4v.} Qaod aafvgiaii. Famab, 
16 Hane metui ne me erimimaretuf 

NM] Perfecte imitatas est verba fu- 

gUivoram, qnsi wpmd domtiio» facinot 

comprehoiwi* DmUn$, 
Hmme mekdf ifcJ] Pytiiiam. Farnab, 
10 Vitiare tivem] Bene ininUt Ci- 

vdn: quoA ptaa eit, qum» Virguieak 



vitiare. Ai^ipnt 



teta. De- 



mredidi} Locstetat 
«t diceret, iScramB emr rvwdidi, md 
admirabiUter Cwimriiam dixit. ethm 
ipaum, ■liserabiliter prmaaatiattdaM 
est: tanqoam aisefabtUter crcdiila- 



rit conservam esse. 



civis crat, 
vitiare 




atque eam qmmm eoi 
debuerit. idcm. 

20 C» mcrt>am ) Opportaae atoma- 
chabatar Pythiiu, faeta 
consorvsp. idcas. 

Vix me eontimea f 
piUmm'] Miaas istm pcoprie fi 
mm suBt, et in se, et 
bus saevieatimn » ot, ^ Ungnhascm 
sorof fmdans, et ptctora |WB|fii.' 9cd 
tavo^m, ab avibus tractiMm mt, 01 
apnd VirgiMaoiy * praadsaa pvdihns 
eircnmvolat nmtM,* Emgn hoc gestay 
atdicto, et corporit motnyoit mya^ 
vandiiai^ Idem, 

Ineokmimempillmm} Appmmt^ ouire 
veteriim intonsmn eaaCi Idemt^ 

31 £limii mttre deriamm aJiiimf} lli- 
ro ntmc addidit accfiiatlooeaiy qotd 
mia saltem fogerat* J dim . 

23 Debeam credo isti quicquam /w^ 
etferei) SobaiidHar Wfoy ait» dpmnmiu 
pronuntiandum est. Saoe dttbettdl^ 
cimur pmiiai pro li^arlo ol^ mil k^- 
riam feceriomi : qoaa se viw deblM' 
ram ChmreaB^oC Fofclfor» dlcit P^f* 
thlM, ii iUi c«dta iat«ltri« iisiorvitt 
habitu constitoto. Iden^ 

Debemm ereda ieii qmiefmnmjktt^fdn] 
Doaati tniditam mmotatiooeav htM 
Ukistravit G^iyetosk Beeekrue. 

Furcifero] Servt &^ lev«r g^^md 
fnrtam, fagam, ant aUcid MktaoH 
furcam gravem e Ugao in f!<olKi fem 
eogebmitar, iabligatit md eolloai ma- 
nibus et per forum aut tieiaiam Igoe** 
minke cohmi tradacebaaffir, ptmdi- 
cantcs pecGatmn soorn* •xiiMlir a tU 
cioiiprofitrib««,<figitivii iiotlllfidii 
noti, agnoiAinabantar fiirciferi. 
ocMiii. 

Si id/ecerim] Si involaverim ifl- 



TBRBNTU BUMDOH. ACT. V. SC. 11. 



im 



Miaaa hme /aciamt»] Haec 
idilaria et futilia. /dem. 
» ie dignnm, Charea^fecitH] Ar* 
wtf Meretrix ab to qnod licuit, 
i qiiod oportuit traiMiit; noa 
it qoid »it legitimnn, sed quid 
itnm. Itaque totam iUain par- 
BMti aecasaiidi omittit, el ab 
Mtibus persoB» adeletceBtif 
gm|. icit eiiim, uno verbo ob* 
posse, Licuit miki^ id doaio rae* 
Uc fciiieet; tte videatur irralio- 
a esse aadacia illa infeQoi a 
I inducta esse. Idem, 
».Udigmim} DignfaK^^ro dij^e. 
beBtJacUmt: nt sit^ fi«n^# di^* 
fadmis fedeiL Mira accnsatio 
i laudi et biandimento* Idem, 
Nmmti eg^^digmhaeceniumdiiti 
Deeat, et^ ut ait ordo : nant et- 
«iBie. et bene addHiNBett Jlfaa> 
it af^paieat, qaod elai dif^a pati 
KtetriZf nen tamen moxiaie dig» 
U TiiaiB esU Idem* 
M tu tndisiiiu qitt/acer«s iameti\ 
s dikit. Quatuor enimsant mo» 
ii^ftBiodi rebns. ita<ot aotuter* 
if nwH sit, aat nierque indignns : 
Hcr dignos, alter iodignns : aut 
%» Idem* 

i^qme adepoly fmd nme eoneiUi 
•f8cio, de vifgine isiac^ IntelltRit 
amari virginem ab boc : et ideo 
t, nt eoDcHiet neplies. nem sa^ 
;Bi eaty qnod Eumiclu habitum 
er haoc somptit. Et ?ide qoem- 
deiB ad daptionem nttptianun 
nl : qnod tameB dieere nen an- 
niais, sed osteodit adelescenti 
efnrie, quem tentat, seiene a< 
im vlrginem : el viam oiteadit 
d» sibi uxoris* Idem* 
JBec mihi benefieiumy Ckterea'] 
te momtm repetilum estyChmf ea. 



folMftim, ^tf.) lategram el iitta- 
tam fratd suo rciititeere. Fanu 
Ai nmc ddUiMc ^ero} Nnnc jam 
ea vera veris squqparaM» cece> 



dit a jecelarilras. Donatm, 

S4 Sespe ex k^juemodi re] Hoc est^ 
tnrbuleiita. Idem, 

QiMpiam} Quacumque, vel aliqna* 
Idemm 

ScepeexhiOuseemodi re quapiamtife*'] 
la venia traelanda, solennes- quodam^ 
mode »ont bi duo loci, < De eventi'* 
busviic hnmao® et caaibus,' tnm ' De 
fato et divina potentia, multa iv liv- 
manift^ praeter quam expectatio erat, 
efficiente.' Prierem locum tractavil 
Plautus, Ampbilruone iii. 3. 67. &c, 
posterieremy Aalularia iv^ 10. 10. 
non. aine lieentia improbiore: ' Fac* 
tuna eeft iUnd^ fieri infectum non po- 
lest» Deos crede volaisse; nam ni 
vellentyiion fieret soio.' et prvces- 
serat vs. 7. * Deus impuitor mibi fait : 
ia me ad illam illcxit. Poeta noster 
loBge ii0uaifrtf>op tractavlt hanc jcarf^ 
wdym^ 2 ftiid ti hoe ^merpiiam (nec olio- 
aa est eox illa> e^inii Deua ? B<ecler. 

Sapef ifc.] Idem factnos, raptnm 
iCr SaMnamm» eadem sententia ex- 
csiat Remalue apud Livium : *Sepe 
ex injurin pettmodBni gratiam ortanu' 
PaftitMuMv 

56 Qmdeikte qmtpkmi voluii Deut] 
Pieraftte repeatinie inipoUienibiii 
Bata, mifiiqBe proventlbiifl, Deo an- 
cribi aelent, Ut^ * l>eicendo, ae du- 
eenle Dee flanunam inter et hostes 
Expedier.' £l, * Hinc ine digreisiim 
veilris Deni appalit oris.' £t Sal* 
InitiBay ' Vt lanta repente mBtalie 
non aiBC Dee videretur/ DiiMlMi. 

Quid ti hoe fuitpiam vobtii Deut] 
Vnll amorem intelligi Denm. Mdem» ■ 

QuiapmKm, Ife,] Plaat. act. iv. sc. 
10. ' Deui mihi impnlser luity ia me 
ad illam iUexit/ 'E/3iiMf 7^ M rov 
6coD* KoX vfhs T^y "Efm-m >ww w Wa» O^ 
eturopop* libanias progyBinasm» eon- 
trahoimcid. Farac^iii. 

57 Equidem pol in eam partemate^ 
pioquef.et voto] £veiiire snbaBdttBr:. 
et est o^AXc^ir tertia» Dematutm 

JSqwUem pol in eam paariem] Bt/a- 
■■Hariiartt speS| ei diwiw voimtlaiit 



1274 



NOTi VARIORUM IM 



seotio, qoid nUi inatnm— !■■, vai- 
ran Titiafc »zt\*f*ctionemy poDiee* 
iMitar r iiaqoe accipit «nbabof bm- 
nibaf, et mox ot plaeatm loqntor; 
tci»; te non cooionielic caofta, sed 
aoiorif fecis»e. teU i. e. credo, nec 
dobito. a»feTerate. jam enim para 
coBfilii, ad cataflropben necetsarii 
erat, non dnbitari de aniao Chcreae. 
BiteUruM, 

S8 Jwm iU ^tttpsa] Utmm Meretri- 
eoB, an Deof qu»fo ? ntminqae enia 
accipi poteft. Dnthu, 

Ummm hoc uH: 8eki] Unde boc 
sciat Tbais, ioepte qocritBr, qoom 
ipt a ref clamef, nonqoam baoc con- 
ditionem fabitoram QiKream, nt pro 
Eonocbo, etiam fenro, fe fingeret 
tifie ainoris impolfa. Idem, 

39 CmiimnulUt »om me /eei$te «aafOy 
$ed Mwtori»] In qao Teloti Tif qoKdam 
iufayKaariKii 6goratar. onde moz Tbao 
if : noo tam impcrita fom, itf, quid 
«Mor talemt, neseioM, Potenter trac- 
tatar liic lociif in actiooe Neptnni 
a|Hid Libaniom (tom. i. Declam. 22.) 
ci fUr ykp fifipu rov(t *AXi^^6$ios hroiut 
KoL iur€\y*iq,y ical Kvwtof idiKmr, intafris 
imtpopStr KtHi Korrnppowitrt koXAs riOni- 
KW otfK krrtXiym. u 8* olfx ofhws ifud- 
voTo KoX wap€^p6r€i, its oIhc o6ojis ^cty- 
tnis, rp iijkv wpootSyai, ol 54 fi^ Mtdraiy 
/i^ rov Ipaffimos /uiXXor ifyil^itda rh ip* 
yo¥ &s rou iyayKdoavros, r)tr tk rov IjfM»- 
ros 96rafuy, (ts ifMXos 6 0€hsy &s hyUair 
ros, i»s wdyras airrov woutr haBoPtori' 
pous, ris iyvo€i ; K,r, \. Bcgelerue, 

40 Nune ignotco tibi] Qaod colpa 
non f it bominis, f ed amorif . Donatu». 

41 Non adeo inhumano ingenio sumy 
duBrea] Hoc eft, immitis non siim, 
quantnm pntas : ut, * Non obtusa 
adeo gestamofl pectora Poeni.' Id, 

Non adeOf tfc.] Virg. ^n. * Non 
obtusa. adeo geslamus pectora/ &c. 
et ibid. * Non ignara mali.' Famab, 

42 Neque tam imperita] Id est, non 
experta. Donatus. 

Ut quid amor vaUat, ne»ciam] Non 
inhwnanaf quia homo. non tmperifa, 



qnia meretrir. Et 

inqoit : q«a.«i dicat, Ncqoe lam pt* 

dlca som, «t qatd imar Taleat, ae* 



43 Te fatfw /o, TWtt ] 
fm^ ue : Boa enim jaa haac ita amat, 
■t negligat iilam : sed Inac iOiai 
caasa. Idem* 

44 Pol tHi ot iolmc, herm, emtemim] 
Facete. tanqaam q«i soleat capillaa 
et vestea cjos co«ici»dere, qaaa 
amaverit. Idemu 

45 NomomMim] ^ro^mmmmmiAo: et 
est verbam bajafl teflsporis taaloai. 

Nom «■ftm] Utmm propter arta- 
tem ? an propter IratreBi saoa Phc- 
driam potiof ? Idemu 

NikU tiki qoidqmmm] IliyAjDsr qoar* 
tnm. aot miluij pro aoa. Idem. 
. Desiaat] Pro eo qnod est, deme: 
ao deestyoc: nt sit,/ic dtmmn% Id. 

47 Ego me tm^ commtmdm et com- 
smiUo Jidei] Satis amatorie, at ippa- 
reat, nnuc maxime captam ChereaB; 
ac mancipatnm Tirgini. Cmmmmemio- 
smms nos cognitis : CtNmnlltiM» igoO- 
tis. Ergo alii^i|0tr est majorit officii, 
fideique circa Tbaidem. /de«« 

48 Te mihi fmtronmm €m^] Te ad- 
Jectiiui, ▼im babet, et ex animo flop- 
plicantif babitum adolefcentls osteo- 
dit. Idem. 

Patronam, ifc.] Tanqoam e «ervo 
tno jam libertns. FonuiMat. 

49 Emoriarf si non hmme uxmreM 
duxero] Vide Amatorem adolescento- 
lom, cni in ipso flore nibil dnlcins vita 
est, ipsam despicere, si sibi iixor aon 
datur. Donatus. 

Emoriar, ifc,] Ne vivam. Farmi6. 

50 Tamen si pateryEXX^ti^Sy mQtimO' 
cii&mriots secunda. I>oiiaf»t. 

QKtd? ah volet, certo seio] Qmidl 
deest dicat. sed ista omnia ad confir- 
mationem valent. Idem, 

Th. Tamen n pater, Ch. Qmid7 
ah volet, certo seio] Ut senarins tusten- 
tetnr, elide r, ex pater, vcil n^ ex ta- 
men, Faemus. ' 



TBRBNTII EUIIVCH. ACT. V. 8C. II. 



1275 



Qtcid, Sfc,'] Aposiopesis, assenserit. 
Famabius. 

61 CicU modo hae aitl Mire hic in 
▼otum conversnm est, qnod timere 
I>otuit, non ductnrns uxorem. J>o- 
nmtu8. 

, Patduium apperirier st viSyjamfra- 
ier ipse hic aderit virginis] Adeo cito 
probari potest. Idem. ' 

63 Nutricem, S^c»] Supra act. iv. sc. 
7* * Ego 60 ad Sophronam nntriceniy 
ut eam adducam, et signa ostendam 
haec' Famabius, 

66 Ego vero maneo] Modo vero con- 
sentientis est adverbium : alias con* 
firmantis : alias conjunctio : alias par- 
ticula ironiam juvans : nt, ' Egre- 
giam vero laiidem et spolia ainpla 
refertis Toqne puerque tuus.' Donat. 

66 Domi opperiamur potiuSf quam 
kic ante ostium'] Non ignara illecebra- 
rum Meretrix, non solnm Chaeream 
retinet : verum etiam vocat, ubi 
V^^go est. et satis callide interrogat 
tLn velit : quasi nesciat velle. Idem. 

67 Imo percupio] Amatorie, noo 
VolOf sed Percupio, Ideui. 

. . 68 Hune tu in ades] Pronomen in 
bif plus valet, quani accusatio. Idem, 

sJBunc tu in ades cogitas] Mire: 
cum illa jam velit, Cogitas dixit, vo- 
lens ut recogitet. Idem. 

In eedescogitas recipere posthac] Per 
ancillae verba vnlt ostendere, qnam 
sit tractandomm adolescentium per- 
itm Meretrix. Idem. 

69 Posthac] Post hoc factum, post 
Iwnc audaciam. Idem. 

Crede hoc mece fidei] Pnellariter 
dixit, ilf^<e^ei. Idem. 

60 Dabit hic aliquam pugnam denuo] 
Pro stnpro : nt, * Atnon in Venerem 
segnes, nocturnaquc bella.' Ut, < Ve- 
relnrque bella et ingens facinns.' Ut 
lAcilius, 'Vicimus o socii, et mag- 
nam pngnavimns pugnam.' Da6tt,au- 
tem proprie pro inducet : ut, * Mag- 
nam dabit ille rninam.' Idem, 

Dalni hie pugnam dliq. den.] Goye- 
tum vide,et adde Plantum, Epid. iii. 



4. 57. / Frngi es, pngnasti.' Captir. 

III. 4. 53. * Uegio, vide sis, ne quid 
tn huic temere insittas credere. At- 
que, ut perspicio, profecto jam ali- 
quid pugnsB edidit.' Bceclerus, 

Dabit, ifc.] Itiducet aliqnod stu- 
prniii, ludificabitur, illudet nobis, nt 
antea. Famabius. 

Autace obsecro] Au interjectio est 
perturbatae raulieris : ut apud Grae- 
cos loi. . Donatus. 

61 Parum perspexisae tjus videre 
ttudaciam] Parum ^lpwpcla est. £t non 
Sensisse^ sed Ferspexisse dixit : ut jam 
non sit experienda illins andacia, 
qnae sit perfecte cognita. Idem, 

62 Non faciam, Pythias] Bene et 
moraliter appositnmi Pythias. Do- 
natns» 

NonpolcredOf Chareafnisisicommis'' 
sum nok erit] Jocnlariter, nt ille, Py- 
thias dicit : ita htec Charea. Ideni. 

63 Quin Pythias] Iternm nomen 
vultuose est additom. Quin. pro imo. 
Idem. 

64 Tu me servaJto] Plant. Bacchid. 

IV. 9. 142. ' Nolo inqnam aurnm con- 
credi mihi, Vel da aliqnem, qni me 
servet.' Beeclerus, . 

Neque pol sirvcmdum tHn quidquam 
dare aimfn] Totum garruie et gesticn- 
lose, ut pnellam cum adolescentolo 
fabulari videas. Donatus. 

66 Adest optume. ipse frater] Op^ 
tume, opportnne. £t non est addi- 
tnm, cnjus frater: utpote in re ma- 
nifesta. Idem. 

67 Nolo me in via cum hae veste 
videat] Snbtiliter adolescens, qnia ni- 
hil profecerat, dicendo, Percupio, 
invenit causam, qna tandem ingredi 
possit. Idem. 

68 Qttaiiio6rf m ^ojidem] Pro tamen. 
Interrogatio hxc increpationem con- 
tinet impndentissimi facti. I4fm. 

An quia pudet] Haec interrogatio 
irrisionis plena est in eum qnem 
nihil pudet. Idem. 

69 Id ipswn] Hoc veluti molesto 
vultu dicitur : adeo ut imitetur dic- 



127C 



MOTJE VARIORUM IN 



min vnltiiimiBe ej«s PytbiM. Idem, 

Virgo tero] Ver» tlpcnnK&si nam 
tifmy€la est. ot, * Egregian vero laii* 
dem 1' Virgo» Quasi qni iBininie pn- 
dicitiae statani ac verecundi» virgi- 
Balis veneretur. Idem, 

Virgo veroi Virginem vero vitiare, 
▼estes discindere, capillum ejua la^ 
niare; id tibi pudori non erat. ibi 
milU pudicitite nec verecundiae ratio. 
FamabiuB, 

I pr<8, «f^ner] Manifestom est, cnr 
meretrix docta capiendornm jnve- 
mun, praeire veHt Cbaeream, et in 
conseqnendo ipsa sit tardior. vnlt 
enim ttberuns sine arbitris cnm pn* 
ella esse coUoqoinni, et licitom amo- 
rea. Nisi forte putamos Terentinm 
hsc sine causa fecisse, qui sit artifi* 
dosissinttts Poeta. naos oeqne ipsa 
ingrediinr cum Chatrea, neque ingre* 
di simnl permittit Phsedriain. Donat, 

?• Tu ittie mane, ut ChreMMm imtro- 
dneaa^i Relielii est Pytbias ob mntlas 
causas : et in primis, ut po»sit per 
eam delnsns Paraieiio pavore suo 
t^nens compeUcre, iafredi ad Mere* 
tricemy et praBsenton fieri ad ce^fir* 
mandas nuptias. Jdai. 

£kEiiA III. Scnarit aant va. 1. duo 
Mss. Dostri, qukquid* sed in sltero, 
•ecimda Buun. erat enim : fiad^iiML 
vs. 6. unus : flt tmemoriter, reliqiii : ae 
m» vs. 10« omiMB : til etioJM »it. Bof- 
clenss. 

Qmd? ftM venin m lueniem} !■ 
hoc loco cogitantis dispstati* est 
apnd se ipaam P3rtbia&, qosteaus Par- 
meBOwm delo possit ttlciaci. i>»- 
natMe, 

2 Quidtuam) Sle Cieero, < Sed eUf 
rnm rerum artificem, qnem ? ^eM* 
na»? recte adnMncSi Poljcletnm 
etse dieebaat.' Idem, 

Qui^t^feram^ Qm^ qnomodo, vd vt. 
Idem» 

R^etw»} Medltntur vindietam Py* 
tliias : quo pacto uMscatiir Pami^ 
nonem. < Qnlpp% minnti Seaiper et 
infirmi eit animi exlgiiiqne volnptas 



Ultio: coBtiBBO sic coltige, qnodviB- 
dicta Nemo magis gandet qnam fo* 
mina.' Jnvenal. 8«t. It. FanicMBi. 
S Qui kuMc supj^euit no^if] Preyrii 
euppotmt, nani ut eubduci dicantv, 
quae noluniiis amittere, ita eupfm^ 
qnae non desideramiu. Sic Pbmtni, 
^Et pro scorto snppoiietar hiratt 
nactus nautea.' Dofsufiis; 

5 Movetero ociue te, Msrtriar] Ven 
pro inteijeetione poeiiit otoniaeinB* 
tis. Idem, 

3 Moveverooeyue^yVluut, TriBani. 
III. 8. 7S, * Qnid oaoc staoP qnia te 
binc amoves, et te moveo ?* Bet^eru», 

Move eero odme] Natrlcis gradaai 
segnem inerepat Chremes. l^oiiMli». 

4 Video eed nikU premooe»] Hiac 
est, illud Virgiliannm, * Jlla gredca 
celeraoa stndio properabaC antli.' 
Scilieet noo re celerkbat, ocd rtodie» 
i>eii4itifs. 

Prsfnovfs] Proficis. Idem, 

6 Anmbo ; ^uid ait? coguoeeitne] 
Exhibitnm speetalori cst, qnid pcst 
acenam gerator, id eat, agaitio pnel- 
1». Donatu», 

Ae memmUer^ Plos intniiC qmiin 
ioterrogabattir : nam magna sant 
signa, in qnibas aoilis BGOioria aon 
errat. Idem, 

Ac memoriter') ResponsleRls: brevi- 
tas attnlit ccmpcndiom penioireBti, 
DC plnra interrogaret. lAem. 

Ac memoriter] Plaat. Asinar. m, 
2. 38. ' Ut memoftter Bic Sooreaii 
vocabat atrieosem !' CaptiT. n. 1. 52. 
* Hem, istuc si potes Meoioriter m^ 
rolnisse, inest spes oobis ia boc actn- 
tia.' similero Hfa/paew vide apod Noo. 
MarceH* cap. II. ^ruc memere» Bce- 
ciems. 

7 Nam iUi favee ekrpwi] Qoasi di- 
cat, illi faveo, non Chareae. et simol 
causa eat, cnr illum olcisci eoplat: 
qnia scBicet ronltum illi ieceeX» D^ 
natu», 

9 Ftrom bonum] EtjpwrfCR. Idinm 
Eeeum Parmenemem Hcedere uideo] 
Rcs odio dignior, novitato scilicct 



TBRENTII SUMHCH. ACT. V. SC. IV. 1377 

incessns. Idem, trftniit ad ^ i r g t n ei u , -Mirile «ddit 

■ FtnoR bonum ieetm Pamwii.] Dnni cansam ex abmidMiti. Qnad «i dix- 

uUioiieiii nieditalar et conctipiscit, isset, amorem emifeei, posset intellip 

mk^sceodns pr»sto adest, et qaidem cmfeci, expedivi, perfeci. At vero 

merttorns amplias iram Pythiadis e« rtrgtiiefii confedy qnid ■ intelligemns, 

aremione, coi scena seqnentl egressa nisi hoc unnm, qnod insnltat Parme- 

Siibiio Pjrtbias sapervenit. ut con* no «onfectam virginem, qnasi dicat 

Sffaavt ad consilia et personas eiNi« snpeFatara atqne devictam ? Nam 

gressiones iilce et adventua ac snper» proprie hoc verbnm convenit gladi»- 

▼entns, PoetsB stadent. idqne com- toribus iis, qni gravissimis vulneribus 

pendiO) ot alias dbd, ne moras ai* occubuernnt. Sic Cicero in Catili- 

mis trahat fabola. Beeclenu. nam, ^ Gladiatori illi coafecto et 

10 Vide ut «ftoeas t^] Invidit illi sancio.' Convenit ergo servilibui 
secoritatem, quem sollicitnm reddi- verbis, et velnt joceee vemiliterqne 
torm est: non enim nlla alia erit via* jactanti, rem confectam esse in pnel- 
dicta poflty preeter istam. Doaahis. la Virgine, et non exhibere ChaeresB 

Ftdc, Mt oHoauB W] Vnltn dicit, et damnmu vel negotinm. Idem» 
gestn, eum esse securum. £t mire 5 Ab meretriceavttra: virginem qumm 

Poeta l«tum deseribit, nt repente mnabai] ^AwoaiAwrins secaada. D^ 

ostendat esse commotum. Idem, dUtmum, quia virgioem quam ama^ 

Si ilijs plaeet] Proprium est excla- bat : CoriMtmma, quia a mer^triet 

mantis propter indignitatem alicnjus avara. Idem. 
reU Idem» 6 £am coii/*ed stae lao/fs^a] Niminni 

11 Spero me habere'] Pro habituram» est, qnam sibi placeont sno aonmine 
ant, epero pro credo^ more sno. Idem» Grammatici, in rebns obsccenis 8us|n- 

.Meo modo'] Id est, ut volo. Idern» candis. quo magis Terentios snbter* 

Meo, 4*^.] Meo arbitratu. Fama^ fugit talia, eo magis illi taaqaam in 

•eirpo nodnm raqairont: longe cor- 

12 JbomirOf decogmtumeutcerUim datiiis Donato, Gnyetns explicat, 
i] Eleganter defatigare Parrae- qnem vide. PLaatns simiK loquendi 

IBODenip Bon neoessarium pntat, sed genere usns est, Pseadoio i. 1. llt^. 

«K occasioM. Nam post eum dicit 'Satia est, si lianc hodie ranlierem 

ae ke intro : «xitnra autem, nt ipsmn efficiem ttbi Tna ut sit f ' Bctderue, 
lA. timi^rw coi\jiciat. J^oaa^. a Id itero eet] Vero, aisi omativBBi 

JU aiignUUme] De agiuttone Pam- esset, nihii significaret. Doaofai . 
ybilse. Fanutbiue, Pakmaimn] Palma digaam. Idem, 

ScENAiv. IteramSeoariisnnt. va. . Pafanariiim] Insigne fscinas, palma 

6m MBues Jftss. nosiMri, eom eo^feei^ ut et triamplio digaum, ii^itdmmr : prop- 

poHretur vme mol, Bcecleros. terea (inquit Plutarchus Sympos. 8.) 

S AM] Pro astute, modo adveiv ia certaminibiis pafanam signum esse 

biaiB est. alias nomen : at, Am ta A^tu placuit viotorise, quoniam ingeniom 

»enU2 Dooatos. ejusmodi ligni est, nt nrgentibns op- 

JH voitram fidem] Modo non iavo- primentibnsqne ponderibns non ee- 

oaatis est, sed admirantis. et est dat. Aristot. 7. Probiamatnm. Agell. 

£gtifB ^tfMfll per iia^&in\ftiv facta. Id, \, iii. c. 6. Faniafriiif . 
. 4 JYom «^ omtt^am qwiA m amorem 10 Meretricum ingenia] Optime,iioB 

diycitftmttm et eariseimum] Quiun di- meretrids dixitf sed potius mcreirtoam. 

cere del>eret, qood ei amofem et Donatus. 

difficiUimum et cariisimum confeci: 11 Jlf«<are] Cito «t ante tempus. 

primo qoasi pblitus dkti superiAriSy Mem, 



1278 



NOTiE VARIORUM IN 



Ut eum eognoHl'] Siiavit^r non N*- 
verUy 8ed Cognorit, dixit, qiiod est 
plenaR perspicaciae. Idem, 

Mature ut cum cognorit] Bene addi- 
dit Mature, Fere enim cito cogno- 
visse obfuit : sed id ad illerebram , 
fuit qnod * cognitus est cito. Idem, 

12 Quie dum/oris sunt] Apud amao- 
tes scilicet. Idem, 

PJikU tidetur mundius] Bene Ftde- 
iur: non enim snnt. Idem, 

yikil tidetur mundius] Nam ' Mnn- 
ditia illecebra est animo amantnm.' 
Plaut. Menaechm. ii. 3. 4. pertinet- 
(]ue huc illud Lncretii lib. iv. 'Nec 
divinitus interdnm, Veneri^qne sa- 
gittis, Deteriore fit ntforma mnlier- 
cola amctur: Nam facit ipsa suis in- 
terdum foemina factis, Morigerisque 
modis et mundo corporis cultu, Ut 
facile insuescat secum vir degere vi- 
tam. ' In duobns optimis Mss. codici- 
bus, quos in Serenissimsp Suecoruin 
Keginae Bibliothe ca contuli cnm edt- 
lis, legitur: <£t munde corporecul- 
to.' Beeclerus, 

QuiB dum, Sfc,] Elegantiae nieretri- 
cuni, foris amatoribus quando coe* 
nant, in victu, vestitu, ornatu, oppo- 
nit ingloviem, sordes, iuopiam, domi 
ubl sunt. Farnabius, 

13 Nec magit comporitum quidquam'] 
Bona varietas. nam haec omnia per 
magis adverbiom profert : nec omnia 

^per comparativum gradum. Donatus, 

Nec magis elegana] More sno, ne 

diceret compositiiis aut elegantius, 

nt supra, '. Hoc nemo fuit minns inep- 

tos, magis severus.' Idem, 

14 Qua cum amatore auo quum ca?- 
nant] Unnm Cum praepositio est: 
altemm conjnnctio. et dicitur baee 
figura Xfnrr^TTif. Idem, 

lAguriunt] *Airh rov Kiyvpov qnod se- 
cnndom Grapcos snave intelligitur. 
Ligurire dicitur, qoi eleganter et 
jnore senum mnlto fastidio suaviora 
qusque degustat. Idem, 

14 Liguriunt] Exemplom probe de- 
Bcriptum vide in HeautoDt.iii. 1. 48. 



&c. BcBclerus, 

Liguriunt'] Delicate, ciini delecto 
et fastidiosnavioraqnaeque delibant, 
'Tangcntes male singola dente sn- 
perbo.' Horat.'!. ii. Sat. 6. Famahm, 

16 Harum videre inglwoiem] Ordo 
erat, Harum videre ingluviem, sordes, 
inopiam ,quam inhonesta boUe sint dond: 
id est, cnm solae sint, ot inhonests, 
atque avidae cibi : qnae quum foris 
sunt, ccenantscilicet. DonMtus. 

Harum videre ingluviem] In anti- 
qnissimislibris positiim legi, tn/vetm. 
£t id ipsum vidit Faernns. Ita et 
scribendnm ; alioqni bis idem dlceret 
Terentios : addit enim, atque avidk 
eibi, Dein et id postulat ratio oppo- 
sitorum. Faher, 

Harum videre ingluviemy sordes, tao- 
piam] Paucissimos libros scriptos in- 
venias, in quibus pro ingluviem non 
legatnr iUutiemy vel inluviem, nt in 
omnibus antiqnis. et sane ita legen- 
dum esse etiam ipsa oppositornm ta- 
tio ordoqne ostendit. duo attolit so- 
pra, quae in meretricibus decora vi- 
deantur ; munditiem, et in capiendo 
cibo modestiam : illam quidem nbi 
dixit, ' nihil videtur mundins, nec ma- 
gis compositum quicqnam, nec magis 
elegans :' hanc vero ibi : ' Qnae com 
amatore com cenant lignrrinnt' ad 
qnae nnnc eodem ipso ordine qno pro- 
posita snnt, respondet: mundiciei 
quidem, inlnviem, sordes, inopiam op- 
ponens ; modestiae vero in cibo capi- 
endo, inhonestam voracitatem, qnam 
dnobus versiboshis describit:'Qoam 
inhonestae solae sint domi atqne avidae 
cibi. Quo pacto ex jure bestemo 
panem atrnm vorent.' esse anteni op- 
posita mundiciem et inluviem ex eo 
liquety quod per inloviem immiindos 
quis dicitnr. Terentios in Heantont. 
* Neglecta immunda inlnvie.' Virgi- 
lins : ' Foeda illnvies.' Qnod si ta* 
gluviem legas, praeterquam qnod op- 
positornm ordo non servaretnr, eti« 
am in hoc poeta peccaret» qnod nec 
in electo quidem ab se ordine per- 



TBRBNTII BUNUCH* ACT. V. SC. V. 1279 

jnaoeret: sed transeuDdoab ittgiaVie Dnnc mire a PtrmeDone Irritatur 

.ad tordesyet inopiam, deiode rnrsus niagis, ut per eam Parmeno terrea- 

ad ingiaviem revertendo, confosione tur, et per Parmenonem ingredi ad 

indecora, diversa inter se rerom ge- Tliaidem cogatnr Senex : et demum 

nera permisceret. Faemus» per Senem nuptiaB confirmentnr. 

16 Quam inlumesia mUb nini domt] 'Hsec ergo artificibus et eruditis, ee^ 
Apod Plautom legas Asinar. i. 2. 16. tera spectatoribus Poeta eahibef. 
* sordido vitam obiectabas pane.' /»- Donatus. 

htmestoi domiy eleganier dixit Teren- Egopvl ie pro isii» dicOa eifacii$y 

tinSy qnsB mnndae et compositae et sceltu, vlHscar] Ita Plautus Ampbl- 

elegantes foris conspiciuntur. Itaqne truone 1. 1. 29. ' £go pol te btis tais 

ipsis inter artes est, haec vitte post» pro dictis et malefactis, fnrcifer, ac- 

eceiAa celare : nt Lucretium scripsisse cipiam/ Bceclenu, 

(lib. IV.) eruditi existimant. hinc Par* Scena v. Trochaici tetrametri ca- 

menosuoconsiliopalmamdat, in pro- talectici seu septenarii snnt. vs. $• 

deodis qnae ceiabantur. BoBclerua, Mss. nostr. nnns : vi ne id viderem. 

17 Quo pacio ex jure] Ex pro cton ^s. 10. posterins, esse, unus, omitlit* 
positum est. aut deest madidam, aut vs. 15. dno: sese id faciurum, vmus : 
maceraiumy ant emoUitum ; nam appa- sese idfacere, pro mcechis Argent. hv 
ret et sordidum esse, et qnasi atrum bet Eunuchis, vs. 17. duo : facere fon- 
duromque panem, qui ex jure hes- ium facinus audei, mox Argent. qmd 
terno sit comedendus. Cui contra- id ianium. Pa. an non hoc iibi maxi- 
rlnm Sallustius posnit, de deiiciis mi- nium esi ? rh iibi etiam mei habent* 
litnm lOquens, * Panes enim in dies in qnorum uno personae ita distin* 
mercari/ inquit. Donatus, gnnntur: Py. quid aii? Fx. ianium, 

Exjure hesiemo panem atrum toreni] Py. an non tibi hoc maximum ftsi t Pa. 

Hoc est, ut quidam volunt, ex anti;' quis homo, Scc, in aitero eadem dia* 

quitate mucidum : qnasi dicat, panem tinctio in margine annotata est. vs. 20. 

nmcidnm hesterno jure accipientes duo : dtco et edico vobis, vs. 23. dno 

deglutiont. Idem. - omittnnt rh ne, Argentor. ne ui HU 

Exjure hesiemo panem atrum voreni] prosis. et in margine : al. nam nec iliis 

Ita loqoebantnr, quia interdum pa- prosis, vs. 24. omnes : a te ease ort, 

nem leviter in jns immersnm esita- Argent. quicquid hocfaci. esi a i. vs. 

bant, noD nt hodie in Gallia. Ita 28. omnes: tu isti ncurato ornnem W' 

apud Varronemy panis ex aceio ; sic dinem utf, s, 

et Grseci ; nam ejus locutioni^ ex- In hac scena per insignem astnti- 

empla dno sunt apnd Aristopbanem am Pythias Parmenonem exterret : 

in edit. minore pag. 338. et 500. Est nt specie muliebris vindictse ad exi- 

et alind apnd Hippocratem ; quod tum promoveator fabula ; et ex mag- 

me scio observasse. Iterum apud no strepitu, comica festivitate apnd 

VarroDem est, brassica ex acetOy lib. spectatores temperato, in tranqnil- 

1. deR. Rnst. cap. 2. Des choux au lum omnia subdncantur. Pytbias 

vinaigre, Faber. non minns gestu,quam verbis efficit: 

Panemf i^c] Tohi 8^ pwcapohs iprovs atque imprimis acluose pericull ima* 

^wohs Mfuurty *Ak4^is. Athensus. 1. ginem effingit. IUnd egregia arte : 

111. c. 29. Famabius. quod invidiam in Parmenonem» mise- 

19 Egopol te pro isiis diciis eifactis, ricordiam in Chaeream concitat ; nt- 

sceluSf ulciscar] Miro artificio Poetas pessimns videretur, qui adoIesceDtn- 

etab initiononplacatnrPythias, nec Inm ad fcednm facinas impellendo, 

iu gratiam redit Chaereae. £t insnper miserandum fecisset. unde ad vices 



1280 



MOTiG VARIORUM IN 



tlraniaticaA opportnniim fiiit, Hlnia 
^ui modo magnain et veraro landem 
«X spe rei beue geste sibi otiose pol- 
licebatnr, in raaximam pertnrbatio- 
aem conjici : in qaa per ntoras qnas- 
•<lttm caliida Pythias enm detinet. 
^nam enim snnt apta illa ad torqnen- 
dum paventis animum : ' Colligavit 
primum eum, miserts modis. Atque 
«quidem orante, nt ne id faceret, 
Tkaide.' qnanqnam lapsa, quaniq<iam 
irascente ipsi. * Nunc minatnr porro, 
sese id quod moechis solet ' fieri de- 
IHrehensiSy factnmm. et quae seq. Bce- 
tierus. 

1 Proh Deumfidem] Vim magnam 
«stendit, deorom iroplorans fidem: 
quasi in hoc negotio nibil possit hu- 
«Mnum consiliirai. Donatui, 

Proh Deumftdem'] Simnlata pertur- 
^ntione svi, Parmenonem terret Py- 
thias. idem. 

PraA Demnfidem'] Htec singnla pro- 
finntianda snnt pavido et attonito 
jraltn. Idem. 

Fetdum] Crudele. Sallostius, ' Foedi 
ocali.' Donatue. 

O i^felicem adoUecentuhan] Ptns est 
miseriam adolescentis dicere Pythi- 
«n, quam irasci ei. Idem. 

t O seeleatum Parmenouem] Ut rer* 
ba snnt, periit profecto miser adoles- 
«ens, quum in eodem peccato irasci- 
tur Pamenoai Py thias, non Chaeresp. 
Idem. 

ft Mieeret me] Haee omnla qnasi 
•ectim ioqnitur : et fingit se nescire, 
«jaod a^stat Parmeno. Idem. 

4 Qua/uluru exempltt dicunt tn eum 
mdigna] Grayes poensp, qnee possunt 
oeteris documento esse, exempla di- 
cnntnr. Idem. 

In eum indigna] Modo perindigna, 
fceda, crndeUaqne signlficat. Ut Vir- 
gilius, ' Atqne itli Miseoum in littore 
stcco, Ut venere, vident indigna mor- 
te peremptum.' Idem. 

Exempla, ^c.] Tria poenarnm gene- 
ra statnit Plato in Oorgta ; ic^0M'iy, 
T4fuiipC«y, wufdlhiyfia. Terlia li«c Tin- 



dicaiidi ratio «f*t, mtn pmiitio prop- 
ter exemplfMn «est neeessaria, irt ce- 
teri similitMis apeccatis metmcogni- 
im pcenas deterreantnr. Vide Agell. 
lib. VI. cap. 14. Fnmabims. 

6 QuiB ilUc turha etQ Qnm leqai' 
•tor : aot qnam ostentat ex rnhn ac 
dictis. sed apparet, mftnni Pjthie 
tnrbam dieere. nt In Andria, ^^ed 
quid Pamphihim exantmatim video? 
Vereor qnid sict : opperiar <it seiam 
nnnc, qnidnam fi«c tarba tristiti» 
«dferat.' Donatue. 

6 Rogitas, audaeisnme] Totam hoc 
terribile est in gestn ac Tnltn Py- 
thiae, et nirais nsitatam et fcemioenni. 
idem. 

7 Perdidisti tshim, quem adduxti, 
^v.] Artificiose non accnsat, qaid 
peccayerit adversns Thaidero, qoasi 
ex pcena adolescentis plns doieat, 
qnam iraseatur Parmenoni. Idem. 

8 Dum atudes dare verba uobis] Be- 
ne, Studes dare : neqoe enim dedisti. 
Idem, 

Quid ita'] Deest dkis : «t sit, Quid 
ita dicis 7 Idem. 

10 Scieeam hinc «trem etse] Eam 
•bnndat: quemadmodnm supra, 
' Quam amabat virginem, eam con- 
/eci sine molestia.' Idem. 

Et ejuB fratrem ap prime uobilem] 
Heec ad terrorem et graflam ancta 
cunt. Nam primo Virginem posnit, 
post Cioem, ad altiramn noM/ls Soro- 
rem. Idem. 

Fratrem, tfc.] Heec ad terroren 
omnia. Famabius. 

11 Neseio] Pertnrbatur Parmeno : 
nec negare potuit, nec consentire 
valebat : sed qnasi defensionis loco 
dixiijnesoio. Donatos. 

Atqui sic inventa est] Faeile est nt 
crcdat, qui dicit nescio. Ergo Py- 
thias non laborat, ut snadeat eirem 
esse. Idem. 

Aiqui »ie inventa est] Magmim hor- 
rorem incutit andienti, non «cenMn- 
do, sed miserando Chaereara. Idem. 

Fraier xiokniMmus] Hoc tnfen* 



TERENTIl EUKUCH. ACT. V. SC. V. 



1281 



tiitti ^st/qnod daretnr ad nobilem. 
iHtm, 

IS CotfJ^at)tt primum eum'] Mini 
tarditas, ad torquendnm Parmeno- 
nem : simnl etiam relictus ad snccur* 
rendiim locns. Idem* 

14 Atque tqiMim orantey ut ne H 
fmceret, Tkmde'] Adeo yiolentissimns. 
et recte hoc additum, ne speret anx- 
ilinm a 'tbaide. Idem, 



18 QuU homo pro meecho unquam} 
Cansa finalis. Virginem Civem apnd 
Meretricem yitiavit: mercedem of^ 
fert : petitur ad snppliciiim. tdem, 

QuU homo pro mceeho unqttam vidit ih 
domo meretricia deprehendi quemqwm] 
Donatns Controversiam proponiti 
< Virginem civem/ &c. In qno gene- 
re coQtroversiarttm, multa adversus 
qnaestnm indnci solent. nnde jam an- 



15 Nune minatur] Minatur, nt snc- te Ctiterea vnlgari illo colore nsns 
cnrri possit ei, qni non sit passus. erat, non fieri meretricibns inj^riamy 



Idem, 

Minatur porro, aeae] Deest factu- 

non. Idem. 

Qu0d fneBehii solet] Deest fieri, 

Idem. 

Id quod meechit eolet] Ideo violentis'' 

tinnan dikit antea fratrem virgini8,ne 

minim esset, si pro adnltero pnnire 

cnperett qni innuptam violaverat. 

Qnid depireliensis mcechis factnm sit 



si illudantnr. £t apnd Qnintiliannm 
Declam. ccclxxxy. nbi lenoni reue 
est qui meretrici amatorium dedit, ten- 
tantur illae qnaestiones: 'An leno 
damni injnria dati agere possit, an 
impnne illi injuria fieri P an cnm su- 
am injnrlam vindicare non possit, 
mancipii possit,' &c. Apud Calpbnr^ ' 
nium antem iFlaccnm Declam. 82. 
* amator meretricis dominae ' inde de- 



Athenis, vide apud Aristophanis fenditur, quod amasset amari soli- 

ftcholiastein in Plnt. Plant. Mii. tam : < Esset meum crimen/ inquit, 

Olor. T. 27. Jnvenal. Sat. 10. Muret. ant error, si te solus adamassem.' 

ad V. £th. Aristot. adde Weitzio Be Lege Solonis, videndus Sam. Pe-^ 

eongesta. Beeeierue, titns in Legibns Atticis. Jure civili 

Quod moBehU eolet] Atheniensibus, Romano, * Si qnis virgines appellas- 

lege Draconis, capitale erat in adul- set, si tamen ancillari veste vestitas,' 

terio deprehendi. nsitatissima pcena (vide omnino etiam Deciam. ccci. 

mavXoKowii, xapariKfAhs, fa^cud^wais, Qnintil.) * minus peccare videtur : 

Aristophanis interpres in Plnto et mnUo minns, si meretricia veste foe- 

Nnbibtts. Lncian. de Peregr. Capnt, minae, non matrum&milias vestitae 

Ep. 15. Horat. lib. i.Sat. 2. *Ut cui^^ fbissent,' I. xv. § 15. de Injur. In 



dam testes candamqne salacem De- 
meterent ferro.' Jnvenal. Sat. 10. 
* Necat faic ferro, secat ille crnentis 
Yerberibns, qnosdam moechos et mu- 
ginsintrat.' Famabiue, 

16 Quod ego nunquam vidifieriy ne- 
q[ue velim] Jnlii Scaligeri cogitatio de 
koc loco (Poet. I. 7.) curiosior qnam 
Tcrior est. revera enim ad aboraina- 
tionem mnliebriter factam pertinent 
hiecTerba. Beeclerus, 
, 17 Qfctd ita taittam] Nimis callide 
Pythias hnnc dicit violentum : et ta- 



Institutionibus Oratoriis Quintiliani 
(vii. 3.) proponitur quaestio : < AduK 
terium est, cum aliena uxore' domi 
coire : an et in lupanari ?' Pertinet 
hnc, quod Chaerea dixerat : caniervam 
eredidi, Boeclerus. 

Fro mcechOf ifc,] Lege item Solonis 
cantum, ' Ne qnis pro moecbo pretien- 
ditor in ea qnae vel in Inpanari, vel 
publice prostat.' Per Inpanaria nam- 
qne et ancillnlas libido permittitur. 
Hieronymus in vita Fabiolx. Angus- 
tin. de Civitate Dei 1. xiv. c. 16. 



men injnstnm, andacemque dici non Lactant. 1. vi. Divin. Institnt. c. 2S. 
patltnr, sed defendit, nt magis ter- Famabius. 

reat Pannenonem. Donatus, Neseio] Quam astute dixit Nescio : 

Delph,etVar.Cla8» Terent, 4M 



1282 



N(iT>E V\R10Rt'JJ IN 



ne UbTiii ad coiitndiccBdai, Mil- 
teret fidem sopplicts personae, ac tc- 
rm dicentis. Tiilt enim ma|rU nnntii 
ofl^io fongi, qnam persnadentis. D^- 
nmtut. 

Seseioi] ToUendnm est itemm ex 
annotatione Donati Titiom : ' Qnam 
astnte dizit/ &c. Quis non Tidet, 
leicendom esse : tvmpliei» pemnug, 
Don, suppUcu? cnm enim dolo omnem 
faanc scenam instrnxisset Pythias, 
candorem et simplicitatem morom 
Terbis Toltnqne prsfert. Betclertu, 

20 Dico^ edico tobiM] Ai^yitrts, nt sn* 
pra, ' Ubi qnaeram, nbi inTestigem?* 
DomatuSm 

Duo] Tibi, Pythias. Idem. 

Edico] Omnibas tnis. Ergo ad nni- 
Tersos ntmmqae refertnr, et Dico et 
eiico, Idem. 

21 Obsecro aa is est] Insnltantis. nt 
in Phormione, ^ Hiccine eras i* nam 
sciebat eum esse. Idem. 

Obucro an is est] Non bene Dona- 
tns coroparaTit hnnc locum cnm d- 
pwfl(f. Phormionis, v. 7. 52. ibi enim 
Tera insoltatio erat, nec sine petn- 
lanti caTillo et iliusione. hic antem 
Pytbias, Toltu attonito, in admiratio- 
nem se miserabunda componit. qnae 
res tacite qnidem Tim insultandi ha- 
bere potest, non palam. id enim agi- 
tnr ; ne insnltari Tideatur. Bceclerus. 

Ne quam in iUum Thais vim fieri 
sinat] Quam bene prOTidet Py thias ( 
Donatua, 

Ne quam in Ulum Thais tsim fieri 
tinat'] Haec Donatus Pythiadi, non 
Parmeooniy tribnit, cnm annotat: 
' Qnam bene/ &c. nec male congruit 
ad simulationem ejus. Bceclerus, 

22 Atque adeo autem cur non egomet 
intro eo? Py. vide^ Parmeno, quid 
agatf ne neque Uli prosis, et tu pereaa] 
Totum hoc ad id addidit, ut senes 
intromittatur ad confirniandas nup- 
tias : sed Poeta hoc agit, personae 
nesciunt. Donatua. 

Vide ParmenOf quid agaa] OhcovoiU' 
Kws detinetur Parmeno, et ne in- 



troeat, absterretar : nt scilicet seni, 
ad promoTendnm exitBm fabn)« ate 
ad solTendnm erroris Dodm adrfsc- 
to, soos metas et falsa Chaereae pefi- 
cuia indicaret. Badtrus. 

25 Quidre imeipini] Fmasmm mf 
dioeria, Imc ip i mus ingentia. DsMtef. 

Eece OMtem video rmre redeumtem u- 
nem] Cliora|>:ii est adanintstratio, st 
opportooe in prosceniiim. /dm. 

26 Dtcoai ksttc, am aoK] Hoc noQ 
esset Terisimile, nisi dnbita#set 
Qnid enim ad Chaeream pertinet, do* 
biUt. Idem. 

27 Scio paratum: sed sueesse est] 
Haec cansa dobitandi fait : qnod hinc 
Parmenonis, iliinc adolescentis peri- 
colnm cemitnr. Idem, 

Sed mecesse est] Dicerey snhmndieo- 
dum est : nt sit, Sed meeesse est disen^ 
et ium^tts inferendnm est qnoil se- 
qnitnr. Deest enim pr sf Urtti , Tel 
quid tale. Idem. 

Sapis] Sapis dicit, non videns qnid 
fntnrnm sit: sed tantnm derisisse 
contenta. Idem. 

ScENA Yi. Senarii snnt. ts.5. Ms. 
nnns : amte Tkaidit ostiMtm» dno : oMte 
ostium Thaidis, ts. 6. duo : advemiste, 
TS. 8. omnes: quid estf quid trepidati 
Argent. tu interponit. ts. 9. omnes: 
id quod ret est, ts. II. nnns: ^iitd td 
est? Ts. 21. dno: ad Tkaidem hane. 
T8. 31. omnes : is pro tis. Bceclems. 

Annotamdum, quod hi^us Semis momem 
apud Terentium non est : apud Menao- 
drum Simon dicitur. Donatns. 

Lachetis nomen Grammatici ap- 
posnernnt : Terentins tantimi Semis 
osurpaTerat, qnod Donatns anootat. 
Idem qni securum hujns senis aoi- 
mum, perturbationi augendae factuni, 
bene obserTat. Bceclerus. 

I Ex meo propinquo rure hoe. capio 
commodi] Firmatur mentis statns tre- 
pidantls Senis, ut appareat, qnam 
inopinato malo amens fieri possit: 
qood ipsum superius et in Parme- 
none serTatum est. Imparatis enim 
mentibus mala majora simt £rgo 



TERBNTII BUNUCH. ACT. V. SC. VI. 



12S3 



Bonc tam otiostis incedit senex, nt 
9eqoe mores increpet, oee qoidqnam 
saspicetor mali: sed agat gfatias 
prozimae villie, cujos beneficio non 
fcity quid in nrbe agerent filii. £t 
Bonc adest, obi opns est Poetee. £t 
yfide haoc caosam fuisse, cor non ad 
Tillam diYerterit. Omnes villas co- 
aiicas «oburhanas esse, commodita- 
tem ipsam nonc explicat et ostendit. 
J)onatu8, 

2 Neque agriy ^c.] Tragicns appa- 
ratns. Delicias memorat, qoi peri- 
cola cogoitoros est. Idem. 

Odium me unquam fercipit'] Fasti- 
daum ex abondantia est. IHem. 

8 176» aaiia» ccepUfieri] Snffecerant 
ad hanc sententiam dno superiores ii 
▼ersas: sed hfipyua est senilis elo- 
qoiiy faeeti et garruli simnl. Idem» 

Ubi gaHetaa est] Deest Nam: nt sit, 
Kam uH satietas capitfieri. £t, ccepit^ 
pro 4Dceperit, SatietaSf odiom: ab eo 
qiiod praecedit, id quod seqnitnr. Id, 

Ubi eaiiasfieri ccepit, commuto locum] 
Friwtra annotat Donatus : ^ Snffe^e- 
lant/ &c. Si Grammaticus insptex- 
imet locum penitius, deprehendere 
potoit, non nist abrnptam indecore 
orationem statim illoc praecipitari : 
9ed tttne iUe noster Parmeno? Anim- 
advertere debuit amplius ; institu- 
tam tam frequentibns verbis senten- 
tiam, non jam snperYacoa, sed ne- 
cesaaria ^irtfy^u peragendam foisse. 
Bgeelerus, 

. Commuto locuml Mira brevitate 
doas res explicuit simnl. Donatua, 

4 Sed eet ne ille noster Parmeno ? et 
eerte ipsus etf] £t dnbitavit, et firma- 
▼it postea: ntpote senex, visn jam 
Hmgoido, atqne ocnlis aetate defessis. 
Idem. 

5 Quem prcBsiolare^ Parmeno, hic 
mte oetium'] Nove: non, Cui prceeto' 
lare: sed, QMem dixit. Aliter Tnllins 
in Catilinam : ' Qui tibi ad forum 
Aareliom praestolarentor.' PrastO' 
lort, est praesto esse et apparere» hoc 
Mty obtequi. Donaiut. 



Qtiem, Sfc,] Cic. tamen cum Dati- 
vo, 2. invectiva. Famabius, 

6 Quis homo est] Qoare, QKt# homo, 
qoom providerit venientem ? Utrom 
non volt videri providisse, ne qoid 
fallaciae parasse videator ? Sic et in 
Aodria, ' Quasi de improviso respice 
ad eom.' Yel, quia pertnrbatur ex- 
animatns, qni dum quid apud Thai- 
dem geratnr, auscultat, non videt Se- 
ncm propins accedere, qoem longe 
viderat ? An vero idcirco hoc fingit, 
quia quod parabat dicere de Chaerea, 
postquam cominns ventom est^ non 
aodet loqui ? Donatut» 

Quit homo ett] Qnasi de improviso 
respicit ad herum, quem ante vide» 
rat. Famabiut. 

7 Lingua haretmetu'] Virgilins, * £t 
vox faucibns l^aesit.' Donatut* 

8 Qtttd ett quod trepidas] Instan-- 
dnm est seni ad audienda, qnas de 
faciii nunqnam fateretnr Parmeno. 
Idem, 

Seitisne talve] SalvCy integre, recte, 
commode. Plautns in Trinunnno, 
*■ Benevolens tuus atque amica'et. 
Le. satin' salvef Jdem. 

Satin' talwe] ALSatin' tdlve i otrom- 
qoe rectom est. Faber. 

Satisne talve] Nunc adverbium cst; 
prodncta est e litera. Sallnstins, 
* Inde ortns sermo, percontantibns 
ntrimque, satin' salve, quam grati 
ducibus suis, qnantis familiaribns co- 
piis agerentur.' Donatut, 

Satine talva] Vide Chrestomath. 
▼oc. aaiv, Boeclerns. 

SatVne talvai] Satisne salvae sont 
res nostrae ? Legitor et talve Adver- 
bialiter. qoam lectionem astruit Bri»- 
sonins 1. 8. anctoritate Livii, Salostii, 
Plaoti, Aosonii, Apuleii, &c. Famab, 

9 HerCf primum te arbitrari quod ret 
ettveiim] Quod ante narrationem con- 
firmatio indncitor, contra morem et 
praefcepta est : sed merito, quia per- 
tnrbatns est, licet simol * ut non pos- 
sit dicere. Donaiut, 

Here primum te arbitrariy ^tcod ret 



1284 



fiOTM ?ARIORUM IN 



,, , 4r<-] DMiCai, Mtliais ia- 

aatati, at coafirvatio ante mmmtuH 
iodBcerctsr, casMM m pertarba- 
repetit. £•! mstea arti potiss 
Sic Ueaat. (iv. 1. !•.) 



15 



a 



SoaCrata incipit ' priflini Imc te •ro, 
■e qmd credat bm ailTerraai edictoB 
toaoi Cicere esoe aaftan.' obiSerros: 
* Netcio qoid peecati portat haec pur- 
gatio.' Btfekn». 

riiiaai, |r] PraMBODitio et exca- 
tatio prspoatcra aale conscii aniou, 
to p«r|;aatiaf aDteqsam 



Tmm 
CktfTM] Mireet 
ille EmU, at 
naideoi : hie 
pro EaMcho veiit. 



tm Hitlat ad 
«C dcdad se 



cn* 
qood 



10 Qmdqnd ktffmfmetmm etf] Ab- 
oolote. «t lapray * Et qaidqaid hojas 
fiKi, caBsa virgiois feci.' Ant deest 
rei: nt sit, ka^ reL Stoniacbose. 



11 Qmi] Qmd^ iaterrofat. qoit 
oaiiB aate crimea, qoam objiciatar, 
aat propooatar, oef et? Idewu 

MUeU tmu] Doete Terentios ipse se 
reprebendit. Nam ordine factom noa 
esty pne timore et conscientia. Idewu 

13 Emii qmemUtm Pkt^drm Emm^ 
dmm\ Vide, narratiooem a Deeesta- 
riis et argentibas coeptam, non in se 
•ootinere, niti qnod^rei eonditio co- 
git faterL £mtl, inqoity f oradam Em- 
HHitea, quem dom hmk daret. Non 
dixit, Cmi dano dmret, Aliter ab amo- 
ris mentione ctspisset. Deindc r^ 
^memdam ^^nAerwiAir significat, et c6« 
rikauofMpit, DommtmM. 

\Z Hvtc] Haic, more sao dixit po* 
tittty qnaro, Meretriei, Qoineiiam in- 
terrogatas, Thaidi potius dietnms 
eat» qnam nt nomen dicat, qao offen- 
ditnr Senex. Eonochi aatem solias 
meotio neceisaria est : qoia dictams 
est, pro Eonocbo dedoctam Chae- 
roam. Idjtm, 

14 ViginH mtats] Tantom dederat 
Pfasdria pro Euaacho et ancilla IR' 
tbiopica, nt ex act. i. sc. 2. rs. 89. 
constat. servns hic compendio agit: 
fiitetur sammam; et Eanocbam no- 
mioat solam, nnde oecasio pericuU 
comici ad altemm filium, ChaBream, 



minis cst : noa qnod Tlrgi] 
CiTem ^itiaTerit. idon. 

Hie Cheerem] AdTerb. in Imc vbe, 
▼el, in aMlibas 'naidis. Fi 

16 Hem! fmdf maml] 
pronontiaBda sont, at stvporem ai- 
miae indignationis osteadat. I>MMlai. 

ila set< >am tUr fosd wtereirix tkt] 
Qnia fidicina, meretrix est. /dtok 

17 ^ ta Aatm memif] Im Aatm^ in or- 
bem de Pcireo. sic AthemeBses tocs- 
bant nri>em snam : onde ipsi incols 
kerol Tocantnr. Idemu 

AHmd ex mHe mal a w ] Hoc sepaii- 
ttm dixit Senex, fixis in Parmeaonea 
ocnlit. Uem, 

ia otli^ ife.] In orbem ex Plrvee. 
iff iarv ai 'AtfiiMu, hrreik md k» i loil W 
'A9i|pa«ii, ifsicatiwl 'Ptiynrr \iyarmi, Ste- 
phtm. de Urbibnt : et Cic. I. u. de 
Legib. * Vettri Attici, prinsqnameos 
Thetens demigrare ex agris, et in 
Attn, qnod appellabatnry omnes se 
conferre jotsit.' iMowms proverbiaai 
este ait, diciqne de callldis ex osa 
peritis. sed nnllo fnltns tibicine. ada- 
giographi non agnoscnot. Fanmhim. 

18 Here, me wte speetes] Conscien- 
tia trepidns Parmeno heri ¥011001 
terrore et iracnndia plennm non sos- 
tioet : et pnrgationem priorem lepe- 
tit. BcBdenu, 

Me iwKpaleore hac nonfaeit] Ipson 
accasat conscientia. non enim qaod 
levint est, dixit, ms eciente: qaom 
plus inferat, me imfntlmre. Donatos. 

19 Ego te, fwdfeTy n mo] Modo 
omnis ssvitia comica ant in comml- 
natione est, ant in apparatu verbo- 
ram. Uevti, 

20 Si vivo] 'Awotidwiiaifi te ml^a^ 



TERBNTII BUNUCH. ACT, V. SC. VI. 



1285 



car, qiiia necestario seqnitiir. Jdem, 
S$d iatMC qmdquid e«0 Inventa cau* 
sa cur supplicia differantur, donec 
lutorem ducat Chserea, et ipse purget 
Parmenonem : secondum argumenta, 
qiiae sibi ipse prospexit, jussu coac- 
taqoe fecisse, et imperio lierilis filii 
aai, Clisereae scilicet. Idem, 

21 Ad Thaidem dedtietuB e$Q Unde 
ductor ipse sceleratus. Idem, 

22 Pro Eunuchon*'^ Non interrogat^ 
aed eztiorrescit. Idem, 

- Huue^ pro moeeho posiea] Bene stu- 
doit Terentinsy pro, bis nnmero di- 
cere: et pro Eonuctio, et pro Mcecho. 
Ptq wueeho antem quasi excusans 
dixit. Nam vere in Virginem Atti- 
caiDy non pro moBcho, sed moechus 
est. Idem. 

H««c pro meecho potiea] Bene u- 
tmmqne pro, quia neqoe Ennacbus 
est, qui vitiaTit virginem ; neque 
moechns, qni in domo meretricia. 
£t specta qnam oratorie transtulerit 
mentionem vitiatse virginis. Pro 
meeehOf inquity nt culpam Chvreae 
avb meretricis accnsatione coelaret. 



HuHe pro meecho'] Bene totnm pro: 
qoia neqne Eunucbus, qni Ephebos ; 
aeqoe Adulter, qni Amator. Idem, 
'■ SS Comprehendere intu8f et con-' 
atrinxere'] Qno dicto vim injp^entem 
infcrri significat Chaereae. Compre- 
keuderef significat strictim aliqnem ia 
iacinore deprehensum. Idem, 

24 Audaeiam meretricum epeeta] Ma- 
Jor fy/^affts accusationis est per plu- 
ralem nnmernm, quam singularem. 
Sic alibi : ^ An potius ita me compa- 
rem Non perpeti meretricnm con- 
tamelfas i* Idem, 

Audaeiam meretrieum'] Oratorie a- 
Vertit Iram Senis a se, et a Chserea : 
«tqae derivat in Meretricem. Idem, 

Numquid eat dliud maH^ damnice] 
Bene interrogat : qoia omnia invitus 
aerTus dicere videbatur. £t cum 
daronum, malum sit, de proximo 
eolUitam ditcemitor : et danuinm ad 



emptionem Ennnchi, malnm ad com- 
preliensum pertinet et constrictum 
Cbaeream. Idem. 

24. 26 Nunquid est uliud mali dam» 
nice'] Damnum in sumtu ; malum in 
corruptis filiorura inoribus, et alte- 
rius periculo: quod ut depellerety 
praetrepide festinat senex. Beteleru»» 

26 Cesso hue introrumpere'} In tan- 
tam formidinem conjectus est SeneX| 
nt non miremur, quod tam cito nup- 
tias firmet Epbebi et Virginis : et 
quamvis non honeste, tamen qnia ex 
ingenti meto, vel indigno matrimo» 
nio, Filii vitam pacisci velit Donat, 

Tantuni esty ^c.] Nihil praeterea. 
Fama6tiis. 

27 Non dubium ett, quin mihi wuig- 
num ex hae re sU malum] Suave est 
nescire personas, quid agat Poeta. 
Itanon periclitatnros Parmeno. Dih 
natut, 

28 iVtsi quia neeeete fuif] Neeette^ 
est nomen. Nam necetamy necettie^ 
et neeetntat^ et necettum^ lectnm est. 
Idem, 

Quia^ ^c.] Ut filio sno Ctereai fac- 
carreret. FamaMat, 

Id gaudeo'] Scilicet, ut suocarratiir 
Cbaireat perictitanti. Donatut, 

29 Propter me] Plus dixit, quam si 
pff me diceret. /dm. 

Htsoe ait^rvtd] Meretricibns, non 
adoleseentibtts. et item ploraliter, 
auo more: Ut, 'Aadaciam meretri* 
cum specta.' £t, Non perpeti mere- 
tricam eoatnmelias.' Idem, 

Propter me hitee dUquid ette etentj 
Mea opera. iu SKpe. * Ego propter 
me illam decipi miseram sioam V 
Andr. i. 6. i6. BeBclerue» 

30 Nam jam diu aUquam eautam 
qtuerebat tenex] Nota cautamy pre e«- 
casione. Doiio^. 

Nam }am diu aliq. caut.] Egregio 
invento snavitatem exitus comici 
cnmnlare volnit poeta ; dum fadt 
senem meretricibus et domui Thai- 
dis infestnm, quam mox in clientelam 
soscipit ; servnm gloriaatem de vin* 



1286 



NOTiE YARIORUM 1N 



dicta in easdem mDlieres; qnie nnlla 
ftttura erat. nt omnia extpectatis 
contraria mox evenirent. IkBcUrus, 

Jam diUf fye,'] Infestas roeretrici 
propter corrnptnm ab ea Phaedriam. 
Famabius, 

31 Quamobrem insigne aliquidface* 
ret] Manifestius lioc Menander ex- 
plicat, jampridem infestnm Meretri- 
ci Senemypost cormptum ab ea Phae« 
driam : nnnc demnm le inventa occa- 
sione vindicatnrum. Donatus, 

Quamobrem'] Qnamvis dixisset cau' 
$amf intulit quamobrem. Idem. 

Inaigne aliquid] Magnum et nobile 
iacinns* Idem. 

Facerei] *ldtoTiK&s dixit. Idem. 

ScENA Yii. lambici tetrametri ca- 
talectici. vs. 6. Mss. nostri omnes : 
pergin ? Py. hahahe (ahah eh) perU, 
^s. 7. Argent. vitiose : ad te ridendo, 
meorum unns : de te ridendo, alter : 
jie te irridendo. vs. 9. duo : non satis 
ftdest narrari. Argent. ut ed. vs. 15. 
dno : Par. quid est ? "PY.jam scia te 
per, vs. 17. dno : itane lep* vs. 18. 
■diio : reddam hercle vicem, tertius : 
reddam vicem hercle, vs. 20. omnes : 
denobilitas, duo ndduntistum, vs. 21. 
nnus lutrique, sed in marg. al..uter- 
que, Boeclerus. 

Pythias egreditur veluii irriswra Par^ 
fnenonemfUt ipsaputat, egredi autem a 
Poeia cogitur, ut doceat popukm^ quid 
inius egerit senex. Ergo persona ca- 
ehinnans jiufticthir, qutsrens ParmenO' 
nem : aspectuque ejus ob fiiintttm risum 
vix loqui posse, Donatus. 

1 iVioii^iiam . «d<po{ ^utd^iiam] Ra- 
tum eat evenire qnod velis;- et quod 
maxinie velis, id jarum magis. Idem, 

Nunquamedepol quicquam jamdiu] 
Jam ille prioris scenas pavor et con- 
steruatio effusissimo risu dissolvi- 
thr. genus leetitiae gestientis cum in- 
snltatione et irrisu novum ac singn- 
lariter tractatnm : sicut videbatur 
callidae ac petulanti ancillae con- 
"venire. Initinm frequentatione ver- 
borum soUta affectum signat. acce- 



dit yaltos, geatus, et conrmotio cor- 
poris. mdliebriter enim actnosa e»t 
Pythias. Beeeierus, 

2 Venit erranSf 8fe.] Kon gressn er* 
rans, nec via : sed aDimo et opii»»Be. 
Donatus. 

3 Mihi sol(B ridicuio fuit] Soli n- 
gulariter dicitur : soks non recte-) 
sed antiqne, nt alibi, * Hoc ipsa in 
itinere, alterae dum narrat, forte aa< 
jdivi.' Idem, 

Mihi soUe] Hnjns archaismi exem^ 
pla e Priscian. lib. vi. xiii. ubi haoc 
versnin laudat, repetenda. BacUrm. 

SoUe, Sfc.] Arcbaice, pro soit. ut oi- 
terte, ts<<F, &c. adi Grammat. nes* 
tram. Famabius, 

4 Qtiid hoc autem est] Ridentem mi- 
ratur Parmeno. Donaftis. 

Nunc id prodeo] Propter id. Idem, 
6 Qiad rtdes ? pergin'] £x hnjns ver- 

bis ostendit, quam moltnm rideat 

petulans puella. Vonatus, 

Perii] Proprie.hic verbnm^st ap- 

tum, quasi sit lassa ridendo. Uem, 

8 iVttmfiiam edep<d hominem a/irttto- 
rem vidi] Postqnam rogas dtxerat, 
quasi narratura videbatur: et.redit 
ad insultationem. Idem, 

9 Quos ludos preebueris intus] Ex er- 
rore et roetu nimio Senis, credentis, 
constrictum Fiiium se offensnmmiD 
domo Meretricis. Idem, 

. NonpotCfSfc,] Al. Non satis potest 
narrari. Al. Non pote satis narrenri, 
i, e. possibile. Famabius. 

. 10 At etiam primo^ caliidum ae distr- 
tum credidi hominem] Haec omnia sie 
in scena pronuntiata sunt, ut risn io- 
termmpi verba puellae vi.derentar. 
Majorisque insultationis est^ si is qoi 
fatigat alterum, dicat se ante de Ulo 
mnlto aliter seiisisse. Donatus, 

At etiam primo callidum et disertum] 
Mire auget irrisionem exprobratio 
stnltitiae, a muiiere facta, ei, qoi 
hactenus magnam in se vim astutitt 
ac potestatem habere sibi videbator. 
T^ disertum npn intellexit Donatos. 
bene explicat Guyetusy Ua apud Plan- 



TERENTII EUNUCH. ACT. V. SC. VII. 



1287 



tam, * Doctoft et callidas/ Epid. iii. 
8. 47. BmeUruB. 

CaUidum, ^r.] Video antem te sto- 
lidntn esse, qm temere crcdideris ; et 
fntilem, qni faUa pro veris Darra- 
Teris. FanuUnus. 

11 lUcone credere] Non ideo hoc 
dicit, quod persoDae suae fidem dero* 
get : ied q«od res incredibilis fuerit, 
qmmi illi persaaserit. ant certe si 
credendiim fnerit, non statim, neqne 
examinata, Dcqoe facta rei cogni- 
tiooe. DonaiuB. 

' Uieone eredere'] Objurgatio de tem- 

pore. Idem» 

12 Anp€niitebatflagUii]l\\vLd qnod 

snpre, a stulto : hoc quod nune dicit, 
a malo fieri potuit.^ lUud, ab iropm- 
dente : hoc, quod pejus est, a sciente. 
Idem* 

Am pemitebat flagUii] Parvum vide- 
hatnr. Ipse alibi, ^ Quantum hic 
operse fiat, pcenitet.' Plautns Trucu- 
leotOy * Poenitetne te, quod ancillam 
soltm nimis ernmpere i * ' Idem. . 
. Anpeenitebat flagitiij te auctore quod 
feeieatL AdoUeeens^ ni miserum etiam 
patri tmftMires] Cave interpretes nos- 
trates andias, * Pcenitet me hnjus 
rei/ obi de alio, non de me loquor, 
noD significatyje me repfnj, esset enim 
ridiculum : sed id qno.d dicimus, Je 
ne suis pas content de cela. Cela ne me 
Mattfait pas. Cela n^est pas assez pour 
«aoy. Quamobrem optime Baifins, 
etiamsi sermone panlo obsoletiore: 
N^estfiie tu.eontent dudklit, Qu*aujeune 
homme tu asfqit faire^ Sans aller encor 
ttt son pere Encuser le pauvre gargon ? 
Faber. 

An peenitebat flagitii] An non satis 
videbatur, id flagitium adolesrenti 
praemonstrasse ? an non satis visus es 
tii>i peccasse, qnod flagitii anctorem 
adolescenti te prsbuisti, nisi insuper 
proderes eum? Donatus : an ^ par- 
vum. videbatur ?' nota Latiuam ele- 
gantiam. Bceclerus. 

13 iVi miserum insuper etiam patri 
indifures] Duo objicit. unum, qnod 



male coninlnerit: alternm, qnod 
male prodiderit consilia sna. £t iMsae 
Indicares. nam imdieiuM dUsitttr ejns, 
qui una peccaverit. Donatus. 

Ni miserum insuper etiam patri tfitft- 
cares] Ad invidiam Parmenonis, mi« 
serum dicit adolesceOtem: eo inodo 
qno Jnno accusans Venerem, ait, 
* An miseros qni Troas Achivis Obje- 
cit.' Sic enim agimns, qnum ab his, 
qni faiso rei snnt, in anctores culpam 
sceleris removemus. Idem, 

14 Nam quid illi] AdolescCnti sciL 
Idem. 

16 Qtftd est? Jam seis te perUsseJ 
Hoc non stupentibus, ac culpam pa- 
tientibus dicitnr. Idem. 

Qtttd est] Si Pythias hoc dicit, re- 
ferendum est ad vultnm Parmeno- 
nis, verbis ancillse constemati, et in 
eam 4fiira$us in-cvl^oyros, Bceclerus. 

16 Hem, quid dixisti, pessuma] Nunc 
demum inteiligit Parmeno se esse de- 
lusnui. Donatus. 

■ Etiam rides] Apparet eam ex hu- 
jus stomacho vehementius cachin- 
nare. Idem. . 

17 Nos irridere] Nos snperbias 
dixit, qnam si diceretilftf. Idem.i 

SceluSf Sfc.] Scelesta. vide Andr. 
act. III. scen. 6. Farnabius. 

Siquidemistucimpunehabueris] Hic 
vel snbandiri potest : peream si quidem 
ist, nt sit directa comminationis for- 
mnla. vel obliqna denuotiatione vin* 
dictae : ' mirum fnerit si qnidem is- 
tnc impnne habueris :' atque ita 
forte Donatus scripsit, ubi legitur: 
Si quidem istuc impune habueris. subau- 
ditur : tum ninuum. quid est, tum nt- 
mium? quanto facilius? tum mtncm 
fuerit. Bceclerus, 

Verum] Donatus : ' Interrogatio 
irridentis.' q. d. credamne istnc tibi ? 
itane vero ais? itane credam fntn- 
rum ? Bene Gallus Scholiastes : dis tu 
vray ! veux tu . dire f ne te moques-tu 
point ! parles-tu a bon escient! vultus 
supplet verba in talibus. Idem, 

Reddam hercle] Subaudi : vicem. 



1288 



NOTiB VASIORUU IN 



iicst in Mm. Mstri^ et Palatiii. apMl 
Pareom additur. BmcUmM. 

19 8eim diem tftac] In loogam di- 
lationemy onde dtklie eat dicta, diei 
prolatio. Doaoh». 

20 Tujtm pemdMB] J&Mf Diniam 
velocitatem significat. Idam, 

Peniehu^ 4*^.] E trabe pendeox va- 
pnlabia. Fanakme. 

NekUii0MjUigiHii, et etmiem imdicae] 
Dnai res iifoi6cat simol: et cogis 
flagitia facere, et fiicientem indicas. 
DoumiwM, 

Et emmdem iiuftcas] Notom (noto« 
Htmi dicerent Jnris consolti) facis. 
Nobmu antem in otramqoe partem 
accipitiir. ot, 'Tettis est Plialaris, co* 
jos p/aeter ccteros nobilitata est cru- 
delitas.' Cic. 1. ii. de Offic. Fmrnm» 
hiut. 

21 Vterqme im U exentpla edenf] No« 
▼a ac mira tormeota, qoae pro ex- 
emplis narrentur, aut quap docnmeii- 
ta sint ceteris ne delinqiiant, Exem» 
ptm dicuntur. Et edentf et edet legi- 
tor^ Hi edemtf iignratnm est : si edet^ 
recte. Et plns est edet, quam dmbii, 
Donatus. 

Exemplm edet] Supra scen. 5. hnjus 
actns. Fmmabius, 

22 NuUue amm'] Hoc secom Par- 
meno. D«niaftis. 

Hie prm Uh munere tibi kommi eet 
haiitut : aieo] lifmvue&s et titTofopuais, 
Idem, 

PromMLmere] Et hooos romigemlis 
haberi solet. Idem, 
. Hic pro iilo mmmere tibi homot est Aa* 
Htut, mbeo] Quam pneclara et rebus 
consentanea clausnla hnic seenae im- 
ponitor: Pytbiadisliri^N^i^/MixAffuaari- 
mhif, et Parmenonis aiivpfibs /tfToymiTt* 
m4s. Betclerut, 

28 Egomet meo indieio, miter, qumti 
toreXf hodie perii] Proprium soricum 
est, ▼el stridere clarius quain mnres, 
vel strepere magis, qoum obrodont 
frirola : ad qiiam vocera multi se in- 
tendentes, quamvis per tenebras noc- 
tis, transfiguBt eos« Plaotos: 'Con- 



fossiorem te faciam loriciBa 
DonmimM, 

Egmmtet awe tadkie] ProYerbiaBiB 
eos, qoi ipai se prodnBt. qitia serex 
Don facile caperetor, niai emitteret 
▼ocem noctn. Idemt. 

Qmmti torex kmdie perii] Qaimlatere 
potnit, nec occidi» ti taceret. Uemu 

Qumti, Ifc,] Sorieea atrcpitn sit 
stridore Tocis tcI amaiooia se pro- 
dnnt, nnde etiam nocto et per tene- 
bras, ab iis qni atteodnaty tranafigaii- 
tnr, 'Tacite pasci si poaset conros, 
haberet Plns dapis, et rixK malto 
minus inridiseqoe.' Hormt* lih. L 
Epist. 17. FofMiAetia. 

ScEHA yiu, Tetrametri 
catalectici sont. TS.l.mina Maa. 
orum : ^atd mmc ? 91» spe f qmm 
lio hmcimmt 7 qmid ceeptmt TkroMmt ^ 
eeptmt alter qnoqoe habet. ts. Cdno : 
qmidnmm hie pr o p ermmm pmsmlfl? ter- 
tios: etimm hie qmidmmmi^ p roferm m pro- 
mUU? B«Bcleros. 

1 Qmid nmnc? qmm tpe, mmi q/mm ernm- 
tUimhMcimmt] Reminiacerey hoiw ease, 
qoi sopra Militi dixerit 4« Thaide, 
JaindiidMm te emat, et rorsoa, Jat Hbi 
hetc aderU tmpplicmm mUrm» ot hioc ri- 
debis qnos exitos habeat osaeBtatio. 
nam idem Militi aoctor eat snmmsp 
desperatlunis. £t uuauMlverte, qaod 
semper a measa Gnatho iii¥itns sb- 
strabatur : nam et sopra qvimi ad li- 
tem venitur, ex verbis Threaoniava' 
nifestum est, et Gnathonem MivitQii 
aeqni, obi dicit, ' HancciBe ego vt 
contunieliara tantam, ttms hmigBem 
in me accipiam, Gfwtho? Mori me 
satius est.' £t bene, * Qaa spe, aot 
quo consilio?' tanqoiuB omiiia ex* 
pertos, et nec moBeribns jyratBt, lec 
terroribos metoendns. JDeiiotfBs; 

Qtcasp^] Parasitns iBtelUglC qoid 
agat miles : sed ad hoc inchMitir in- 
terrogare ipsnm militem, nt popnliis 
aodiat, quo consilio veniat ad Thaio 
dem* Idem* 

Qittd minc? qmm tpe] Snmma despe- 
ratio eit apod Mltitem leeoaciHaiid» 



TBRENTII BUNUCH. ACT. V. SC IX. 



1289 



amicap, ad hoc ut aeqiio aDimo ferat 
admitti Piiaedriam, dum ipse quoqiie 
recipiatiir. nam noD in fine fabulae 
contristandiM est. Idewu 
, Quid uwui] Sub. agi^nms. quid nuno 
agimiis. i qua spe aut qno couaiiio huc 
unus i comicae figur» genus, interro- 
gatione multiplicare, et rera unam 
Hiterrogando diffundere. BmcUtu», 

Qmd incepias, Throio] lucipere^ 
magnornm facinornm eat, et andaciae. 
Deuahu, 

2 Ut Thmdi me dedam] Post indic- 
tionem belliyetinstroctionempiignae, 
qnid sequatur, nisi deditio auperato- 
rum ? Jdem, 

Etfadam quodjubeaf] Proprie : nam 
in deditiolie vietores jubent, victi 
obsequuntur. Idem, 

ft Qnt miiiai*» quam Hercuks sereimt 
Oa^Aokr] Hic Terentius ezprimit 
consuetudinem in qua ignavis ratio- 
nes criminum, et ezempla suppedi- 
tant. nam sic et snpra de Pyrrbo. 
Omphale Lydia» regina foit, qnae 
Hereiilem sibi servientem etiam ad 
lanificiam eompulit: quum ipsa cala* 
thum, et colum, cultusque fcemineos, 
sagittis et dava, leonisque tegmine 
mntasset* Idem, 

, HereukB urvicit Omphaia] Subau- 
^itur, et ego serviam Tbaidi ? Idem, 

Qui mtmw bme] Snpple : qui mi- 
IHI8 hoic, i. e.^ Thaidi me dedam seryi- 
MBqne? Batclerus, 

Qm^pMa] Lydiae regioa, cui servi- 
vit Hercules, clava et leonis pelle ex- 
tttus« muliebri ornatu pnrpuraque in- 
tfntaacoium tractavit, eique suppli- 
cium sui dedit, irm6iiwot r^ «'orSdx^. 
LnciaBDS lib. de scril>enda historia. 
*. aolea puer objurgabere rubra.* Pers. 
Sat. et quae nos ibi. Famahiua, 

Exemplum plaeet] Potest hoc dic- 
tnm videri miiiti, approbando ap- 
plaudeiidoqae,(quod mihi potius pla- 
ceat,)vel ad spectatores seorsum. se- 
qaens certe versus spectatoribus, non 
Biiliti dicitur. Baclerus, 
. 4 Utima^ tihi eommUigari fndeam 



sandalio caput] Commtigarij est tun- 
dendo deprimi atque deponi. Donat, 

Sandalio captU] Plns dixlt Capitf 
qnam si aliain partem corporis dice- 
ret verberari. £t raire, caicearaento 
caput verberari. Idem. 

5 Periil quid hoc autem ett mdii\ 
Ennnchi habitu Chaerea, sed viriU 
^onfidentia presiiit, et milUem velut 
novi rivaiis terret aspectu. Donaltut, 
. G Hunc ego numquam videram] Ideo 
Chaeream rairatur. Jdem, 

Hune egOj Sfc,] Chaeream. Pamab, 

Quidnam properana hinc prosUit] Po* 
eta, 009 orationem modo Chaereae, 
scena sequenti; sed etiam gestura 
hic Tp uaraarpo^ praesultankem de- 
notare volnit. Bteclerue, 

ScENA IX.] Tetrametris lamblcis 
acataiecticis et Trochaicis catalecti* 
cis constat scena. vs. 3. omnes Mss. 
nostri : contigere, V8.7. unus mcornm : 
bene ita me dii bene amentffactum, Ar- 
gent. bene ita me dU amentf bene fac* 
tum, mox unus : audin tu hunc quid 
otl ? vs. 10. duo : fratrie ergo tota est 
Th, vs. 11. duo : quia mile» pelUturfo' 
ra». vs. 25. rh ne omnes omittnnt. 
mox dno : aut me, vs. 19.. duo novam 
scenam inciplunt ab lilis verbis : 
Dii veetramfidem. vs. 36. duo : preci' 
bus aut pretio. omnes itandem pro la- 
men. ts. 26. omnes : ei quid tibi coUi- 
buitf facile est {eetfaeile) nevi te, vs. 
27. duo : donum aut pram, unns, dan. 
et prtem. vs. 29. unus : te prtBtente et 
te abs, alter : te pras, absenteque, vs. 
83. omnes : set» quam fretus, vs. 34. 
oinnes : nihil est quiod dieas mihi. vs. 
86. duo addunt, genue. V8« 39. omnes ; 
volo. vs. 41. dtto : vos non idfacere, vs. 
48. omnes : nemo poteet esse. vs. 52. 
omnes : aecipit hominem n. m. p. et vs« 
63. ntst. YS. 54. omnes omittunt rh 
hoc, vs. 59. duo : eed mores poatquam 
oetendi tuos. etiam tertius addit : aed, 
▼s. 63. omnes : eloquentiam, Idem. 

I O populareej eequia me vivit hodie 
fortunatior] Hic pefaona Charete est, 
ferveus gaudio, iit adokeeentuU eat tn 



1290 



NOTiE VARIORUM IN 



prosperis rebui. Donatns. 

O po/mlares] Non minim si insane 
eiultat noptiiff, qiii jamdndum ob id 
solum, qnod vitiaverat virginem, Is- 
tabatnr. Idem, 

Opopulares] Bene Poeta adoleseen- 
tem, qni snpra nimia levitate eznl- 
taverat, nnnc honestiore laptitia deli- 
bntnm reddit. Snntqne hae iiopm^ftf 
T«r §bxBipurro{nfTw ad catastrophen 
fmctae. compara Phorm. y. 6. Ba^ler, 

Opopniorct] Cives. FmrminMM, 

2 Nemo hercle quisqium] Et inter- 
rogavit, et respondit sibi. Donatm, 

Nemo hercle quisquam] HapiKKoif ter- 
tiam. Idem» 

Nemo hercle quisquam'] Renpondet 
sibi fodem genere ampli6candae sen- 
tentise, quod vices loquentinm alibi 
babet. Heaut. iv. 3. 7. ' Clin. cni »- 
que aodisti commodins qnicqnam eve- 
nisse ? Sy. nnllL' Beeclems» 
• 3 Cttt tam subito tot contigerint eam" 
moda] Tam qnalitatis, Tot qoantitatis 
est. Donatus. 

' Congruerint commoda] Conflnxerint, 
simul deplnerint. Famabius, 

4 Quid hic ketus est] Inventa per- 
aona est, ad quam gesta baec narret 
Chaerea, ut populus et miles instrna- 
tur, qoid intns gestum sit. Donatus. 

6 Inventor, ineeptor] Inrenire sapi* 
entis ent : incipere^ andacis : perficere^ 
constantis. Ergo plena landatio^st. 
et constat, hoc Chaeream landative 
dicere. nam in snbditis i^olum consi- 
lium attributurus est Parmenoni. Id. 

Scin* me in quibus sim gaudiis] S^X- 
A^^tt. Et nota Scin* me : qnum snf- 
ficeret scin*. Ergo me abundat : et 
est fignra ipxou^M^^'* Idem. 

6 ,8cis Pamphilam meam] Amatorie 
dixit mf am : vel potius sponsam me- 
am, vel quam amo. Idem, 

Inventam] Cognitam. Idem. 

Civem] Deest esse. Idem. 

Scifi sponsam mihi] Deest et esse, et 
est sponsa nnnc participium. Idem, 

7 Bene, ifc.] Gratnlalionis formu- 
la. Famabius, 



Audin* tu iUum qmd ait] Hoc vnltn 
mntato et tnrbato dicilnr. Domatms. 

8 Amorem esse owuiem m iramqMiUo] 
Bene, m tranquiOo, qnia raari et tem- 
pestatibos, amieae mobilitas et insta- 
bilitas comparatnr. Sic Horat. ' Sin- 
plex monditiis: hen qnoties fideia 
Motatosqne Deos flebit ; et aspera 
Nigris apqnora ▼entia Emirabitnr 
insolens, Qui nnnc te fmitnr credn- 
Ins anrea/ &c. Idem, 

Im trmaftuUo] Secanm. ' Oamis 
res jam in vado.' Andr. act. i y. sc. 3. 
^ Ego in porto navigo.' Aodr. act. iii. 
8C. 1. FamabiMS. 

Una est domaj] Post Panphilse 
nnptias. Donatus, 

9 Thais Patri se commendavU] Hoc 
est quod profuit Phaedrise. Idem, 

In cUentelam et fidem] Cliemtelam, 
nt ametnr : tii fidem, nt defendatur. 
Idem, 

In clientelam] Ex jnre applicatio- 
nis, cujns raeminit Cicero i. de Ora* 
tore, peregrini se opulento alicoi in 
clientelam dabant. qnod Atbenienses 
W/ACfyirpoirnirTjyappetiabant. it,vpo(mf 
aiov fiUcii, lis contra eum qui sibi nnl- 
lum patronum adoptarat. Fmmainu», 

10 Fratris igitur Thais tota est] 
Bene tola: nt ne ex parte qnidem 
sit militiH. Donatus, 

■ 11 MHespeUiturfora»] Snntgandia 
ex nostris bonis : snnt gandia exalio- 
rum malis, liostium aut ininiicomm. 
Ergo ntrumque genns gaudiorom 
complexns esr. Idem, 

12 Visam domum] Bene domi qua:- 
ritur Amator exclusus : nam neqoe 
ruri, neque in foro est. Idem, 

13 Perpetuo perierim] Quia illod 
periiHse supra, temporale videbator. 
Idem, 

Quin ego nunc perpetuo perierim] 
Hic jam Militi neque serviendi Ami- 
cse, nt apparet, pra>betur lociis. Id. 

14 Sine dubio, oidnor] Qnia non 
quis dicitur perpetuo periisse. Qnid 
enim opns hac exceptione est, quan- 
do neuio ita perit, ut temporaliter 



TERENTII EUNVOH. ACT. V. SC. IX. 



1291 



|>ereaf, et postea fiat non perditns ? 
Coirexit Parasitus stulti dictnm Mi- 
litis: noD illnm perpetno, sed sine 
dnbio periisse, opinari respondens. 
non est enim contraiinai, ' Opin6r 
te periisse sine dnbio/ pro certo per- 
iisse. CoD6rmatur periisse Miles, ut 
post tanta munera ex desperato sup- 
piex, ex sopplice patiens rivalis exis- 
tat. Idem, 

Sine dubio opinor] Xltpttpryta mera 
est Donati,qnod de emendata railitis 
locutione hoc loco disqniritor. aine 
dubioy optnoTf perpetno periisti. om- 
nino ita esse opinor, ut dicis. perpe- 
tuo perire, comica locntio. Bepclerus. 

Qttid eommemorem prtniam] Atctx6' 
pvierts oratoria, familiaris laudantibns. 
Cicero : ^ Unde igitnr potius inci- 
piam ?' Hoc aiitem fit, ubi omnia et 
magna Tidentur et paria. Donat, 

15 lUumne qui mihi dedit connlium'] 
Attribnuntnr Personis consilia, facta, 
casQS, et orationes. Ergo hic lauda- 
tnr consilinm Purmenonis, factum 
Cbaere», casus Fortnnae, id est, e- 
ventns: oratio Senis. Idem, 

Hhm, gvt mihi dedit consUium'] Tria 
snnt in vitahominom, consilia, facta, 
snccessns. Consilium, ilnimi est: fac- 
tnm, corporis: snccessns, fortunae. 
Idem. 

lUwn] Parmenonem scilicet. Id, 

16 Fortunam, Sfc.] Qnae ' rerum hn- 
manamm domina/ &c. Cic. pro Mar- 
cello. Quae in vita hnmana ntram- 
qne facit paginam, rernm accepta- 
rnm, et expensarum. Plin. Famab, 

17 Quai tot res] Bene, Tot res; 
qnasi dicat,- Eunnchum pro quo do- 
ceretur, commendationera virginis, 
absentiam meretriciSi, occasionem vi- , 
tii inferendi, patris interventum in 
miptias. Donatus, 

18 An mei patiisfestivitatem] Etiam 
Patri lans impartieiida est. nam non 
erat transenndnm Festidtatemy qua 
et festivns Amatori hon obstitit, quod 
ignovit nt facilis : unde festivitas in 
dictis, facUitas vero in animo et fac- 



tis. Idem, 

Festimtatem] Lfttitiam : nt, ' Festi- 
vus dies est.' Idem. 

An meipatriafestivitatem etfacilita- 
tem] Patris hujus personam solius 
KwraffTpo^s causa poeta indnxit. igi- 
tnr, qiie intns peracta sunt, merito 
vocabulis Kor atr r p e ^ qnodammodo 
propriis celebrantur. BceckntB, 

O JupiteTy serra» obnecro, hac noU» 
bona] Id est, Gallice, Aprkaeelaje ne 
demande plus rien d, Dieu, Faber. 

19 Serva obsecro hac nobis bona] O» 
1. s. h€Bc bona nobis, Faernns. 

DI vestrum Jidem] Cito intervenit 
Plia^dria, utpote qui domi erat. Do- 
natus, 

20 Qua narramt] . Nimius affectns 
in utramque partem defectus oratio- 
nis amat: est ergo IXXenf^u: deest 
enim Gaudeo. Idem. 

21 Satis credo"] Sic diei nota agen- 
tibns solet. Recte igitur hnic dici- 
tur, cui fiunt nnptiae, gaudeo : et ille 
sic respondet, ut amicis gratulanti- 
bus decet, Satie credo, Credo autem 
ideo, quia multi se fingnnt gratnlari, 
quum invideant : gandere, qnnm do- 
leant. Idem, 

Nihil eet Thaide hae fraier tua dig- 
niu8, quod ametur] Qnae possit delica- 
tior esse verborum collocatio, etiara 
in soluto sermone ? ita mox, < cnr te 
erjgo in his ego conspicor regionibns?' 
Quod semel hic attingitur. exempla 
in nostro perpetna snnt. Bceclertu, 

23 Mihi Ulam laudae] Scilicet ama- 
tori ejus. £t miM pronnntiatione ju- 
vandum est. Donatua, . 

Perii: quanto minua spei est, ianto 
magis €uno] Hic vero est ardor in- 
sanissimns : ut Virgilius, * Formosnm 
pastor Corydon ardebat Alexin, De- 
licias doroini.' £t profecto sic est, 
Sapientes spe maxime ad amorem 
coguntur : stnlti forma tantnm. Idem, 

Hui, mihi iUam laudas] £adem for- 
ma sententiae in Adelphis iii. 4. 35. 
* Vigilantiam tuam tn milu narras ?' 
Bceckrus, 



1202 NOTiE VAUOEDM IN 



QmoHtCf ijrc.] Intani militit aoMir w opiai*] Btmum, jpntmimm est: 
iotaniisiani. Aokh' spe inieMlitnry ■■ii, pivniiun es^ Sed 
meta cretcit et flag rat. FanMAiM. praeminni Diia dator : nuuns, prs- 



24 06iMr«, Gnmtk^f tn le jpet e<<] minm honunibns. nam sepnratna, 
Blire, qnasi desperatis omnibos aoai* doonm Deomro est : pr^emiom viro- 
liis, abjecta nimis sopplieatio indn- r«m est fortiom: mnooa homiaoBi. 
citnr. Nam et •tercrs, et GnalAe, id £t donnm monnsqne, tnm ante fac- 
f ignifieant, et tn le spet ett, Donatns. tom, qnam post fiictnm datnr : prc- 

Qmd ms A^iani] Non est boe inter- minm non ntsi post factam esU Do- 

rogaotiSy ted est ostendeotis non esse nnm, Tolaotarium : prsmiom, debe> 

^nid faciaL /dm. tnr. Alii ergo iam6 e t m pronnotiaot, 

25 PreeUm$f preHci] Nibil Militi sn* primo d«nmn, et sic prrmnui, qassi 
perest prseter precem, ot victo : et nnam partem orationis. Idem. 
pretiam, nt diTitL Nibil alind op- QaWris tf oanm €i prtfmtnm] I>Mnna, 
tat, qnam tic res eant, nt persona nt a largo bomioe : prmmimn, ot a 
Xbaidis conreniri possit. idem. praiclaro facinore. Idewu 

Preeihmiy pretic] *A<r^yBcTa, ▼elot Qmdwii damnn ei prwminm mmeef- 

aflUcta et lassa, pronnntianda snnt. <«<•, td oplniwn/rref] Donnm optato, 

Ideui, ob qood pr»niinm aocipias. Idem. 

Prrlio] Varie:qniaalibiduut»2ire. Prraiwn « ow optete] Totnmauli- 

cario. Idem. tariter: nam et ej^Udm dicitor, et 

Ut kmream\ T^ Atfreom nltimnm ge- optori a militibns. nt alibiy * Vir fortis 

nns beneficii est. Idem. ' optet qnod rolet prmminm.' Idem, 



/n Tpeaie ait^tfa] Non enim Parte Qmdmt donmn, jramtnm a oie eift,] 

dixit, nt «qna intelligatnr. Idem, Copiose Donatus. Beeclenm, 

Timdem] £t desperantis est, et Qmdvi$y Ife,] E^mrl fioAkm^vJifn 

difficnlter credcntis. Twidem non eroiyti^rrau Menander. FamoliaSi 
est adrerbinm temporis : sed Stdtem 28 Si Jkoc r#kiOy pootaio ni miAt <m 

sif nificat. Idem, dotmu te prmeemte dhemte fmieet} Pro* 

Ut Atfreom, tn pmrte mUqmay tmmdemy verbiale est, * Praesente nbsento,' ot 

a|iad Tkmidem] Per flingala momenta * snrsnra deorsnm/ * nltro citro,' et 

aignarit abyectnra militis animnm. ad cetera bnjasmodi : * fandn nefanda,' 

ninnendnm apU sont : karere, in * jusu injnsU/ * digiMi indigna/ ' f e- 

pmrte eUqum tmmdeuu rh tmmdem hic Ut nolit.' Donahif. 
Goyetns ezplicat, peet tmUum tem- PoituIOf ^.] SUt sibi et pruKipiis 

porie. DonaUs, snifeai. non ri vocis, snis parasitns ; nt ventri sit bene, 

sed snppleroenU sensns: tamdem caret. Fama6tits. 
enim est boc loco, nbi nil alind impe- 29 Ineocuto ut tit locu» eemper] /a* 

trari poterit : qnicqnid id erit, qnale- voemto^ non vocato significat. /n ete- 

cnnqne id erit, qnod impetrabiUr. nim anget et minnit dictioaom* De^ 

ir fUpH ru4 utt, Beteterue, mmtuM, 

26 DiJHcUe ett] Valtn et pronnntia^ Invocmto'] Male intelligitar predbos 
tione, asseveratione firraandam est. rocato, qunm sit o^ofub^, id est, 
Donatue, etiam non inriUndo» qnin nkro ve^ 

Siquid eoUibmt] ILXktv^ : pro, Si- vire debeat snaro domnm. Idem, 
quid collibitnm est, efficis. Idenu Imooemto ui eU iocns] Non vocato, 

JVoot te] Deest Perficis, sed nbique ex disciplina parasitica, qnam signat 

plora gestn significat miles; utpote ejusdem loci ac ordinis homo apnd 

infantisslmus. /dm. Plautum Captiv. i« 1. I. 2. ' Jnreo- 

27 Qood vi» donum^ et prmmmm m tna nomen indidit scorto mibiy £o 



TERENTII EUNUCH. ACT. V. SC. IXw 1293 

quia in vocatus «oleo esse in conTivio.^ £»re8. Idem. 

BtBcleruB. Si te in platea hac offendero] Ennin^ 

JnvocatOf ifcJ] Crobyhts apnd Atlie- M edea : ' Si te secando lamine hic 

naenm lib. ii. c 1. parasituni o^dcri- Offendero.' apud Ciceronem in Rabi<* 

Toy yocat. qaod ipse nitro ad cibnm riana. Bceclerus, 

▼eniat, et non invitatns. Dalecham. NihU est quod dtcns] NikUy pro nont 

AMfueros qnod sponte yenit. Hom* nt sit, non est qnod dicas mihi : id 

Famabiu». est, nihil est qnod dicas, pro nt dicas 

50 Doftdewtj Jnre, eonfirmoy spon- mihi. nt sit, quod, pro n^: aut Qood; 
deo. Domitui. pro, qaid dicas mihi. Certum est 

Do ftdem ita /uivnm] Delevinnia autem, sic veteres locntos esse. Dot 

flictionem Ua, que in Bembino et mtus, 

aUquot aliis libris non est. sine qna 35 Alium queerebam'] Aut alium pro 

mt versns «t sensns optime constant. Quendam posuit : nt sit, * quendam 

Faemu», quaerebam/ id est, aliqnem. ant 

Aeeingar] Non qnta facile est, qnod olium, hoc est, non qnem tu putas t 

negayit snph^ sed snis Totis Parasi- boc est, alinra, non Tliaidem. sed si 

tns addnctns est ad coenandnm : ideo aUam diceret, neqne commode, neqne 

et Aecingar dizit: sic enim dicimn» ^iu^Aiws loqneretor. prsTalet enim 

ifi magais rebns snscipiendis, nt * Ac« mascnlinnm genus. Idem* 

elngnnt omnes operi.' DonatuB. Perieti] Ordoest, postqnam in pla^ 

51 Saleete] Supplex sine gratia et tea hac te offendero, peristi. Idem. -. 
afaie finore, modo inimicus et infes- Si in pUUea hae te offendero post 
tes. /dent. umquamy ntJUi quod dicas mihi AlimH 

TuforNuse qum/acta kic «tfit, nescis] qnarebamf iter hae habui, periati] Hie 

Hee totnm snperbe ae minaciter in- adverbium quod^ significat id, quod 

qvit Adolescens. Idem, vnlgo dicimns, qnantum ad id. ac si 

• tS Sdo] Compendinm Poetae, ne dixisset, quaatum ad id qnod dlcas 
mrsns eadem dicerentur. Idem. mihi, alium qnserebam, iter hac lia^ 

CoNi|ii<er] Commnne verbnm est bni, peristi. nt sit sensns : omnia haec, 

mm$piem\ Idem. qnibus prsBtexere poteris adventura 

i^ hisi tfc,] In hac parte nrbis. di" hnc tuum, nihil prodemnt tibi, qnin 

▼idebaiitttr urbes in regiones, ul Ro- atatim pereas. eundem modnm io- 

■lain 14. regiones. Athenis hic scena. qnendi et in Adelphis poeta U8orpa<« 

vMe Menrsinn. Famabius, Tit, < Ut id ostenderen, quod te isti 

• tt FoMf/rffifs] £t hoc stuUe : qnis tacilem et festivnm pntant, id non 
eDfan et rivalibos et inimicis fretnm fieri ex vera vita.' item scena snpra 
■e esse dieat? Deinde AMCK(f\0v0oi', dicta actus qnarti septima: ' Sane 
et vitiosa responsio est. nisi enim qnod tibi nnnc vir videatnr esse liic, 
«Miderla iSnm, erit solcscismns con- nebuio magnns est.' Ita versus esft 
veniens loquenti, impolito liomini et trochaicus expeditissimus : pariter et 
arfliti» JDoaaiMa. seqnens. in quo tamen in perietif 
, Beiu* quam fretus] Est ab * ea sub- pfemiltiraum i, in scansione geminan* 
MdieiideBL est. Idenu dum est. Faemus. 

BiUes sdieo tibi] Hoe contnmeliose, Eia] Interdum hortantis est. ergo 

et proprie nt Militi : ^ Miles,' inqnit, nnnc eia correctionem significat. J>o- 

«.«iicotibi.' /dem. natus. 

"94Sitein platea offendero hac] Hoc 86 Non csgnosco vestrum tam super» 

eet, 8i vei casa invenero. Et in bum] Locntio annotaada : mire lau- 

pkieof ieqnily boo ctrc» Meretvicis davit^ nt persnadere poteisael. Fea- 



1294 



hOTJE VARIORCM I!C 



trum Iwm nperbuM. Noo, veslnm jv- 
perlntM, Idem. 

Veslntm tmm Buperlmm] Abfolote: 
ut, ' Pol, CritOy aotiqnom obtioes.' 
Er^i^o rabavdiaraos vel imffemimm^ Tel 
amimmm, rel mimremij vel remi^ vel »- 
stUulum. Idem. 

Z7 Primt amdke fam£i»\ Mira insi- 
nnaftione agit: qiii noo ot cooften- 
fiant, sed ot aodiaot, pancis petit. 
£t bene Prius, qnasi oon obstet, qoo 
niiniis faciant qnod Telint. Tora 
deinde qoo attentiores existant, ad- 
didit pmmcie. deiade si plmoierit. faci- 
fios enim flectitor, com qno noo pog- 
namns, ot cooseotiat. Idem, 

Prius amdite} Fidnciara ostentat 
persuasoriam re« dictori. Idem. 

58 Amdianuu] Beoe : oon FaciamuM, 
sed ilHdiajfUfs dixit: nam prima ora- 
toris impetratio io mala caosa est, 
aodiri mernisse. Idem, 

Tu comcede paululum tsftic, Thrato] 
Thraso hoc io bonam partem accepit: 
et ideo paret: potat enim vel torpe 
esse, si homiliter precetor soo no- 
mine, seqne aodiente, Parasitos: vel 
ijicongroom sibi, si in os praesens a 
Goathone landetor. Idem, 
. IstuCf Tkraso] Non ad se vocat : 
aed locom ostendit, quo abeat atqoe 
concedat Idem, 

59 PrimcipiOy ego vos] Videt neqne 
se odio haberi, neque offendi animo^ 
aodientiiim in railitis nomitic. Hoc 
ergo oratorie : pro eo homine in qiio 
offenditor, enm io ^oo oon offendi- 
tor, posoit. Idem. 

PriHcipiOf ifc.] Adverteoda sobit 
assentatornm fides, qui sibi, sue com- 
modo et gratisB, in negotiis sibi dele- 
gatis, velificantur, imo praevarican- 
tor ; et destituta, qnam io mandatis 
habuere, caiisa, adversam jovant. 
XJlpian. Famabius. 

40 Me h^jus guidquid facio, idfacere 
maxime causa mea] Deest rei, ant est : 
iit sit, ' Me hnjus quidqoid est qood 
facio, id facere maxime cansa mea/ 
Hic a peraona diacessit : et rem Bon 



odiosara pro ediMa ^maUj id est, 
parasiticam, pro aemoli asMre et 
commodo. Dommlma 

41 Vermm idem si tmbis prmdesf^ Mil* 
tnm attolit ad persoadendom : noo 
esse commodom Militi adnitti, et 
ioom commodam ipsoroni ease com< 
modom. Idam. 

Vos msmfmurt^ immsiim, cal] Oratorie, 
et secundom insiooatioBis praeepts 
sic dixit: nam remitteiido et dibi- 
taodo, niagis flectit anioios, qoaa si 
aperte ac pertinaciter asaeveret. U, 

42 BhUtem ego ritmlems redpiemium 
ceuseo] Artificiose satis, semel intillit 
omoe qood dorom dictn ad pema- 
deodom erat. nam qood MiiUem et 
Bicalem dixit, ad eam rem valeC, at 
magis admitteodos sit, qnam exda* 
dendus: et simol fidocMi aie diceotii 
parat animos ad aodienda qnae dicet 
Idem. 

Militem ego rimmlem recipiemdmm cea- 
seo] Rivales dicootor aemoli de mo- 
lieribos, facta translatione nominis t 
feris bestiis : qoae sitientes com ex 
eodem rivolo haostam petnnt^inpne- 
lium contra se invicem concitantor. 
Sic Cicero, pro Cselio, * Sin erit ex 
illo fonte rivalis,' inqnit. Idemu 

MHitem rivalem ego] Considera qao 
volto hoc diceodom sit : et intelli- 
ges, et militem, et ricalemj et reeqnfli- 
dmm, et ego cemseo, qoantn significet. 
Non enim dixit Tkrasomem, aed M%&- 
tem: qood nomeo ad stoltitlam valet. 
Noo Socimm, sed Ricalem: qoo osten- 
dit, qoaodoquidem rivalis in Mere- 
trice capieodns est, hooe potios eli- 
gendnm. l^ec,monExclmdendmniiati 
Recipiendwn dixit : nt et ostendit, 
adeo prodesse, nt etiam de indostria 
retioendos sit. Non, volm ant f^, 
sed censeo : nt consiliarins, non Para- 
situs, videator loqoi. Nam qood ego 
addidit, eo dicto nsns est, qoo oti 
soleot qoi pUis in negotio vident. 
Nam sic in Phormione Jorisconsolti : 
^Ego qnae in rem tnam foerint, ea 
velim facias. £go sedalo liiiac dix- 



TERENTII EUNUCH. ACT. V. SC. IX. 



12fJ5 



isse credo. £go amplius deliberan» 
dntnceoseo.' Idem. 

Censeo] Vide virtotem poetae. non 
enim dixit PetOj sed Censeo: tan- 
qnam illis modo consulat, neqne pro 
milite agat. Jdem» 

. . 43 Cogita modo^ Modo, ant taotom- 
modo significat: ant temporis eat 
f4verbiom. et simol incerta diitinctio 
eflt. Jdem» 

44 Et Ubemter vmt^ Id est, bono- 
niiB cibonim edax es. Idem, 

Ei Ubenter vivitf et enim bene liben- 
igr frictitas] Goyetos ad strenoa re- 
m^dia confogit. qoem vide. Potest 
alterom ifu?4ay, s. convictum, aiterom 
{ffTiacriK^. convivinm notare. ot sit: 
Ubenter eum illa .vm«, i. e. libenter 
9pnd illam versaris ; et enim bene H- 
benier victiias, i. e. atque tom qoidem 
g«nio indulgere, convivari juvat, me- 
retricnm enini l)sc consnetudo, qnam 
Pbilotis taogit, Hecyra i. 2. 17. 18. 
* Antiqua ut consuetodine Agitarem 
iotefvoslibereconviviom.' Libenter, 
ui ntroque membro, ad Tpoaipww et 
stndium spectaret. bene rictitare, es- 
set, laute victitare, epniari; ut apud 
Plantum, ex diverso, ' V\ctitare suo 
aucco/ i. e. parce ac duriter. Bce- 
derus, . 

Etenimy ifc.1 Usqne laute et opipare 
jQreqnens epnlari vis. Famabius, 

46 Et nece88e,Sfc,] Supra ad act. ii. 
■eeo. 1. ' Meretricem idem esse reor, 
mare ut est/ &c. Idem. 

46 SuppedUare possit sine sumptu 
tuoi} Aut si^ppeditare, pro suppeditari: 
«nt deest se . Ut, * Accingunt omoes 
operi.' Donatus, 

. ^htppeditare, Sfc.'] Se, snmptns. al. 
pro suppetere, Farnabius. 

47 Ad omnia Juec magis opportunus, 
tufi ntagis ex usu tuo nemo est] Locutio 
est ex negativis tertia : ut, ' AgrM.m 
in his regiooibns meliorem nemo ha- 
bet.'.Doaata«. 

idiaeis ex u8u\ Pro utilior, et Magis 
^ppr<ufitt«j pro oportunior. Jdem. 
Nemo est} Hoc est, oportunus. Id, 



48 Habet quod det] Utdives. Idem. 
Et dat nemo largius] Ut liberalis. 

Idem, 

49 Fatuus] Inepta loqnens. A 
fando/cUtti» dicitnr : inde Fauni Fo- 
tui : et uymphae Fatum dictae snnt» 
Idem, . 

Fakms est] Hoc ex nsn tno. Idem. 

Insulsus] Sine sale et sapientia i 
ant sine saltn et faciiitate. Idem, . 
. Fatuus estf insulsus] Faiui snnt,qni 
verbis et dictis fatni annt: JnsuUi 
vere, corde et animo. Jdem. 

Fatuusest, insulsus] Sunt qui/ahitcjfiy 
animo pntant : Insulsum, dictis. sed 
male. Nam Faiui qnoque Dii sunt, 
qui et Fauni dicnntur : et non stnltiy 
sed multum fantes, id est^ loquentes. 
Idem. 

Fatuus est, insulsus] Haee quae nnnc 
addidit, non ex snperioribus pen- 
deot : sed cnm superiora valeantpln- 
rimnm, (nam qnia dives et liberalisy 
potuit obesse rivalibus,) haec omnia 
boua in Milite corrumpuntur, qnod 
fatnus, qood insnlsus, et cetera, qu» 
ipse persequitur. Idem. 
. Fatuus esti insulsus] Hdec bene ad- 
dnotnr : qnia dixit, * £t iiabet qupd 
det, et dat nemo iargins.' Ad rem 
eam valebat, ut amaretur Miiet. a 
Meretrice, et prapponendus oninibna 
esset : sed ingrata snnt ninlieribnsy 
maximeqne lascivis, hiec omnia qnae 
sobjicit. Idem. 

Fatuus estf inaulsus] Hoc pro acervo 
vittorom, cum qoadam vultns impro- 
bitate prolatum est, quo magis res in 
m,edio posita esse videatur. Idem, 
. Faluus est, insulsus] InsipidujS; a 
sapore ciborum sumptom. Martial. 
' nt sapiant fatuae fabrorum prandia 
betae.' t. xiii. £p. 13. Famabius, 

Tardus] In Venerem scilicet. Dona» 

tU8, 

jfarditf] Corpore etmembris : quam- 
quam et intellectu tardos vocamos» 
qni stuiti snnt. Sed melins est sic 
inteiligi, nt ea vitia yideatqr dicere, 
qu» inamabilem faciant etiam divi- 



129G JiOTJL VARIORUM IN 

ten, Urf^mqoe amatorra. Nan ant tmo defiberatm : ot, * Qaid aginis ? 

▼erba CMnmeDdaot ; nt, * Pendetqne Post cooces»iuB : ■!, ' Minnn ■! iltoe 

itemm oarraotit ab ore/ hic fatoot. homioe q«oq«o pacto op«s est/ li, 

Aot sapieBtiagrmtoa facit : ot ' Mol- JtfinoM, m UUe] Hic, ioqvit, tjw* 

ta viri Tirtos aoimo/ hic iosolsos modi est, nt etiam com maUi cooifi* 

est. Sed mibi TidetBr/iifaaai dicerct tioiie patieodos sit. Ideau 

qoi taotom glorietnr ; et blandiri Idnm eg9 mib k n r ] Sane op«s fait 



amicae Befciat. /anrfsw, qni non consensione, pnecipa« Phaedriae, e«« 
fit talax, et cnpidns coitos. Tcrdaxi, jos res agitnr : nam itn et serratt 



qoi non facile ezplicet Venerem s persona ett tarde coosentieatia aau- 
qnae re* Meretricibos odiosa est. /d. toris. Idi 



TarduM] Ingeoio et sensn hebes. 54 ReeU /mcUii] Ormtiami actitf 
* Elephanti eorio circnmtectns.' i. e. est. /dcm. 



stnpidns. Plant. Mil« act. ii. sc. 2. C^mm etimm koc om m] Sabtiliter 
Fmrmmbnu, etiam Parasitns hic se adjiiiigit. 



Stertii] Plns dixit qnam denmU^ qne partes drca hos agit. Idem. 
Booatns. Ut wu tn «es<mm gregem»] Jaa hos 



Noetetfme et dtes] Plns sifni6cat, faradat : et nimis Parasitns est, si 

qnam si diceret, dte^ et moctibms t recorderis, enndem dixisse, ' Faeete, 

■t boc ipso nomine consiliarii aacto- lepide, lante, nihil snpnu' /dcm. 

ritas inesse ¥ideatnr. Idem. 55 iSsfis diM koe jmm^ aaxmM eslm] 

50 Ubi veUe] Qnando vel qnnm. Vide qnemadmodiim serpat pnnlatiiii 
/dem. etiara in eomm assentationem, ez 

51 Qidd agimmo] Initinm consen- vitnperatione Militis. /dem. 
stonis, dnbitatio est ejns qni negaTe- £foc saxion osioe] Proyerbinm io 
rit. Idemi, tos, qni inextricabili labore afllicti 

Hoc etiam] Deest, ^e\ obeei. Idem. snnt. Et bene Soxmm de stnlto Mi« 

Qiiod ego] Parasitns scilieet. Idem, lite ait : et se ipsnm Sisyphnm fecit. 

PrtJNKm puto] Primmm jmdOy qoasi Idem, 

pnrasitns. Idem. Hoc oaxwm ostos] Velnt Sisypfaiis 

52 AceipU ^sitiiefR] AeeipUj pas- apnd ioferos. Idem. 

cit, ioYitat : nt, ' lllos porticibns rex Sotis, t^c,] Jamdin boe mgo nt ni- 

accipiebat in amplis.' Idem. litem ac me in vestram admiftatis 

Netmo meHuB frortuOf neque firolixuu] societatem. a saxo qnod volvit Sisy- 

Homm altemm apparatnm indicat, pbns, tractnra. Ovid. Met. iii. FoT' 

alteram copiam. Idem. nabiue. 

AeeipU homoy ^c.] Invitat et ezci- 56 At ego pro iotocj PJuedria] Sob- 

pit nemo liberalins ac benignius. andiamns et «ior Mc. aliter non, ut 

* Illos porticibns rex accipiebat in parasitns ait. Dona^tcs. 

amplis/ Virg. ^neid. III. FamaMiis. Pluedria, et tu Cluerea] Ambosno- 

53 Mirum, ni iUoc komine quoquo minat, quasi legibns paciscantnr. Id. 
foeto opu$ eat] Facete dixit Adole- 57 Hunc comedendum] Com ceteris 
scens rei parcns, et qui putet amo- rebns, snmmas Poeta etiam lidem 
rera sine darano esse oportere, quique ostendit amidtiae parasiticae, ezem- 
fefelierit Meretricem ; non solum plo Onathonis de Milite h>qnentis 
ejiciendnm non esse Militem, sed hoc modo. Idem. 

etiam qnovis modo snstinendum Propino] Facete sic dixit, nt parasi- 

ac perferendum. Donatus. tU8,etquasideconvivioloqueretnr./d. 

ilfirtim, nt iUoc homine] Obtinnit Hunc comedendum et deridendum vo- 

parasitns jam qnod negabatnr. Pri« bupropino] Hic vero, si nsqaam alibi, 



TBRBNTfl «UNUOH. ACT. V. SC. IS. 



vm 



ii| sibi MaretM, et rem ei^erMp ttflM» 29111 habfent ffoptn^ ebdem «e»- 
fAati maliniiJie tractavit ; se4 su, qno iisiirpatur ab iis qoi le ioTir 
>^o magiio Cionata «il egit. Ipse eem ed p^cula invitaat. mpaftr^tnmhtSt 
a, 4|ai eloqueBtisftimi iMiqiM» uiqntt SaidaSy ftfrrt r«o y«paSeSoMD<rcft, 
e faveo, hoc dicam tantuai : tfcc. tb .antiqitomin conaaetiidtne t^ 
« «X eo Mttr«las fait, qaod ex- gnmy qui phialat argenkeaa ant aa- 
nvit primam ayllabam JHi jM^iptiM, reas campotorihoA propLnabant, qaaa 
lecessario loagam ; id quod non iUi Monm anferrent. %p i im in im Mi 
At Maretas;, dicef, iq qnataor t«v x«^«^Ah. I^fattoetrataa in viU 
maun descriptis reperit prttbeti, Apollonii, wpirOm vu Mp« "EK^ifPa. 

'Veoeaatam partem ftatriadendam 
propinans,' SpartiaB. tn AntaniiMK 
FvrmkmB* 

58 DignuB eW] Heec ▼efba nlttma 
longi aermanMi, ejntmodi sonty «4 
Milea haBeaudiens, Iaudat«m«e etse, 
nrentitts acripfiisset, prtBbeo^ vLt et apprabatnm existkMet. Dmioliit. 
Mnretus, unde tandem in meik- Ubi vis] Honorifiee revooat «ble- 
miqoam homini venisset, ut pro gatum com iojnria, dlcendo Ukivia: 
10, poneret propino, quod ab quia aceede imperativum erat : et »61, 



»raptN9, sfid Faerous, ciy us apnd 
^des non minoris est, affirmaA 
timis qnibosqne scriptnm esse, 
is. Dein et sic legernnt Dona^ 
i% Noaius, quod ex interpreta* 
ipsorum constat. Praejterea, 



tltero verbo ita remotum est? 
)r equidem primam syilabam in 
it, et ratione linguae Graecae 
sm esse debere ; sed et in prolo- 
prtma itidem corripi debet, et 
tamen Terentius produxit, quasi 
i mere Latina esset. Quid, rh 
n0, planissime Graecum est, et 
is in eo est prima syllaba apud 
M>s; at illam Latini semper lon- 
faciunt ; cui exemplo longe plu- 
addi possunt. Sed et Martialis 
nonne bis aut ter primam in pro- 
longam fecit? Ex iis omnibus 
tnr Muretum eo die, quo hsBC 
ebat, non sane valde nasutum 
i, Debuerat enim facile olfe- 
snum illud, prabeo, nibil esse 
quam glossema appositum ab 
studioso, qui hoc parasiticum 
im interpretaretur. Faber. 
9pino'] Nostri Mss. omnes, pr<s- 
|«od tanto studio Muretus et Fr. 
icins reponnnt. sed causae non 
hojusmodi, ut antiquissimi cu- 
le codicis lectionem, etiam No- 
ic Donato retentam, postfera- 
vide Chrestom. voc. Comed. Bce- 



r. 



dr&eo] Sic Mss. plurimi. Sunt 



nisi quando intellexeris, vitinm est. 
Idem, 

59 Isti te ignorabani] Figura &in;fo- 
Koyla» Ad utrumque enim pertinet, 
et ad laudem, et ad mores. £t hoc 
ambignum. Idem, 

60 Secundum facta et virtutes tuaa] 
Et hoc iifiiplfioXov, Nam tirtutes clpa>- 
vuc&s pro vitiis posuit: ut, 'Nescis 
qui vir siet:' et 'Ornatus esses ex 
tuis virtutibus.' Idem, 

Facta et virluteii] Proprie /ac*a mi- 
litibus adscribuntur. Idem» 

Facla et viriutea] Amarior est cifw- 
V€la in vitiosos homiues, quam veri- 
tas. Idem, 

62 iVttnguam eltam fvi usquam] 
Numquam et locum, et tempus signi- 
ficat : Uiquamy locom magis : iVun- 
quamf non. Et numquam usquam, r^ 
ipxaifffift pro wm uaquam, id est, nus- 
quam. Idem, 

Qtttn me omnes amarent plttrtmtoA] 
Contrarium superiori. quid est enim 
qnod bene non fecerit quicquam, si 
in illo est, nt ametur ? Idem, 

63 Atlicam eloquentiam] Et hoc 
clptovuc&Sf nt illa quae supra. AtticaM 
dicit veram atque germanam, qnia 
excultior eloquentia dicitnr Attica : 



Dtf/pfc. €t Var. Clas. 



Terent, 



4 N 



1298 



NOTiE VARIORUM IN^ 



-et smnnii oratores Attiei tppellati 
•ant. Idem, 

Aitieam elegantiam] Hoc qaoque, 
.qoam eloquentiam roaliiD : cnjas hic 
■ignificatio parum efficax ett. Hnnc 
-locum in animo habuiste videtnr 
•Anctor libri de Tragoedia et Comoe- 
dia, cnm scripait : ' Athenienset nam- 
qne Atticam cnstodientes eleganti- 
.am, cum vellent male viventes no- 
tare/ &c. Egregiom specimen, scili- 
cety Atticai mornm in hoc milite ele- 
gantiae est, quod homo &i78j)f, et omni- 
.bns molestns, nnnqoam se usqnam 
faisse dicit, qnin omnes enm ama- 
jrent plorimnro. Hanc §lp»v§iaif qni 
non intellexerantytfioguenitam sobsti- 
taerunt. Bteelerue, 
. Attieam elegantiam'] Oenninam et 



germanaro, pnram putam : Ironke, 
nt et qnae praecedebant. Famatniu. 

64 PreBtermiaiim'] Et hoe aiicepi 
est, ihtellectn gemino ad ntnmiqne. 
Donatue, 

Ite hac] Qno vocat parasitns? an 
ad Meretricem ? an ad coenam MUt» 
tis, nt promisit? * Haoc ego com^ 
dendnm et deridendnm vobis propi- 
•no.' Idem, 

Ite hae] Cometsatnm ad militeniy 
yel ad Tbaidem. Si ceenae inter- 
fuit meretrix, qaomodo post «cls 
snnt omnia, cum mentio ooctis noa 
facta sit? Omnia pott coenam gasU 
snnt: et non completa per rixam 
ccena, snperfnit pliuimnm tenpoiis 
adagendum. Idem, 



TBBBNTII HBAUTONTIMOB. PR0L06. 



1299 



HEAUTONTIMORUMENOS. 



W. LL. nostris ad vs. ultimum 
chae C. S* ApoHinaris/lege 
«m ducii Br/ pro ' Uxorem du- 

ch, Camerar. de nomine FabvLUe] 
m fabuls Grsecum tignificat 
qui de se ipse supplicium su; 
|uemadmodom ait senex : ' Illi 
) aiippUcium dabo.' bic est igi- 
«tOrbv KoKi.i(av, id est, puniens. 
docnit et Oalenus commentati- 
rima in librum Hippocratis yep2 
iiMi^^f>ct 7^ rh TtfMpeiv rov rifjM» 
o^y t fier^ r^s KaKovfJtnts ah-tafruni$ 
vs c^lfiedt^et rh KoKdfuv. oHrco yov» 
winhi¥ rtiutpoifuyoi hrty^yfMirrai 
fdi>9pov BpofM. Etsi in Blectra 
uv 9h vdtfra warpi rtfiupovfjJvriSf 
ympoiKFJiSj i. e. nlciscente patris 
im. sicnt ait Electra, se edux- 
^restem irarpX rtfjmphv <p^vov. nam 
7p ^gnificat cnm dati vo auxilium 
^taVf cum accusativo, pcenam. 
•Mue] Omnes personas mutas, 
ji edit. Batavica majore appa- 
et ex iis duas quasdara in edi- 
Heinsii, binc sustuli ; nulla 
in hac ComiBdia mnta persona 
^aber. 

ARGUMENTUBf MURETI. Quod 

gia e re illius fore censeret Sy^ 
0.] Errat hic Muretus, et histo* 
|em violat ; neque enim id fac- 
. Sjro est: sed a Cljtipbone, 
sc. 2. Ecce tibi illos versus : 
Jene faxie, non opus estf paier* 
K ibi legas. Idem. 

PROLOGUM.] Solebant, nt in 
de poetica Aristoteles scribit, 
/dGK v€fdoibov rov ijXiov absol- 
Dpns snum Tragici et Comici 
». Sed istius fabuls recitatio, 
alibiis ante coensB tempus coep- 
siib crepnscuium roedia finita, 

demum die peracta est. un- 



de in primo et secondo actu vespe- 
r» coensque mentio fit ; et inse- 
quentis diei actom orditur hoc verbo 
senex, Luciacii. Haec temporum mo- 
tatio actionisque tarditas ipsi argn- 
mento, qnod statariura est, respon- 
det. Si enim uno die accerseretur, 
eodemque ex una familia in Alterim 
deduceretnr muiiebris pompa, et an< 
cillamro grex, nimis turbarnm fieret 
in sceoa, et nibil ab aliis comoediis 
haec differret. Quamobrem proprium 
•Terentii est, non soium bonas roere- 
.trices facere, boc est, mutare rh ^s, 
■sed oti etiam novo agendi genere, et 
mutare MKpitrw, Haec autero ex Te- 
rentianis sola stataria est atqne inte- 
gra : nara reIiqnae'motus plures ha« 
bent, et Jion semper nnius dramatis at- 
queauctoris imitationem. G.Fabriciw, 

Senarii snnt. vs. 1. omnes Mss. 
nostri : we eui veetrum «ti mir. vs. 18. 
omnes : td esee faeium. hie wm negat, 
vs. 30. dno : nee iUepro std. e, vs. 48. 
omnes, mtAt pro seni. et vs. 44. deeur» 
ritur, Bosclerns. 

Omnea h€B comcedue de Graco irane^ 
latcB swnt, a Menandro quidem quatuory 
dua ab ApoUodoro, HeoMtontimorume* 
no8 Menandri ett, cujus prologua partt- 
tionem teneif in quadoeetf quid in gittfa- 
tione stf , td ipsum ne populua miraretuf^ 
dissolvere, Eugrapbius. 
. 1 ATe cnf eit veetrum mirum cur par* 
tes seni Poeta dederii, qua auni Ada* 
leecentium'] Duas partes proponit, 
nnam qnod contra consuetudinem Se- 
nex Prologus processit in pnblicum : 
solet enim istud officinm Adolescen»' 
tibus dari, Ergo quoniam contra con» 
suetudinem in proiogum persona pro* 
cessit senex, idcirco banc primam po# 
pulo vult solvere qnaestionem. Jdem. 

Nec cui sit vestrum mirum, cur par^ 
ies eeni poetu dederii} Partes prolof i 



1300 NOTiE VARIORUM IN 

infolli^e comEiii^aphio : aliter acce- Desiqne ideo a-fjecit : ' Dsplex, qn 

pit ScaU^er poeL vi. 3. B^eUnu. ex arpuBcoto Cicta cst swplici :* it 

Car pmriet, ifcS] C«r aiiki fteni po- Biaiplex ■■^■■■■f ■ tit, doplex co- 

eta dederit partes prolo^. FcnMMau. ncedia: dam et 



S Deimde qmod zemi el/tqmar^ Altera Graeca est. Novaa esse osleB£t 
tec pan e«t, naiile aateai mihi vide- prop tevea, c«b a Gnec* ta 



t«r haic eue priacipiain diTioationit : ta e«f , et Latiae mmmc acta est. Nne 
iqae et illie quod faibito ■Mrtata priuMW ia »ceiiaai pffocedit, idciteo 



Tolantate ad accmiaodBm deseeade- dicitor noTa, et qnae esset, svprm £i« 
raat, mirani dixit ▼ideri, ▼el jodici- ity HeantOBtimormmt 



WsyTcl drcviBStaDtikMis : ac propter- DmpUx fMr ex migum t emU fmdik 
ca se prin«« id Telle dissoivere. Si ^ tMypto*] Id libro P. Bembi, qM 



fUM v€ttrm»y Jwdke», atU eormm qmi miHiis nelior, scriptom «iim facrtf, 
mUmMt, ferte mnrmimr, Vldes hic dmpliciy nom svmpiidj mt bodw scfiM- 



▼eriNim umverU semper appoai : ita tar. 4t ex illa sc tiyfia , qaamTis 

enim et hic dixit, me ad tii veatnam depraTata, aliqvaBdo probabo, locmi 

flitno». Hanc igitor partitionem sol- bonc corroptnm esse, et legi ddiere, 

▼it, oti dicat car partes seni Poetm aoo dmplex fnr» ^c, sed Simplfj fae 

dederit, qo» sont adolescentiora. ex mrgmm»emiim fueim eti ^mfHeL Ob* 

Qood primo proposoerat, prirao sol- aia enim in hac iabala s«Bt dopfidt : 

▼it. ' Oratorem rae esse voloit, non aeoes doo, Chremcs et Meoede m ai; 

prolofora. Vestmm jodiciam fecit, amatores doo^Clinia et Oitlpho,anri- 

me actorem dedit/ Qood aiitem dixit, cae da«, BaccWs et Antiphila, semi- 

§mod vemiy eloqmar, illod est : * Nam li qooqoe doo, Syrus et Diomo, bo- 

qood romores distoIeniDt malivoU, lierculae dose deniqae, mitrix et 

maltas contaminasse Graecas, dom Phrygia. Ergo Comttdia ipsa «■* 

facit pancas Latinas, id esse factam plex est, argamentam aotem dmpkx. 

hic DOD negat.' Ergo ot propositio 8cio qnid ab aliis dictom slt; setf afl 

collocaU est, ita etiam solotionis est tale ab iis animadversam ffdtse,qBa- 

ordo servatos. 8ed nonc ad inter'- |e a me dictam est, et Id scio. Fmkr, 
pretationem toperioram rerertamar. 4 Ex integrm Gr€Bcm\ In fibro Ben- 

Emgraphims. bino, ut per omnes alias eoaicedias, 

Id primmm dicmm ; deinde qmod veni antiqoissima raano g lossenurta et 

^loqmar} An aliter poeta hic proponat, Donato in margine ascripta sont ad 

qoam exeqoator, quod ei objectnm locorum qme incidnnt expositioiieiD : 

est, disputat Scaliger, loco quem ita in banc ipsam HeantoDtimonrtne* 

dixi. Goyetns transponit ▼oces. fiar- non multa ▼isuatur, qoae Donati si* 

clerua, militer pntamos esse, cnjns I» Ime 

4 Ex iniegra Graca integram Co- fabnlam comraentarii iDtercidenrot. 

HMPdiam tifm hodie aduru»] Qnoniam Sed sive Donati sint, ftive ciijiispiMi 

Andria ex dnabns comcediis videtur alius, optima certe et eroditissittt 

esse confecta, qulppe illic et Perin* sunt. quorum aliqua pooere nongrfr> 

thia, et Andria continentur: quod yabimur, ut in hunc locam : Exiide- 

qnidem criminis loco adversarius de- gra Grteea: A nuUo tacia, Fliemns. 
derat. Ideo hic ex integra, iiiquit, Integram conuediawt] lategri dnns- 

comcsdia integram comcediam acto- tis, unius anctoriSy e Menandri Or»- 

rus sum, ne viJeatur ab altera tacta, ca versam, noa mistam e dnabas iib> 

aut ipse alteram tetigtsse, sed unara nti Andriam caluroniabatar Laseies 

comcediam, et integram, ad Latinum ex Andria et Perinthia contamiBt- 

sermooem interpretattone matasse. tam. vide Prologum Andr. ^irmdnm 



TERBNTII HBAUTONTIMOR. PROLOG. 1801 

DufUxfuaexargumentofiu^aett 11 OnUormmee99evoluit^fienpr0* 

iei] DupUci prins erat in Ubro logum] Vt apud vos agerem cavsaiii 

biDO, postea nmtatum in eimpUci. potiaa, non officio fnngerer Prologo- 

II i^lki legas^ hic crit aenaos: rnm. Prologi enim, sicnti jam dic 

idolescentes in bac fabola intro- tnm, nnt arguraentum narrant, ant 

i, cnm sna uierque amica, patre, Poet» personam commendant, ant 

S argumentum duplex efficinnt, andientiam postnlant : nnnc autem 

3 ita duplicem comcediam, ut ego apud vos acturos snm causam, et 

mnes Terentiana, excepta He- defendam, si qnid fiierit forte in Te- 

Engraphius tamen legit,stiii- rentium ab adversario, loco criminis 

«ujus expositionem in totum intentatum. Ideo enim dixif, • Ves- 

locum vide. Faimus. trom jndicinm fecit, me actorem de- 

fplex qua ex argumento facta est dit, sed hic actor tantnm poterit a 

icil Nannius dupUcem intelligit facundia,quantumillepotuitcogitare 

aplice argomento, sicut descri- commode, qui orationem hanc scrip* 

- ab Euanthio de Comoed. et sit, qnam dictnrus snm.' Poeta in. 

• Oeorgius Fabricius ad tempus quit, ne auctorem esse volnit, qni 

t : qnia non simol, nt cetersd, taatnm in facnndia exeellit, et pras* 

ntervallo noctis interposito, per- valet ingenio, qoantum et e^ qni 

est. nam quae de Insperata agni- eandoos comoediam actnms sum, in 

: AntiphilsB acfjicit, non debue- agendo prspvaleo : ita kie a£tor, hoe 

viro erudito excidere, inde enim est, ego, tantnm potero a facundia, 

. doplicatur fabnla. Vera est hoc est, non degenerabo ab eo qui 

inbio Nannii sententia. Bceclerue, cogitavit. Idem, 

\fUx, ^c.] Dimidium fabnlfle ac- Oratorem wMt eeee me, nan proio- 

veaperl : nocte transacta ludis : gmn] Scribe, ob metrnm, nt apnd 

nm djmidium (ab illo Cbremetis Faernnm, nam hic mendosa est Mn- 

:eacit' act. iir. ac. 1.) sob Incem reti editio, Oraiorem eese voUtit me, 

I igitur quasi duas, ait Jnl. Scal. non pralogicm. Alioqni erit Paean 

oetices c. 3. Ego, qood tanti viri quartus in lambico. Faber, 

dixerim, duplicem ex simplici 13 Sed hie actor twUum poterit a 

«iputo,quod in Menandri Heau- faeund*] Actorem, prsesertim senem, 

iaorunieno cnm nnus foerit se- jactantins quaedam disserere, non ab- 

ilios unicns, una amica, servus surdum videtur poetajudicasse. Sed 

, ia hac sua Terentins omnes Ouyetns non tolerat. BetoUrue, 

oliUcaverit, atqne mlra arte Co- Sed hicy ifc,] Atqne utinam hic ac- 

liam ediderit ito\vitpoeronr6rtpop, tor (ZoueruAs ego) tantum valeret 

iqiie veoustiorem. Famabius, eloquio, quantnm inventione poeta. 

Et ev^a Grttca sit, ni partem fiuud- Famabius, 

axistimarem seire vestrumj td dt- 15 Qui orationem hane scripsit, quam 

s] Duplex hic pronuntiatio est, dieturus sum] Sed obi igitur illa ora- 

leripserit, et coja Graeca sit, ni tio est? en illam tibi: ' Nam qnod 

Bm maximam existimarem scire rnmores,' &e. Dices, Incepta ne ea 

Bt post inferatur : Nune quawuih' fuerit oratio ab illa particnla? Nil 

ka$ partes didicerim, paucis dabo, mimm ; aliquando enim abrnpto ser- 

1 4|uod sopra positum est> vido- mone sic incipiebant: * Quid enim? 

adjectum : nnoc redit ad parti- nam quod,' &c. Oraeci ad enndem 

n supra collocatem, cur partes modum, ri yhp KxXo, acot yiip, dsc 

eaceutium senex sumpserit. £«• Fober, 

Ijnf, 16 JVem qwtd rumeres maUvoU] Hic 



1802 : HOTM VARtORUM IN 



* « 



jam incipit caoMin dlcere cap vetie* tate osiii est. Prolog. Adelph, et ?iU 

rit, sicut supra diximas, nt- purget Terentli. Mem. 
qnaestiooes iptas, et objecta .ab ad- 25 ArbitriMm vestrum^ oesfra eamfi' 

versariis soivat. MaUtoU autem, matio talehU] Hoe locntionis genas 

quod dixit, vel numero piurali, nt satis mirnm est, cnm dicit, de hacre 

malivoli rumores ipsi : vel singulari, vos judicare poteritis : an id qaod 

Bt sit hnjus mallvoli, hoc est, Luscii objicitnr nobis, Ternm sit, nt Teren^ 

Lanvini. Eugraphitts. tins non natura snafretns, neqoe io- 

DiatuUrunt'] Id est, in diversum genio, aed amicornm potins, ad scri^ 

dissemlnarunt. Idem, l»eudas comcedias accesserit. £it 

Nam quod ttiJRores] Vide Prologos namqne rnmor, qnod Terentins eiun 

Aodris et Uecyrae. Famabiue, Scipione AfVicano fainiliarissimiii 

. Diiiuleruntf Sfc,] Sparserant, divul- foit, semper istas comoedlas cogitt- 

garnnt. Idem* rit : hoc igitur prologns oititar sol- 

17 Multaa eontaminaese] Hoc est vere. £t quoniam non est ernbescen- 

illnd quod diximus, quando hic prae- dum, tali viro fnisse conjnnctuni, id- 

locutus est, Qt diceret, ' ex integra circo minns curat hoc crimen dissol- 

GrsBca ii^tegram comcediam sum actn- vere : dicit taotnmmodo, vcfstf om jo* 

rds hodie/ ita et bic hoc sibi crimeo dicium est, et vestra existimatlo. 

dicit objectniD, quod Terentins mul- Eugraphiue. 

tas Graecas contarainaTerit comoe- 26 Qifare voe omnee oraios voki] Hlc 

dlas, dom paueas Latinas facit. hoc jam sequitur otiicinm prologi, ot be* 

antem crimen Terentius non negat nivolentiam petat : quae benivolentis 

factum, sed sibi licere demonstrat. et in adversarios odinm concltat 

et licere scilicet per aliornm exem- qaod adjeclt. Idem, > 

pla. Quemadmodum Tullius dixit: Qifaiiio6reiii ommes vos oraioe wH»] 

' Adductiis sum, judices, fide, miseri- In Beinbino est quare: in Victoriaiio 

/eordia, multornm exemplo bonornm.' autem ascriptum in modum varlse 

£t hic habet bonorum exemplum. lectionis, tel quare. FaernoR* 
Fochirttm autumatf factumm dlcit et 27 Ne plua tnt^tfaot poseii < qum 

profitetur. Eugraphiua, aquum oratio, date creacendi coplam 

10 Neque se id pigere] Liber Bem- novarum^ qui. epectandi /aciunt copiam 

Innufl non habet dictionem id. Faer* eine vitUe] Quoniam petitlo generali- 

nns. ter fuerat collocata, nti novis Poetil 

20 Bonorumt ^-c.] Naevil, Planti, faverent anditores : adjecit ooets, sed 

Ennii. Fama^tics. qui sine vitiis comoedias dant : illis 

22 Tum quod malevolu» tetue dicit'] Luscius Lanvinus comoedias profert, 
Aliud crimen est,quod objectum nnnc sed cum vitjo. Adjecit, Ne Uie prrsi 
proponit. qnoniam Liiscius Lanvlnns dictum existimet, £t ne Lnsclns Lan- 
jdicit, Terentinm non peritum artis vinns etiam pro se petitnm arbitre- 
musicae, ad conDcedias scribendas ac- tur. Eugraphiue, 

cessisse, pfaesnmente potiiis Ingenio Ne plus iniquum poseitf quam tequuM 

amicornm, non sno. Eugraphius. oraiio] Guyetus iniquum genit. plur. 

Malevolue, ^c,'] Lusclns Lavlnins. rh aquum, recto casn siagul. Prisci- 

Prolog. Andr. Far»a6ttis. anns antem lib. yii. ntrobiqne cooci' 

23 Musicum] Poeticum, nt daret sionem agnoscit, expUcatqne, tatfoo- 
operam Comfediisscribendis : sic pro- rum et aquorum. Boeclerns. 

logo Hecyrae atqne Phormlonls. Id, 28 Date, Sfc.] Date crescendi (in 

24 Amicum ingenio, S^c,] Laelii, Sci- gratia apnd vos) copiam iis poetis, 
pionisp nobilinm, quoram familiari- qui faciunt vobis copiam spectandi 



TBRBNTII HBAUTONTlMOll* PR0L06. 1303 

Borarom fabularom, earomqoe qoae et strictius coHigetur; Ergo conr 

▼itiis careot. vide Prolog. Hecyr». ▼ideamos hasc esse necessaria in co*- 

Moofd ipdfufra, FmHabius. mcediis teoeri, vehemeoter erraTit 

• S9 Novarum qui $p€ciandi /Mmni LaDvioas, qni extra hec comcediaiD 

«opiam] Hojos locotioois molta apod iostituit : et servom correre, popo- 

•ptimos scriptores exempla eztaot, lum per viam discedere, qood iosano 

qaasi qnis snppleat : qui faciont co- serviat domioo. Unde apertissiroom 

piam spectandi spectacoli oovarom vitium io comeedia repreheodit Te- 

ivbolarum : seroper enim hic sobao- reotius. EugraphiMs, 
diont Bomen verbi (seo verbom inii* 32 Cur iniano sfrruU] Eographios' 

Bitom pro nomioe acceptum) qui multa hic movet, sed nihil promovet. 

participia ezistimaot illa, vulgo pro Calphoroius, quem plerlqoe seqooo-' 

verbis Geruodis habita. Qua de re tur, de populo dictom accipit : eur' 

Seio{»pios io Paradoxis LiterariiSy insano sermatf sc. populns, nuanOf 

£p. 3. Baekru». servo scii. de quo dixerat : Ouyetus 

SpeUandi nawirum'] Cum ita lo- emendat, serotam. v. not. Bawlems. 
qoontnr Latioi, tum illud gerundi- 36 Statariam] Homioes nostri sta- 

▼Om pro verbali nomine est, ot ipec' tariam hoc loco Fabulam iotelligi 

Mas» oisto, 4rc. Exempia ootavi apod volunt, qusB ita dicebatur ad diffe- 

Cieeronemy Locretium, et Soeto- reotiam motoriae. Qoid sK autem 

ninm. Faber, Fabula stataria, quid motoria, prios 

.80 Ne iUe, tfc.] Neque eoim haec in scholiis ad JEschylom et Aristo-* 

ifi soam defeosionem dicla putet L. phaoem didiceram qnam excerpta e 

Lovinios» qui scurriles servorom dis- Donato legissem ; sed ad rem. Bis 

corsionesy et iosanas tnrbas nuper meo jndicio peccant, qoi statariam- 

popolo ostendit in fabola motoria< hoc loco Fabnlam esse sentiont. 

FanabiuM, Nam, quod primom sit, hsBC Fabola 

Sl Qui nuper /ecit eervo currenii4n stataria noo est : imo ex omnibos 

VM ieceue pofulum] Proponit vitinm Terentianis Fabnlis ' nollam magif 

qood admiserit Poeta Luscius Lan- motoriam scio. Alterom peccatom 

vioos : qoippe cnm oronis comoedia est, quod noo videroot statariam hic 

aut errorem teneat ex amatoribns, non de comoedia, sed de persona ali- 

not injoriam meretricum, aut suppo- qna tantum dici ; id quod facile pro- 

tiilonem filiorom, aut aliqnid tale, baverit oppositorom ratio. Quidao- 

qaod ad moralitatem videtnr esse tem oppooitur statarise, qnam ego 

eonjnoctom. Qnod tale hic est : personam dico esse, oisi servos cor- 

Oom servos currit, cum populus de- rens, iratus senex, parasitns, syco- 

eodit, qnod domioo iosaoo obediat phaota, lena, &c. ' Ne semper servos 

servos : oe potios aliena a comoediis correns, iratns senex, Edax parasi* 

stnr, aperte, ait, ac breviter ea, quas tos, sycophaota autem impodeoe/ 

tont comcediarom, explicemus. Om- &c. Persona itaqne com persona 

nis comoedia aut amoris habet agoi- comparatur, id est pars cum parte^ 

ftfonem, aot soppositiooem amoris ooo comoedia aliqoa com aliqda co- 

babet. Ut ex Andria, qnam quidem moedia, id est totum cum alio toto. 

in agnitionem esse cognoscimos : * Id quisqne dicetquod qoisqoe volet 

n*w cognoscitnr Glycerinm quia ci- dicere, At hoc scio, me certa et vera 

vis sit. Soppositionem habet, ot dicere.' Olim haec fosios ; oam in-* 

opodPlaotom qoi est Trocnleotus: geos, copiosom ac verbosom argo- 

teititi eoim stfppooitor filius, ut ex- meotnm est. Tamen jam nnnc Ci- 

jffti* in meretricis affectom arctius ceronis qoemdam locom ex Broto 



1304 



NOTJE yAXIORUll IN 



prafeire posslmy ez qoo id plaat 
oonfiraietiir : eot tlle aetores vocat 
itaUries. * Vole eBim/ ioqelt, * «t in 
icena, mc etiam in fero, noo eos mo- 
do laudari, qei celeri motn et difi- 
eili Qtuntur, sed eos efiam, qnos sta- 
tarios appeliant, quornm sit iila sim- 
plex in agendo Tcrltas, non molesta/ 
Yides actores statarios : eri^ et sta- 
tarias personas. Ftber, 

Siaiarum ageri ut Ueeai per nUn' 
<tifm] Qnidam Hataritun genus esse 
pntant commdiaB : aiii in qnibns stan- 
tes: nnde hanc ttatariam nominant. 
Mibi enlm videtnr, aiaiaHmm agere ui 
Hceai per eileniium^ ideo dixisse, nt 
perpetuo et stabiliter agatur hspc 
commdia, neque popnli adrersis sof- 
fragiis foras pellatnr. Idco adjicit, 
wi Uceai per eileniium. et subjungit : 
' Ne semper senrus cnrrens, iratns 
senex, &c. assidae agendi sint mibi, 
Clamore summo, cnm labore maxl- 
mo.' Haec autem, qns» nnno nomi- 
iiantnr, propria videntnr esse per- 
aonattim, nmn servi officinm est cnr<^ 
rere, lenis irasci: parasitas antem 
edax est, impndens sycophanta, ieno 
avarns est : ergo snnt haec propria 
aermonis, quae necesse habeo ex ne- 
cessitate personarnm complere. De- 
betis mihi potins favore, qoam ad- 
verso snffragio conatns fiieere. £«- 
fpretpmuu» 

Staiarimn agere ut Heeat^ Recte 
Engraphius ; ' Ut perpetuo et stabi- 
Uter agatur haec comcedia, neque 
popnli advertis 8uffiragiis| foras pek 
latnr/ Frnstra snnt, qui eiatariam 
hic capiont de Uio genere fabnl» 
quod a mUmrim distinguitnr. Betcle» 
ms. 

jSteterJent) 4re*] Ck>m(ediam, in qua 
OOB ita disenrritnr, ubi TJt ^ seria, 
sedatiora, et gravtorat tinquam sta- 
taril ailitef, qni aervant ordinem 
singnii. FamahiaM* 

•6 Perufttas] Prolog. Eunnch. /d. 

SyeopihMdOf^sc^^l Andr. oiet. v. sc.4U 



41 Jiea oonsa p ansem hmn jeMm 
eete onMiiim tMbwife, Ui aUqnc pm 
laborie mtmiafnr miM} Qnantnm li 
eum qni commdiam scrihlt pertinst: 
potnit enim seeondnm merem tti- 
genlo nniversa comfrfere : ergo qais 
haec pronontiaturus snm, necesse hs- 
beo silentinm. Ideo, inqnit, propttf 
me hanc inihi operam exkibete, ^% 
emn silentio attendatis. EngrapkiMt, 

Mea censa, ifc'] Qni aenio confee- 
tos snm, ctti parcendnm erat. Fir* 
nahiue, 

Si ques laber, eti ad me eurritar] Ex 
Bembino codice est t^ fiMS. In Mlk 
nostris omnibiis : st 91» laberieaa Mt, 
ad me decurritur, Boeclcms. 

Siquay ifcJ] Si qua fabala gravii 
sit argonienti, nt qaae laboris mal- 
tom desideret, ad me itwr. F«im* 
biue, 

45 Ad alium d^ertur grtgem) €sl- 
phumios hic gregem per contemtnm 
diei, sine cansa, antnoiat. Bowlmis. 

Gregem] Scenicornm ad alios acte- 
res. Foniafrttis. 

46 /n hae pwra eet oratici] Qnottiam 
dirxerat, laboriesas potins conMedtas 
ad se deferri, leves ad alinm ; nf 
praejudicinm bnic corafBdiae fecisse 
videretnr, adjecit, tn kae pura «at 
omlto: eocpertmiiit tn ti^si^ par^ 
iem ingenium fictd potcit wteum, 
Modo ntrumqae possnm : et leHk 
perferre, et gravia complere. Ita 
ait tft utramque pariem : quoniam sem« 
per in asperioribos comprokiasfii^ 
nunc qnoque in levioribua nosse de^ 
betis. EugraphiuM, 

In hae eat pura oratie] Pmre, Sca* 
Ugero, hic est leeia, Poet. iv. 1. Bch 
clerut. 

Jn hacj Sfc,'] In bao fab. praeter vi^ 
•Umrottiarrh ff0i|, et vemistatem, pOri 
erit dictio. Fania^tiis. 

51. Ui adoUtceniuli vobie placere etu* 
deant potiut quam sibi] Si mihi nmif 
honorem per silentlum dederitis, fa« 
cile eos adolescentes compelletis, nt 
vobii plaoere potius veltnt, qnam sibl. 



TBRBKTII HEAUTONTIMOB. A.CT. 1. SG. I. UMKI 



nofficlinB PrologoruBi adoles- 
Hiniunt, multa in coBMtdtiB 
xun uiBt, ita factum cnm milili 
actione esse cognoveriaty fa- 
li Uborem haoc capere pos- 
vobit placeant. Eugnpkws. 
doUtceutuli] Ut adolesc. qui 
oediis partes suas acturi annt 
iy meo exemplo, vestris potius 



commodlt quam suis serviro tftude* 
ant, i. e. placere magis vobis, quaot 
quspstui operam dare cupiant; jndi« 
einm vestmm ante locrum tuum po- 
nant. Eographius non expedit satia. 
OnyetuSy aBimosiBs medicina nsosy 
delet. Bmolenu. 

Ad0l09onUuU] PoetsB, actoresy his- 
triones. Fiaruabiui, 



ACTUS I. 



▲ I. Senariis constat scena. 

00 Mss. vel virtus tua vel meu 
u vss. 9. 10. duo : quidvU ft6t, 
! quariB ? vs. 17. dno : facere : 
'erre. vs. 19. orones : eerte, vs. 
»1 eaet qucs nihil ad, alter : ea 
U nihU attinent, atque ita eti- 
gentor. prima manu. vs. 29. 
liki ne est, tertius : mtAt est, 
lino : dicetur tUn, vs. 40. duo : 
f^«m meum, vs. 45. omnes post 
addunt, vti^m. vs. 47. om- 
n rem «civt. vs. 63. omties, ut 
66. omnes : clam me est profeO' 
09. omnes : ex MU, dno : eoU' 
.rgent. consilii, va. 72. duo : 
Ts. 84. omnes : vit, iU, incoUt, 
. 91. unus, ut ed. alter, exer- 
it et Argent. vs. 93. omnes 
ity ad, V8. 97. unus : nefas esse^ 
voiuptatefrm, vs. 101. omnes : 
rs. 102. unus : hoc tbi fU ubi 
t vivUur, alter : hoc qui (snper- 

1 flt ubi non vere vivitur» Ar- 
i^ quidem fU ibi (hoc ibi ab 

nn est) ubi non vere vivitur, vs. 
rgent. fateor peccatum meum 
m esse, Meoru.m unns : /. pec* 
mttimum meum est. alter : fat, 
M meum maximum est, vs. 113. 
: hapuUrim, vs. 116. dno : ut 
. 121. duo : Uto hinc intro, Boe- 

wtmquam hae inter nos] Hae 
nitinet it^uslam accusationem^ 
mmsenex de se exigat pcenas, 
mmque continet justam, memo» 



rat quippe^ ita se merUum, ut ipse d$ se 
exigat peenas, Quare qnalitatis esse 
intelligimus status, et non tani esse 
accBsationem, qoam objurgationem. 
Hujusmodi etenim io auctoribus, qui 
non apud jndicem controversiam di- 
cont, vim debemns potius intelligerey 
quam controversiam : non enim jndi« 
ces pnesnnt. Sed quoniam talis est 
actio, ut videatur vim controversise 
continere, idcirco statos hic est, et 
secnndnm istum cuncta dicuntur. 
Ergo in hac scena statns qualitatls 
est absohitaB, otrum jnste fecerit, vei 
faciat, quod de se senex exigat poe- 
nas. Quam rem docet juste fierl, ex 
eo quod se meritum dicit, propteroB 
quia ipse fillum sunm, amantem ado- 
lesceutnm more, miserit in militi^m 
duram, ssepins aecnsando : inde slbi 
Juste imponi has ipsas, quas Implet, 
gravissimas poenas. Eugraphius, 

Quanquam hae] Chremes vicinnS| 
cuui conspiceret senem, euqdemque 
olim divitem, graviter laborare ae 
tota die in opere coiu^istere vebe- 
menter, accedit interrogans : et ut 
oportet apud ignotnm, longa utitnr 
oratione, simulque «ibi etiam quaes- 
tionem facit, et qnasi ipse sibi re- 
spondet. Quo pacto vim ostendit 
ejns qui interrogat, cum sit ignotns. 
Aliter enim senem in dolore positnm^ 
et calamltatibns pressum, ad loqnen- 
dum provocare non posset, nisi se- 
cnm in se interrogans illud ita lo- 
queretur, nti adjiceret qu» ipse re-» 



1808 



KOTiS VARtORUM IN 



spoDifere potnisset. Ac primo pur- 
gtt peraonain : qaarovisantea famili- 
aritas nolla fnerif, andeat tamen ho- 
die accedere, et eum allAqoi, dicit * 
<|nod nimtus labor, qnem ipse de se 
exigat, ille, qui senex et dives est, 
in se tacitumitalem eite non permi- 
•eHt, sed potins compulerit ad inter- 
rogandum, etiamHi parva • amicitia 
fnisset atqne notitia, ex hoc quod 
▼icinum agrom non longe ante mer- 
catns est. Idem. 

Quamquam hwe, Sfc,'] Exordinm hoc 
adeo praeclarnm est, et oratorium, ut 
in gravioribns etiam argumentis ex- 
empli loco esse qneat. considera par- 
titionem rei, sententias, nnmeros ; 
prorsns nihil accnratins reperies» 
neqne facnndins : ZidBtffis animi in 
Chremete loqoente notabiliter signa- 
tur a Cicerone de Fin. ii. 4. Iiicipit 
antem a coromuni humanitale : ' Ho- 
IDO som, hnmani nihil a me alienum 
puto.'hic sensusy nt ita dicam, huma- 
^ oitatis, snbinde ad propositiim offi- 
ciosi animi pro6cit : ' Crede, inquam, 
mihi, Aut consolando, aut consilio, 
ant re jnvero.' testimonium sequitnr 
dnplexy nec exignnm : invitatio ad 
convivium, minnendae aegritndini ; et 
lacrymae misericordia profusie. mox 
opera, consilinm, et quee ab amico 
familiari possunt proficisci reliqna. 
Beeclems, 

3 I^ec rei sane ampliue] Nec aliqnid 
Inter nos fuit rei, ex qno facilius jun- 
geremnr. Eugraphius, 

4 Vel tirtus tua me] Qnam honesto 
Verbo nsns ! laborero et calamitatem 
virtntem potins nominavit.* Idem, 

VicinitasyEihKwrrucdy Tiftid notitiam 
atque amicitiam arctiorem. Famab, 

5 In propinqua parte] Vicinitas 
agromm et domornm qnasi quaedam 
pars amiciti» est Eugraphius, 

6 Audaeter moneam et /ammariter'] 
Audacter^ quod qnaedam dictorns est, 
veluti accusans. Familiariter^ qnod 
ita accedity qnasiex notitia praeterita. 
Idem, 



7 Quod mtAI videre, 8^,"] Ipse psr« 
titionem snam persequitnr. Nam 
propter istatem sic snbjnngit, Awm 
eexaginta natut ee, etut j^ue co, ult m^ 
jieio : agrum in his regionibus meUormf 
neque pretii nuyori» nemo habet, Meli»» 
rem^ ad nsnm refeit : pretii nu^ofiif 
ad opinionem popnli de ipso agro. 
Jdefn, 

Prater^ ^c.j '^fTfa y^vp, fiouKai^ 
fuerwf^ €^al Zi ytpSrrw, Famabiiu, 

9 Quid vts tibi, aui quid quaru] 
Di^nnctio aut a duobus antiquissiBUi 
libris abest, Bembino et Victqriaiio. 
Faemus, 

14 Offida fungere] Ardiaismiu. 
JParna&itts. 

15 Numquam tam mane^ i^.] Hie 
est labor ille qui fit plnrimns, qoo 
cotidie....labore constitutns, quod avt 
fodere invenitur, ant aliquid facere. 
EugrapMus» 

NunquoM, ifc,] * Terentianns Chre- 
mes, non iohnmanns, novnm vicinom 
non vult fodere ant arare, ant ali- 
quid ferre denique : non nt illom ab 
indnstria, sed ab illiberali labore 
deterreat.' Cic. de Finibus 1. 1. Por* 
na&itts. 

16. 17 Qttin te in fundo contpieer 
fodere, aut arare, aut aUquidf, d.] fla« 
manitati hanc dehortationem merito 
tribuit Cicero de Fin. i. 1. * Teren- 
tianns Chremes non inhumanus/ &c. 
Bctcleme, 

18 Deniq;ue nuSlum remUtia] NuJBtam 
renUttis, ad illnd pertinet qood dicit, 
nttnfiiam tam mane egredioTf nefie 
tam vesperi domum revertor* Engra- 
phins. 

Neque te respicis] Ad illud, vel qnod 
senex est, vel quod dives. Idem, 

IS' Neque te resptVt^] Non parcii 
tibi, non cogitas qiild aetas et valetv- 
do tna postnlet. Ita in Phorm.ii. 
3. 87. ' Respice aetatem tuam.' Bth 
elerus, 

19 Hac non voluptati esse saiis eert» 
scio] In o. 1. 9. antiquis, recentibQi, 
post voluptati est pronomen HH: 



TBRBNTII HSAUTOKTIM0R.':ACT. I. SC. I. 1307 



4Q0d tt sensai necesgarinm videtnr. 
snperest ut versui consulatiir ; qni 
ita stabit, si ex voluptati p elidas : 
ita nt antepennltinia correpta rema- 
jpeat. et in esse priorem syllabam cor-. 
rtpias, altero s abjecto, aut iibi mo- 
npsytlabom efficiator. Faemua. 
. fik At- enim diceg] Optima nt dixi- 
imia ratione» ipse sibi qnaestionem 
/acity et ntitur respondentis ratione, 
ttt eum provocare possit ad loqnenr 
dfitti, qnl freqnenter pressus dolore 
cmjticescit. Sed dices mibi, inquity 
petuHet me quanttm hieoperi$Jiat : cni 
resp^ndet, tanqnan^hoc sibi proposi* 
tnm sit.v Sed in opere faciendo qnod 
€M>D8nmiSy si id consnmas in exercen- 
dia Sji^vis, plns agas. Eugraphius. 

Ai enin dtces, me kie quantum operis 
Jbttf petuitei] In libro Berobino et 
Donato in Ennuchum actus v. scena 
7. non est dictio me. et praeterea, non 
hie qwmtum^ sed quantum hie scriptDm 
est. ntroqne modo necesse est, fiat^ 
in nnam syllabam contrahi. Faemus. 

Ai enim dieee] Sensns est : Scio 
qnld dictnms sis. non contentum te 
eaae eo (non satis tibi videri) qnan- 
tnm hic (in tuo agro) operis fiat. at 
veroy si tn eum laborem, quem in 
opere mstico consumis* poneres in 
^ercendis servis tnis, plus agas. plus 
tna praesentia, inspectio, cobortatio 
(voz enim exercendi notabiliter hic 
aignificat,) proficiet, operaservornm, 
qwunjMmanu opnsfacias. Bceclerus. 
'. Ai enim me] At enim (dices) piget 
me yidere qnantulnm hic promoveant 
opnameum servi pigri et cessatores. 
Famabiua, 

SS Si sumoB, 4r^.] Respondet sibi. 
Jdem. 

• 2S Tantum ne ett ah re] Bene tan- 
qnam alienum alloqnitor Menedemos, 
nt illi et otiom esse dicat, et tantom 
otinm a rebus snis, ut aliena curet, 
et.ea qnag ad se nihil attinent. £tt- 
graplmis. 

, .Ckreme^ tantumne ab re tua est otH 
Cicero(£pist. adAttic. xii.6.) 



proverbiali schemate indnit banc sen* 
tentiam': ex familiari nsn^Terentia* 
nm lectionis. Bceclerus. 

Taniumne,tfc,] Tantumne ah re tua 
est otU It6i, ut, ifc. Cic. ad Attic. lib. 
XII. Epist. 6. Famabius. 

Homo sumj humani mhU a me aUe^ 
num puto] Hic locns ynlgo intelllgi- 
tnr pessime, et contra Terentii ipsins 
sententiam, aut Cicero oon sapiebat 
in lib. de Officiis, cnjns locns notissi- 
mns est. Hoc Terentii dictnm beno 
intellexit impnrissimn^ ille Sityri» 
ens, * Qnii enim bonus....Ulla aliena 
sibi videat roala ?' Unde facile intel<J 
ligere possis quid sit, Attmoftimi ; mala 
scilicet, quat nnicuiqne horoini fn 
dies et horas aut accidunt, ant acci- 
dere possnnt, yel a casn vel a fato. 
Addo et hoc : Cnm hic versns in 
theatro recitaretur, nniversnm pdpn- 
lum exclamasse. Verba snnt Viri 
Sanctissimi. D. Angnstinnm dioo. 
Rect um est 7 ego ut faciamy Non ? ego 
ut deterream. Ego ita distinxi, ut sen- 
tentia posset intelligi ; aliter, non 
potest. Faber. 

Homo sum^ Atfi»<tiit nihU a me alien. 
p.] Cicero hanc qnoqne sententiam,- 
nt apprime probam, et quandam 
quasi natorae vocem, ad societatem 
civilem colendam, accommodat i. de 
Legib. et i. de Ofi^. ical yhp Sth rh r^ 
dirnjs ^/las thcu ^p^fft^os, &AA^Aovf ikeoif 
Xphi li^ 'i^ rovro ^v^|IWe7s e&eu wpbs 
rh wdBri. nt Scholiastes ad memorabl- 
lem locnm Apollonii Argonant. iV. 
10)5. et seq. Bceclerus. 

Homo sum , i^c.] * Est enim diffici- 
lis cnra rerum alienarum : quanqnam « 
Terentianus ille Chremes humani ni- 
hil a se aliennm putet' Cic. do 
Offic. 1. 1. ' Isti versns in pectoreet 
ore sint : Horao snm, nihil hnroani 
a me aliennm puto.' Senec. Epist. 
Farnabius. 

26 Vel me monere hoc vd percontari] 
MonerCf si sciam quod faclat : percon^ 
tarij si nescit. EugrapMus. 

tJ Rectum estf ego utfaeiam\'Ad 



1808 1f OTJi TAKIOItnM 19 

•aipeNMrt pcHiiiet anmmj mt intelUgi IHm, tmki legit«r itse verM trt. 

posait. VbI ptrcontari pvta u rec* FeeraM. 

tum est : ideo qasro ut factaai ; si W Si fM loWru mt, noOm] Bi* 

ooo est rectamy ut te deterream. r«m booitensiMktDeeliciierie. iteqac 

liam. ioterpretet mere soo prfleterenmt, 

NoH ut deterream} Lege nom eUy t$ «et, qnid dicaot,ipsl neseiaiit. Oejrs* 

ylt deterream. Hunc locum, prster* tns exponglt. BawIenM. 

qnam quod duarum dictionnm defec- Sipnd, laharii eet Mttf», srii iM 

ttts in omnibns inipressis corruperati pnd mmti eet] Neqoe constat ▼enni, 

etiam obscurabat coofusa distinctio : inqnit Maretus in edit. Manatiaas, 

|ic enim distingoeodum est ; Vel me neqae sententia niilu qnidem sslit 

wmare hoe, vei pereentari putm: i2ec- aperta est. 8ed errat rir eloqnentis> 

tuM e$i, ego ut faciam: wn-est, te ut simos; nan profecto trimeter ciMi* 

diterream* ita autem pronuntianda ens est, et optimns qnidcn; sie; 

iniit ea rerba reetum est, et non est, ac Stqmid \ laba | rft^mai | lam aedi | sM 

li diceremusy si rectum est» et si non fM | mali^sti Ita centies et mfV^ 

•It. ut sit sensus : puta me vel per* ns Poeta noster, et Plawtns. Sse* 

contari hoc, vel monere : percontari tentia autem est bceo Oali. <^Mii 

quidem, ut si rectnm est quod tu fa* peine jf-a-t-tf afaire ee fuaje 9em em- 

cis, cum tautnm laboras, ego quoque seiUet Verum, dices, consiUnm illod, 

cnm id cogoovero rectum esse, idem de quo loqneris, qaod»et qnale erat? 

faciam : monere vero, nt si non est Id soperiiu panlo expositnm est hii 

rectum, te ab ea re deterream. Hu- versibns : ^ Qood i» opere teiante 

jus loci intelligentiani HieroDjaM) operoB consnmis tu«, Si smBasiaiHis 

Soritsp, doctissimo Hispano, debe- OKercendis, plns agaa.' Faber, 

mos: emendationem vero omnibua Sl Quid de Ce tmttnm wurtM] 

1. s. Faemus. < Male de ae mereri,' Cioero in iMe 

. Rectum est, ego ut faciam: non est, ipao genere wditmn, ae excrnciantinDi, 

te ut deterream] Beoe explicat Gaye- describendo, dixit. Plantns idioseB» 

tus studiom hoc Chreoietis aequitate sn ; * videre commemiase in te alt* 

mixtom, quod verbia Horatii extule- qnid mali ' (Epid. i. 1. 59, 60.) Le. 

ris ex £p. 1. 14. *Certemus, spinaa coinnierBistinoxiam,adeoqoepmoaKy 

aiiimooe ego fortiosy ao tu Evellas s. ob qnam pcena te manet. Iden^ 

ngro.' Beeclerus, Sl Aut eensolattdOf mst censiiio, ^**] 

• S8 Mihi est umu] Mibi sic expedit. Apponit cansas car aliena ipiomi 

EugrapluMS, da qneri videatur. Hoc enim qned 

Mihi sie est usus] Haec explicantor interrogo proderit tibi * ito iMDi 

ab ipso poeta vs. 40. 83« 95. 96. et amici ordinem eustodivit, nt crede» 

amplins a Cicerone, qni ostendit,quo- ret se aliqao modo prodesae.* jBi^gm- 

modo bio Terentianns seDOx decre* phius, 

:verit se cruciare; et malo se dig- Aut cansoiando, aut «Msitio, nalfe 

anm depntarit, nisi miser essetyTos* juvero] Ex Planti Psendolo^i. 1. IT. 

cul. lii. 37. idque ab affeetus magni* < Fac me certnm, qnid tibi eat, Jnva- 

todine proficisci, cum nemo sibi ini* bo ant re ant operaant coniulio bono.' 

micBS ipse sit, declaratde Fin.y. 10, MatBatar Bobilem, et qnsa hamaDl* 

Beeclerus, tatis officiosae numeroa explet, seB- 

Tibi ut opus e9t facto^ face] liber tentiam Cicero £p. Famil. tii^ 10. 

Bembinns et Victorianns, tibi ut opus * Quare omnibns de rebns, fae nt 

faeto sttface, et iofra, an quoiquam, et qnam primnm sciam ; ant conaolando, 

kk eodem versny in omnilHis ferme aut GonsiIio,antrejaverOk' Beseierus. 



TBRBNTII HBAUTO>iTIMOR. ACT. I. SC. I. 1309 



M. SeiretUl C«* hnc imua fgtii» 
dem qma dun iibi] 0. 1. t. hac ^dem 
f—in. sed ut versus ntet, ex fuidtm 
m al^icietiur. Ftumnu, 

M Hme fmdem caum] Non cariote 
•e tntenrofBrey nt ab initio siupicfttiiA 
erat Meuedemas, sed efficiose et 
aoMyiter, itemm homint morose mtie- 
va loenlcaiMiam duxit BtecUruB, 

41 FUiMm unieum adolesc,] Narra* 
W hm9 plaQe ooaBeatit argumeoto. 
atqna, dBm!|¥nlt conficere, merito 
MeMdemam ae ipsam excruciare, in- 
ler ■arraadnm, ae exeruciaatis spe- 
ciaMBpnebet £t quia magno affecta 
rea geritnr^ praBvertant nomina desi* 
darir et dolorii, seqoe per cau^as sin* 
flUatkB iadicant:/Utiim, et macmm^ 
■t mMmeemhUwmf qaod felicitaUi 
eraty kmkee : aisi «ti0irriic^ l*«y^p0oMrif 
in contrarinm vertereti qnod dictum 
mtii mhJ fmii dixi hm^e mu ? augeri 
vnlt dolor tractatu Tataierit, taroio km^ 
hdf Cktemm, nec tafficit : nmme hakeam 
wicneimcerhunmi, Ita affectut narra* 
tionem pnaveait; cnjut nunc demnm, 
eonrecta rei tnmma, tolita procednnt 
prlmordia: ^Ett e Corintho hic ad« 
▼esa aont paapercula/ 6te* Bcedenm* 
42 Habuiy Chreme] Miterom istue 
YerlMim» et pes^imnm est; * Habuisse, 
•t ailul habere.' Plant. Rnden. act* 
T.BC. 2. FamafrtMi. 

44 Corintho, ^.] Peloponesi, ad 
Iflthmnm inter lonium et JEgeum ma- 
ria^ nrbe celebernma. h. Cortii</k<» et 
cWoMfa, Turcis Gereme. Famabius. 
• 45 Prope jam uxoris in leco] Liber 
Bembinus et alii Bntiqui, propejam tit 
icaBartslaco? Faernus. 

Propejampro iixore] Ita »n Andria. 
Sed obserra accuratam Poetae nostri 
iodnstriam. nunquam hoc genere to- 
qnendi ntitur, nisi de ea, quae yere 
tixor fntura est ejus, qui pro nxore 
habnit: snmmamamoris familiarita- 
tem non magis descriptione, quam 
praesagitione demonstrans. Beeclena, 
Uxore haberet'] Res odiosa, matrl- 
moninm in re cum peregrini» molie- 



riboB, qan pr»ter egestatem atqne 
cirinm contemptiim male andiebant» 
tanquam meretrices. FamaHiit. 

47 Ceepi aoa humanitwi] Hic jam 
te argaity qnod jntte de se exigat 
pcenas : siqui^em cum aniraadTerti»» 
set filiam amare mBlierem, non ho« 
mano modo neqne nti decnit adolet* 
oentuli animum, ric tractavit, ted 
aperta ri, et more ^tram, cotidie 
accotavit. Subjuogit deinde all<^ 
cntionera, qna atut est cnm accnta- 
ret filium : ^ Ego te menm tantisper 
dici Tolo, Dmn quod te dignnra ett^- 
faciet.' ])4ci te filinm raeom tani 
din volo qnam din facis qood te dig- 
nnm est. Sin autem non fecerit, ego 
inveniam qnod ia^ te dignnm tit fk* 
eere. EmgrapkiuM, 

49 Patrmm] Qnl plernnqne^ nt et 
patrui et senes, tuot ' landatores tem* 
poris acti, Se pneris.' Horat. Epist* 
ad Pisones. * Censores castigatoret» 
qneminorum.' Famfffriat. 

90 CoHidie aceuMabam : heml tibi ne 
keec diMiiue Ueere tp.] Egregia oratia 
Ivirc/tirriiH), et digna, quse comparetnr 
per singnla cum Plauti prortut timill 
ted nberiore irpocaMroirarff, Merca<' 
tore I. 1. 46. et seq. 'Objnrgare 
pater haec tne noctes et diet,' &o: 
•BflFCiffas. 

57 ExnmiooHo] Ovid. de Reme^ 
dio Amoris, 1. 1. ' Fac monitis fVigiai 
otia prima meis. Haec nt ames fa* 
ciunt, haec, nt fecere, tnentnr : Haec 
snntjncundi causa cibnsque mali,' 
&c. Famadtas. 

68 Utuc CBtatie, ^e,] Plaut. Merc. 
Prolog. 'Sese extemplo, ex epfaebH 
postqnam excesserit, Non, ut ego> 
amori neque desidiae in otio operam 
dedisse.' tdem, 

60 Simul et rem, et gloriam] Vt nm> 
tempore militiae labore proprio, et 
fortunas reperirem et dignitatet. 
Eugraphhu, 

Feliciter, arbitror, correxit Ouye* 
tus, qnamquam forte non fnit, quod 
emn copia yerbormii offenderet : a/»^ 



1310 



KOTJE TAUORCM IM 






mt et aittMr, taa^f, Mfi 
•ive, a Arifo, «^aificarcy Maliis 

excapU* eMHtftt. 

iadim ei grmnUr'1 H» 
rmt ran— ■■««, ^aod frtqm 
dukttity et lermTUer. Taades 

▼ictu dbccMcrit ia aiikitiaM. 




eat, «cd d«plici iglitio 

q«i vSbi soli trib tbo t; cl 
iageaiai ia ipsa 
MbcrmJc, sratisM«o scilicet 
ti acrooMtc, 




68 Ai 



Odioiias csdcfli •caicatia rxpriaitw 
iailloHec.i.2.48. 'TasdeBdoatqflo 
odio dcaiqoeciedtscocz.' BmdermM, 
. 06 /• Asmm md rtgtm aubiotaB] 
Siagala in proaaatiatioac saat coUo> 
caoda. Nam ta Atimm, qaod dixit* 
intellifere debenas, ia loo|^qaaBi 
locaai. Ad R^em tcto, hoc cst, qaa- 
si ad serTitatcm. /• MaUtaa, abi 
fcilicct daros labor at pcricalaBi est. 



aaiaiaBi ' intcUigtt, 
rorrrptio ab otio ad 
atf, at bac coaferaaai 
tiaa ia Addphis t. S. 
Hm: Ptaatas Asiaaria 



cfaai 
a^ae 
patcfaa 



43. 4S. 
1. 1. «7. • 



Qaaa bm adiit, at padesteai 
vqaam est, patreai.' btac 
▼ocis e&plicatio. Uewu 
70 



/a Anmm md regt 
Ckreme] Becte Eograpbias b«c siiH 
gala, et sigBificanier dici ralt : ' la 
Asian ad regem militatnm aUiL' at 
in nnoqaoqac sit aliqoid oneris. ipsa- 
qae appellatio, Cbreme, affectnm 
tive miBos loqoentis, ei, ad qncm lo- 
qnitor, dcmonstrat. Bttdena, 

Regem^ tfe,'] Regem Persammy 
qnem Grsci icor^ iiox^fimffiXim et /U- 
Tor 0mffiXim dixemnt. FonM^tas. 
. 66 Clmm me ett pro/ectmt^ Hic cnra- 
▼it qood facile illi poterat opponi: 
car ergo uon com eom videres profi- 
cisci*. Eugrapkimt, 

Memtet tret abettl Hic dolorem so- 
nm exprimit, temporis longinqaitate. 
Idem. 

67 Anbo accutoMdi] Necdom tota 
cxposita est, idcirco aeqoalem par- 
tem accosatJoois soae posoit Cbremes, 
quod dixit, ambo accutandL Qoan- 
qaam ioclinavit ut adolescentem de- 
fendere videatnr, cum inqait, ' Etsi 
illod inceptum videtor ette pudeutis 
animi signnm, et noo roinns obse- 
quentis/ Hoc est enim quod dixity 



^ftre perimrkmto'] Vtdc qnam bsb 
obiter deacribat saam auseftaai. m«s- 
titia, «gritado aniaii, pertarbalia^ 
iaopia coBsilii, at singBlav conflaBl 
cractatom, qoo se afflictat scbci. 
Gayetas r^/ere sabatitait keme, mm 
tamen eodom pertinere potest kctio 
▼algata. Jdem. 

72 Sicrat dcMktoil] Dixl jam, oo* 
moedias istas esse palliatas : boe cst, 
ibi persoos sont Graecie : ideo. ergf 
dixit, S0CCM drf raJkml.** JElngrapbiBs. 

73 Lectot ttermere] De more dis» 
combendi, de lectis, et tridiniis, &C 
videndi Alexander ab Alexandro^ 
1. ▼. GeniaL c 21. Coelins Rbodig. 
Stnckius, lipsios, in. antiq. lectioB. 
Pet. Ciacconios, Rosinosy Dofflpstc^ 
ms, alii. Farnabimt* 

76 Ubi cideo, capi cogitmre: keml 
iot mea tolimt toUiciti tmmt caicsa] Fi- 
gora comicis narrationibns per&mi- 
liaris, iosoper hac tendit, at jureme'» 
ritoqne, i. e. non inipetu, sed ratione, 
videatur Menedemns loxnl» ri/ufputf 
se ipsom punire ac excrnciare; et 
quasi snpplicinm de se nato abseoti 
dare, quod poatea ait. Bce^lenu, 



TBRBNTII HBAyTONTIMOR. ACT. I. SO. I. 1311 



.' Hem M mei >o2tait' joltciit «imf caiua^ 
4«-] Ne dobita, error est. lege «tiU ; 
id quod ratio probat deKere esse in 
modo potentiali. Dein et emenda« 
4loiieni meam confirmat verbnm se- 
qnens, 'Ancillae tot me vestiant? 
.Victiim exercerent snnm :' Alias 
Ihuic locnn examinabo, nam sont qni 
leganty Exswrcirent. Hoc interim di- 
■e«m,8ic locutum esse Xenophootem, 
"Vol. I. p. 30. (^KToyciV rh ^Uvrcu) 
Plane idem, nam ^tdma sunt cibi, 
■sen Tictus. Faber, 

: 77 SolUcUi, ^.] Menander. fiiov 
Jtt cikr^ ifyan^jowrw, Famabius, 
: JEum ego hinc f^eci miserum it^ustitia 
mea"] Frequentatio verborum vere 
woBtiTueii singnla seorsum vim babent, 
|iec prsecipitanter exandiri volunt : 
en», ego, kinc, ^eci, miserum, ij^usti- 
jHatnea. BcBclems. 
. 86 Supji^icium dabo'] 'E/iavroKn/iw- 
po^fuvos» Famabius. 
: 87 LaboraMM^ quaretUj parcens, illi 
aerviene] Qnae possit esse absolutior 
4lescriptio lahoriosi senis ? confer al- 
teram Adelph. y. S. 26. 27. ' Eandem 
illam rationem antiquam obtine, Con- 
•erya, qnsere, parce : fac qnam plu- 
rimnm illis relinquas.' Bceclerua, 
• Lab&raiu, 4rc.] Adelph. act. v. sc. 3. 
ioiitatione Menandri, <rvKK^€i icoU 
jfeiferai in Leucasia. Farnabius, 
■ 89 Nec voff ii«c vestimentum'] Vesti- 
^nenta intellige quae ad stratum per- 
tinent, ut infra act. v. sc. %, vs. 30. 
BcecUrue, 

. Conrasi omiiM} Hoc est, collegi uni- 
Tersa qnae yenderem. Eugraphiue, 
' 01 Opere /aciundo facile sumptum] 
jServos universos prodoxit et vendi- 
dity exceptis his qui sno opere suos 
snmptos tolerare possent. Id^m, 
: Facile tumtum exevcer. s.] Ouye* 
iiam vide. Bceclerua, 

Exercerent euum] Festns, Lambinns, 
et codex Coloniensis prxfernnt exser- 
tkie$d a wrwt, Bembos, Mnretus, 
^liique retinent exercerent, Turne- 
bns item 1. iii.,cap« 51. idque aucto- 



ritate Divi Ambrosii ii. Officiornm: 
' Sed direptione alicojus et amissione 
patrimonii in eam recedere ii^nriaiB 
vt snmptum exercere non queat*' .V. 
fiioy ipydij^te^aif ipydi^ffBai rh, iitirfilkta: 
ut, qnod in ipsos in8nmitur,ipsi lAbo* 
re suo acqnirant. FamabiuB, 
- 92 Produxi ocvfndtdt] Vennm ex* 
posui, quasi hasta posita. Jdejn. 
. Jnacripn iUico adee] Hoc est sedea 
meas locavi. Eugraphiue, 

Inscripci Uico ccdes mercede] Eugra* 
phtns, locationem hic non venditio- 
nem intelligit. Bceclerus, 

Inscripsi. iUico] Deserta domus (^in- 
qnit Plinins 1. vii. Epist. 27.) pro* 
scribebatur * taroen, sen quis emere 
illam ant conducere vellet. Famabiue. 

94 Hic me exerceo'] Non hic ad vo* 
loptatem positum exerceo, sed ^d la- 
borem. quemadmodum Virgil. ' Nate 
Iliacis exercite fatis.' Eugraphius, 

95 Decrevi tantisper me] Hoc enira 
jtidicavi, me non tantam injariam fa- 
cere meo filio qnem expuH^ si et ipse 
miser sim. Idem, 

Decreviy ^c.] ' Qnid ille Terentia- 
nus ipse se puniens : Decrevi, tantis- 
per me minns, &c. Hic decernit nt 
jniser sit. Num qnis igitur quidqUam 
decernit invitus ! &c. Malo sedig- 
jQum deputat, nisi miser -sit. ' Vides 
erga opinionis esse, non naturae ma* 
Inm.' Cic. Tusc.Qu. iii. idem 1. v« 
de Finibns. Famahius, 

98 Meus particeps] Qoem sc. pari- 
ter nti his decuit,ut antea dixit. Sed 
et ibi jus respicit,quo filii, secnnduin 
spem, domini censentnr. Ita et juris 
^mani conditpres loquuntur : ' In 
snis haeredibns evidentius apparet 
continuationem dominii eo rem per- 
ducere, ut nulla videatur haereditas 
fuisse, qnasi olim hi domini essent, 
qoi etiam vivo patre quodammodo 
■domini existimantnr ;' et qnae plnra 
addit Paulus 1. xi. de lib. et po;itli. 
.BcBcUrus,. 

99 /fi Uberos] Liberos dixit mnlti- 
tndiQis Qumero, cum Menedemus unK 



Iftl2 NOTA VARIOKVM iU • 

cum unUrai hibertttfilim. F^rmkmi, JnbidiHf, ted ftlioiil bbMN|ti, «m af- 

IM &' fstf r«cl€ «uf cMMnodf] 8«. feetti, ««d eonsilio vurert. £o|i«' 

pra «ccusaverat utmmqiie, ean 4ir^ pliioR tioii MieqaHtur Bieiitcm Ptit». 

«ereC, 011160 uocuBandi: modo otram- BmeUfm, 

que (lefoiMitt, qiiod Imbc lngeiiio leiil IM QiMrftN penderei] Qiumtan di- 

fttcit, etillvm ob8equentem,8ialiqait ligeres. Evfraf^a. 

recte et commode tractaretalterum; 164 Sti tiH tXe eiC «rvrfert «uw, 

samboc factometiedicit,qoodoeu- 4^ n^ «^inuii jMrfn] Itaqne ptttr 

ter 86 noverit. Eugraphiui. iile Pl&utinm tantopere probat M 

Si fstt i>0o<e mi camm»de] Engra- ingenim, qtmm i» digmum, m eth 

pbio8, 'SupraaccnBaveratutrnmqne, €ftdtv>H, kttimmt^ looo qoem «te 

enm diceret, ambo «ocntandi : mado c«pimos laadarot ^ Asinaria. Bmd, 

Qtnimqae defendit,' &c. Qaod non 105 Quod si esaet Jmetumy hae wm- 

ett accUrate dictnm. abtolvit enim fmun] Si antem tn moret tno8|tot 

liic, quod tnpra coeperat, atqne Ite- ille tibi qualit ettet, ottenderet, fit- 

nun ntmroqne accasat, sed mitiorem cile a4 boc calamitatit geoM aon 

facit accntationem mixta lande ali- perveniretit. EiignipMM, 

qna. bindat ingeninm, accusat moret, 106 Ita re» tetl Qnoniam ntiniBqie 

«t anpnu et hoc iptnm ett tmBkr^ns •qoodammodo accataTcrat Chrenies, 

MMfiiicqf. binc, inqttam,totairfMyfior€/(B quod nenter ibi moret «tteaditteti 

eoouca dedncitnr: quod ingeoinm omne crimen potins derlTat tener, 

et natnram suam homioes ad illnd ac dicit, ^eor, jMcatf«m n me mtxi' 

^Yendi teaiperamentum, quo actio- miim est, Idem. 

«•8 inter niminm et panim cobiberi Peeoatum a me wmabmm eet] Ita 

debebant, non attnefiicinnt ; indeqne liber Bembinnt et Yaticaniis. Vi^ 

Tariit perturbationibnt vitam atqne toriannt vere, masimf. priortt mods 

mtatem suam complent. Betderue* feecetum nomen^at i ut tit «ttoiM : a 



8i quiSf ^c.] Severitat parentnm me, id est, a parte n»ea BtaxmHin 

nnimos filiornm dejicit et prottemit, peccatum inTenitnr. potteriore pti^ 

tndolgentia corriimpit. 'Interutmm- ticipiom. Faiemue,' 
que'(monet Seneca) 'regendus est 107 Mentdimi] Ad persoBam. Hoc 

«nimus institutione liberomm, ut mo- aa iUii qiNe supra promisit ; inveaiet 

do frenis utamnr, modo stimnlis.' 1. quod adfemi, sciUcct ooosoiaiittnem 

II. de Ira cap. 21. sed et 20. prmoe- alqnidem dicit: fiimu u^utunm Sc 

dens, et qnod sequitnr e. 99. lectione -cmfide propediem, Ceefide^ hoc mt, 

iont dignissima, nec non 88. Fema- -iduciam gero. EugrapMm. 
Uus. 108 Et illum tibi ealvum aOf, em 

102 VH nm vere vivitur] Ubi non Uecmf, prepediem] iSjeommnm tervit- 

integre vita ostenditur, ubi non nudar prsedicitnr, qnod mox fntnmm est. 

tar, ut qais qnalis sit, agnotci qneat. nccidit, qno maxime expectatar ten* 

EugrapfUui, pore. itaqoe vetnni miseri parentii, 



Hec ibi fit, «&i n«9i vere vivtlur] In ^Omam tta dit /axint, wi0es tbettn 

aliqnibus est hoe qui fit, in Berabino, praeparat in teqnentia. BesclereM, 

hocquefit, Faernns. 109 Utinam^ itafaxint] Bemhinaf 

Hecfuefit ubi non vere vivitur] Oe- liber et Victorianos, Viinam ita tfi 

iiere loquendi inprimis elegante nt»- fiuti»U^ meliore coUocationtt, nec ver- 

tur Qtiam alibi poeta : ' Id non fieri ao ropngnante, si vel In primam se» 

ex vera vita, neqne adeo ex teqno et dem proceleatmaticut«dnHttatur,vd 

bono.' Ad. v. 9. SO. * Vere vivrre,' et pHmam hajas vertiis tyllabam fiDCH 

^ vera vita,' ett t^ iJj^ ff^, mn pftMttdentii abtiMnat. FierfMt. 



TBRENTII HEAUTONTIMOR. ACT. I. SC. II. 1318 



110 DionygM kw mmi'] Optnme ili domo inventtts est ille* atqne mire. 

factum, nt post narratam calamita- cupiebat illum vocare ad ccenam ; 

lero, cni qnidem pneter conKolatio- monitore ergo opus, inqnit, non fuit, 

nem subvenire non poterat, tan>en nnnciatnm illum in domo esse. Eu- 

in eo quod ex ipso auxilio esse po- grapJuua, 

tuisset, vult enm ad coenam vocare : Monitwe^ 4r^.] Vocatore, servo qni 

qnia dicit, hodie Dionyna sunt, quae moneret convivas. Plin. 1. xxxv. 



suot sacra Liberi patris apud Atbe- 
jias. Eugraphius. 

Dionysia hic Bunf] Quare hic? Qoia 
Dionysia cum plures dies occnpa- 
jent, apnd Atticos, nnnc in boc 
pago, nunc in lllo celebrabantnr, ut 
.qoisqne comroodins vicinos convivas 
deinrceps baberet. Hoc qnseri opor- 
tnit. Faber, 

. Dionygia, S^c,'] Liberi patris festa, 
Jiberalia, Bacchanalia, liidi annui in 



c. 10. Apnl. 1. III. videntur lii esse 
h^tirvokK-fiTop^s Artemidori. Famahius. 

120 Jjunt pnsBto apud me ease] 
O. 1. 8. ita coUocant, Prasto apud 
me eeee i^unt. erit autem in prima 
sede dactylus, abjecto d ex apud. 
Faernns. «^ 

Jam dudum domi prasto apud me 
ene tyunt] Hapsitantem bic sine can- 
sa, quomodo Chremes scire faoc po- 
tnerit, ex novitib interpretibus ali- 



honorem Bacchi victoriam ex India quem Guyetns expediet. BeederuM. 



^eportantis, ol irar* kypohs^ nbi senes 
iatos habitafise verisimiie est, acti 
AUtem post aeqninoctiom autnmnale. 
Athen. 1. xiv« c. 2. Famabiue. 

IIS Non eonvenit qui iUum ad labo' 
rem impeUerim] Quod verbnm impel- 
lo facere potnerit in prsterito, non 
modo impnli secondum usuro, sed 
et impelli secnndum analogiam, 
iodicio snnt multa verba, quae prae- 



Jjuni, 4rf.] Videtur hoc rescivisse a 
quodam ex famnlis. Famabius. 

ScENA II. Satura est scena, ex 
lambicis tetrametris et senariis, at- 
qne Trochaicis. y. Gnyet. Antesign. 
et alios. vs. 4. duo ex Mss. nostris, 
omittaa. vs. 7. duo : audiv, in Aeia 
esse. vs. 9. omnes : adduxi, atque ita 
Priscianns legit lib. vii. vs. 12. om- 
nes : oiyicerem ei donU. vs. 14. dno t 



teritum apnd antiqnos utroqne modo quia incertum est etiam, quid de se fa^ 



liabent, ut hanrio bausi, et haurivi vel 
hanrii. Varro ad Ciceronem, ' Qnum 
deinde baurierint.' Neglego neglexi 
et neglegi. £milius Macer xti. An» 
nalinmy ' Omnium nostrum neglege- 
rintanctoritatem.' Soleo solitus sum, 
et Bolni. Satnstins, ii, histeriarnm : 
* Neqne snbsidiis,uti solnerat, compo- 
Mtis.' pelliciopellexi etpellicui. Varro 

belli Seqnanlci libro ii. ' Deinde nbi 
f»ellicuit dulcis levis nnda saporis.' 



eiat. V8. 19. omnes : qua quidem eese im 
homine d. b. vs. 21. omnes : ut iUiue 
animus est. vs. 22. duo: ei bona eunt. 
vs. 26. duo: quid tu^ tecum, vs. 87. 
omnes : propter. vs. 28. 29. unus,/er^, 
utrobique. vs. 32. Argent. Scortari 
crebro non vulij crebro conoivarier, prW' 
bet exigue sumtum: ai hac e. ad v. 
meornm unns : Scert. erebro nolunt, 
crebro convivarier, pr. ex. 8. atque hac, 
alter etiam rh atque habet. vs. S7. 



oemo ergo miretur si et impello, im- •«"»« ^wd nobieaiet. Bceclems. 



-pelli in praeterito potuit facere, se- 
coDdnm analogiatn'. Faemue. 
' Impellerim] Prseteritnm antiqnss 
nreneta?, dovgb namqoe impukrimf 
qiiod DOD ferC lex Pedia. Famabius. 

117 Mon^e oportet me] Jam ante 
iDvitatnm. Baclerue. 

119 NihU opus fitit mmitore] Jam 



1 Nihil adhuc'] Hac seena habet Ctt- 
nia adolescentis suspicionem, quod oim- 
ca 8ua se absente corrupta est. Snmit 
igitur per conjecturam argnmenta, 
qnae suo loco plenius apertiosque 
narrabimns. Ac primnm qnasi qnod* 
dam argnmentum, servum qui missna 
sit non redire^cui jam multnm tem- 



Delph. et Var. Clas. 



Tereni. 



4 O 



1314 



NOTiB VARIORUM IN 



poris videatar assnmptnin. Unde 
efficitur consolatio a Clitiphone ami- 
co, com dicit, * Nihil qnod videaris 
etse sollicitu%haadqiiaqaam cessant,' 
hoc est, non diatissime tardant. Ve- 
rnm cum intns positam Cliniam allo- 
cntos esset, Clitipho egreditur, pa« 
trem prospicit, ei commendat offi- 
ciom snom, ne videatiir nescio qaem 
adolescentulum recepisse, ut merito 
hoc effecisse declaret. Somit igitnr 
exordium, qood commendat, adoles* 
centem sibi olim jam fuisse cogni- 
tnm, ac se coactam amicitia, eom re- 
cepisse: ideo a^jecit, ' Nam mihi 
cum eo magna ex pneritia familiari- 
tas.' Eugraphiu8, 

NihU adhuc est quod vereare Clinia : 
kaMdquaquam etiam eessant^ Versus est 
trochaicus tetrameter acatalecticus. 
Faismus. 

Nihil adhuc'] Intus relictnm Cli- 
otam alloquitar Clitipho, in prosce- 
ninm egrediens. Famabius, 

Cesson^] Syrus et Dromo servi in 
nrbem missi ad accersendam Anti- 
philam : videtur hinc scena in subnr- 
bano constituta, quo accersenda ex 
urbe Antipbila. l4em, 

Et iilam rimul cum nuntio tibi hic 
ego a^futuram hodie ecio] Versus hic 
iiovem pedum est : qoi si ex eo de- 
mas pronomen ego, qaod neque in 
libro Bembino est, neqne in plerisqoe 
aliis, adhuc tamen remanet impedi- 
tns, nisi tibi in nnam syllabam con- 
trabas, et, qnod frequentius est, in 
dictione iUam prima corripiatur eliso 
nno 1« hoc modo versos erit octonarius 
iambicns. Faemus. 

3 Proin tu solHcitudinem ietam faU 
iam,quiEte excruciat omittae] Plerique 
1. 8. inter quos Bembinas,habent mit- 
tas; ita versus est trocbaicus tetra- 
meter acatalecticns, ut primus hnjus 
•cens. Fa£mu8, 

4 Qttt cum loquitur filius] Satis 
magna erat causa, quae Chremetem 
ad convivas properantem moraretur. 
argamenti eniro intererat, sciri ad- 



ventom Clinia», anteqoam ingredere* 
tur. itaque Clitipho, ut hoc nnntiaret 
ei, egressus erat, neque potuit negli- 
gere occasionem Cbremes, quin filiDm 
hoc exemplo ad virtutem cohortare- 
tor : aliorom scilicet rebas intentns, 
suarum sednlo ignarus. quod ipsam 
est oiKoyofiucSy, qoid ? quod ante cce* 
nam omnia illa geri debebant, qac 
actnm ii. constitonnt. quae mor«, 
scilicet, plurimum rationis, adeoqoe 
necessitatis habent quo enim differ- 
rentur i»ta ? Bieclerua, 

Qui cum loquitur fiiiu»] Versus tro- 
chaicus dimeter catalecticns.Fdifniirf. 

6 Qtttd est] Plerique fere o. I. f. 
habent quid id ent, nt ratio versns re- 
quirit. ita enim ordinandns est ver* 
sus, qui est trochaicus, quemadmo- 
dum in libro Bembino est. ut dictio 
firohe eum finiat hoc modo : Ch. 
Qutd idest? Cl. hunc Menedemum «m- 
tin nostrum vicinum ? Ch. probe, Id. 

Advenientem e navi'] Adventoria 
coeoa amicos peregre redenntes ex- 
cipere moris erat. Martial. Epist. I. 
XII. ' Ut familiarissimas mihi anres 
tuas acciperem adventoria :' et qas 
nos ibi. de libro tanquam coena ad- 
ventoria locutns, qnam vovebant, 
qnam ex voto solvebant : passim apad 
Horatium, Martialem, alios. Fartui>, 

9 Adduxi ad cenam] Liber Bembl- 
nns et plerique alii abduxi: prima 
autem hujus versus syllaba pertioet 
ad praecedentem, nt hic sit octonarini 
iambicus, ut ceteri. Faemus, 

10 Voluptatem magnam] Scit eirim 
Chremes, vehementer patrem esie 
sollicitum. Quod audit ergo rever- 
snm adolescentem, dicit sibi oatam 
magnam voluptatem. Deniqne ho* 
jus voluptatis cansam in animo ba* 
bens, subjunxit : ' Quam vellem Me- 
nedemnm invitatum amplins, ut bane 
laetitiam nec opinanti prius objice- 
rem domi !' Uti non suspicanti, am- 
plins etiam quam speret, hanc laeti- 
tiam domi objiceret. Eugraphiu», 

Semperfuit/amiiUaritas, Ch. voImjh 



TBRBMTII HBAUTONTIMOR. ACT. I. SC. II. ISld^ 



wmgnam nuntiaa] O. 1. s. fuit 
\ quod parvi refert : octonarias 
liso p ex volupiatemy iit et su- 
CBC non voluptas tibi esse. Faern. 
Esaet hodie amplius] Hodie dis* 
Don faciendum est, ut stet octo- 
• Idem, 

opinanti pHmua objicerem danu] 
»auci8 ex repentino atqne in- 
o aliquo casu in tantum ripas 
ins abuudavit pectus laetitiay 
iritus interclusi imaginatione, 
DOtn animae, quem sensus in 
[Kisitus creat, subito exspira- 
ride Liv. dec. iii. I. ii. de foe* 
qnae cohspectis filiis'ex praelio 
is, quos caesos fnisse audierant, 
gaudio exanimatae, &c. Val. 
lib. IX. c. 12. et A. Oell. lib. 
15. Fam(U)iu8. 

Oave faxis] Cave facias^ nec 
lecesse est. Nescit nanique a 
fillnm desiderari, ideo prohibet 
Q suum aliqnid-facere, qua vin- 
r adolescens reversus. - Eugra- 

u etiam nunc tempu8 est. Cl. 

uris, non eet opus pater] Ex o. 1. 

iranspone haec verba, non opus 

f ut octonarius stet, non facies 

spham in aique etiam; ant si 

erit trochaicus inter octona- 

mbicos. Faernus. 

itoue abitio] Hoc est, discessio. 

piuus. 

Vtcfic servulum ad eam in urbem 

Ergo scena in suburbano. Bo?- 

liieerum? quem minua eet] Qno- 
ille dixit, miserum esse adoles- 
n vel quod ipse se adolescens 
im putet, negat esse hic mise- 
l^oidem omnia babet, quae qni- 
n homine dicnntnr bona. £t 
igit : *• Atque haec perinde snnt, 
it animus est, qni ea possidet.' 
haec talia sunt qualis animns 
est, qni haec tenet. Nam qui 
i his omnibns, bonasunt; ilti 
)ui non utitur recte^ utique 



mala sunt. Simui et disjectionem 
collocavimns, et intellectnm didici- 
mns, * Ne quid in illum plus satis 
faxit pater.' Hoc amplius vereor, 
nc aliquid amplius habeat. quidquid 
satis est faciat pater, ideo injus- 
tnm est patri ostendere Siqnidem 
Poeta oegat esse contemptum * ea- 
cus ad hunc laboret filius. Eugraph. 

19 Qua quidem in homine] Ut ves- 
tes non adfernnt calorem, ipss cnm 
sint frigidae ; sed teporem qni a cor- 
pore provenit, stipant, et coercent, 
ita vita beata, non est ab extra, non 
ab aedibus, possessionibns, amicis, 
&c. sed ab ipso aoimo, qui si sit rec- 
tus et bene compositus, cetera ju- 
vando, ^c. Plntarch. de virtute et 
vitio. Bona quae sunt, qnae dicuntur. 
Aristot Ethic. Nicom. lib. i. cap. 4. 
6. 6. &c. iaterpretes ipsius. Senec. 
Epist. 71. 74. 76. Boet. i. 3. 1. Apul. 
de Deo Socratis, &c, Farnabius. 

20 ParenteSf patriam incol. 8^c.] Vide 
Chrestomatb. voc. ' Bona fortunae.' 
et adde Phorm. i. 3. 18. Bwclerus, 

Parentes et divitiae] £st octonarins 
perfectus: nii necesse est scribere 
ditias ; nam in postrema syllaba, ut 
dictum alibi, synizesis est. Faber. 

21 Atque hac perinde emit] Booa 
vei sunt aarX&s bona, et tum semper 
per se sunt et dicuntnr bona; vel 
respectn hominam, in quoruni usum 
creata sunt. tum vero neqne bona 
snnt, neque mala, nisi qnatenus ho- 
mines bene vel male iis utuntur. 
Arist. £th. Nic. lib. v. c. 1. Rex 
noster est animus. hoc incolnmi, ce- 
tera manent in officio, &c. Sen. 
£pist. 114. Famabius. 

Importunus semper] Ansteros, acer- 
bus, qnasi portu, i. e. quiete ca- 
rens, sibi et aliis molestus, inquietus. 
Idem, 

25 lUene] Hoc ntique intelligitnV 
propterea dictum, qnia scit Chremes 
animum Menedemi. Haec ne prode* 
ret, repressit se, et reliqna verba con- 
texuit, dicens hanc caosam, quod 119 



^ 



1316 



MOTiS VARIORLM IN 



metn eise filiniD, ptttri vebenieDter 
eit iiiile. Emf^aphvu. 

8ed rejfrimam me] CalHde le repri* 
mit senex, ne apiid Clitiphonem 
aperiat liictUiD, et dolorem Menede- 
mi, soper discei >in iilii. simnl nt snum 
celet filinm animi teneritndinem, de* 
fendit anctoritatem patrum, exigit- 
qne filioruiii officia. Fmrnabmt, 

26 Ut «I trmt^ maaumm] Qoaliscnn- 
que, in<|nit, fuit, tamen oportuit pa- 
trem snstinere. EugraphimM. 

Cl. Quid tu tiemm] liber Bembi- 
Dus et aliquot alii: qmid tmie tecumt 
itaqne octonarins exigit. FaimmM, 

87 FortoBse mUqmoMta tat^artor] Liber 
Bembinus o2i|iMiilaijii. Idem. 

Fortasse alig. tm^.] Egrefia ^is 
de parentnm ditciplina: dod qiialis 
esse debnit ; sed qualis fuit Athenis. 
it^uriit parentum, hic dicnntnr, ez 
opinione liberorum. Bceclerut. 

30 XhtrMm, ^c.] SKXiypby irpbs vlhw 
iy rf vovBrruif. Menander. Fmmabius. 

Nam parentum injuria, ^c.] Praeter 
hunc morem qui est innatus parenti- 
bns, hic ferme |Mrif2o est UderabiliSf 
prabent eacigue sumptum et modice. 
Eugraphius. 

31 Paulo qui est homo tolerabiUs'] In 
libro Bembino hsBC interpretatio ad- 
scripta est, ' Aut ei snbanditnr, ant 
eum : si ei, sic intelligiroiis, nnius- 
modi snnt ei, qni est homo tolerabilis. 
aut enm scortari crebro noinnt, nt 
•It, filium, qni sit toierabilis. ant sin- 



gnlarem Dnmeraai pro plorali pwmf, 

id est, qui sant tolerabiles.* Fmlinmi. 

33 Exigue smmpimm'} Paree. /W- 

34. 35 Verum mbi mmmsu memul u 
eup.] His duobns ▼erxibiis oainis co- 
mici erroris origo demoBstratnr. B» 
eUrus. 

36 Sciium esH] Optima ocrasioic 
senex, dom aliorom mores et facli 
demoDstratf occasinaem filii corri- 
gendi repperit, ut moneret. Sdtns 
cst, inqnit, et perelegans, ex aliis pe- 
riculnm facere, hoc est, tCBtaaien- 
tnm, qnod tibi ▼ehementer expedist. 
Eugraphius. 

Sciimm est periemhm ex eiusfscen, 
iibi qmod ex msu siei] Repctitnr sen- 
tentia fupnrrudh act. ii. sc. 1. vs. 9. 
et cnm i^tpyaffiq memorabili Adelpfa. 
III. 4. 52. ' Inspicere, tanqinm in 
specnlnm, in vitas omniam Jobeo: 
atqne ex aliis snmcre ezemplnm sibi : 
Hoc facito,' 4ec. Bssclerms. 

Periculum, t^c.] BXiwmw ««ni(8(V 
€ls rii rw &AA«y moKd. Menander. Fe- 
liciter sapit, qui alieno pericnlo sa- 
pit. * Feliz qnicnnqoe dolore Alte- 
rios discit posse carere soo.' Tibiil- 
los, lib. III. £leg. 6. FamahiM». 

38 Tk vi tewipus est diei] TeBipi» 
non solum snramnm est, sed et pan 
partis est ; sicati hic posuit, dtet tewr 
pms, cnm temporis dies essc videatur. 
Eugraphius. 



ACTUS II. 



ScEMA I. lambici Octonarii aca- 
talectici snnt. vs. 5. nnns Mss. meo- 
rnm : na iUe fasUi utetur patre. Ar- 
gent. cerie ne Ulef. vs. 6. doo : pecca- 
Hs. vs. 8. Argent. perit, ts pater ut 
adbihii, vs. 10. omoes : narrat, B(e- 
cleros. 

1 QtMm tiitf tti] RemansU sohts Ck' 
iipho, et seeum conquerOur de pmiris 



hortatione. Ordo est: Qnam iniqiri 
snnt judices patres in omncs ido- 
lescentes! Eugraphius, 

Quam iniqui sunt paires] Da Clhiitt 
amore, hactenus satis mnlta Mene- 
demns pater et postea Clitipho dix- 
ernnt : nunc indicanda est altera 
pars argunienti, ipsios Clitiphoois 
amor. BeecUrus. 



TERENTIl HEAUTONTIMOR. ACT. II. SC. i. 1317 



2 NoB a fmeris ilUeo] Qni arbitran- 
tnr, jnstQni esse, in pueritia onoribus 
seoum nasci. EugrafkiMM, 

Neque illarum affinea rerum esae'] O. 
1. B. esse rerum, versn non repug- 
nante, si in illam abjecto 1, primam 
corripias, nt sspe in hoc poeta. 
Faemus, 

4 Ex sua libidine, ^c.] Modum im- 
ponunt adolescentibus de moribns 
«uis, qnos nunc habent in senectute, 
non quos in adolescentia habueront. 
Eugraphius. 

Ex sua libidine nMderantur, qu6B est 
fittJic] O. i. 8. nunc qucp est, Faernns. 

5 Miki si unquamfiUus'] Si aliqnan- 
<4o mihi filins contingat. EugrapJUus. 

FaciU me utetvr patre'] Id est, valde 
me ntetur bono et facili patre. Idem. 

6 Nam et eognoseendi, ^c,] Facile, 
•nqnit, filio meo hanc facultateni da- 
boy ut universa eji» facta cognoscam : 
4amen si peccarit, ignoscam. Idem, 

Nam et eognosc, et ignoscendi dab, 
pecc, Uc,'] Vide Chrestomath. voc. 
* fleqons.' Beeelerus, 

C^gnoscendiy ^c.] Cic. pro Ccelio: 
^ Leni vero et dementi patri, cujns- 
«odi ille est; Fores effregitP resti- 
tnentor. Discidit vestem i resarcia- 
tar. Ccelii causa est expeditissima.' 
Famabius, 

7Fer alium, S^c,] Sub Menedemi per- 
sona, cujns cansam modo egit, atqne 
invehebatnr in Cliniam,adeoque om- 
nes,me etio genere adolescentes. Id, 

8 Ubi adHbit phu paulo, sua qua 
narratfacin,] Nullamoccasionem prae- 
termisit poeta, qnin demonstraret 
corruptae educationis Atticae vitia, 
et ex snis causis atque originibus 
reqnireret : igitnr nollem, Guyeto 
delendum videri hunc versuni. quo- 
modo cnim sequens cum praeceden- 
tibus bene copnlaretur ? Boeclerus, 

Plus paulo, ^c,] Largins aquo. 
Farnabius, 

Nunc aUj ^c.] M/luijo-is, recitantis 
sententiam patrid sui. Idem, 

10 'Na iUcy ^c.] Qqanti a Uberis 



pareutnm fiant verba, docet pastor 
apnd Theocritum Idyl. ix. qnod 
Tov B\ 04povs <pp6yovTOf iyit T^ffffov ju«- 
XcSfl^w, "Octrov ipQvTt vofrphs pMwf kcX 
fjutrphs ijco^iv, Neqne enim * amen- 
tes' (nt habet Afranius) < qoibus 
animi non sunt integri, surde audi<< 
unt,' sed et amaotes. 'amor surdis 
anribns esse solet.' Prop. Farnabius, 

11 Da nUhi atque affer mihi] Mnl» 
tum addidit sententiae, bwoKpl<rei, Bce- 
clerus, 

12 Cui quid respondeam] Expressit 
inopiam ; siqnidem non solum dixit, 
cui quidem nihil habeo, verum, ad 
respondendum verba desunt. EiigTC- 
phius, 

13 Suarum rerum satagit] Etsi is 
qnoque de snis rebns plurimum co- 
gitat. Idem, 

Nam Clinia hic^ et si is suarum re- 
rum] O. 1. s. nam hic CUnia, et siis 
quoque suarum, ntroque modo con- 
stante octonario. Faemus, 

Etsi is quoque rerum suarum satagit] 
Optime Gnyetus explicat. Bceclerus» 

14 Habet bene et pudice eductam] 
Saepe conjongi videas. Plant. Cis- 
tellar. i. S. 24. 25. ' Edncavit eara 
sibi pro filia, Beoe ac pudice.' com- 
paratio ntrinsque ad otKovofila» refer- 
tnr. Idem, 

15 Mea est potens] Adhoc positnm, 
nt ex nobilitate plurimnm audeat 
postulare. Procax a petendo dictiim 
est ; unde et proci dicuntur nnptia- 
ram petitores. Eugraphius. 

Mea est potens, procax] Prorsus 
non probare possnm Gnyeti r^ pa- 
tens, Ceterum ad hanc descriptionem 
congruit Pomponii versus in Satyra, 
apnd Prisciannm, fine sexti : * blan- 
da, fallax, impotens, snperba, discor- 
dis.' Bceclerus, 

Sumptuosa] Ut et necessitatem sibi 
petendi propter suos sumptus faciat. 
Eugraphius, 

NobiUs] Ab omnibus nota. Idem, 

Nobilis] Nota magis quam nobilis. 
FamaJbius, 



1318 NOTiB YARIORUM III 

16 Ttmqu9ddemeirecUeM'] Nihil tom voces et blanditi», cnjagnodi 

omnino affertor ab interpretibns, snnt, Rectef benigne. Nam nihil esM 

qnod probare qneat eroditorom qnis- mihi, nefas dicere, non licet, non av- 

quam. omniiimminimePareiexpiica- sim dicere. FamabiMs. 

tio admitti potest. An ita iicet ca- 17 Hoc ego nudi wm pridem nnwat: 

pere ? tum qwtd dem ei, constitnitor neque etiam dum ecit pater} Utnimqne 

hic&iro<ru6«T^if.ntvoliierttab8olvere; ad olKoyofdav relatnm est : et qnod 

tum quod dem ei^ nihil est miki ; cnm non inveteratus amor, (abdncet tam 

tamen necesse sit mnltum accipere inde animnm et ad nxoremin fiincfi- 

talem meretricem, qnalis nunc de- biilte applicabit,) et qood patrl ifno- 

scripta est. Sed reprehendit sermo- nam haec ignorantia praecipoi errorit 

nem nec absolvit : interjecta correc- inpiir^ctay peperit. Bcecleru i. 

tionis formula : recte est, q. diceret ; Scena ii. lambici' octonarii aet- 

«ed qnid dicere volniP religio mibi tal.snnt. ys. 8. Mss. doo: eubimpem 

est ac vel ominis vitandi causa esse cujue est, vs. 6. omnea : etiam ccve m 

debet, dicrre, niAt/ mtAt essf. sperat videat /orte hic te a patre al, ex, vt.8. 

enim, more talinm amatomm se in- duo : quam sciae, nnns : qnam actii. 

▼entnrnm alicnnde argentnm. itaque vs. 10. omnes : non cogitas iUne Umgim 

timet dicere, nihtl sibi esse. qnod abesse, vs. 11. dno : dum eomantur. 

etsi re nihil esset, in spe tamen ha- A rgentorat. comaitlnr. qnodiinnsmeo- 

beret, unde meretrici procaci «uppe- riim in margine adscriptum habetad 

ditari posset. IUud recte estj ita rhconantur: al, comantur, 

nsorpari, iit dictom est, vel haec ex- Moretus et Goveanns hinc iacipi- 

empla doceant : qnsrenti matri, nnt actnm secundnm, sed ratio illa, 

^quid es tam tristis ?' respondet qoae tam secore jactator, quod Cfiti- 

Pamphilns : ' re'cte mater.' Hec. iii. pho in proscenio remanserit» Chre* 

2. 19. Interroganti pei^orbatom JE- mete domom digresso, non est tanti 

schiniim Micioni, <qnid est?' respon- ponderis. Non dicam de actns qoaktl 

det ille : * nihil ; recte.' Adelph. iv. 6. initio, in hac fabnia ; nam et ibt Mv- 

19. Ad priosexemplomDonatnserii- retus corrigit. cujos aoetorltatem si 

dite : * sic dicimus, cum sine injoria seqoeremur, in omnibns Ter-eBtiasis 

interrogantis aliquid reticemus : ' ne- fabiilis aliter ordinandi essent actot. 

qne quisqnam facile dnbitet, per sup- id qnod facile non erit nbiqne, nisl 

pressionem ibi dici rh recte. Bcecl. velimus dora qusedam, et a consueto- 

Tum, quod dem ei, recle esf] Cum dine comica plurimum diveraa, ad^ 

nec praecise negarent, nec plane af- mittere. Betclerus, 

firmarent, Romani dicebant, Recte, 1 Si mihi secundai] Hic illud etty 

Faber. quod supra dtonmas, ^ifod per eoa- 

Nam nihil esse mihi^ religio est] Di- jecturam Clinia credit, amicam $e ab" 

cere, me hoc non habere, maxima senle corruptam, Ac primum- arjpi- 

mihi religio est Ut Virgit. < Relli- mentnm fecit ex eo, quod miasus ser* 

gio est patrum multos servata per vns nondum redit. DeiDde proponU 

annos.' Eugraphius, ipsam snspicionem, Sed vereor^ 9fc 

Religio est dicere'] Dies reUgiosif Engraphiiis. 

inquit Agellius, dicti, quos, propter Si mihi secundce res] Clinia plenvi 

•ominis diritatem, relinqnimus : id- desiderii et curarum, ex domo Cbre- 

circo Terentius in Heaut. * Tum qnod metts progreditur, si redenntes ser- 

dem ei, recte est : nam nihil esse vos et amicam adventantem posset 

niihi, religio est dicere.' lib. iv. c. 3. conspicere. Clitipho (si hinc novnm 

fa. e. Tum qnod dem ei obseqnii tan* actum ordiri placet) egretauro coBie- 



TBR£NTJI HBAUTONTIMOR. ACT. it. 90. II. 1319 

qaitur, nomine vocat, monetqoey ut ratio movit Goyetum, at Palmerib 

caute apud haBC loca obversetor, uode subscriberet, exa$tgeaiU reponenti» 

a familiaribus patris seu Menedemi pro exaugeant ; cujns significatio ob« 

oonspici posset. Sin priore scena ac- scura est. BeecUrm» 

t4im incboamus, inter querelam Cli* CoHCMmm^ 4v.]<Incogitando,mQe- 

tiphouis egressus Clinia, nominatim rore exaugeor.' Plaut. Stich. act. i. 

ab eo inclamatur, atque cavere jnbe* sc. 1. Alii ieg. exangeat, voiuntque ve- 

tur, sicut dictum est. £st antem teres usurpasse 2. conjugationis, pro 

oratio Clinis, qnalem gignit deside* ango. vernm neqoe conjagatio neqoa 

rinm et sospicio ; qo» omnia in pe- compositto placet. FanuUnue, 

jorem partem conjectare solent. Bcr- 4 Locum, occagio, ata», fRal«r,,«ii6tfii- 

cknu. perio ciffua est, mald] £x o» 1. s. ita 

2 Sed vereor, ne me absenie hie cor- colloca, occaeio, hcut, item ex libro 

ruflaeitf ifc.] Adjungit et opiniones Bembino et Basilicano, etnonnnllia 

6t argnmenta a tempore, quod est aiiis, teste Joanne Rivio. c^imM eub 

oeeasio: occasionem autem hic intel- imperio, eat mala, aliter nullo modo 

ligimus, qnod absens foit ipse. Dein- stat octonarins. ita legit et £ngra- 

de ponit locum Athenas, nbi magna phius, qui etiam ita sensnm ordinat, 

bominom multitudo estetcivium, va- ut sit mater mala sub cujus imperio 

riis moribus viventiom. Adjongitor cst. Fdemus. 

aetasy hoc est, a persona, et a tem- Occam, locua, at<u, mater'] Snspi- 

pore, qnod adolescentula; ac prop- cioni argnmenta in promptasnnt,ex- 

terea vario ingenio. Deinde addidit, plicat Eographins. in nltimo tamen 

Mater,, Hoc nomen parum est; ni argomento immoratnr Clinia, inter 

adderetnr mala. Sed ne rursus suas ipsam suspicionem, amoris non obli« 

▼ohintatis et judicii ideo ad- tus. matris enim ingenium potius, 

jiecit, * Cujus sub imperio est: Cni quam ceteras illecebras a se timeri 

Bibil jam praeter precium dulce est.' ostendit. reliqua invitare ad libidi- 

Eugraphiua. nem, mater cogere poterat, itaqne 

, A^mum exangeantl Sic scriben- non frnstra adjecit, < mater, snb co- 

domy ut quibnsdam visum est, non, jus imperio est, mala.' Beeclerue. 

exmfgenU^ quod nthili est. Ita strido, Occaaio, ifc.] Mucpit wpi^ts is rh 

atrideo ; fervo, ferveo : fulgo, ful- irpa|ai kok&s. Menander. Famabius. 

geo : abnno, abnneo ; congrno, con- 8 Pergin* istuc priue] Perseveras 

graeo. Ita et ango, angeo. Vide No- ante hoc quasi certo judicio tenere, 

■iam,etnotuIamquandamadact.iii. qnam scias quod inveroslt. Eugra- 

•c. 1. Faber, phiua. 

. Mulier me, tfc.'] Antiphila. Virgi- Pergin istuc priua dijudicare] £x 

■em viripotentem Ulpianus et Caius ietuc s elidendum : nt in prima sede 

mulierem vocant. scen. seqnente, bujus octonarii sit dactylus. Fdemus. 

idem. Famabius. Pergin istuc priue d^udicare, quam 

. Z .Quee mi animum exaugeant] Mihi eds quid veri siet] Nihil est mutan-. 

exigit octonarius, et itahabent o. 1. s. dum in hoc versu, satis bene se ha- 

estaotem in libro Bembino adbaec bet. Batckrue. 

Terba ascripta interpretatio, * Qute 9 Si nihil mali eeset] Ad conse- 

MtA» animum exaugeant, qnae me ter- quentiam argnmeptom cepit ex eo, 

reant. animom antem dicit, qoam ilU quod non redit missns servus. Certa 

prassens efficit metus soilicitam cogi* mihi, inquit, suspicio est, illam essa. 

tationem.' FaHmua, cormptam; nam hic adessent Eur 

* , Qua mihiammum e x a u gi ant] Magna graplUu». 



1320 



NOTi£ VARIORUM IN 



QiumtU iituc erit] Illud enim qnod 
dixit, Jam adsruntf boc anianti tar- 
dum est : ideo adjecit, * Quaudo is- 
tuc erit ?' Idem, 

Quando istuc erit] Istuc jam, gcili- 
cet. impatientis vox est, non sine ex- 
probratione quadam ad prius sola- 
tium referenda; quod describebatnr 
act. I. sc. 2. princ.q. d.jam ante dix- 
isti, mox adfnturani amicam raeam ; 
nunc iterum affirmas : ecqnando istuc 
erit? Bcederut, 

10 Non cogitas hinc Umgiua abesse] 
Liber Bembinus, hine longule etse^ id 
est, aliquantum longe. Plautus in 
Menaechmis : * Ingressum fluvinm ra- 
pidum ab urbe haut longule.* hoc 
modoT optime stat octonarinSy aliter 
impeditos. Fdemus, 

Non cogitas hinc longule esse'] Bem- 
bini codicis anctoritate se tuetur hsc 
lectio: testanturqne etiam Glarea- 
nus et Georgius Fabricius, se vidisse 
in qnibusdam codicibus. Relinqnam 
lectori arbitrandum, amore Plautinae 
locutionis, an re vera haec lectio ob- 
tinere debeat. Bcederus. 

11 Dum moUunlur] Subaudi, quid 
rerum ; i. e. dum moHuntnr sen cum 
qnodam labore apparant,ea, quaesibi 
ad euDdum necessaria crednnt. Pe- 
trus Marsng : I. e. ' dum se praepa- 
rant multiplici cultn, aedificant for- 
mam variis rebus :' hactenns sensnm, 
non verba sequi, aestimari potest. 
Sed quod addit, quo referemus ? ' Inde 
demoliri, est destruere id quod aedi- 
ficatum est.' Sic qnoque putabinins, 
melins eum sensisse, qnam locutns 
est. Cur enim exagitare libeat Vi- 
ros, quorum stndium non simplici no- 
mine laudari debet ? Bceelerus, 

Dum motiuntur] Dum surgunt, mo- 
vent, promovent, apparant, ornant 
se. Famnbius. 

Dum conantur] Nihil dnbito hane 
veram lectionem esse. cnm praeser* 
tim T^ conari rf itiottri iit iropaAA^Xou 
congruat ; et Mss. auctoritas affirmet^ 
T^ comantur pauci habent ; qut eomitn* 



tur praeferret, nulius est. qnam ite* 
rum, ut saepius, ex Planto nobis vo- 
cem nonnulli substituenint. apnd il' 
ium enim legas, Sticho y. 4. 19. * Sed 
amica mea dum corait^ dumque se 
exornat,' &c. Georgius tamen Fa- 
bricius t^ comantur defendit. Betcle- 
r%u, 

12 Respird] Unico vocabnlo poeta 
voluit soltcitndiuem Cliniae, non taa- 
tum quae in animo, sed quae in Talta. 
etiam erat, o*tendere. Idem. 

ScENA III. Satura est, lambicis Oc 
tonariis et Senariis, tum Trochaicis 
septenariis constans. vs. 2. orane» 
Mss. nostri : iUa relictwsunt, vs. 14. 
omnes : quid bibent. et vs. 17. eoUocU' 
pletasti AntipkUa te, vs. 20^ dno : nuh 
nuisae frustra dokt. tertius : dokt mo- 
nuissefrugtra. vs.29. onus omittlt, esse, 
Argentor. pro esse et, habet e}u$. vs. 
38. omnes : hinc sciri potuitt hoHd «s- 
quam alibi, vs. 46. omnes : qute ium 
erat mortua, vs. 48. omnes : nudam. 
nisi quod in nno, t^ m secnnda manu 
snperscr. vs. 49. omnes : capUlus spar- 
»u$. vs. 52. omnes : suhtegTnen, duoz. 
prateream, vs. 54. et 55. unus : Jt hac 
vera sunt C/inta, ita ut credo, «Iter: 
n hac vera 9unt CUnia^ itaut hic dtct/, 
quis te fortunatior 7 Argeut. «t hac 9,' 
8, Cl, ita ut dicit Aic, q, t. f, vs. 57. 
omnes : noxam. vs. 64. omnes, ut ed. 
V8. 71. dno : quo illam adducis. vs. 7S» 
unus : mirabile, vs. 76. unus : ^tttd tU» 
tn temporefacias,ex gjossa. vs. 80. post 
t^ taccy Argentor. habet: Clit. ^tiul 
est? Syr, visam, unus meorum gemi- 
nat: Clit. quid est, S. ^tiiif estt ^ 
om. vs. 85. duo : vide, cogita, examma^ 
ex glossa. V8.86. omnes: etnhocceo'' 
aHmm. vs. 90. duo : exper. hoc sdes» 
vs. 94. omnes : deducetur. vs. 98. om* 
nes : istiusmodi quaso aliq, rep, vs. 99. 
duo : ibo obviam his, d, nnus : iho obai 
hmc d, V, retertaiur d, V8« 102. doo c 
quod bonum est, vs. 112. nnns : ridi^ 
culum esty istuc te me monere CHt. V84 
122. onines : qua solet quosque spemere, 
y$, 124. omnes; iiaiii MtffriMi futn' 



TERKNTII HEAUTONTIliOR. ACT. II. SC. III. 1321 

htH ild ndUiem. vs. 123. onnes : tnm rh wdeo, Conspectiorem aatem 

M€ ut essH apud te ob hoc quam Toluit eite poeta aft*ectiim, respiran-' 

ima. Y8. 1S8. omnes : abetu ti tis ex flB|(ritadine adolescentity nt iU 

Bfleclems. Inttraretnr fortnna amantinm, quan- 

h* tu] Hae scena exoMi iikm do Btatim, ex nova suipicioney In 

Niem, quam Clmia habuit, Et priorem sollicitadinem incidit. Bee- 

mjectura deinde rursus habet deru», 

?au8am, quod amicam Clitipho- 4 Mhdme mvmm adeo impedittB] Mi- 

dnxerit servus, ita nt in domo randnm non est quod impedittt snnt 

•tse possit. Qnse res an fieri mnlieres, quae et ancillarnm gregem 

t deliberationis vim tenet. Ita dncnnt tecnmy et plurima compor- 

eansa in controversia est, te- tant Eugraphius, 

in deliberativa: ant controver- Mimme mirum] Sc. qnod relictae 

t ex conjectura. Ergo parti- Bint, qnod tardlns conseqnantnr nos. 

aetabitnr, hoc est, nti dicta et Dromoni potins volnnt alii convenire 

it, qnod wdBos Ortece dicnnt, haec verba, qnam Syro, cui in Mst. 

mnt argumenta : ticnt suit lo- fere tribonntur. vide Onyet. Bepci, 

planabirous. EugraphiuB, AneiUantm gregem'] Indecomm ni- 

#«] Snpplet Ooyetns. qnale mirum olim visum matronis et inbo- 

AMbr observatum, quod non- nestnro, tine comitatn ancillarnm in 

annotat, hand repererit. eon- pnblicnm prodire. Prteibant ex oiB- 

line comica personse nna ingre- cio Anteambulatricesy tnbsequeban- 

• in theatrum, velnti continn- tnr Pedittequte. Martianus Capella, 
rmonem, e. g. hic inter vias agi- 1. 1 1. < Periergia vero aliis eomitata 
. Bceclerue, pedissequis dotalibotque mancipiis 

• eemumes eeedimus] Cadere curiose nniversa perscrntans atqne 
ict dicnntur, qui frequenter et interrogant teqnebatnr.' FamaMue. 
lum loqunntur. Eugrapkiui, 6 PerH! unde iUa »uni] Creteit 
mne» eadimus] K^cir Kiyous error ClinitB: nt magis eredat etse 
r«y /^fMrra diei a Graecit monet corrnptam, qnod anciiiat habeat et 
annt 1. xviii. quod interpreta- anrnm. Haec omnia meretricit, nonr 
onins, ' commiscere sermones.' iilins mnlieris sunt. Sed adhnc igno- 
rere legnnt, non metiuntur ver- rat adolescens. EugraphiuB, 
quanquam < serere termonet' PerHfUndeUUsunt aneiUte] fRcenor 
tnr apud Virgilinm et Livinm. indnctnt est a poeta, sicnt totns Bac- 
b, chidis eomitatns, ad demonstran* 
fnlMr tibi adest] Qnia ita locutio dam ex comparatione Antiphilte in- 
fnerat, nt dlceret, relicta tmi^ nocentiamy et utrinsqne amoris dit- 

Engraphins. crimen, Syro ccepti auctore. propaga* 

Hcr tibi adesty audin Ctin,] Pcr- torqne egregia olKovofjJas arte per ple* 

mtolari et gratulari, ut ccepe- ramqne argnmenti terlem : nt qnta 

[Hitipho : muUer tibi adest, tc. juvenom primo animot tenuerat tnt- 

) 4p»fi4v7i, cum qnadam ifupAffn, pensos, apnd senes majorem deinde 

CUnia ? servos de mulieribus, tnrbam concitety mnlieram ignoratio. 

at accersendas missi erant, col- Bceclerus, 

ntes. cni Clinia iforaB&s respon- Jlfen' rogas] Ex me qoidem nihil 

ffo vero (utraqae vox assevera- horum tciri potest. Jdem. 

apta) audio nune demum (pott Portant quid rerum] Maretot in« 

m et sollicitam expectationem) terrogatiotie attollit et exemplit 11« 

90 €t wdeo CUtipho, mire addl- histnit. i. e. mnltamTemm. Idem, 



1322 



NOTi£ TARIOROM IN 



PtHmmi, ifc.] QmMm oiBltas res et 
■MfMS portaat »€01111? NuunM 
MiiicelUo. 1. 1. c. 21. Ftrmakiw», 

7 Amrmm, tttUm] De oriiaaMiitis 
■laliebribaj, et parmto. erat eoioi 
Baccfait meretriz, ot aote dictooi 
eJif, * Mafnifica/ * sonitaoAa/ Galios 
iotcrpres : ttUM pmrtemi de» immrfwrtM, 
tmmme $&mt eknmet, emrqmmm», cmmUert 
ei bmgmee, ei mmtti eUespmrtemi de$ rmbem 
ei mr me mu mi » preeiemx. Addi debct bic 
locni ad ea, qnae diximus io Eooocb. 
IV. 1. 13. BaelermM, 

Ammmt veUem] Aorea oroameota, 
■looilia. vide Eunocbi acL iv. sccn.l. 
iofra, ' Sine aoro tom omatam.' Fmr- 
mbime, 

Et tesperaMeii] Hoc est, ooz fit : a 
reMpere factom ▼erbum est. Emgra' 
pkimM. 

11 Videm* tm, amciUoMy aanao, tesiem] 
Yel ita distiognes : tidem^ tm omeiUmM, 
emrmmf teMitM? i. e. aodio to, aoi- 
BUidfertis, iotelligis, aocillas,aanim, 
vestes meroorari a servis i oode ea 
Mse censes, com ego bic reliqoe- 
rim eam com ooa aocillola ? oode ea 
ette ceoses, oisi qoia interim ioho- 
■este potios divitias parere hic opta- 
f Uy qoam reditom meom ezpectando 
paoper Tif ere ? Sive aogeodo affec- 
toi malis dividerc, attdtn' tu ? amciUoMf 
marmm, veMtem. ot hiroculonniaa iraBrrru^ 
praecidat sermooem. ancillaMf aiint», 
veMiem (repetit iy {rwoKpiau) memo- 
rant servi, de ea, qnam ego binc abi- 
cns cnm ona aociliula pauperem re- 
Uqoi. onde ergo habet haec nisi ab 
mmatore no¥0? BaclerttM. 

12 Viden tu ancUUu, aifrifm, ve»temf 
qmam ego cum mna anciUula Hic reUqui ; 
mnde ea esse cen$eM] Liber Bembinns 
et Basilicanus non habent dictionem 
ea. in Victoriano sic erat, unde etMe ea 
eenMes? sed deinde verbnm ea deletum 
est^qnod et in aliis libris variecoUo- 
catnm est. quo s^blato sic distingue- 

' mos: rt(iett<tt?aiict/Za#,aiin(m,ves^Mi, 
qmam ego cum uua mnciUula Hicreliquif 
mmdi eue een»eMt £t fnbaodiendam 



est et, ot sit ei« ^aaoi ego 
aotem stet trodnicss, tcI ib 
fict diaijsia, ot sit 
■M, vel ex ea dictkwe ■ 
et crit paritcr amMfwmtmm iu 
sed io f om «jgo^ syBakepho 1 



at 



ict. 



KoA Moir demmm imtHUgm] Prodo- 
citor iodostria Poctie crror, ct io- 
crescit, oe Cliiipliooc qoidcB jam ad 
mioociidam ■qoali soo sospicinif 
satis prompto; qoi aatc iocrcpitavc- 
rat : * pcrgio' istoc prios diJBdicare, 
qoam scis, qoid sictr' nooc cnim et 
ipsc cedit argomcBtis, qoibos Cliaia 
▼olebat cooficcrc, molicrem sc ah- 
seote cerroptam essc. Estqoe hoc 
in Clitipbooe eo soavios, qood iion 
aoimadvertit aot divioat, soam aoii- 
cam describi, 000 Clioise. Bcclmo. 

13 l>tt bomij qmid tmrUe e»i] Aogeo- 
do errori, oratio io admirmtioBCB 
formata, servit ; ot sapra : * portaat» 
qoid rerum? aorum, vestem:* oolue- 
reoteoim. Idem, 

14 Qmid eemi erii nmttrm aisfrnH] 
0. 1. 8. aene. Faeroos. 

15 O Jufiter! ii&toa» esi fiim] 
Nccdom solota sibi sospiciooe qoeri- 
tnr adolescens se ^ssc descrtom, .... 
omisso amore amatoris soi in mere* 
tricios mores esse dclapsam. Emgmr 
pkiu». 

O Jupiter, mbinam eei JUIee^ Qnid 
hac oratione absolotius, qua amoris 
et fati sni snmmam Clinia deqoeri* 
tnr ? ad summnm enim procedere 
debuit error, anteqnam finv^tor. 
Adjiciuntur verbis gestus miscirmbi- 
les. donec bis conspectis apditiiqiiey 
propior interea factns Syrus, qoid 
crrent, animadvertit, et snspicione ^ 
Antiphilam accurata et longa narra-. - 
tioneexsolvit. Bceclerua. 

Ubinam eai fideM] Quonam abiit fi» 
des mihi data ab Antiphila, fore se 
amori nostro constantem ? Haec sibi 
Clinia suspicatus amicam suam cor- 
ruptam esse, ubi conspexisset tantnm 
aariy gregem «ocillaram, vestea aiip^ 



TERBNTII HBAUTONTIMOR. AGT. II. SG. III. 1323 

petere illi quam panperem abiens re- prxcessit ; pudet ei miseret me pa- 

liqaisset. FarnahiuB. ■ tris, monvdsse frvstra : ut trajectio 

• 16 Drnn ego propter te errans pairia verborum admitteretnr. alii iraBnruc^ 
tareodemens] Freqnentibns verbis et rtpoi hic novam ordiuntur sententi- 
impletur et attollitnr sententia, more am i monuisee frustraf ac. oportetne? 
Terentiano : id est, ubere copia, ci- nonne indignum est, frnstra monu- 
tra redundantiam. Hspc enim sin- isse ? vide Guyetum. Bfl?c2tfnis. 

gn)a ita valent, ut panciora sufficere 21 Quod tamen nunc /oc.] Vide 

Yideantur: ita conjnnguntur, nt de- Cbrestomath. voc. Gratns. Idem. 

mere aliqnid aut intercipere non an- Cum gratum ease potuity nohsi] Cir« 

■it, qni consertam momentorum seri- ca istnd gratum, s